Giáo sư – tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM bác bỏ quan điểm cho rằng phụ nữ TP.HCM nói riêng, phụ nữ Việt Nam nói chung “lười sinh con”. Ông cho rằng đây là cách nhìn lệch bản chất, quy trách nhiệm cho phụ nữ thay vì nhìn thẳng vào những rào cản kinh tế – xã hội đang chi phối quyết định sinh con.
Ông nhận định phụ nữ hôm nay không quay lưng với thiên chức làm mẹ. Họ chỉ đang cân nhắc rất thực tế giữa khát vọng có con với áp lực cơm áo, nhà ở, công việc và chi phí nuôi dạy con: “Họ làm như vậy là đúng quy luật của cuộc sống hiện nay: không nuôi con được tử tế thì đừng sinh con, khác với quan niệm hơn 100 năm trước: trời sinh voi, trời sinh cỏ”.
Ông Nhân nhấn mạnh mức sinh thấp không phải do phụ nữ “lười sinh con”, mà vì nhiều gia đình chưa có đủ điều kiện tối thiểu để sinh và nuôi con tử tế.
Khi người lao động chưa có mức lương đủ sống – tức mức lương thấp nhất cho phép một gia đình có 2 người đi làm có thể nuôi 2 vợ chồng và 2 con đàng hoàng, cho con đi học đến 18 tuổi và học được một nghề – thì việc họ không sinh con hoặc chỉ sinh 1 con là điều dễ hiểu.
Ông phân tích, ở nhiều nước, chỉ khoảng 55 – 65% lao động đạt mức lương bằng hoặc cao hơn lương đủ sống; còn lại 35 – 45% ở dưới ngưỡng này. Với nhóm thu nhập đó, chuyện sinh và nuôi đủ hai con đến 18 tuổi gần như vượt quá khả năng. Khi thu nhập không theo kịp chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt, lựa chọn trì hoãn sinh con hoặc không sinh thêm không phải là sự ích kỷ, mà là một tính toán hợp lý.
Theo ông Nhân, phụ nữ còn bị ràng buộc bởi bất bình đẳng giới: thời gian làm việc kéo dài, gánh nặng việc nhà và chăm con vẫn chủ yếu dồn lên vai phụ nữ. Cùng với đó là nỗi lo việc làm bấp bênh, thu nhập tăng chậm, kết hôn muộn, sinh con muộn và môi trường lao động ở nhiều nơi chưa thật sự thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Dẫn lại khảo sát tại Nhật Bản, ông Nhân cho biết khi hôn nhân và sinh con đi kèm gánh nặng việc nhà, chăm con, chăm sóc cha mẹ lớn tuổi và nguy cơ ảnh hưởng con đường nghề nghiệp, nhiều phụ nữ sẽ suy giảm động lực kết hôn, sinh con. Bản chất của hiện tượng ấy không phải là “lười sinh con”, mà là phản ứng trước những áp lực xã hội và bất bình đẳng giới tích tụ trong thời gian dài.
Từ những phân tích đó, ông Nhân nhấn mạnh, đừng hỏi vì sao phụ nữ “lười sinh con”, mà phải hỏi vì sao xã hội vẫn chưa tạo đủ điều kiện để họ yên tâm sinh con.
Giáo sư Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, nếu không giải được bài toán thu nhập thì rất khó kỳ vọng người dân sinh đủ 2 con, dù có thêm nhiều biện pháp hỗ trợ khác.
Ông phân tích, năm 2023, lương tối thiểu ở TP.HCM khoảng 4,96 triệu đồng/tháng; lương đủ sống khoảng 10 triệu đồng/tháng – tức cao gấp 2,14 lần lương tối thiểu. Khoảng cách này cho thấy mức lương sàn hiện nay về cơ bản chỉ đủ để một người lao động tự nuôi bản thân, không thể nuôi con cái.
Ông nhận định, muốn một gia đình đạt mức sinh thay thế (tức sinh đủ 2 con) thì mỗi người đi làm phải đạt mức lương đủ sống, nghĩa là một cặp vợ chồng cần tổng thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng mới có cơ sở nuôi 2 con đến tuổi trưởng thành.
Để làm rõ vai trò của tiền lương, giáo sư dẫn số liệu tuyển dụng tại TP.HCM giai đoạn 2021 – 2024. Phần lớn việc làm vẫn tập trung ở nhóm thu nhập thấp, trong khi số vị trí có thu nhập cao chiếm tỷ lệ không nhiều. Từ mặt bằng lương đó, ông ước tính số con bình quân mà lực lượng lao động này có thể sinh và nuôi chỉ khoảng 1,4 – 1,45 con.
