Việc Mỹ phóng thành công tàu Orion thuộc sứ mệnh Artemis 2 mới đây đã chấm dứt hơn nửa thế kỷ vắng bóng con người trên quỹ đạo mặt trăng kể từ sứ mạng Apollo 17 năm 1972. Dù công nghệ máy tính hiện nay mạnh gấp hàng vạn lần, nhưng những rào cản về chính trị, sự đứt gãy tri thức và triết lý an toàn khắt khe đã khiến hành trình trở lại này kéo dài kỷ lục.
Rào cản lớn nhất đối với việc quay lại mặt trăng không xuất phát từ công nghệ mà từ sự thiếu nhất quán trong chính sách quốc gia của Mỹ. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, chương trình Apollo được thúc đẩy bởi ý chí chính trị tuyệt đối với ngân sách đỉnh điểm chiếm tới 4,41% tổng chi tiêu liên bang vào năm 1966. Tuy nhiên, sau khi đạt được mục tiêu đưa người đặt chân lên mặt trăng, sự quan tâm của giới chính trị sụt giảm khiến ngân sách Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) hiện nay chỉ còn chiếm chưa đầy 0,5% chi tiêu chính phủ.
Đáng chú ý trong suốt nửa thế kỷ qua, NASA luôn chịu áp lực trước những thay đổi liên tục giữa các đời tổng thống. Theo đó, dự án của chính quyền này thường bị người kế nhiệm hủy bỏ để thay thế bằng mục tiêu mới, gây lãng phí hàng chục tỉ USD. Điển hình là chương trình Constellation của Tổng thống George W. Bush đã bị người kế nhiệm Barack Obama khai tử vào năm 2010 để chuyển hướng sang các tiểu hành tinh, trước khi mục tiêu mặt trăng được khôi phục lại dưới thời ông Donald Trump và tiếp tục dưới thời ông Joe Biden.
Một nghịch lý trớ trêu là dù người Mỹ vẫn có thể sử dụng lại các tên lửa đã từng đưa người lên mặt trăng thành công năm xưa, nhưng việc chế tạo lại nó trong thế kỷ 21 là điều không hợp thời và tốn kém. Có ước tính cho rằng khoảng 75% các nhà cung cấp linh kiện từ thập niên 1960 đã ngừng hoạt động, khiến hệ sinh thái sản xuất cũ gần như tan rã hoàn toàn. Các vật liệu cũ đã lỗi thời và không còn được sản xuất, trong khi việc thay thế bằng vật liệu hiện đại đòi hỏi quy trình kiểm nghiệm lại từ đầu.
Bên cạnh đó, kỹ nghệ thủ công trong quá trình sản xuất cũng bị mai một theo thời gian. Tên lửa thời Apollo là những kiệt tác được lắp ráp bởi những thợ hàn bậc thầy từ thời Thế chiến 2, những người sở hữu kỹ năng khó có thể mô tả hoàn toàn trong văn bản kỹ thuật. Khi những chuyên gia này nghỉ hưu, các “bí kíp” thực tế đã bị mất đi, buộc các kỹ sư hiện đại phải “nghiên cứu ngược” từ các động cơ trong bảo tàng để tái thiết lập quy trình sản xuất.
Khác với thời đại Apollo là một “cuộc chạy nước rút” đầy mạo hiểm để giành chiến thắng nhất thời, chương trình Artemis hướng tới sự an toàn tuyệt đối. Sau những thảm họa kinh hoàng của các tàu con thoi Challenger và Columbia, NASA không còn chấp nhận những rủi ro cực lớn như trước. Mọi hệ thống hiện nay đều phải trải qua các quy trình kiểm tra gắt gao, ưu tiên tính mạng phi hành gia hơn là áp lực về thời gian hay tốc độ.
