Giáo sư – tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM bác bỏ quan điểm cho rằng phụ nữ TP.HCM nói riêng, phụ nữ Việt Nam nói chung “lười sinh con”. Ông cho rằng đây là cách nhìn lệch bản chất, quy trách nhiệm cho phụ nữ thay vì nhìn thẳng vào những rào cản kinh tế – xã hội đang chi phối quyết định sinh con.
Ông nhận định phụ nữ hôm nay không quay lưng với thiên chức làm mẹ. Họ chỉ đang cân nhắc rất thực tế giữa khát vọng có con với áp lực cơm áo, nhà ở, công việc và chi phí nuôi dạy con: “Họ làm như vậy là đúng quy luật của cuộc sống hiện nay: không nuôi con được tử tế thì đừng sinh con, khác với quan niệm hơn 100 năm trước: trời sinh voi, trời sinh cỏ”.
Ông Nhân nhấn mạnh mức sinh thấp không phải do phụ nữ “lười sinh con”, mà vì nhiều gia đình chưa có đủ điều kiện tối thiểu để sinh và nuôi con tử tế.
Khi người lao động chưa có mức lương đủ sống – tức mức lương thấp nhất cho phép một gia đình có 2 người đi làm có thể nuôi 2 vợ chồng và 2 con đàng hoàng, cho con đi học đến 18 tuổi và học được một nghề – thì việc họ không sinh con hoặc chỉ sinh 1 con là điều dễ hiểu.
Ông phân tích, ở nhiều nước, chỉ khoảng 55 – 65% lao động đạt mức lương bằng hoặc cao hơn lương đủ sống; còn lại 35 – 45% ở dưới ngưỡng này. Với nhóm thu nhập đó, chuyện sinh và nuôi đủ hai con đến 18 tuổi gần như vượt quá khả năng. Khi thu nhập không theo kịp chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt, lựa chọn trì hoãn sinh con hoặc không sinh thêm không phải là sự ích kỷ, mà là một tính toán hợp lý.
Theo ông Nhân, phụ nữ còn bị ràng buộc bởi bất bình đẳng giới: thời gian làm việc kéo dài, gánh nặng việc nhà và chăm con vẫn chủ yếu dồn lên vai phụ nữ. Cùng với đó là nỗi lo việc làm bấp bênh, thu nhập tăng chậm, kết hôn muộn, sinh con muộn và môi trường lao động ở nhiều nơi chưa thật sự thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Dẫn lại khảo sát tại Nhật Bản, ông Nhân cho biết khi hôn nhân và sinh con đi kèm gánh nặng việc nhà, chăm con, chăm sóc cha mẹ lớn tuổi và nguy cơ ảnh hưởng con đường nghề nghiệp, nhiều phụ nữ sẽ suy giảm động lực kết hôn, sinh con. Bản chất của hiện tượng ấy không phải là “lười sinh con”, mà là phản ứng trước những áp lực xã hội và bất bình đẳng giới tích tụ trong thời gian dài.
Từ những phân tích đó, ông Nhân nhấn mạnh, đừng hỏi vì sao phụ nữ “lười sinh con”, mà phải hỏi vì sao xã hội vẫn chưa tạo đủ điều kiện để họ yên tâm sinh con.
Giáo sư Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, nếu không giải được bài toán thu nhập thì rất khó kỳ vọng người dân sinh đủ 2 con, dù có thêm nhiều biện pháp hỗ trợ khác.
Ông phân tích, năm 2023, lương tối thiểu ở TP.HCM khoảng 4,96 triệu đồng/tháng; lương đủ sống khoảng 10 triệu đồng/tháng – tức cao gấp 2,14 lần lương tối thiểu. Khoảng cách này cho thấy mức lương sàn hiện nay về cơ bản chỉ đủ để một người lao động tự nuôi bản thân, không thể nuôi con cái.
Ông nhận định, muốn một gia đình đạt mức sinh thay thế (tức sinh đủ 2 con) thì mỗi người đi làm phải đạt mức lương đủ sống, nghĩa là một cặp vợ chồng cần tổng thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng mới có cơ sở nuôi 2 con đến tuổi trưởng thành.
