Hormuz là tuyến vận chuyển huyết mạch với thị trường năng lượng toàn cầu. Quyền tự do hàng hải qua eo biển này trước đây chưa từng bị thách thức nghiêm trọng, cho đến khi Iran gần như phong tỏa tuyến đường biển này, nhằm đáp trả cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động ngày 28/2.
Việc Hormuz tê liệt đã gây ra đợt gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất lịch sử, tạo sức ép lên Mỹ trong việc đạt thỏa thuận khi nguy cơ với kinh tế toàn cầu tăng lên từng ngày. Tehran dường như muốn tận dụng đòn bẩy này để củng cố quyền kiểm soát eo biển.
Các lãnh đạo Trung Đông cũng tin rằng Iran trên thực tế đã kiểm soát Hormuz rồi. “Dù chuyện gì xảy ra đi nữa, Iran vẫn sẽ kiểm soát eo biển này trong tương lai gần. Thỏa thuận ghi gì cũng không còn quá quan trọng. Mọi người trong khu vực đều tin như vậy”, Amos Hochstein – cựu cố vấn cấp cao về năng lượng và an ninh quốc gia dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden cho biết trên CNBC.
Lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz trước chiến sự có thể đã là mức đỉnh, Helima Croft – Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets cho biết. “Bất kỳ kịch bản chấm dứt xung đột nào giúp Iran tiếp tục kiểm soát và gây ảnh hưởng tới hoạt động tại eo biển đều sẽ khiến lưu lượng qua Hormuz giảm đáng kể”, Croft viết ngày 28/5.
Các chủ tàu giờ sẽ phải cân nhắc nguy cơ giao tranh bất ngờ bùng phát trở lại tại khu vực Vịnh Ba Tư vốn đã có nhiều bất ổn. Các tàu thương mại phương Tây cũng nhiều khả năng ngần ngại đi qua Hormuz nếu khu vực này vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Iran. Điều đó có thể khiến họ đối mặt nguy cơ vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ.
Richard Meade – Tổng biên tập Lloyd’s List – tuần trước nhận định lưu lượng có thể chỉ hồi phục về khoảng 60-70% so với trước. Các tàu có liên quan đến Trung Quốc sẽ di chuyển tương đối thuận lợi, trong khi tàu phương Tây có thể phải ký các thỏa thuận song phương với Iran để được phép đi qua.
“Kịch bản này không gây suy thoái như những dự báo bi quan chúng ta từng đề cập trước đây, nhưng cũng không cho phép thị trường phục hồi về như cũ”, Meade nói. Lloyd’s List là một trong những tạp chí thương mại lâu đời nhất của ngành vận tải biển thế giới.
Cuộc khủng hoảng từng khiến lưu lượng tàu qua Biển Đỏ lao dốc cho thấy bất ổn địa chính trị có thể làm gián đoạn các điểm nghẽn thương mại lâu hơn nhiều so với dự kiến ban đầu. Tháng 11/2023, lực lượng Houthi tại Yemen – đồng minh của Iran – bắt đầu tấn công tàu thương mại nhằm đáp trả việc Israel tấn công Gaza.
Lưu lượng tàu qua eo biển Bab el-Mandeb – tuyến kết nối Biển Đỏ với vịnh Aden – vì thế giảm hơn một nửa, từ 75 tàu ngày 19/11/2023 xuống còn 31 tàu vào ngày 30/1/2024. Đến nay, lưu lượng vẫn chưa trở lại mức trước đây.
“Một trong những bài học lớn nhất từ khủng hoảng Biển Đỏ là bạn không cần một lực lượng hải quân khổng lồ để gây gián đoạn nghiêm trọng tại các điểm nghẽn hàng hải”, Tomer Raanan – chuyên gia phân tích rủi ro tại Lloyd’s List – cho biết.
Lực lượng Houthi không còn tấn công tàu ở Biển Đỏ từ cuối năm ngoái, nhưng điều đó vẫn chưa đủ để lưu lượng quay lại mức của năm 2023, Jack Kennedy – Giám đốc phụ trách rủi ro Trung Đông tại S&P Global Market Intelligence cho biết
Hiện chưa rõ tình trạng sụt giảm lưu lượng qua Hormuz có kéo dài như ở Biển Đỏ hay không. Các chủ tàu sẽ phải đánh giá khả năng thỏa thuận Mỹ – Iran đủ bảo đảm an ninh cho tàu thương mại.
