Người dân thành phố Garden Grove thuộc quận Cam, bang California đã được phép trở về nhà sau khi nguy cơ xảy ra vụ nổ nghiêm trọng từ bồn hóa chất quá nhiệt tại nhà máy hàng không GKN Aerospace được loại bỏ. Tuy nhiên, nhiều người nói họ vẫn không cảm thấy an toàn và kêu gọi đóng cửa nhà máy.
Hơn 200 cư dân đã có mặt tại phòng họp của Tòa thị chính Garden Grove tối 26/5 để bàn về tương lai của nhà máy GKN Aerospace, đồng thời yêu cầu làm rõ ai sẽ chi trả các khoản phí phát sinh từ việc sơ tán trong tình huống khẩn cấp.
“Vì sao GKN Aerospace được phép sử dụng hóa chất MMA có nguy cơ cháy nổ trong phạm vi 1,6 km quanh trường học và nhà dân?”, một cư dân đặt câu hỏi tại cuộc họp. “Liệu khu vực của chúng ta còn doanh nghiệp nào có mức độ nguy hiểm tương tự đối với cộng đồng hay không?”.
Bồn chứa 26.500 lít hóa chất độc hại methyl methacrylate (MMA) của công ty GKN Aerospace hôm 22/5 bất ngờ gặp sự cố, khiến chất lỏng bên trong phản ứng với nhau và sinh nhiệt, gây ra nguy cơ phát nổ. Chính quyền quận Cam lúc đó đã ban lệnh sơ tán với khoảng 50.000 dân trong khu vực.
Thành phố Garden Grove có khoảng 172.000 dân, là một trong hai trung tâm chính của Little Saigon ở quận Cam, nơi tập trung cộng đồng người Việt lớn nhất bên ngoài Việt Nam.
Khi sự cố với bồn hóa chất xảy ra, Vin Nguyễn, nhân viên ngành truyền thông sống cách khu vực sơ tán 3 km, cho hay nhiều cư dân quanh Garden Grove đến lúc đó mới biết gần nhà mình có một cơ sở sản xuất liên quan đến chương trình tiêm kích F-35 của Mỹ.
Nhà máy GKN Aerospace sản xuất kính buồng lái cho tiêm kích F-35, cùng các bộ phận trong suốt cho nhiều dòng máy bay thương mại như Boeing 787 Dreamliner, Boeing 737, Airbus A350, HondaJet và Bombardier C Series, theo thông tin công ty từng công bố.
“Rõ ràng là có rất nhiều thứ công chúng bình thường chưa bao giờ chú ý tới, cho đến khi còi báo động vang lên”, Vin Nguyễn nói lúc đó, cho biết sự việc khiến anh suy nghĩ nhiều về những rủi ro ẩn sau các cơ sở nhìn bên ngoài có vẻ bình thường.
Hội đồng thành phố không đưa ra quyết định nào trong cuộc họp kéo dài nhiều giờ, bất chấp những tiếng hô hào kêu gọi đóng cửa nhà máy, theo phóng viên Eric Spillman của KTLA.
“Thật sự rất bực bội”, Kyle Cook, cư dân Garden Grove, nói. “Giờ chúng tôi lại phải ôm những câu hỏi này, và có lẽ sẽ chẳng nhận được câu trả lời nào”.
Tính đến ngày 27/5, nhiệt độ tại bồn chứa gặp sự cố duy trì ở mức 32,8 độ C mà không cần phun nước làm mát. Giới chức quận Cam đang tiếp tục theo dõi sát sao mức nhiệt của bồn chứa.
GKN Aerospace, công ty có trụ sở Anh, đã ra thông cáo xin lỗi cộng đồng vì những xáo trộn do sự cố gây ra. “Ưu tiên của chúng tôi vẫn là bảo đảm an toàn cho những người sống quanh nhà máy và cho cộng đồng”, công ty cho biết.
Ít nhất 6 hãng luật thông báo sẽ đệ đơn kiện, đề nghị công nhận tư cách kiện tập thể thay mặt những người bị ảnh hưởng trong sự cố này.
Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Mỹ (OSHA) đã thanh tra nhà máy ở Garden Grove 4 lần kể từ năm 2018, ghi nhận 10 vi phạm, theo hồ sơ công khai do Los Angeles Times thu thập. Thông tin chi tiết về các vi phạm này chưa được công bố ngay.
Năm 2019, Sở Quan hệ Công nghiệp California đã nộp đơn lên Tòa Thượng thẩm Quận Cam, đề nghị thẩm phán buộc công ty nộp 2.898 USD tiền phạt dân sự còn thiếu. Theo hồ sơ tòa án, biên bản xử phạt cáo buộc công ty vào tháng 4/2018 đã “không bảo đảm toàn bộ máy móc và thiết bị đang vận hành được kiểm tra hoặc bảo trì theo khuyến nghị của nhà sản xuất”.
Năm 2025, GKN Aerospace đồng ý trả hơn 900.000 USD cho các cơ quan quản lý của bang để dàn xếp các vi phạm liên quan đến lưu trữ hồ sơ, vấn đề cấp phép và phát thải nitơ oxit, theo một báo cáo trên trang web của Cơ quan Quản lý Chất lượng Không khí Bờ Nam.
“Thực sự rất kinh khủng, cảm giác đến giờ vẫn vậy”, Erin Morehouse, một cư dân khác ở Garden Grove, phát biểu trong cuộc họp tối 26/5. “Chúng tôi vẫn chưa có hướng giải quyết nào, nên cũng không biết chuyện gì sẽ xảy ra trong tương lai”.
Truyền thông đưa tin, Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái (UAV) của Iran và tấn công một trạm điều khiển mặt đất dành cho UAV tại thành phố cảng Bandar Abbas ở miền Nam Iran vào hôm 27/5. Các cuộc tấn công diễn ra sau các vụ nổ ở Bandar Abbas vào 25/5.
Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Washington vi phạm lệnh ngừng bắn vốn có hiệu lực kể từ ngày 8/4.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran cũng đưa tin các lực lượng Iran đã nổ súng vào một căn cứ không quân của Mỹ trong khu vực để đáp trả cuộc tấn công của Mỹ gần Bandar Abbas.
Sự leo thang này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố "sẽ không có ai có quyền kiểm soát" eo biển Hormuz.
Bandar Abbas có vị trí chiến lược về quân sự
Bandar Abbas, nơi đặt các lực lượng hải quân chủ lực của Iran, chiếm giữ một trong những vị trí nhạy cảm nhất về mặt chiến lược tại Vùng Vịnh.
Bandar Abbas nằm trên bờ biển phía nam của Iran, ở phía bắc của Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp nối Vùng Vịnh với vịnh Oman và biển Ả rập. Thành phố có hơn 526.000 người dân này nằm cách điểm hẹp nhất của eo biển khoảng 60km đến 70km về phía bắc.
Vị trí này giúp Iran có khả năng giám sát một trong những tuyến đường hàng hải quan trọng nhất thế giới. Khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí đốt toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz trong thời bình.
Kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố vào ngày 8/4, Iran đã tiếp tục kiểm soát hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz trong khi các lực lượng Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran.
Bandar Abbas cũng là trụ sở của cả hải quân chính quy Iran và nhánh hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Hải quân Iran đã sử dụng nơi này làm căn cứ từ năm 1977 khi Iran chuyển phần lớn hạm đội của mình từ Khorramshahr ở rìa phía tây đường bờ biển Vùng Vịnh của Iran đến Bandar Abbas, biến thành phố này thành trung tâm chỉ huy hải quân chính ở phía nam của đất nước.
Theo Viện Trung Đông, hải quân IRGC sau đó đã di dời trụ sở từ Tehran đến Bandar Abbas để cải thiện khả năng kiểm soát tác chiến dọc theo eo biển Hormuz.
Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức Israel tuyên bố năng lực hải quân của Iran đã bị tổn hại nặng nề trong các cuộc tấn công gần đây của họ, Tehran vẫn duy trì một hạm đội tàu tấn công nhanh được vận hành bởi hải quân IRGC.