Để làm rõ vai trò của tiền lương, giáo sư dẫn số liệu tuyển dụng tại TP.HCM giai đoạn 2021 – 2024. Phần lớn việc làm vẫn tập trung ở nhóm thu nhập thấp, trong khi số vị trí có thu nhập cao chiếm tỷ lệ không nhiều. Từ mặt bằng lương đó, ông ước tính số con bình quân mà lực lượng lao động này có thể sinh và nuôi chỉ khoảng 1,4 – 1,45 con.
Đáng chú ý, mức sinh thực tế của TP.HCM từ 2021 – 2024 cũng chỉ quanh ngưỡng 1,4 con/phụ nữ. Theo ông Nhân, sự trùng khớp này cho thấy rất rõ: khi thu nhập chưa đạt mức lương đủ sống cho một gia đình 4 người, thì mức sinh của địa phương rất khó tăng.
Bên cạnh đó, giáo sư cho biết TP.HCM đang nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp. Theo đó, thành phố đã triển khai chính sách hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi; đồng thời hỗ trợ 2 triệu đồng cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, người sống tại xã đảo khi thực hiện tầm soát trước sinh và sơ sinh.
Theo ông, đây là sự khích lệ cần thiết. Tuy vậy, để cải thiện mức sinh một cách bền vững, cần đồng thời tiếp tục hoàn thiện các giải pháp nền tảng, nhất là những vấn đề đang tác động trực tiếp đến quyết định sinh con của người dân.
Từ kinh nghiệm của những nước có mức sinh thấp kéo dài như Nhật Bản, Hàn Quốc, ông chỉ ra nhiều quốc gia đã chi rất lớn để khuyến khích kết hôn, sinh con nhưng mức sinh vẫn tiếp tục giảm. Theo ông, nguyên nhân là người trẻ vẫn phải đối mặt với hàng loạt rào cản: thu nhập không đủ nuôi 2 con, giá nhà quá cao, thiếu trường mầm non công lập, bất bình đẳng giới trong việc nhà và môi trường lao động chưa thân thiện với phụ nữ có con.
Ở chiều ngược lại, tại Indonesia, khi lo ngại mức sinh ở các đô thị lớn như Jakarta đã xuống 1,8 và có nguy cơ giảm sâu thì Indonesia bắt đầu triển khai hàng loạt chính sách thân thiện với gia đình.
Indonesia đã phát triển 3.700 trung tâm gia đình bền vững để tư vấn làm cha mẹ, khuyến khích người cha chia sẻ chăm con và việc nhà, hỗ trợ bữa ăn miễn phí cho trẻ nhỏ và học sinh, đơn giản hóa thủ tục tiếp cận chính sách gia đình… Đồng thời, thúc đẩy chương trình xây 3 triệu căn nhà mỗi năm để giảm áp lực nhà ở cho người trẻ.
Từ những kinh nghiệm đó, giáo sư Nhân cho rằng muốn thay đổi mức sinh một cách bền vững thì không thể chỉ dừng ở hỗ trợ ngắn hạn, mà phải tạo được nền tảng sống đủ vững cho người trẻ: thu nhập đủ sống, nhà ở phù hợp, dịch vụ giữ trẻ, an sinh y tế – xã hội và môi trường làm việc thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Chàng trai Ba Na 32 tuổi chưa từng biết chữ ấy không ngờ lần đi bắt dơi năm nào lại mở ra hành trình tìm thấy 24 hài cốt liệt sĩ sau hơn nửa thế kỷ nằm lại trong lòng núi, đồng thời giúp anh được Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Gia Lai trao bằng khen vì hỗ trợ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
A Hải quê ở tỉnh Kon Tum cũ (nay là tỉnh Quảng Ngãi). Hơn 10 năm trước, anh về làng Doch 1 lấy vợ rồi ở lại quê vợ theo phong tục bắt chồng của đồng bào Jrai.
Cuộc sống gia đình quanh quẩn với vài sào cà phê già cỗi, đàn bò nhỏ và những mùa rẫy thất thường. Người đàn ông chưa từng đến trường, không biết đọc, biết viết ấy lại rất thông thuộc từng lối mòn quanh núi Chư Pah nhờ những năm tháng chăn bò, lên rẫy. Dẫu cuộc sống còn nhiều khó khăn, A Hải vẫn thấy ấm áp bên cô con gái nhỏ đang học tiểu học và người vợ mang thai đứa con thứ hai.