Kennedy cho rằng lệnh ngừng bắn có khả năng được duy trì trong ngắn hạn, khi chính quyền ông Trump dường như đang ưu tiên khôi phục khả năng di chuyển qua Hormuz. Dù vậy, kể cả khi Iran đồng ý mở lại Hormuz mà không kèm điều kiện đi lại, lưu lượng tàu cũng có thể mất nhiều thời gian để quay về mức bình thường. Ví dụ, có tàu sẽ vẫn lo ngại về khả năng khu vực này còn mìn trên biển.
Kennedy cũng cảnh báo nguy cơ chiến sự tái diễn trong năm tới là rất lớn nếu không có giải pháp lâu dài cho chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran. Ông cho rằng đây chính là những vấn đề cốt lõi dẫn tới chiến sự. Các chủ tàu còn phải cân nhắc liệu có sẵn sàng chấp nhận rủi ro để tàu và tài sản bị mắc kẹt nhiều tháng ở Hormuz nếu chiến tranh bùng phát trở lại hay không.
Tuy nhiên, Raanan và Kennedy cùng cho rằng Biển Đỏ vẫn khác Hormuz ở nhiều điểm quan trọng. Tàu qua Biển Đỏ có thể tránh rủi ro bằng cách đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi. Trong khi đó, Hormuz thực sự là điểm nghẽn không có tuyến thay thế tương đương.
Hormuz cũng quan trọng hơn nhiều với thị trường năng lượng toàn cầu so với Biển Đỏ. Trước chiến tranh, khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua eo biển này.
Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang sử dụng hệ thống đường ống để chuyển hướng hàng triệu thùng dầu mỗi ngày từ Vịnh Ba Tư sang các cảng xuất khẩu ở Biển Đỏ và vịnh Oman. Các tuyến này giúp giảm bớt gián đoạn nguồn cung, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn Hormuz.
“Có thể đưa một phần hàng hóa ra ngoài bằng đường ống, nhưng không phải sản phẩm nào cũng chuyển được qua đường ống”, Raanan nói. Ví dụ, giá trị của LNG nằm ở việc có thể được bơm lên tàu và vận chuyển đi khắp thế giới qua đường biển.
Hormuz cũng rất quan trọng với phân bón và nhiều loại hàng hóa khác. Khi thiếu lựa chọn thay thế, các hãng vận tải có thể phải chấp nhận và thích nghi với điều kiện mới tại Hormuz.
Dù vậy, các nước xuất khẩu tại Trung Đông vẫn đang tìm thêm phương án thay thế. UAE đang đẩy nhanh xây dựng tuyến đường ống thứ hai đi vòng qua Hormuz, dự kiến vận hành năm 2027.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng tầm quan trọng của Hormuz với thị trường năng lượng toàn cầu sẽ giảm sau chiến sự, khi các quốc gia vùng Vịnh xây thêm đường ống để tránh phụ thuộc vào tuyến này.
“Lá bài này chỉ có thể dùng một lần. Sẽ có thêm các tuyến khác để đưa năng lượng ra khỏi Vịnh Ba Tư”, Wright nhận xét về việc Iran phong tỏa Hormuz, “Tầm quan trọng của eo biển Hormuz giảm dần, nhưng nó không đồng nghĩa vai trò sản xuất và cung ứng năng lượng của các quốc gia này giảm đi”.
Dữ liệu của GasBuddy ngày 5/5 cho thấy tính trung bình, giá bán lẻ xăng tại Mỹ vượt 4,5 USD một gallon (1,2 USD một lít). Đây là lần đầu tiên kể từ tháng 7/2022, giá vượt mốc này. California hiện là bang có giá xăng trung bình cao nhất cả nước, với 6,14 USD một gallon.
Giá xăng ở Mỹ vượt 4 USD từ cuối tháng 3, do chiến sự tại Trung Đông gây gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Eo biển Hormuz bị phong tỏa khiến 20% dầu thô và khí hóa lỏng không thể tham gia thị trường. Dầu Brent vì thế đã tăng gần 60% kể từ khi xung đột nổ ra cuối tháng 2.
