Sớm 27/3 – ngày mà các đại học Ivy League trả kết quả, Nguyễn Quang Anh, học sinh trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, hồi hộp ngồi trước màn hình máy tính. Nộp hồ sơ vào 5 trường ở nhóm này, nam sinh nhận bốn thông báo trượt. Ngỡ cơ hội đã khép lại, Quang Anh bất ngờ khi mở lá thư cuối từ Đại học Cornell và thấy dòng chữ “Congratulations” (Chúc mừng).
“Em vỡ òa”, Quang Anh nói.
Cornell hiện đứng thứ 12 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, với tỷ lệ chấp nhận 8%, theo US News. Ngoài trường này, Quang Anh cũng đỗ Đại học Nam California (top 28) và Đại học California ở San Diego (top 29).
Có định hướng du học từ những năm cuối THCS, Quang Anh đặt mục tiêu vào lớp chuyên Anh, trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam (Ams), nhưng trượt. Dù buồn vì “cú vấp” này, em không để tâm trạng ủ ê kéo dài, mà quyết định nhập học trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, điều chỉnh lại lộ trình của mình.
Quang Anh theo học 10 môn AP (Advanced Placement) – chương trình nâng cao dành cho học sinh THPT, tập trung lĩnh vực khoa học tự nhiên như Giải tích, Khoa học môi trường, Sinh học, Vật lý và Hóa học. Kết quả, em đạt điểm tuyệt đối 5/5 ở bốn môn, còn lại đều được 4/5 điểm. Quang Anh cũng thi và đạt SAT 1540/1600, IELTS 8.0 khi còn học lớp 11.
Nam sinh nhìn nhận học các môn AP giúp sớm tiếp cận với kiến thức đại cương ở đại học, đồng thời nhận ra mình không thích Kỹ thuật cơ khí như định hướng. Thay vào đó, em thấy hứng thú với Kỹ thuật môi trường – lĩnh vực có thể ứng dụng khoa học để giải quyết các vấn đề phát triển bền vững.
Xác định được ngành học, Quang Anh có hướng hoạt động ngoại khóa rõ ràng hơn chứ không dàn trải như trước. Nam sinh tâm đắc với dự án chế tạo drone (máy bay không người lái) đo độ ô nhiễm không khí, tham gia cùng các sinh viên, giảng viên trường Đại học Thủy lợi vào giữa năm 2025.
Em kể được học lắp rắp drone, tìm hiểu về cảm biến và cách lập trình thu thập dữ liệu. Nam sinh thấy drone có thể áp dụng để giải quyết nhiều khâu trong các dự án về môi trường.
“Em không chỉ tham gia cho có, mà thực sự muốn hiểu về các giải pháp bảo vệ, phát triển môi trường bền vững”, nam sinh nói.
Những trải nghiệm thực tế trở thành chất liệu cho bài luận chính của Quang Anh. Nam sinh mở đầu bằng câu chuyện mà mình thấy thường ngày: ô nhiễm không khí ở Hà Nội, với hình ảnh bầu trời mờ đục do bụi mịn. Từ đó, Quang Anh bày tỏ khao khát được học về Kỹ thuật môi trường, để tìm ra giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.
Giai đoạn sát hạn nộp hồ sơ là lúc Quang Anh chịu nhiều áp lực nhất, bởi ngoài học tập còn lo hoạt động ngoại khóa và viết luận, việc nào cũng “cần làm ngay”.
Em chia nhỏ công việc theo thứ tự ưu tiên, tập trung xử lý dứt điểm từng phần. Có những buổi, nam sinh chỉ viết luận, không làm thêm việc khác để tập trung.
Tự đánh giá, Quang Anh thấy điểm mạnh trong hồ sơ là “kể được một câu chuyện hay”, bài luận và hoạt động thể hiện rõ định hướng và mục tiêu khi tới Mỹ. Nam sinh cũng học thêm 4 môn AP khác, liên quan trực tiếp tới ngành Kỹ thuật môi trường để bắt nhịp chương trình đại học tốt hơn.
Thầy Gus Marantos, Cố vấn hướng nghiệp đại học, Điều phối viên chương trình AP của trường St. Paul, đánh giá Quang Anh trong nhóm học giỏi nhất trường bởi sự tò mò và kỷ luật.
“Các đại học Mỹ thích những học sinh dám thử thách bản thân. Quang Anh đã chứng minh được năng lực ở trình độ đại học ngay từ khi chưa tốt nghiệp phổ thông”, thầy Gus nhận xét.