Năm 2019, trong lúc chăn bò trên núi, A Hải men theo vách đá tìm bắt dơi như thói quen bao đời của người làng Doch. Sau hơn một giờ bám trụ trên những triền đá dựng đứng, anh khựng lại trước một hốc tối cheo leo lưng chừng núi. Trái ngược với cái nóng hầm hập bên ngoài, ở cửa hang nhỏ hẹp ấy, một luồng hơi lạnh chợt phả ra từ thẳm sâu lòng núi như báo hiệu một điều gì đó.
"Mình phải leo cách mặt đất hơn chục mét mới chui lọt cái cửa hang đó. Đi sâu vô tầm 50 m, bên trong có lạch nước chảy rỉ rả nên lạnh lắm. Lúc rọi đèn pin lên, mình đứng hình luôn. Mấy đôi dép cao su nằm đó, bên cạnh là hộp đạn gỉ sét với tăng võng đã mục nát hết cả. Chỗ mép nước còn có tuýp kem đánh răng úa vàng với mấy cái bàn chải không còn ra màu gì nữa. Thấy có cả đoạn xương, mình nghi là xương người nên lấy đất lấp sơ lại, lòng run lắm...", A Hải nhớ lại.
Xuống núi, anh kể với dân làng về những gì tận mắt nhìn thấy nhưng đáp lại chỉ là những cái cười xòa. "Xương thú thôi, lo gì", vài người nói vậy. Chỉ có A Hải không thể quên.
Từ hôm đó, hình ảnh những đôi dép cao su nằm cô độc trong hang đá cứ hiện lên trong đầu người chăn bò mỗi đêm. Anh mất ngủ liên tục nhiều tuần. Vợ thấy chồng khác lạ, gặng hỏi mãi anh mới kể. Chị lặng im suy nghĩ rồi đưa tiền cho chồng mua lễ vật lên hang thắp nhang. Sau lần cúng ấy, anh dần bình tâm hơn. Tuy nhiên, trong lòng A Hải vẫn đau đáu một ý nghĩ: trong lòng núi kia có bộ đội nằm lại.
Một hôm, A Hải đem chuyện kể với bố vợ và ông không cười. Ông đã trải qua những năm tháng chiến tranh tại vùng đất này và biết rằng Chư Pah từng là nơi xảy ra nhiều trận đánh dữ dội nên rất tin lời con rể.
Ít lâu sau, Đội Quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34 về xã Ia Ly thu thập thông tin. Những người lính gõ cửa từng nhà, hỏi từng người dân về dấu tích chiến tranh còn sót lại. Nghe tin, bố vợ A Hải đến kể chuyện cái hang trên núi. Ngay hôm sau, cán bộ Đội Quy tập đến gặp A Hải, ngồi nghe anh kể lại tỉ mỉ từng chi tiết trong hang đá: đôi dép, hộp đạn, bàn chải, đoạn xương... "Khi biết lực lượng quy tập muốn lên hang tìm kiếm, mình mừng lắm. Mình dẫn đường luôn", A Hải kể.
Con đường từ làng lên núi không hề dễ đi. Những lối mòn trơn trượt ngoằn ngoèo qua đá tai mèo, bụi rậm và các vách đá dựng đứng. A Hải đi trước, đôi chân quen núi rừng bước thoăn thoắt giữa triền đá. Phía sau là những người lính mang dây thừng, đèn pin, máy đo khí lặng lẽ bám theo. "Chỉ cần một dấu hiệu nhỏ thôi, chúng tôi cũng không bỏ qua. Bởi đây không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm thiêng liêng với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc", thiếu tá Nguyễn Ngọc Tiệp, cán bộ Đội Quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34, nhớ lại.
Khi đoàn tiến sâu vào hang, ánh đèn pin lần lượt soi rõ từng dấu tích chiến tranh bị thời gian vùi lấp. Dần dần, bức tranh của một thời khói lửa hiện ra rõ nét từ lòng hang đá ẩm lạnh.
