Thạc sĩ, bác sĩ Phạm Quang Khải, Khoa Phẫu thuật Thận Tiết niệu – Nam học, Bệnh viện E, cho biết thận đảm nhiệm nhiều vai trò quan trọng với cơ thể. Do đó, khi cơ thể có bất thường, thận sẽ có dấu hiệu cảnh báo.
Tuy nhiên, suy thận mạn tính là bệnh diễn biến âm thầm, không có triệu chứng nên bệnh nhân ở những giai đoạn sớm có thể không biểu hiện biệt. Khi đã có biểu hiện triệu chứng thì thường đã ở những giai đoạn muộn, dẫn đến điều trị bệnh trở nên khó khăn và hiệu quả thấp.
Bác sĩ chỉ ra một số dấu hiệu buổi đêm cảnh báo nguy cơ bệnh thận, như sau:
Tiểu đêm nhiều
Ở người bình thường, tần suất đi vệ sinh từ 0–1 lần mỗi đêm. Khi thận yếu, mất khả năng cô đặc nước tiểu dẫn đến tiểu đêm nhiều. Tiểu nhiều là tiểu trên 10 lần vào ban ngày và trên ba lần vào ban đêm. Nếu tình trạng này kéo dài, người bệnh nên sớm tới thăm khám tại các bệnh viện có chuyên khoa tiết niệu để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu, tổng phân tích nước tiểu và siêu âm hệ tiết niệu để sàng lọc tìm nguyên nhân.
Lưu ý, nước tiểu bất thường (thường thấy rõ buổi tối) như nhiều bọt (protein niệu), sẫm màu, có máu…là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tổn thương cầu thận.
Phù nhẹ rõ hơn về chiều tối hoặc ban đêm: Nhiều trường hợp bị sưng chân, mắt cá, mí mắt, đi giày dép chật hơn vào buổi tối. Không phải phù là do thận 100%, song phù và tiểu đêm nhiều là dấu hiệu cảnh báo, cần đi kiểm tra.
Khó thở hoặc hồi hộp khi nằm: Nằm xuống thấy tức ngực, khó thở, nguy cơ ứ dịch, ảnh hưởng phổi hoặc rối loạn điện giải (đặc biệt kali). Đây là dấu hiệu nặng, cần đi khám sớm
Ngứa da, khô da về đêm: Ngứa tăng về đêm, bôi dưỡng ẩm không đỡ có thể do tích tụ ure và độc chất trong máu.
Đau lưng vùng thận (tăng khi nằm): Đau âm ỉ vùng hông lưng, có thể do sỏi thận, viêm thận, bể thận. Đau thận thường không cải thiện khi nghỉ ngơi, xoa bóp hoặc kéo giãn.
Mất ngủ, chuột rút đêm (ít đặc hiệu hơn): Do rối loạn điện giải, tích độc chất.
Cách tốt nhất là chủ động đi khám kiểm tra sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh thận ít nhất một lần mỗi năm. Khi có những dấu hiệu, triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh thận như mệt mỏi, xanh xao, ăn uống kém, buồn nôn và nôn, rối loạn tiểu tiện… cần đi kiểm tra. “Tuyệt đối không tự điều trị theo phương pháp trên mạng”, bác sĩ nói.
Ngoài ra, mọi người cần thực hiện lối sống lành mạnh, ăn cân bằng, uống đủ nước, không ăn mặn, hạn chế đồ ăn nhanh và lạm dụng thức uống có cồn, nói không với thuốc lá. Tập thể dục thể thao hàng ngày tùy theo tình trạng sức khỏe từng cá nhân. Điều trị triệt để các bệnh lý cấp tính như nhiễm khuẩn đường hô hấp, nhiễm khuẩn ngoài da, nhiễm trùng đường tiết niệu…
Tránh sử dụng thuốc bừa bãi đặc biệt là các thuốc không cần kê đơn, thuốc thảo dược không rõ nguồn gốc. Không nên sử dụng chất kích thích (cà phê, trà, rượu bia, thuốc lá) vào buổi tối, gây căng thẳng thần kinh, mất ngủ.
Ngày 9-4, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Đắk Lắk cho biết cơ quan y tế vừa ghi nhận 5 trường hợp bị 1 con chó nghi mắc bệnh dại tấn công tại khu phố Phú Thọ 3, phường Hòa Hiệp.
Theo báo cáo của Trung tâm y tế Đông Hòa, con chó này nặng khoảng 13kg, hung dữ, tấn công nhiều người.