Việc Mỹ sắp bước vào mùa hè - cao điểm sử dụng nhiên liệu, sẽ là một rào cản lớn với Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. Khi chiến sự chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, giới phân tích cho rằng giá nhiên liệu tại Mỹ có thể vượt các kỷ lục cũ.
"Eo biển Hormuz đóng sẽ tiếp tục kéo giá xăng, dầu lên cao. Tuy nhiên, chúng tôi cũng nhận thấy các vấn đề về lọc dầu đang làm trầm trọng thêm tình hình", Patrick De Haan - nhà phân tích tại Gas Buddy nhìn nhận.
Tháng trước, hãng dầu khí BP (Anh) cho biết nhà máy lọc dầu công suất 400.000 thùng một ngày của họ tại Indiana (Mỹ) mất điện đột ngột, khiến một cơ sở phải ngừng hoạt động trong thời gian ngắn.
De Haan dự báo nếu eo biển Hormuz không mở lại, giá xăng tại Mỹ hè này duy trì trên 4,5 USD một gallon. Giữa tháng trước, ông Trump cũng cho biết giá xăng có thể ở mức cao tới cuộc bầu cử giữa kỳ.
Tồn kho xăng tại nền kinh tế lớn nhất thế giới cũng giảm nhanh hơn bình thường. Theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), tồn kho xăng của nước này tuần trước giảm hơn 6 triệu thùng xuống 222 triệu thùng. Đây là mức thấp nhất nửa năm và thấp hơn 2 triệu thùng so với trung bình 5 năm. Trong khi đó, nhu cầu xăng lại tăng 1% so với cùng kỳ năm ngoái, lên 8,95 triệu thùng.
Sáng 1-7, UBND TP.HCM tổ chức lễ khởi công đồng loạt 8 công trình, dự án trọng điểm tại khu vực Bến Nhà Rồng - Khánh Hội chào mừng kỷ niệm 50 năm ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2-7-1976 - 2-7-2026).
Tổng vốn đầu tư của 8 dự án hơn 253.033 tỉ đồng, tương đương khoảng 9,6 tỉ USD. Nguồn vốn được huy động từ đầu tư công, hợp tác công tư (PPP) và vốn doanh nghiệp.
Khoảng 5h40 ngày 1-7, khu vực Bến Nhà Rồng - Khánh Hội đã nhộn nhịp khi lực lượng phục vụ, đại biểu và khách mời có mặt để chuẩn bị cho lễ khởi công. Các tuyến đường xung quanh như Nguyễn Tất Thành, Hoàng Diệu, Hàm Nghi, Nam Kỳ Khởi Nghĩa đều có lực lượng túc trực được đảm bảo an ninh, điều tiết giao thông sẵn sàng cho buổi lễ bắt đầu vào 6h30 theo kế hoạch.
Các dự án được khởi công gồm Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội và cây xanh công cộng Bến Bạch Đằng, cao tốc đô thị Hồ Tràm - Cảng hàng không quốc tế Long Thành, đường vượt biển kết nối Cần Giờ - Vũng Tàu, cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ (giai đoạn 1), cầu đường Bình Tiên, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài (giai đoạn 1), nút giao kết nối cao tốc Bến Lức - Long Thành với đường Rừng Sác và nút giao cao tốc Bến Lức - Long Thành với quốc lộ 50.
Trong đó, Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội và cây xanh công cộng Bến Bạch Đằng là dự án có ý nghĩa đặc biệt khi được triển khai tại khu vực gắn với dấu mốc lịch sử Chủ tịch Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước. Dự án có quy mô khoảng 73,3ha, tổng vốn đầu tư 29.317 tỉ đồng, thực hiện theo hình thức PPP.
Dự án gồm 5 hợp phần, tập trung xây dựng công viên văn hóa Bến Nhà Rồng; chỉnh trang khu vực Khánh Hội theo định hướng bảo tồn di sản cảng; nâng cấp trục đường Nguyễn Tất Thành; đầu tư công viên, cây xanh và hạ tầng khu vực Bến Bạch Đằng. Đồng thời mở rộng các tuyến đường, xây dựng hầm chui, cầu đi bộ, bãi đỗ xe ngầm, trung tâm thương mại ngầm và hệ thống không gian công cộng ven sông Sài Gòn.