Dãy Chư Pah có hệ thống hang đá chằng chịt. Hang này nối sang hang khác bằng những khe đá chỉ vừa đủ một người bò qua. Thượng tá Võ Quân, Phó đội trưởng Đội Quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34, cho biết khu vực này từng là địa bàn hoạt động của các đơn vị thuộc Trung đoàn 609, Trung đoàn 66, Trung đoàn 24, Trung đoàn 320 và các cơ quan của Mặt trận Tây nguyên (B3) trong giai đoạn 1966 - 1969. "Đó là thời kỳ chiến sự ác liệt nhất ở Tây nguyên. Ban ngày bộ đội ẩn trong hang đá tránh càn quét. Ban đêm mới bí mật ra ngoài chiến đấu", thượng tá Quân nói.
Hành trình tìm kiếm trong lòng núi vô cùng thách thức. Trong lòng núi, hiểm nguy luôn chực chờ từ rắn rết, côn trùng đến nguy cơ đá lở. Chỉ một cơn mưa rừng bất chợt, lối đi vốn đã hiểm trở sẽ trở nên trơn trượt, nước từ các khe đá đổ về thành dòng xiết ngay giữa lòng hang.
Mỗi chuyến vào sâu trong hang, các chiến sĩ đội quy tập phải trang bị đủ dây thừng chống trượt, đèn pin dự phòng và nước uống cho nhiều giờ ròng rã. Có những ngách đá chỉ vừa vặn một người chui lọt, họ phải trườn mình, cẩn trọng soi từng hốc tối giữa đại ngàn sâu thẳm. Một mảnh tăng võng mục nát, vài chiếc cúc áo hoen gỉ hay những đoạn xương đã nhuốm màu thời gian lẫn trong bùn đất..., tất cả đều được thu lượm tỉ mỉ, không bỏ qua bất cứ dấu vết nào.
Sau hàng chục năm nằm lại nơi ẩm lạnh, nhiều bộ hài cốt đã tan vào đất đá, có khi phải mất nhiều ngày, các anh mới gom đủ từng phần xương nhỏ. Thế nhưng không ai bỏ cuộc. Từng di vật, từ đôi dép cao su, lọ thuốc đến chiếc bàn chải đánh răng, lần lượt được đưa ra khỏi bóng tối, như lời nhắn gửi đầy xúc động từ quá khứ vọng về.
Từ khu vực hang đá do A Hải phát hiện, sau 5 năm bám trụ, Đội Quy tập mộ liệt sĩ Quân đoàn 34 đã tìm thấy 24 hài cốt liệt sĩ. Tính trên toàn dãy Chư Pah, lực lượng chức năng đã quy tập được 64 hài cốt.
Cũng tại khu vực hang núi này, tháng 3.2025, Đội Quy tập tiếp tục phát hiện một thùng đạn bằng sắt được giấu kín trong hốc đá sâu, bên ngoài phủ dày đất đá và bụi thời gian. Sau hơn nửa thế kỷ nằm im trong lòng hang lạnh, chiếc thùng ấy dần hé lộ một câu chuyện đặc biệt từ chiến tranh. (còn tiếp)
Làm việc với Bộ Xây dựng chiều 29/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết tổng vốn đầu tư toàn xã hội cả nhiệm kỳ khoảng 38 triệu tỷ đồng. Đầu tư công chỉ chiếm 20-22%, trong khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế của Việt Nam ở mức cao.
Thủ tướng giao Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất cơ chế thu hút nguồn lực xã hội trong và ngoài nước để phát triển kết cấu hạ tầng, nhất là giao thông. Trong đó, phương án phát hành trái phiếu Chính phủ gắn với các công trình, dự án được yêu cầu nghiên cứu để nhà đầu tư, tổ chức nước ngoài nắm giữ với kỳ hạn dài 15-30 năm.
Lãnh đạo Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng đi đầu trong giải ngân vốn đầu tư công, đồng thời đánh giá đầy đủ hiệu quả dự án trước, trong và sau đầu tư, bảo đảm chất lượng, tiến độ và phòng chống tiêu cực, lãng phí. "Không vì áp lực tiến độ mà xem nhẹ quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và hiệu quả dự án", Thủ tướng nhấn mạnh.
