Theo sử sách triều Nguyễn, năm 1864, vua Tự Đức bắt đầu tiến hành xây dựng Vạn Niên Cơ ở khu vực gần đồi Vọng Cảnh, phường Thủy Xuân ngày nay để làm nơi nghỉ ngơi. Khu vực này được bao phủ rừng thông, gần với sông Hương.
Nhà vua giao việc xây dựng Vạn Niên Cơ cho Bộ Công tiến hành, Thị lang Nguyễn Bỉnh cùng Biện lý Nguyễn Văn Chất cùng thống chế Lê Văn Xa chỉ huy xây dựng. Theo kế hoạch của Bộ Công, công trình dự kiến mất khoảng 6-7 năm hoàn thành, với sự tham gia khoảng 3.000 lính và thợ, các lính và thợ sẽ được thay phiên nhau nghỉ 3 tháng một lần.
Năm 1865, Nguyễn Văn Chất và Lê Văn Xa đã tâu xin vua Tự Đức đẩy nhanh tiến độ, xây dựng công trình xong trong vòng 3 năm. Việc đẩy nhanh tiến độ đã vắt kiệt sức thợ không được nghỉ ngơi, xảy ra cuộc khởi nghĩa của lính và thợ do anh em Đoàn Hữu Trưng, Đoàn Tư Trực, Đoàn Hữu Ái lãnh đạo. Binh khí nghĩa quân sử dụng là chày vôi, đánh thẳng vào hoàng cung. Sau khi dập tắt cuộc khởi nghĩa, vua Tự Đức đã cho đổi tên Vạn Niên Cơ thành Khiêm Cung.
Khiêm Cung cơ bản hoàn thành vào năm 1867 với quy mô hơn 50 hạng mục lớn nhỏ như cung điện, đình tạ, hồ nước, đảo cảnh và các công trình phục vụ sinh hoạt, nghỉ dưỡng của nhà vua.
Trong đó, Minh Khiêm Đường được xây dựng vào năm 1865, là một trong những công trình đặc biệt nhất. Nhà hát này được thiết kế chuyên biệt để phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của vua Tự Đức, người nổi tiếng yêu văn chương, âm nhạc và sân khấu. Vua Tự Đức thường xuyên lui tới đây nghỉ ngơi. Trong những lần ngự giá lên Khiêm Cung, vua Tự Đức thường tổ chức biểu diễn nhã nhạc, ca múa và đặc biệt là tuồng, loại hình sân khấu đạt đến đỉnh cao dưới triều Nguyễn.
Hơn 40 năm trước, nhà nghiên cứu Phan Thuận An khảo cứu, đánh giá Minh Khiêm Đường là tòa nhà ba gian hai chái, hai hiên, dựng trên nền hình chữ nhật dài 27,57 m, rộng 18,15 m, nền cao 0,65 m, lát gạch Bát Tràng và bó vỉa đá thanh. Phần nền chái phía tây cao hơn phía đông 0,2 m, nơi đặt ngự tọa cho vua xem. Hai mặt trước sau có 5 hệ thống bậc cấp bằng đá, chạm khắc hình kỷ lân mềm mại. Công trình cao khoảng 7 m, với hệ thống cột gồm 6 hàng dọc, 8 hàng ngang.
Điểm đặc sắc nằm ở trần gỗ rộng khoảng 40 m2, được trang trí thành một “bầu vũ trụ” với mặt trời, mây và khoảng 50 vì tinh tú bằng đồng bọc thủy tinh, tạo hiệu ứng ánh sáng lung linh khi thắp đèn.
Bao quanh nhà là tường gạch che ba mặt chái, mở 7 cửa sổ và 3 cửa lớn thông thoáng. Hai mặt trước sau của gian giữa lắp hệ cửa gỗ. Mái lợp ngói ống thanh lưu ly, bờ nóc trang trí hình bát quái bằng đồng, hai đầu đắp hình lá hóa rồng bằng sành sứ, đầu hồi gắn họa tiết khánh men xanh.