Cụ thể, vào ngày 2-4, con chó này đã cắn 4 người ở phường Hòa Hiệp, 1 người ở phường Phú Yên. Đến nay cơ quan y tế xác định 4 người bị chó cắn ở phường Hòa Hiệp đã tiêm vắc xin và huyết thanh phòng dại, còn ông T.C. trú phường Phú Yên vẫn chưa tiêm.
Ngay sau khi xảy ra vụ việc, con chó đã bị người dân đánh chết và chôn tại khu phố Phú Thọ 3.
Ông Châu Trọng Phát, Phó giám đốc CDC Đắk Lắk, cho hay thời tiết nắng nóng kéo dài là môi trường thuận lợi để bệnh dại bùng phát. Bên cạnh đó, tình trạng chó thả rông, không rọ mõm khiến nguy cơ nhiều người bị chó cắn.
Điều đáng lo, theo ông Phát, đó là một số người dân khi bị chó cắn hay mèo cào thì có tâm lý chủ quan, cho là vết thương nhỏ, không nghiêm trọng nên không đi chích ngừa.
CDC Đắk Lắk đã giao các phòng chuyên môn phối hợp trạm y tế các phường Hòa Hiệp, Phú Yên điều tra, giám sát, tư vấn người dân bị chó nghi dại cắn tiêm vắc xin đủ liều, đúng lịch.
"Chúng tôi cũng đề nghị UBND các địa phương liên quan tăng cường tuyên truyền công tác phòng chống bệnh dại; thông báo rộng rãi về đặc điểm con chó nghi mắc bệnh dại để người dân bị chó cắn biết, kịp thời đến cơ sở y tế tiêm phòng. Các địa phương cũng phải tăng cường quản lý chó, mèo, đẩy mạnh tiêm phòng", ông Phát nói.
Trước đó, vào tháng 3-2026, tại thôn Thành Công, xã Ea Na, Đắk Lắk ghi nhận 6 người bị chó nghi mắc bệnh dại tấn công.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Bùi Thị Yến Nhi, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, cho biết trong y học cổ truyền, “cảm” là nhóm bệnh lý do các yếu tố thời tiết, khí hậu bất thường xâm nhập cơ thể. Các biểu hiện của cảm lạnh thông thường được phân thành hai nhóm lớn là phong hàn và phong nhiệt.
Phong hàn, tức cảm do gió và lạnh. Người bệnh có thể sợ gió, sợ lạnh, sốt, đau đầu, đau mỏi cơ thể, nghẹt mũi, chảy nước mũi, ho và đoản hơi. Tùy tương quan giữa chính khí và tà khí, người bệnh có thể không ra mồ hôi hoặc ra mồ hôi kèm sốt nhẹ, đau đầu và đau mỏi cơ nhẹ.
Phong nhiệt, tức cảm do gió và nhiệt, thường biểu hiện bằng sốt, ra mồ hôi, sợ gió nhưng không sợ lạnh, đau họng, họng khô, khát nước, ho ra đờm vàng đặc, nước mũi vàng, đau đầu, thậm chí mắt đỏ. Vì vậy, cần phân biệt phong hàn và phong nhiệt trước khi lựa chọn thực phẩm, tránh áp dụng cùng một cách thực dưỡng cho mọi trường hợp.
Với cảm phong hàn, nên ưu tiên thực phẩm có tính ấm, nóng để phát tán hàn tà. Với cảm phong nhiệt, cần lựa chọn thực phẩm có tính mát nhằm thanh nhiệt. Khi cơ thể đang mệt, chức năng tiêu hóa thường suy yếu, vì vậy các món ăn mềm, dễ tiêu như cháo và súp phù hợp hơn, đồng thời giúp giảm gánh nặng cho tỳ vị.
"Một số thực phẩm thường được sử dụng khi cảm phong hàn gồm gừng, hành lá, tỏi, lá tía tô và đường đen. Gừng có vị cay, tính ấm, đi vào kinh tỳ, vị, phế; có tác dụng phát tán phong hàn, giải biểu và ôn trung", bác sĩ Yến Nhi chia sẻ.
Người bị cảm phong hàn có thể sử dụng cháo hành, gừng và tía tô. Đây là món ăn nóng, mềm, dễ tiêu, giúp làm ấm cơ thể và giảm cảm giác đau đầu, nghẹt mũi. Nước gừng đường đen cũng là thức uống đơn giản, thường được sử dụng để làm ấm cơ thể. Súp gà hoặc súp rau củ nấu cùng gừng, hành và tỏi tuy không phải bài thuốc y học cổ truyền truyền thống nhưng phù hợp với nguyên tắc thực dưỡng nhờ khả năng cung cấp chất lỏng, bổ sung dinh dưỡng và dễ tiêu hóa.