Bộ Xây dựng được giao sớm hoàn thiện hướng dẫn phân bổ vốn theo kết quả đầu ra, gắn với hạch toán kinh tế - xã hội và đánh giá hiệu quả đầu tư theo quy định.
Thời gian tới, Bộ tập trung nguồn lực đầu tư các tuyến cao tốc, triển khai thi công 18 dự án với tổng chiều dài 1.252 km. Các dự án đường sắt gồm tuyến tốc độ cao Bắc - Nam, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Đồng Đăng và hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP HCM cần có kế hoạch triển khai cụ thể. Các dự án sân bay Long Thành, Gia Bình phải bảo đảm tiến độ, đưa vào khai thác.
Theo Thủ tướng, công tác quản lý, khai thác không gian phát triển còn hạn chế; ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường tại các thành phố lớn chưa được xử lý hiệu quả; thị trường bất động sản phát triển lệch pha cung - cầu, cơ cấu sản phẩm mất cân đối. Việc phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ứng dụng cơ sở dữ liệu trong quản lý chưa đáp ứng yêu cầu.
Việc phát triển hạ tầng giao thông vẫn chủ yếu dựa vào đầu tư công, chưa phát huy mạnh nguồn lực xã hội; công tác chuẩn bị đầu tư còn hạn chế; thiếu kết nối đồng bộ giữa các phương thức vận tải; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu.
Từ thực tế trên, Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ và thời gian giải quyết, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Bộ tham gia xây dựng Nghị quyết của Trung ương về mô hình phát triển đất nước giai đoạn mới và xây dựng các kịch bản tăng trưởng để báo cáo cấp có thẩm quyền.
Người đứng đầu Chính phủ cũng yêu cầu tập trung phát triển nhà ở xã hội, nhà ở thương mại giá phù hợp, kiểm soát hợp lý các phân khúc. Bộ Xây dựng cần xử lý dứt điểm các vướng mắc pháp lý với dự án tồn đọng để khơi thông nguồn lực đất đai và vốn đầu tư, phấn đấu hoàn thành mục tiêu xây dựng một triệu căn hộ nhà ở xã hội trước năm 2030.
Chiều 20.7, thông tin từ Đội 584 và Đội 589 thuộc Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị cho biết đơn vị vừa tìm kiếm, quy tập được thêm 3 hài cốt liệt sĩ tại khu vực Câu Nhi.
Theo đó, vào chiều cùng ngày, lực lượng chức năng tìm thấy 3 hài cốt liệt sĩ cách mặt đất từ 20 - 50 cm, mỗi hài cốt cách nhau khoảng 4 m. Hài cốt liệt sĩ gồm các mảnh xương vụn, xương ống chân và răng kèm cùng di vật như tăng, đế giày, thắt lưng, cúc áo, lựu đạn chày, hộp tiếp đạn AK, túi đựng bình tông, nắp bút mực.
Hiện tại, 3 hài cốt liệt sĩ đã được đưa về bảo quản, hương khói tại trụ sở của Đội 584 chờ lấy mẫu sinh phẩm (nếu đủ điều kiện) để phục vụ giám định ADN.
Cũng trong chiều nay, đại tá Phan Thắng, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh và đại tá Trương Viết Hải, Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị đã đến hiện trường kiểm tra, thăm, động viên và tặng quà cho các cán bộ, nhân viên Đội 584, Đội 589 đang làm nhiệm vụ tại Câu Nhi.
Như Thanh Niên đã thông tin, ngày 10.7, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Trị tổ chức hội thảo xác minh kết luận thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực Câu Nhi (thôn Nam Chánh, xã Nam Hải Lăng).
Hội thảo đã kết luận tại khu vực Câu Nhi, số lượng hài cốt liệt sĩ được xác định là hơn 80; đã tìm kiếm, quy tập 29 hài cốt (trong đó có 1 hài cốt liệt sĩ có thông tin); còn khoảng 26 - 54 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập.
Trước đó, vào ngày 27.6, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị cũng đã phối hợp với Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần – kỹ thuật (Bộ Quốc phòng) dùng radar xuyên đất để kiểm tra thực địa. Bước đầu, nhận thấy có tín hiệu một số khu vực có địa chất không đồng nhất với các khu vực xung quanh.