Theo nhà nghiên cứu Phan Thuận An, không gian nội thất Minh Khiêm Đường được chia thành ba phần gồm sân khấu, hậu trường và khán đài. Sân khấu nằm ở ba gian giữa với một gác nhỏ, sàn cao 2,7 m, phía trước có lan can, phía sau có cầu thang cho diễn viên lên xuống. Các móc sắt phía trước dùng để kéo màn.
Phía sau là hậu trường, gồm các phòng hóa trang, đặt kệ và đạo cụ phục vụ biểu diễn.
Đối diện sân khấu là khán đài dành cho vua và đoàn tùy tùng, đặt trên một bục thấp ở chái phía tây. Ngự tọa nằm chính giữa, dưới tấm hoành phi đề tên công trình, hướng thẳng ra sân khấu, tạo góc nhìn thuận lợi để thưởng thức các buổi diễn.
Sau khi vua Tự Đức qua đời năm 1883, Khiêm Cung được đổi tên thành Khiêm Lăng theo di nguyện của nhà vua. Nhiều phi tần của vua Tự Đức cũng lên khu vực Khiêm Lăng sinh sống để hương khói.
Nhà nghiên cứu Phan Thuận An lúc đó đánh giá, trước năm 1975, các công trình kiến trúc khác trong lăng Tự Đức được tu sửa khá nhiều lần song trong những danh sách ghi tên các hạng mục công trình kiến trúc được trùng tu, bấy giờ lại không thấy có Minh Khiêm Đường. Do đó, vào thời điểm năm 1975, nhà hát này ở trong tình trạng hư hỏng khá nặng, mái bị dột, một vài cột chính trong nhà bị mục đã phải chống đỡ tạm thời. Nhiều pano trang trí bằng gỗ trên các liên ba đã bị bong rơi và mất hẳn từ lâu về trước.
Năm 1978, Pierre Pichard, một chuyên gia của UNESCO, khi đến tìm hiểu tình hình di tích ở Huế, đã ghi nhận rằng Minh Khiêm Đường bấy giờ đang ở trong tình trạng hư hỏng 60%. Ông Pierre Pichard đánh giá rất cao về nhà hát Minh Khiêm Đường nên đến năm 1978, ông đã đưa Minh Khiêm Đường vào hạng ưu tiên I trong danh sách các di tích Huế sẽ được tu sửa đợt đầu tiên do UNESCO vận động sự tài trợ của quốc tế.
Sau đó, Ban Quản lý Di tích Huế đã cho triệt giải phần mái trên 3 gian chính và lợp tạm lại bằng tôn do UNESCO viện trợ để bảo đảm phần khung gỗ còn lại bên trong, chờ ngày tu sửa. Cơ quan quản lý di tích Huế đã nhiều lần dùng hàng chục cây gỗ và cây tre để chống đỡ cấp thiết, chằng chéo tạm thời để cho ngôi nhà đứng vững.
Dù đã gia cố như thế, nhưng vì tuổi thọ của tường gỗ khá cao, cho nên tình trạng di tích này xuống cấp nhanh, có thể sập đổ bất cứ lúc nào. Có thời điểm, trước cửa Minh Khiêm Đường phải gắn thêm biển cấm không cho du khách vào tham quan trong nội thất, để tránh nguy hiểm. Năm 1990. Minh Khiêm Đường được đánh giá hư hỏng khoảng 80%.
Sau hàng chục năm gồng mình, tháng 6/2024 Minh Khiêm Đường cùng với điện Hòa Khiêm, Ôn Khiêm đường được hạ giải để trùng tu. Trước lúc trùng tu, đơn vị thi công là Công ty CP Tu bổ di tích Huế đã đánh dấu các cấu kiện gỗ Minh Khiêm Đường để so sánh. Việc trùng tu Minh Khiêm Đường ngoài hiện trạng công trình, đơn vị thi công cũng tham khảo các hình ảnh tư liệu.