Cuối cùng, mục tiêu của Artemis tập trung vào việc xây dựng căn cứ bền vững trên mặt trăng và trạm dừng cho các hành trình tiến tới sao Hỏa sau này. Với mục tiêu đó, bước đầu là tìm cách khai thác băng tại cực Nam của mặt trăng để tạo ra khí oxy và nhiên liệu tên lửa. Đây là một bài toán phức tạp hơn gấp bội so với những chuyến viếng thăm ngắn ngủi trong quá khứ. Bởi thế, sự kiện phóng tàu lên quỹ đạo mặt trăng mới đây có thể xem như một bước dạo đầu cho rất nhiều thử thách mà con người phải vượt qua được trong tương lai để thực hiện được giấc mơ làm chủ trong không gian sâu.
Vụ xả súng hàng loạt nói trên xảy ra ngay sau 6 giờ sáng 19.4 tại thành phố Shreveport. Kẻ xả súng, chưa được xác định danh tính ngay lập tức nhưng là một người đàn ông trưởng thành, đã bị bắn chết sau một cuộc rượt đuổi bằng ô tô và va chạm với cảnh sát, theo các quan chức.
Thị trưởng Shreveport Tom Arceneaux nói với CNN rằng vẫn chưa rõ liệu kẻ tấn công chết do tự bắn vào mình hay do trúng đạn của cảnh sát.
Cảnh sát Chris Bordelon cho hay trong một cuộc họp báo rằng "hiện trường vụ án khá rộng" trải dài trên ba ngôi nhà, và các nhà điều tra đang lục soát để tìm bằng chứng.
Ông cho biết thêm các nạn nhân có độ tuổi từ 1 đến 14, và một số đứa trẻ là con cháu của thủ phạm. "Chúng tôi tin rằng ông ta là người duy nhất nổ súng tại những địa điểm này", ông Bordelon phát biểu, gọi vụ xả súng là "vụ gây rối gia đình".
Cũng theo Thị trưởng Arceneaux, tay súng có mối quan hệ nào đó với hai người phụ nữ, cũng bị bắn. "Hai người phụ nữ đang trong tình trạng rất nguy kịch nên chúng tôi không thể lấy thông tin từ họ", ông nói thêm. Hai nạn nhân này đã bị bắn vào đầu, theo Đài KTBS.
"Đây là một buổi sáng kinh hoàng ở Shreveport và tất cả chúng ta đều thương tiếc các nạn nhân", ông Arceneaux phát biểu tại cuộc họp báo.
Thống đốc Louisiana Jeff Landry cho hay ông vô cùng đau lòng trước vụ xả súng hàng loạt vào sáng 19.4.
Đây là vụ xả súng hàng loạt gây chết người nhiều nhất ở Mỹ trong hơn hai năm qua, theo dữ liệu từ tổ chức phi lợi nhuận Gun Violence Archive. Tổ chức này định nghĩa một vụ xả súng hàng loạt là vụ xả súng trong đó 4 người trở lên bị thương hoặc thiệt mạng, không bao gồm kẻ xả súng.
Hãng AFP ngày 7.4 đưa tin tòa án ở Ấn Độ vừa tuyên án tử hình 9 cảnh sát vì tra tấn và giết hại một người cha và con trai vào năm 2020, sau khi họ bị bắt giữ về cáo buộc vi phạm các quy định phong tỏa trong đại dịch Covid-19.
Thẩm phán tại thành phố Madurai (bang Tamil Nadu) tuyên bố các sĩ quan này phạm tội liên quan cái chết của thương nhân Jeyaraj (59 tuổi) và con trai Benniks (31 tuổi), theo một thông cáo của Cục Điều tra trung ương Ấn Độ (CBI).
"Tòa án khẳng định rằng vụ án này là một trường hợp lạm dụng quyền lực rõ ràng và thuộc loại hiếm hoi nhất", thông cáo cho biết sau khi thẩm phán tuyên án hôm 6.4, trong vụ án khiến dư luận phẫn nộ.