Đáng chú ý, mức sinh thực tế của TP.HCM từ 2021 – 2024 cũng chỉ quanh ngưỡng 1,4 con/phụ nữ. Theo ông Nhân, sự trùng khớp này cho thấy rất rõ: khi thu nhập chưa đạt mức lương đủ sống cho một gia đình 4 người, thì mức sinh của địa phương rất khó tăng.
Bên cạnh đó, giáo sư cho biết TP.HCM đang nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp. Theo đó, thành phố đã triển khai chính sách hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi; đồng thời hỗ trợ 2 triệu đồng cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, người sống tại xã đảo khi thực hiện tầm soát trước sinh và sơ sinh.
Theo ông, đây là sự khích lệ cần thiết. Tuy vậy, để cải thiện mức sinh một cách bền vững, cần đồng thời tiếp tục hoàn thiện các giải pháp nền tảng, nhất là những vấn đề đang tác động trực tiếp đến quyết định sinh con của người dân.
Từ kinh nghiệm của những nước có mức sinh thấp kéo dài như Nhật Bản, Hàn Quốc, ông chỉ ra nhiều quốc gia đã chi rất lớn để khuyến khích kết hôn, sinh con nhưng mức sinh vẫn tiếp tục giảm. Theo ông, nguyên nhân là người trẻ vẫn phải đối mặt với hàng loạt rào cản: thu nhập không đủ nuôi 2 con, giá nhà quá cao, thiếu trường mầm non công lập, bất bình đẳng giới trong việc nhà và môi trường lao động chưa thân thiện với phụ nữ có con.
Ở chiều ngược lại, tại Indonesia, khi lo ngại mức sinh ở các đô thị lớn như Jakarta đã xuống 1,8 và có nguy cơ giảm sâu thì Indonesia bắt đầu triển khai hàng loạt chính sách thân thiện với gia đình.
Indonesia đã phát triển 3.700 trung tâm gia đình bền vững để tư vấn làm cha mẹ, khuyến khích người cha chia sẻ chăm con và việc nhà, hỗ trợ bữa ăn miễn phí cho trẻ nhỏ và học sinh, đơn giản hóa thủ tục tiếp cận chính sách gia đình… Đồng thời, thúc đẩy chương trình xây 3 triệu căn nhà mỗi năm để giảm áp lực nhà ở cho người trẻ.
Từ những kinh nghiệm đó, giáo sư Nhân cho rằng muốn thay đổi mức sinh một cách bền vững thì không thể chỉ dừng ở hỗ trợ ngắn hạn, mà phải tạo được nền tảng sống đủ vững cho người trẻ: thu nhập đủ sống, nhà ở phù hợp, dịch vụ giữ trẻ, an sinh y tế – xã hội và môi trường làm việc thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Vụ án này kéo dài đến nay đã 11 năm, trải qua 3 lần xét xử sơ thẩm, 2 lần phúc thẩm và 1 lần giám đốc thẩm. Đáng chú ý, sau khi bản án phúc thẩm lần 2 của TAND tỉnh Đắk Nông phạt 6 cựu chiến binh từ 6 - 7 tháng tù, dù đã chấp hành xong hình phạt, ra tù họ vẫn tiếp tục kêu oan.
Theo quyết định đưa vụ án ra xét xử hôm cuối tháng 4 của TAND tỉnh Lâm Đồng, nguyên đơn dân sự UBND TP.Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông (cũ), người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của cơ quan này là UBND phường Bắc Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng.
Tòa triệu tập giám định viên là ông Nguyễn Cao Cường, ông Nguyễn Thanh Tùng và ông Huỳnh Văn Triệu; điều tra viên là ông Hoàng Minh Phương, cán bộ điều tra Công an phường Đông Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng.
Năm 2020, TAND cấp cao tại TP.HCM xét xử giám đốc thẩm, chỉ ra 9 vấn đề cho thấy chưa đủ căn cứ buộc tội, hủy toàn bộ bản án kết tội 6 cựu chiến binh trước đó để điều tra lại.
Mãi tới 6 năm sau, TAND khu vực 6, tỉnh Lâm Đồng (TAND TP.Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Lắk cũ) mới đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm lần 3 vào cuối tháng 1.2026. Lần thứ 3, TAND khu vực 6 tiếp tục giữ nguyên quan điểm kết tội 6 bị cáo với mức án như cũ.
Cụ thể, tòa phạt 5 cựu chiến binh mỗi người 6 tháng tù gồm: Ngân Xuân Dũng (65 tuổi), Vũ Tất Đắc (72 tuổi), Hoàng Văn Sằn (68 tuổi), Nguyễn Nam Thái (58 tuổi) và Cao Minh Điến (57 tuổi); riêng bị cáo Đỗ Mạnh Hùng (63 tuổi) 7 tháng tù cùng về tội hủy hoại rừng.