Sau gần hai năm trùng tu, đơn vị thi công đã hồi sinh Minh Khiêm Đường theo dáng vẻ ban đầu. Song tranh cãi xảy ra khi đơn vị thi công bịt kín hai cánh cửa ở chái đông, khi cho rằng dưới thời vua Tự Đức, khu vực này không có hai cửa lớn. Tuy nhiên, việc bịt kín hai cánh cửa chái vấp phải sự phản bác của các nhà nghiên cứu văn hóa. Một số nhà nghiên cứu văn hóa cũng băn khoăn hệ thống hoa văn trên trần nhà Minh Khiêm Đường sau trùng tu chưa chuẩn xác.
Trong cuộc họp với đơn vị thi công cùng các nhà nghiên cứu văn hóa, ông Nguyễn Phước Hải Trung, Phó giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho rằng, dưới thời vua Tự Đức hai cánh cửa ở phần chái đông của Minh Khiêm Đường là nơi các diễn viên ra vào trước và sau khi biểu diễn.
Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, đã yêu cầu Ban Quản lý dự án di tích Huế, Công ty Cổ phần Tu bổ di tích Huế điều chỉnh, lắp lại hai cánh cửa lớn ở chái đông Minh Khiêm đường như trước khi hạ giải. Ông Trung cũng yêu cầu điều chỉnh các chòm sao trang trí trên trần Minh Khiêm Đường, song đại diện Công ty CP Tu bổ di tích Huế, đơn vị thi công từ chối. Giám đốc công ty cho rằng khi hạ giải công trình, trên trần nhà hay ảnh tư liệu, đơn vị thi công không thấy những vì tinh tú làm bằng thủy tinh xung quanh bọc đồng nên rất khó để tu bổ, phục hồi.
Việc thiết kế, thi công những vì tinh tú trên trần nhà Minh Khiêm Đường được ông Trung giao lại cho Ban Quản lý dự án di tích Huế hoàn thiện.
Ngày 17/4, lực lượng quy tập tìm thấy xương, răng cùng nhiều di vật của bộ đội trong hang đá tại khu vực núi Chư Pa (làng Doch 1). Riêng đợt này, 6 hài cốt được phát hiện.
Sáu hài cốt vừa phát hiện nằm cách vị trí 12 hài cốt được tìm thấy trước đó hàng chục mét, sau tin báo của người dân.
Tại hiện trường, lực lượng chức năng ghi nhận nhiều di vật gắn với sinh hoạt và chiến đấu của bộ đội như tăng, võng, vải dù, băng đạn AK, cúc áo, đế dép cao su, dây thông tin, bàn chải, lọ thuốc, quân hiệu, bát sắt...
Theo thượng tá Giang Lê Sáng, Chính trị viên Đội quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34, căn cứ tài liệu, khu vực núi Chư Pa từng là nơi hoạt động của một số đơn vị thuộc Mặt trận Tây Nguyên (B3) giai đoạn 1966-1969.
UBND TP Hà Nội vừa có tờ trình bổ sung gửi HĐND thành phố đề nghị thông qua Đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1.
Tờ trình bổ sung đề án lần này có nhiều điều chỉnh đáng chú ý, trong đó bỏ quy định cấm xe máy chạy xăng và bổ sung các biện pháp hạn chế theo khung giờ đối với nhiều loại phương tiện.
Trước đó, tại kỳ họp ngày 11/5, HĐND TP Hà Nội chưa xem xét thông qua đề án do hồ sơ, thông tin chưa bảo đảm điều kiện trình.
Theo tờ trình mới, việc thí điểm vùng phát thải thấp sẽ được triển khai theo 3 giai đoạn.
Giai đoạn 1, từ ngày 1/7 đến 31/12, Hà Nội thí điểm vùng phát thải thấp tại phường Hoàn Kiếm với hai khu vực.
Khu vực 1 có diện tích khoảng 0,5km2, dân số khoảng 20.000 người, được bao quanh bởi các tuyến phố Tràng Tiền - Hàng Khay - Lê Thái Tổ - Hàng Đào - Hàng Ngang - Hàng Buồm - Mã Mây - Hàng Bạc - Hàng Mắm - Nguyễn Hữu Huân - Lý Thái Tổ.
Tại đây, thành phố đề xuất cấm toàn bộ phương tiện giao thông đường bộ, gồm xe máy, ô tô và các loại xe cơ giới khác từ 19h đến 24h các ngày thứ sáu, thứ bảy và chủ nhật hằng tuần.