Các tàu này được thiết kế cho chiến thuật "bầy đàn" và đang được sử dụng chống lại các tàu thương mại không có sự cho phép của Iran để đi qua eo biển Hormuz nhỏ hẹp.
Tầm quan trọng của Bandar Abbas với kinh tế Iran
Eo biển Hormuz không chỉ là một điểm nghẽn quân sự mà còn là huyết mạch kinh tế.
Các nhà phân tích ước tính hơn 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran được vận chuyển qua eo biển này.
Điều đó làm cho Bandar Abbas và cơ sở hạ tầng Vùng Vịnh lân cận trở nên quan trọng đối với nguồn thu của chính phủ, bao gồm cả các mạng lưới thương mại giúp Iran né tránh các lệnh trừng phạt.
Samir Puri, một giảng viên thỉnh giảng về nghiên cứu chiến tranh tại Đại học Hoàng gia London, cho rằng lệnh ngừng bắn vẫn chưa chính thức sụp đổ bất chấp các cuộc đấu hỏa lực gần đây giữa Mỹ và Iran.
“Những cuộc tấn công này có thể được đặc trưng là các cuộc giao tranh quân sự ăn miếng trả miếng trực diện giữa lực lượng vũ trang hai bên hơn là các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng hoặc sự tàn phá trên diện rộng", ông nói.
Ông nhận định thêm: "Những gì quân đội Mỹ đang cố gắng làm là thăm dò xem liệu họ có thể tước bỏ một cách vật lý khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của IRGC và Iran hay không. Tất nhiên, Iran muốn chứng minh rằng họ không thể bị tước bỏ năng lực đó”.
Các hoạt động ngoại giao và quân sự đang diễn ra đồng thời khi Iran và Mỹ đã trao đổi hàng loạt đề xuất và phản hồi đề xuất hòa bình kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu.
"Điều này đang diễn ra trên các lộ trình song song. Có một lộ trình quân sự và một lộ trình đàm phán đều diễn ra cùng một lúc", ông Puri nói. Do đó, các cuộc tấn công hạn chế này cuối cùng lại được tung ra như một phần của các cuộc đàm phán khi các bên tìm kiếm đòn bẩy.
Ông Puri cho biết cả Washington và Tehran dường như vẫn có động lực để tiếp tục trung gian hòa giải nhưng hai bên đang tiếp cận các cuộc đàm phán với những mục tiêu rất khác nhau.
Theo báo The Nation ngày 16-5, phát hiện này được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Sita Manitkoon thuộc Đại học Mahasarakham dẫn đầu, phối hợp cùng Đại học College London (UCL) và Cục Tài nguyên khoáng sản Thái Lan.
Nghiên cứu nằm trong khuôn khổ Dự án Thaitan, được tài trợ bởi Hiệp hội Địa lý quốc gia Mỹ (National Geographic Society).
Loài khủng long mới có tên Nagatitan chaiyaphumensis. Trong đó "Nagatitan" được ghép từ "Naga" - một loài rắn thần trong tín ngưỡng Thái Lan và "Titan" - những vị thần khổng lồ trong thần thoại Hy Lạp, nhằm phản ánh vóc dáng đồ sộ của loài này.
Về từ "chaiyaphumensis", theo Cục Tài nguyên khoáng sản Thái Lan, nhóm nghiên cứu đã phát hiện và nghiên cứu hóa thạch tại làng Ban Phanang Suea, huyện Nong Bua Rawe, thuộc tỉnh Chaiyaphum.
Đây là loài khủng long thứ 14 được chính thức đặt tên tại Thái Lan, và hiện là loài khủng long lớn nhất từng được phát hiện ở Đông Nam Á.