Dự án cao tốc đô thị Hồ Tràm - Cảng hàng không quốc tế Long Thành có chiều dài khoảng 42km, quy mô 6 làn xe cùng đường song hành hai bên, tổng vốn đầu tư 46.918 tỉ đồng, triển khai theo hình thức PPP giai đoạn 2026-2029.
Đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu có tổng chiều dài khoảng 14km, gồm hơn 8km cầu, 3,85km hầm và đường dẫn, quy mô 6 làn xe, tổng vốn đầu tư khoảng 93.159 tỉ đồng. Đây là tuyến kết nối trực tiếp đầu tiên giữa Cần Giờ và Vũng Tàu, góp phần mở rộng không gian phát triển hướng biển của thành phố.
Cùng với đó, TP.HCM khởi công cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ (giai đoạn 1) với vốn đầu tư khoảng 50.820 tỉ đồng, quy mô hơn 351ha, đủ khả năng tiếp nhận tàu container đến 250.000 DWT. Khi hoàn thành toàn bộ, cảng có công suất khoảng 10,8 triệu TEU/năm, hướng đến trở thành cảng trung chuyển container quốc tế của khu vực.
Các dự án còn lại gồm cầu đường Bình Tiên với tổng vốn khoảng 6.285 tỉ đồng; dự án thành phần xây dựng tuyến chính cao tốc TP.HCM - Mộc Bài tổng mức đầu tư khoảng 22.975 tỉ đồng; nút giao cao tốc Bến Lức - Long Thành với đường Rừng Sác gần 2.969 tỉ đồng và nút giao cao tốc Bến Lức - Long Thành với quốc lộ 50 khoảng 590 tỉ đồng.
Hôm 17/6, sau hai ngày họp, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) thông báo giữ nguyên lãi suất tham chiếu tại 3,5-3,75%, đã duy trì từ tháng 12/2025. Đây cũng là cuộc họp đầu tiên dưới thời Tân chủ tịch Fed Kevin Warsh.
Nội dung thông cáo và thông điệp ngắn gọn của ông Warsh tại họp báo đã nhanh chóng để lại dấu ấn khác biệt so với thời Chủ tịch Jerome Powell. Theo giới phân tích, đây là kiểu phong cách tinh gọn của những năm 1990, dưới thời cựu Chủ tịch Fed Alan Greenspan - người vốn kín tiếng.
Khi đó, Fed tập trung chính vào chức năng kiểm soát lạm phát. Nhưng từ sau các cuộc khủng hoảng, Fed tiến dần đến chức năng quản lý kinh tế và biến người lãnh đạo tổ chức thành chỗ dựa cho cả Phố Wall lẫn nền kinh tế thực.
Đến Covid-19, vai trò của Fed càng mở rộng, khi họ triển khai các chương trình hỗ trợ kinh tế trị giá hàng nghìn tỷ USD. Đồng thời, Chủ tịch Fed Jerome Powell trở thành gương mặt quen thuộc trên truyền thông, liên tục giải thích chính sách, trấn an các hộ gia đình đang lo lắng và thị trường tài chính đầy bất ổn.
Cùng với đó là nhiều năm qua, Fed có xu hướng ngày càng minh bạch. Thông cáo sau các cuộc họp của họ cũng chi tiết, hé lộ nhiều thông tin, nhận định. Do đó, việc ông Warsh quay lại phong cách Fed 1990 làm phát sinh nhiều thắc mắc.
Ví dụ, trong thông cáo, thay vì khẳng định đơn giản rằng "lạm phát đang ở mức cao" như dưới thời ông Powell, Fed viết rằng lạm phát ở mức cao "so với mục tiêu 2% của Ủy ban".
Cách diễn đạt này có thể hàm ý lạm phát không quá nghiêm trọng, xét theo nghĩa tuyệt đối. Thực tế, Warsh từng cho rằng những con số cụ thể không quá quan trọng, cho thấy ông có thể chấp nhận mức lạm phát dao động quanh mục tiêu.
Về thị trường lao động, thay vì chỉ nêu tốc độ tăng việc làm, Fed nói số việc làm tạo ra "theo kịp tốc độ tăng của lực lượng lao động", được cho là nhằm né cuộc tranh luận dưới thời ông Powell về tác động của chính sách siết nhập cư.