Theo UBND TP Hà Nội, quy định này thực chất kế thừa mô hình không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận đã được triển khai từ năm 2016. Thành phố cũng đang nghiên cứu mở rộng phố đi bộ từ ngày 1/7, trong đó hai tuyến phố Lý Thái Tổ và Nguyễn Hữu Huân có thể được bổ sung vào khu vực đi bộ.
Khu vực 2 nằm trong phạm vi phố cổ, được bao quanh bởi các tuyến Tràng Thi - Phùng Hưng - Hàng Đậu - Trần Nhật Duật - Trần Quang Khải - Tràng Tiền - Hàng Khay.
Trong khu vực này, chỉ xe ưu tiên và các phương tiện được cơ quan có thẩm quyền cấp phép mới được lưu thông.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của đề án là Hà Nội không còn đề xuất cấm xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch hoạt động trên nền tảng công nghệ từ ngày 1/7 như phương án trước.
Thay vào đó, thành phố chỉ đưa ra định hướng “khuyến khích hạn chế hoạt động” đối với nhóm phương tiện này và thúc đẩy chuyển đổi sang xe điện hoặc phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
UBND TP Hà Nội lý giải việc cấm ngay xe máy xăng của tài xế công nghệ sẽ tác động trực tiếp tới lực lượng shipper, xe ôm công nghệ và lao động nền tảng - những người phụ thuộc vào phương tiện để tạo thu nhập.
Theo tính toán của thành phố, nếu áp dụng lệnh cấm ngay tại khu vực lõi Hoàn Kiếm, khoảng 4.000 tài xế thường xuyên hoạt động sẽ bị ảnh hưởng. Khu vực này hiện ghi nhận hơn 1 triệu giao dịch mỗi tháng, phục vụ trên 350.000 người dùng và liên quan đến hơn 1.000 nhà hàng, hộ kinh doanh. Khảo sát 1.759 tài xế cho thấy 61% chưa từng sử dụng xe điện.
Những băn khoăn phổ biến gồm giá xe, thời gian sạc, tuổi thọ pin, quãng đường di chuyển sau mỗi lần sạc cũng như hệ thống trạm sạc còn hạn chế. Đối với người dân sử dụng xe máy cá nhân, thành phố khuyến khích chuyển sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch hoặc phương tiện đáp ứng tiêu chuẩn khí thải theo lộ trình của Chính phủ và thành phố.
Giai đoạn 2, từ ngày 1/1 đến 31/12/2027, Hà Nội mở rộng vùng phát thải thấp sang phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam.
Phạm vi thí điểm được giới hạn bởi các tuyến Nguyễn Du - Hàn Thuyên - Trần Hưng Đạo - Trần Khánh Dư - Trần Quang Khải - Trần Nhật Duật - Hàng Đậu - Cửa Đông - Lý Nam Đế - Tôn Thất Thiệp - Điện Biên Phủ - Hàng Bông - Cửa Nam - Lê Duẩn.
Ngoài việc duy trì các biện pháp hạn chế ở giai đoạn 1, thành phố dự kiến không cho phép lưu thông đối với ôtô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 và xe máy xăng hoạt động kinh doanh trên nền tảng công nghệ.
Giai đoạn 3, từ năm 2028 đến hết năm 2029, vùng phát thải thấp được mở rộng ra toàn bộ khu vực bên trong vành đai 1, gồm 9 phường. Ranh giới được xác định bởi các tuyến Hoàng Cầu - Đê La Thành - Ô Chợ Dừa - Xã Đàn - Đại Cồ Việt - Trần Khát Chân - Nguyễn Khoái - Trần Khánh Dư - Trần Quang Khải - Trần Nhật Duật - Yên Phụ - Nghi Tàm - Âu Cơ - An Dương Vương - Lạc Long Quân - Bưởi - Cầu Giấy.
Trong giai đoạn này, thành phố tiếp tục duy trì các quy định của giai đoạn trước, đồng thời không cho phép xe máy không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 3 lưu thông trong vùng phát thải thấp đối với nhóm phương tiện không kinh doanh vận tải công nghệ.