Nagatitan thuộc nhóm khủng long ăn cỏ cổ dài, sống vào đầu kỷ Phấn trắng. Chúng có thể đã lang thang khắp Đông Nam Á khoảng 100-115 triệu năm trước.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích hơn 20 mảnh hóa thạch, trong đó có một xương chi trước bên phải gần như hoàn chỉnh dài 178cm, cùng xương sườn và xương đùi dài hơn 2m. Từ đó họ ước tính Nagatitan có chiều dài khoảng 27-30m và nặng hơn 26 tấn.
Tiến sĩ Sita Manitkoon cho biết cá voi có thể đạt kích thước khổng lồ nhờ môi trường biển, nơi nước giúp nâng đỡ trọng lượng cơ thể, trong khi các loài khủng long chân thằn lằn (sauropod) lại sống hoàn toàn trên cạn.
Để thích nghi với kích thước đồ sộ, chúng phát triển các khoang rỗng trong xương nhằm giảm trọng lượng, cùng nhiều đặc điểm giải phẫu đặc biệt khác, qua đó trở thành những động vật sống trên cạn lớn nhất từng tồn tại trên Trái đất.
Ông Thitiwoot Sethapanichsakul, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại UCL và là tác giả chính của nghiên cứu công bố trên tạp chí Scientific Reports, cho biết nhóm nghiên cứu gọi Nagatitan là "titan cuối cùng" của Thái Lan vì hóa thạch của nó được tìm thấy trong tầng đá chứa khủng long trẻ nhất tại nước này.
Theo các nhà khoa học, phát hiện này không chỉ bổ sung thêm một loài khủng long mới cho thế giới, mà còn góp phần hé lộ môi trường, địa lý cổ đại và hệ sinh thái thời tiền sử. Những hóa thạch như vậy được xem là “hồ sơ” lưu giữ lịch sử Trái đất trước khi con người xuất hiện.
Nhân viên công ty vận tải đường sắt Union Pacific ngày 10/5 phát hiện các thi thể trong toa tàu của hãng này tại ga tàu hàng thành phố Laredo, bang Texas, gần biên giới Mỹ - Mexico. Sở Cảnh sát Laredo cho biết giới chức đang điều tra nguyên nhân dẫn đến cái chết của những người này.
"Đây là sự việc vô cùng đau lòng. Quá nhiều người thiệt mạng", ông Jose Espinoza, đại diện Sở Cảnh sát Laredo, nói.
Giới chức chưa xác định được danh tính, tuổi tác, tình trạng nhập cư của các nạn nhân cũng như điểm xuất phát của đoàn tàu. "Những vấn đề này là trọng tâm của cuộc điều tra đang diễn ra", ông Espinoza nói thêm.
Nhiệt độ tại khu vực đoàn tàu dừng lại lên tới khoảng 32 độ C vào ngày 10/5, dù hiện chưa rõ nắng nóng có liên quan nguyên nhân tử vong của các nạn nhân hay không.
Joe Baeza, phát ngôn viên của cảnh sát Laredo, nói rằng ga tàu hàng này kéo dài hàng km. "Hãy hình dung một khu bốc dỡ hàng tại cảng biển, nhưng dành cho tàu hỏa. Đây là nơi họ chất và dỡ rất nhiều toa tàu chở hàng", ông cho hay.
Thành phố Laredo, nằm giáp biên giới Mexico, sở hữu một trong những cửa khẩu lớn nhất bang Texas phục vụ hoạt động thương mại. Tính đến năm 2024, cửa khẩu Laredo chiếm 62% tổng giá trị thương mại qua cửa khẩu của bang, trị giá gần 340 tỷ USD, theo dữ liệu của Cơ quan Kiểm toán bang Texas.
Thông tin trên trang web của Union Pacific cho thấy công ty này vận hành mạng lưới đường sắt xuyên biên giới và là doanh nghiệp đường sắt duy nhất phục vụ tất cả các cửa khẩu kết nối với Mexico.
Hồi năm 2023, hai người di cư đã thiệt mạng sau khi bị phát hiện mắc kẹt trong một đoàn tàu ở bang Texas.
Một năm trước đó, 53 người di cư tử vong sau khi bị bỏ lại trong xe container giữa cái nóng thiêu đốt trên một con đường hẻo lánh ở bang này.