Hai cha con trên bị các sĩ quan tại một đồn cảnh sát bắt giữ và tra tấn dã man. Truyền thông cho biết các nạn nhân là chủ một cửa hàng điện thoại di động và bị bắt về cáo buộc mở cửa hàng quá giờ cho phép trong thời gian phong tỏa khi đại dịch Covid-19 hoành hành khắp cả nước.
Sự phẫn nộ lan rộng khiến chính quyền bang Tamil Nadu chuyển vụ án cho CBI - cơ quan đã truy tố 9 sĩ quan trong vòng 90 ngày.
Trong quá trình xét xử, CBI đã thẩm vấn hơn 50 nhân chứng và lập luận rằng các vụ giết người đã "làm chấn động lương tâm công chúng", xứng đáng với hình phạt nghiêm khắc nhất. Cả 9 bị cáo đều bị kết tội giết người và tiêu hủy bằng chứng.
Ấn Độ thực hiện án tử hình bằng cách treo cổ, mặc dù các trường hợp thi hành án này là hiếm.
Vụ thi hành án tử hình gần đây ở Ấn Độ là vào tháng 3.2020, khi bốn người đàn ông bị kết tội hiếp dâm tập thể và giết một phụ nữ trên xe buýt ở Delhi vào năm 2012, trong vụ án đã gây ra các cuộc biểu tình lớn trên toàn quốc.
New York Times ngày 13/4 dẫn lời hai quan chức cấp cao Iran và một quan chức Mỹ cho biết trong các cuộc đàm phán ở thủ đô Islamabad của Pakistan cuối tuần trước, Washington đã yêu cầu Tehran ngừng làm giàu uranium trong vòng 20 năm.
Trong phản hồi được gửi đi ngày 13/4, Iran cho biết sẽ đồng ý ngừng làm giàu uranium trong tối đa 5 năm. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ đề nghị này.
Các nguồn tin cũng nói rằng Mỹ đã yêu cầu Iran đưa uranium làm giàu ở mức cao ra khỏi lãnh thổ, trong khi Tehran tuyên bố nhiên liệu này phải được giữ lại trong nước. Dù vậy, Iran đã đề xuất pha loãng đáng kể lượng uranium trên, để chúng không thể được dùng nhằm chế tạo vũ khí hạt nhân.
Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin này.
Phái đoàn Mỹ và Iran ngày 11/4 bắt đầu đàm phán trực tiếp tại thủ đô Islamabad của Pakistan, lần đầu tiên kể từ năm 1979, nhằm chấm dứt xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Sự kiện kết thúc rạng sáng 12/4, nhưng các bên không đạt được thỏa thuận nào sau 21 giờ thương lượng.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 13/4 nói với người đồng cấp Pháp Jean-Noel Barrot rằng "những yêu cầu quá đáng và liên tục thay đổi" của Mỹ đã cản trở đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến sự. Tuy nhiên, ông lưu ý đã có "tiến bộ trong nhiều vấn đề được thảo luận".
Trả lời phỏng vấn cùng ngày, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho hay đã có tiến triển và "một số cuộc đối thoại tích cực" với Iran ở Islamabad. Theo ông, quyền quyết định hiện nằm trong tay Iran và "câu hỏi lớn từ giờ trở đi là liệu họ có đủ linh hoạt hay không".
Phó tổng thống Mỹ cho rằng Iran đã thể hiện mức độ linh hoạt nhất định, nhưng "nhượng bộ chưa đủ". Về khả năng có thêm các cuộc đàm phán hay không, ông nói vấn đề này "tốt nhất nên hỏi phía Iran".
Lệnh ngừng bắn giữ Mỹ và Iran đến nay vẫn được duy trì, song Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố thỏa thuận có thể chấm dứt bất cứ lúc nào. Mỹ và Iran cũng có thể trở lại bàn đàm phán, vì hai bên vẫn có động lực mạnh để nối lại thương lượng.