Theo kế hoạch, Đề án vùng phát thải thấp trong vành đai 1 sẽ được trình HĐND TP Hà Nội xem xét tại kỳ họp chuyên đề ngày 2/6.
Sáng 18.7, Hiệp hội Y học TP.HCM tổ chức hội nghị khoa học thường niên “sức khỏe tâm thần: góc nhìn từ đa chuyên khoa”.
Phát biểu khai mạc, PGS-TS-BS Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hiệp hội Y học TP.HCM, cho biết gánh nặng các vấn đề sức khỏe tâm thần đang gia tăng trong bối cảnh xã hội nhiều biến động, áp lực công việc, cuộc sống và thay đổi nhanh về lối sống.
“Các bệnh rối loạn lo âu, trầm cảm, căng thẳng kéo dài có xu hướng phổ biến hơn và ngày càng trẻ hóa. Nếu không được nhận diện, chẩn đoán, can thiệp kịp thời, những rối loạn này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội”, bà Ngọc Dung cho hay.
Bà Dung nhấn mạnh, ngành y cần chuyển từ tư duy điều trị khi bệnh đã rõ sang chủ động phòng ngừa, tư vấn, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần.
Bác sĩ Chu Thị Dung, Trưởng khoa Tâm lý y học, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, cho biết theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khoảng 1/4 dân số có thể gặp vấn đề sức khỏe tâm thần trong cuộc đời. Đại dịch Covid-19 cũng làm gia tăng đáng kể các rối loạn lo âu, trầm cảm và liên quan đến stress.
Bác sĩ Dung nhấn mạnh, các vấn đề sức khỏe tâm thần ngày càng xuất hiện nhiều ở trẻ em, thanh thiếu niên; trong khi già hóa dân số làm gia tăng trầm cảm và sa sút trí tuệ ở người cao tuổi.
Tại Việt Nam, ước tính khoảng 15% dân số Việt Nam (tương đương khoảng 15 triệu người) mắc ít nhất 1 trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến. Trong đó, trầm cảm chiếm 2,8%, lo âu 2,6% và tâm thần phân liệt 0,4%, lạm dụng chất 4 - 5% (việc sử dụng bất kỳ các chất nào nhằm mục đích thay đổi cảm xúc - PV).
Sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên đặc biệt đáng lưu ý. Khảo sát năm 2022 cho thấy 21,7% thanh thiếu niên Việt Nam gặp ít nhất một vấn đề sức khỏe tâm thần. Lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất, 18,6%; tiếp đến là trầm cảm, 4,3%.
Đối với người cao tuổi, khoảng 14% người từ 70 tuổi trở lên mắc một rối loạn tâm thần, chủ yếu là trầm cảm và lo âu; khoảng 8,8% sống chung với sa sút trí tuệ.
Theo bác sĩ Dung, các vấn đề sức khỏe tâm thần có thể liên quan đến áp lực học tập, kỳ vọng của gia đình, áp lực công việc, nhịp sống hối hả, thiếu thời gian nghỉ ngơi. Khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh và thiên tai cũng có thể gây bất an, căng thẳng kéo dài.
Việc tương tác trên mạng xã hội nhiều hơn giao tiếp trực tiếp có thể làm tăng tâm lý so sánh, giảm sự tự tin, dẫn đến lo âu, trầm cảm, mất ngủ và cô đơn. Ngoài ra, nghèo đói, lạm dụng rượu, bạo lực gia đình, thiếu sự hỗ trợ xã hội cùng việc dễ tiếp cận ma túy, chất cấm cũng làm tăng nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Rối loạn tâm thần không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn tác động đến suy nghĩ, hành vi, khả năng học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ. Người bệnh có thể mất ngủ, giảm tập trung, thu mình và suy giảm hiệu quả học tập, làm việc.
Theo bác sĩ Dung, điều trị hiện nay không chỉ nhằm giảm triệu chứng mà hướng đến chăm sóc toàn diện. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc, kết hợp tâm lý trị liệu và sự đồng hành của gia đình, cộng đồng.