Người bị cảm lạnh, đặc biệt là cảm phong hàn, nên hạn chế rau sống, thức ăn và đồ uống lạnh, kem, nước đá cùng các loại trái cây có tính hàn hoặc được dùng khi còn lạnh. Thức ăn nhiều dầu mỡ, món chiên xào, thức ăn nhanh, đồ nếp và thực phẩm quá ngọt cũng có thể gây đầy bụng, tăng gánh nặng cho tỳ vị. Rượu bia, cà phê và nước ngọt có ga cần được hạn chế để cơ thể có điều kiện nghỉ ngơi và hồi phục.
"Nếu các triệu chứng không thuyên giảm sau vài ngày, có xu hướng nặng hơn hoặc xuất hiện sốt cao không giảm, khó thở, tức ngực, đau đầu dữ dội, người bệnh cần được thăm khám kịp thời. Các trường hợp phong nhiệt có sốt cao liên tục, khát nước nhiều, đau họng nghiêm trọng hoặc nước mũi vàng đặc cũng cần được chẩn đoán và điều trị phù hợp", bác sĩ Yến Nhi khuyến cáo.
Thực tế, không có cách ăn nào phù hợp với tất cả mọi người. Lựa chọn tốt nhất là chế độ ăn phù hợp với lối sống, mức độ vận động, mục tiêu sức khỏe và cảm giác đói của từng người, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Không ít người cho rằng ăn nhiều bữa nhỏ sẽ giúp cơ thể đốt cháy nhiều calo hơn. Thực tế, quá trình tiêu hóa thức ăn đúng là khiến cơ thể tiêu hao thêm một phần năng lượng. Tuy nhiên, nghiên cứu trên tạp chí American College of Nutrition vào năm 2019 cho thấy mức tiêu hao này rất nhỏ và không tạo ra khác biệt đáng kể nếu tổng lượng calo nạp vào trong ngày vẫn như nhau.
Ví dụ, một người ăn 2.000 calo mỗi ngày sẽ có tốc độ trao đổi chất gần như giống nhau dù chia thành 3 hay 6 bữa.
Trong khi đó, tuổi tác, nội tiết, chế độ ăn, mức độ vận động và chất lượng giấc ngủ mới là những yếu tố ảnh hưởng rõ rệt đến quá trình chuyển hóa năng lượng, theo nghiên cứu trên tạp chí Clinical Investigation vào năm 2022.
Việc ăn 3 bữa hay nhiều bữa nhỏ cũng không quyết định khả năng giảm cân.
Muốn giảm cân bền vững, cơ thể cần tiêu hao nhiều calo hơn lượng calo hấp thụ mỗi ngày. Mục tiêu này thường đạt được khi kết hợp ăn ít calo hơn với tăng cường vận động.
Cảm giác đói và no không giống nhau ở mỗi người. Có người thấy no lâu sau một bữa ăn, trong khi có người lại dễ chịu hơn khi chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ.
Điều quan trọng hơn là chất lượng của mỗi bữa ăn. Nghiên cứu trên JAMA Netw Open vào năm 2024 cho thấy bữa ăn có đủ protein, chất béo lành mạnh và chất xơ sẽ được tiêu hóa chậm hơn, giúp duy trì cảm giác no lâu.
Ngược lại, thực phẩm chứa nhiều đường và tinh bột tinh chế được tiêu hóa nhanh, cung cấp năng lượng tức thời nhưng cũng khiến cảm giác đói quay trở lại sớm hơn.
Với người mắc tiểu đường hoặc kháng insulin, chia nhỏ bữa ăn có thể giúp hạn chế tình trạng đường huyết tăng cao sau bữa ăn lớn và tránh hạ đường huyết khi để khoảng cách giữa các bữa quá dài.
Đối với người trưởng thành khỏe mạnh, số bữa ăn trong ngày không ảnh hưởng nhiều đến đường huyết. Thành phần dinh dưỡng của mỗi bữa mới là yếu tố quyết định.
Chế độ ăn 3 bữa mỗi ngày phù hợp với người thích lịch trình ăn uống đơn giản, cảm thấy no lâu sau bữa chính, muốn hạn chế ăn vặt hoặc có lịch làm việc bận rộn.
Trong khi đó, việc chia thành nhiều bữa nhỏ sẽ phù hợp hơn với người thường xuyên thấy đói giữa các bữa, cần duy trì năng lượng ổn định, có nhu cầu năng lượng cao, gặp khó chịu khi ăn quá nhiều trong một bữa...