Nhìn lại hành trình đã qua, Quang Anh cho rằng trượt trường chuyên không phải là thất bại mà là bước ngoặt quan trọng.
“Miễn là không từ bỏ, sẽ luôn có con đường khác để theo đuổi mục tiêu”, nam sinh đúc rút. Sau khi tốt nghiệp tại Mỹ, em dự định trở về Việt Nam, tham gia vào các dự án phát triển bền vững.
Một ngày trước kỳ thi vào lớp 10 ở TP HCM, ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, nêu định hướng ra đề và lưu ý thí sinh những quy định trong phòng thi để phát huy năng lực tốt nhất.
Về đề thi, ông Hiếu cho biết đề ba môn được biên soạn theo dạng mở, yêu cầu học sinh tư duy, vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề thực tiễn. Đây là dạng đề quen thuộc với học sinh TP HCM từ nhiều năm nay, được giới chuyên môn đánh giá cao.
Trước đó, bộ phận ra đề được yêu cầu nghiên cứu kỹ năng lực của học sinh thành phố sau sáp nhập, từ đó xây dựng, điều chỉnh độ khó phù hợp với thí sinh 3 khu vực Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, TP HCM. Đề thi vào lớp 10 phải vừa bao quát kiến thức đã được học, vừa đảm bảo độ phân hóa để tuyển sinh.
Từ đầu năm học, các phòng chuyên môn đã ban hành ma trận đề và đề minh họa để thầy cô, học sinh có cơ sở ôn tập.
"Các em cứ yên tâm, tự tin làm bài, phát huy đúng năng lực. Đề khó thì khó chung, dễ cũng dễ chung", ông Hiếu nói.
Ông cho hay điểm chuẩn lớp 10 của mỗi trường phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ số lượng hồ sơ đăng ký, năng lực của thí sinh đến đề thi. Do đó, ông nhấn mạnh thí sinh không nên quá lo lắng về độ khó của đề.
Giám đốc Sở đặc biệt lưu ý thí sinh nên để điện thoại và tài sản quý giá ở nhà hoặc đưa phụ huynh giữ. Việc để trong balo rồi gửi có thể xảy ra chuyện cầm nhầm, khiến các em phân tâm, ảnh hưởng tâm lý.
"Đã có nhiều em mang theo điện thoại rồi để quên trong người, gần cuối giờ thi thì chuông vang lên, bị đình chỉ, hủy kết quả bài làm một cách đáng tiếc", ông Hiếu nói, đề nghị phụ huynh dặn dò con thật kỹ.
Những vật dụng được mang vào phòng thi lớp 10 ở TP HCM gồm: bút viết, thước kẻ, bút chì, tẩy, êke, thước vẽ đồ thị, dụng cụ vẽ hình, máy tính cầm tay không có chức năng soạn thảo văn bản, không có thẻ nhớ.
Các vật dụng không được mang vào phòng thi: giấy than, bút xóa, đồ uống có cồn; vũ khí và chất gây nổ, gây cháy; tài liệu, thiết bị truyền tin (thu, phát sóng thông tin, ghi âm, ghi hình) hoặc chứa thông tin để gian lận trong quá trình làm bài thi; bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và bảng tính tan; tập bản đồ Lịch sử và Địa lý lớp 9.
Năm nay, thành phố có hơn 151.300 học sinh đăng ký thi lớp 10 công lập, khoảng 78% đỗ. Sở Giáo dục và Đào tạo bố trí 242 điểm thi với hơn 6.400 phòng, dự kiến huy động gần 18.000 giáo viên.
Kỳ thi được tổ chức vào ngày 1-2/6. Học sinh làm ba bài thi Toán, Văn, Tiếng Anh, thi thêm môn chuyên nếu đăng ký vào khối này.
Năm ngoái, điểm chuẩn lớp 10 đại trà của thành phố trong khoảng 10,5-24,5/30, trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa dẫn đầu. Ở khối chuyên, lớp Sinh học của THPT chuyên Lê Hồng Phong có đầu vào cao nhất, với 37,5/50 điểm, còn lại khoảng 27 trở lên.
Lịch, giờ phát đề, làm bài các môn thi lớp 10 của TP HCM năm 2026 như sau:
Wang Nini, nghiên cứu sinh 24 tuổi tại Thượng Hải, từng có định kiến với các ứng dụng hẹn hò trực tuyến phổ biến. Cô cho rằng việc lựa chọn người hẹn hò chỉ dựa vào vài tấm ảnh mạng là "quá ngẫu nhiên".