Đối với tăng trưởng kinh tế, thông cáo nhấn mạnh các yếu tố mà Chủ tịch Fed xem là động lực tương lai, như năng suất lao động và đầu tư vốn, thay vì đề cập đầy đủ các thành phần của GDP như tiêu dùng, xuất nhập khẩu hay chi tiêu chính phủ, vốn là những chủ đề dễ dẫn tới tranh cãi về bất bình đẳng, thuế quan và nợ công.
Fed hiện cũng loại bỏ hoàn toàn phần đánh giá cân bằng rủi ro giữa mục tiêu lạm phát và việc làm, thay bằng tuyên bố dứt khoát: "Ủy ban sẽ đảm bảo ổn định giá cả".
Theo Diane Swonk, Kinh tế trưởng KPMG Mỹ, thông cáo lần này giống như "món quà" dành cho Warsh, khi lồng ghép những ưu tiên của ông, đặc biệt là chống lạm phát, vào một văn bản được toàn bộ Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) nhất trí thông qua, điều mà một năm qua không có được.
Thông điệp tinh gọn của Chủ tịch Fed tại họp báo hôm 17/6 cũng gây bàn tán. Giới chuyên gia cho rằng, dù có chủ ý hay không, việc ông Warsh tập trung mạnh vào lạm phát nhưng không giải thích rõ điều kiện nào có thể dẫn tới tăng lãi suất đã khiến nhà đầu tư kết luận rằng Fed sắp nâng lãi, đẩy lợi suất trái phiếu tăng mạnh.
Ông Krishna Guha, cựu quan chức truyền thông cấp cao của Fed New York, hiện là Phó Chủ tịch Evercore ISI, nhận định phản ứng của thị trường đã bị khuếch đại đáng kể bởi cuộc họp báo của ông Warsh
Theo ông, Chủ tịch Fed đã gần như chỉ nhấn mạnh vào mục tiêu ổn định giá cả, không giải thích chiến lược hay cách Fed phản ứng trước các diễn biến kinh tế. Trong khi, đề cập phản ứng và chiến lược hỗ trợ nền kinh tế là một nguyên tắc quan trọng của ngân hàng trung ương hiện đại.
Ông Kevin Warsh từng là cựu Thống đốc Fed dưới thời Chủ tịch Ben Bernanke. Ông rời đi năm 2011, một phần do phản đối chương trình mua trái phiếu quy mô lớn mà Fed triển khai sau khủng hoảng tài chính 2007-2009. Thập kỷ gần đây, ông liên tục chỉ trích cách điều hành của Fed.
Tại họp báo hôm 17/6, ông đã công bố 5 nhóm công tác nhằm cải tổ cơ quan này. Trong đó, 3 nhóm tập trung vào truyền thông chính sách, bảng cân đối kế toán, khuôn khổ kiểm soát lạm phát. Chúng được đánh giá là mang hướng thu hẹp vai trò của Fed, giúp Warsh giải quyết những tranh cãi thời ông Jerome Powell và Tổng thống Trump.
Hai nhóm công tác còn lại tập trung vào năng suất lao động và sử dụng dữ liệu thời gian thực cùng các nguồn dữ liệu thay thế trong hoạch định chính sách. Đây là các chủ đề nhiều quan chức Fed quan tâm và được giới nghiên cứu hoan nghênh.
"Hiện có rất nhiều dữ liệu đang lưu chuyển trong nền kinh tế và năng lực xử lý dữ liệu cũng rất lớn, nên chắc chắn có nhiều điều chúng ta có thể rút ra từ đó", Paula Tkac, Giám đốc nghiên cứu của Fed Atlanta, nhận định.
Theo Michael Feroli, Kinh tế trưởng JPMorgan, chưa rõ nỗ lực cải tổ của ông Warsh có thực sự tạo ra thay đổi bước ngoặt hay chỉ lặp lại các cuộc tranh luận cũ. Ông lưu ý giới lãnh đạo Fed từng bàn về cải cách truyền thông chính sách năm ngoái, nhưng cuối cùng không đạt được đồng thuận.
Reuters cho rằng phong cách điều hành của Tân chủ tịch Fed bền vững đến đâu sẽ phụ thuộc vào phản ứng của thị trường và diễn biến của thế giới sắp tới. Thực tế cho thấy nhiều nguyên tắc cứng rắn thường bị thử thách khi khủng hoảng xảy ra.