Mọi thứ thay đổi khi Wang biết đến SJTU Date - nền tảng hẹn hò chỉ dành riêng cho sinh viên Đại học Giao thông Thượng Hải. Thay vì "quẹt" ảnh, ứng dụng này bắt buộc người dùng trả lời bảng khảo sát gồm 57 câu hỏi về quan điểm sống, thói quen sinh hoạt và phong cách định hình tình cảm.
Sau khi hoàn tất hồ sơ, thuật toán đã ghép đôi Wang với một nam nghiên cứu sinh ngành kỹ thuật cùng trường. Sau vài lần trò chuyện và gặp mặt, cả hai nhận ra có nhiều điểm tương đồng "chính xác đến khó tin".
Mô hình "hẹn hò nội bộ" đang tạo nên một cơn sốt tại các đại học top đầu của Trung Quốc. Chỉ một tuần sau khi ra mắt vào giữa tháng 3, ứng dụng SJTU Date đã thu hút hơn 6.000 người dùng từ Đại học Giao thông Thượng Hải. Khi đổi tên thành CampusDate và mở rộng sang 6 trường đại học danh tiếng khác như Phúc Đán, Thanh Hoa..., số thành viên nhanh chóng vượt mốc 17.000.
Sự bùng nổ này xuất phát từ tâm lý mệt mỏi của giới trẻ trước các nền tảng hẹn hò trực tuyến truyền thống, vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro như tài khoản giả mạo, lừa đảo hoặc quấy rối. Bằng cách yêu cầu xác thực danh tính bằng email của trường hoặc thẻ sinh viên, CampusDate tạo ra một "bộ lọc" an toàn và uy tín.
Bên cạnh đó, áp lực học tập và nghiên cứu đè nặng khiến sinh viên trường top gần như không có thời gian gầy dựng các mối quan hệ ngoài đời thực. Do đó, việc thu hẹp "tệp ứng viên" là những người có cùng nền tảng học vấn và môi trường sống được xem là cách tối ưu.
Du Shichao, giảng viên xã hội học tại Đại học Phúc Đán, cho rằng xu hướng này phản ánh việc vòng tròn xã hội của giới trẻ Trung Quốc ngày càng thu hẹp.
"Theo thời gian, không gian sống của sinh viên chỉ xoay quanh trường học, thư viện, phòng thí nghiệm hoặc nơi thực tập", ông nói. "Cơ hội gặp gỡ tự nhiên ngày càng ít đi".
Ông cũng đánh giá giới trẻ ưu tiên yêu người có nền tảng học vấn và điều kiện sống tương đồng nhằm giảm thiểu rủi ro trong tương lai. Tuy nhiên, việc "lọc trước rồi mới gặp" có thể khiến người trẻ thiếu kiên nhẫn hơn trong các mối quan hệ thực tế, còn tình yêu đang dần bị biến thành một bài toán KPI.
"Nếu trước đây hai người có thể cùng tiến về phía nhau dù tồn tại khác biệt, thì bây giờ chỉ cần xuất hiện mâu thuẫn nhỏ, họ sẽ cho rằng thuật toán ghép đôi đã sai", ông nói.
Khảo sát năm 2026 của Viện MyCOS tại Bắc Kinh cho thấy chỉ 6,7% sinh viên muốn sống độc thân lâu dài. Hơn 40% cho rằng độ tuổi lý tưởng để kết hôn là 26-28, trong khi hơn 70% đã cảm nhận áp lực kết hôn từ gia đình.
Phú là học sinh lớp 11A1, Trường THPT chuyên Nguyễn Thị Minh Khai (phường Sóc Trăng, thành phố Cần Thơ). Niềm đam mê tin học với nam sinh này nhen nhóm vào năm lớp 7, thời điểm dịch Covid-19 và nhiều học sinh chuyển sang học trực tuyến. Lúc đó, càng tiếp xúc với máy tính, Phú càng bị cuốn vào những dòng lệnh, những bài toán logic đầy thách thức nhưng không kém phần thú vị.
Đối với Phú, môn tin học đòi hỏi cao ở tính kiên trì, vì lập trình sai một li sẽ đi một dặm. Do đó, việc tiếp thu kiến thức không thể đốt cháy giai đoạn, người học cần đi chậm mà chắc từ những điều cơ bản nhất rồi tới nâng cao. Phú cho rằng học thuộc lòng sẽ không hiệu quả, thay vào đó cần hiểu kỹ càng về phần cứng, phần mềm, hệ điều hành và ngôn ngữ lập trình mình đã chọn.
Để chinh phục được môn học này, Phú đã tự tham khảo, mày mò nhiều nguồn tài liệu bổ ích trên internet và tích cực tự học. Hôm nào Phú cũng dành khoảng 1-2 giờ ôn luyện và thực hành trực tiếp trên máy tính. Các bài tập được giải quyết đi từ dễ đến khó, nhất quyết không bỏ lướt bất kỳ bài nào để tránh hình thành thói quen xấu cho tư duy.
Dẫu vậy, Phú thường xuyên gặp những bài tập hóc búa, tự giải mãi không ra đáp án. Những rắc rối không biết gỡ từ đâu dễ khiến tâm lý người học ức chế, khó chịu. Những lúc đó, Phú sẽ tìm cách để làm cho suy nghĩ của mình bớt nặng nề và giảm tải áp lực.
Phú chia sẻ: "Khi bế tắc, em sẽ bước ra khỏi góc học tập chốc lát để giảm bớt sự căng thẳng. Em sẽ tranh thủ tham khảo ý kiến thầy cô và bạn bè với những bài toán khó chứ không để tự mình xoay xở. Vì sự góp ý của mọi người sẽ giúp mình thông suốt, tiến bộ hơn".
Chính tinh thần cầu thị và chịu khó, Phú đã lọt vào "mắt xanh" của các thầy cô giáo. Khi còn là học lớp 8, nam sinh này lần đầu đại diện cho Trường THCS Lê Hồng Phong thi chọn học sinh giỏi môn tin học tỉnh Sóc Trăng cũ và xuất sắc giành giải 3. Một năm sau đó ở lớp 9, Phú tiếp tục tái lập thành tích này.
Năm 2024, Phú thi đỗ vào Trường THPT chuyên Nguyễn Thị Minh Khai và tiếp tục tạo dấu ấn. Trong hai năm liền lớp 10 và lớp 11, Phú đều đoạt giải nhì tại cuộc thi chọn học sinh giỏi tỉnh Sóc Trăng - nay là TP.Cần Thơ, cho thấy sự nỗ lực và cố gắng không ngừng của chàng trai này.
Phú chia sẻ rằng sự ôn tập kỹ lưỡng, chăm chỉ luyện đề giúp bản thân quen dần với áp lực thời gian và tâm lý thi cử căng thẳng. Trước ngày thi 1-2 ngày, Phú không nhồi nhét kiến thức mà chủ động "thả lỏng" tinh thần, chỉ xem lướt qua bài vở. Phú bày tỏ: "Mỗi cuộc thi là một thử thách, cố gắng hết sức để vượt qua được chính mình đã là thành công. Một khi bản thân có sự chuẩn bị nghiêm túc, dài hơi thì tự khắc sẽ tự tin, bình tĩnh".
Đặc biệt Phú đã biến những lý thuyết tin học thành một số sản phẩm cụ thể để phục vụ đời sống. Chàng trai này từng "mát tay" tạo ra một chiếc xe tự hành chinh phục giải nhì cuộc thi sáng tạo Robot FPT năm 2024. Mới đây, Phú còn bắt tay cùng một người bạn sáng chế ghế thông minh với khả năng phát hiện té ngã, nhắc lịch uống thuốc và thông báo tình huống khẩn cấp cho người già. Ý tưởng này đã xuất sắc giành giải nhất Cuộc thi khoa học kỹ thuật thành phố Cần Thơ dành cho học sinh trung học năm học 2025-2026.
Những thành tích trên là tiền đề để Phú đặt ra những mục tiêu lớn hơn cho bản thân trong tương lai. Hiện nam sinh này đang tích cực ôn luyện để có thể góp mặt vào đội tuyển thành phố Cần Thơ tham gia kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia. Xa hơn nữa, Phú đặt quyết tâm sẽ thi đậu vào ngành kỹ thuật phần mềm tại Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia TP.HCM.
Chia sẻ về học trò, thầy Nguyễn Thanh Phong, Phó hiệu trưởng Trường THPT chuyên Nguyễn Thị Minh Khai, cho biết Phú là một học sinh ngoan hiền, ham học hỏi và có tư duy sáng tạo. Những thành tích mà Phú có được rất xứng đáng với tinh thần chăm chỉ tự học, chịu khó thực hành và theo đuổi ước mơ mỗi ngày. Các thầy cô trong trường còn kỳ vọng Phú sẽ gặt hái được nhiều thành công hơn nữa trong thời gian tới.