Theo tòa cấp sơ thẩm, các bị cáo không có tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Về tình tiết giảm nhẹ, các bị cáo đều có thời gian phục vụ trong quân đội, có nhân thân tốt, chưa có tiền án, tiền sự.
Mục đích hủy hoại rừng là để gây quỹ hoạt động cho chi hội cựu chiến binh mà không nhằm mục đích tư lợi cá nhân. Vụ án có tới 5 bị cáo có hoàn cảnh khó khăn, là hộ nghèo và có 2 bị cáo là người dân tộc thiểu số, trình độ hiểu biết pháp luật còn hạn chế.
Các bị cáo chỉ thừa nhận có hành vi dọn dẹp rừng, không thừa nhận hành vi chặt phá, hủy hoại rừng nên không có căn cứ áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là "thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải".
Cũng theo TAND khu vực 6, "cần áp dụng hình phạt tù đối với các bị cáo mới đủ tác dụng giáo dục, răn đe và phòng ngừa chung trong xã hội". Ngoài ra, tòa còn buộc các bị cáo liên đới bồi thường cho nguyên đơn dân sự là UBND phường Bắc Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng hơn 53 triệu đồng.
Vụ án còn có bị cáo Đoàn Xuân Trường đã qua đời trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm lần đầu, nên tòa đã đình chỉ vụ án đối với bị cáo này.
Ngay sau đó, cả 6 cựu chiến binh tiếp tục kháng cáo kêu oan.
Theo hồ sơ vụ án, đầu năm 2015, tại cuộc họp Chi hội Cựu chiến binh thôn 6 (xã Trường Xuân, H.Đắk Song, tỉnh Đắk Nông cũ, nay là tỉnh Lâm Đồng), ông Đỗ Mạnh Hùng (Chi hội trưởng) cho rằng khu đất rừng sản xuất tại địa phương không còn rừng cần phát dọn trồng cây keo gây quỹ hoạt động và chi hội đồng ý.
Cơ quan tố tụng xác định trong 2 ngày của tháng 1.2015 và 2 ngày của tháng 4.2015, các hội viên đã chặt cây bụi, dây leo, một số cây gỗ có đường kính từ 10 cm trở xuống, gom thành đống chờ đốt.
Kết luận giám định tháng 4.2015 của giám định viên tư pháp Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm TP.Gia Nghĩa cũ) xác định diện tích rừng sản xuất bị hủy hoại là 0,98 ha, thiệt hại hơn 53 triệu đồng.
Tại tòa sơ thẩm lần 3, các bị cáo vẫn kêu oan, khẳng định trước thời điểm phát dọn, khu vực này không còn là rừng, đề nghị tòa xét xử khách quan, đúng pháp luật.
Nhân chứng cũng khai tại tòa rằng xung quanh hiện trường là rẫy cà phê, hồ tiêu của người dân; nhiều cây đã bị chặt, đốt từ trước.
Đại diện Hội Cựu chiến binh Việt Nam và các luật sư bào chữa cho 6 cựu chiến binh đề nghị tòa tuyên các bị cáo không phạm tội. Bởi việc Viện kiểm sát căn cứ vào kết luận giám định tư pháp năm 2015 của ông Huỳnh Văn Triệu để buộc tội các bị cáo là không có cơ sở. Kết luận này đã bị cấp giám đốc thẩm là TAND cấp cao tại TP.HCM nhận định là vi phạm tố tụng, đây là một trong những lý do mà tòa này đã hủy tất cả các bản án sơ thẩm và phúc thẩm từng kết tội 6 cựu chiến binh.
Lẽ ra, tòa phải căn cứ vào kết luận giám định năm 2022 của hội đồng giám định tư pháp thuộc Bộ NN-PTNT kết luận "không giám định được", để tuyên các bị cáo không phạm tội.
Theo thông tin ban đầu, vụ cháy lớn nêu trên xảy ra vào khoảng 11 giờ 30 cùng ngày, khi người dân phát hiện ngọn lửa bất ngờ bùng phát tại tầng 3 tòa nhà trưng bày sản phẩm rộng hàng trăm mét vuông của Công ty TNHH Chế biến gỗ và thương mại Hào Quang.
Do hiện trường chứa nhiều vật liệu dễ cháy nên ngọn lửa nhanh chóng lan xuống tầng 2. Vụ cháy lan rộng tạo thành cột khói đen kịt cao hàng chục mét, có thể quan sát thấy từ xa.
Ngay sau khi nhận tin báo, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an tỉnh Hà Tĩnh đã lập tức huy động hơn 10 xe chuyên dụng, bao gồm cả xe thang cùng hàng chục cán bộ, chiến sĩ tức tốc đến hiện trường.
Ghi nhận tại hiện trường, các chiến sĩ triển khai nhiều mũi tiếp cận, vừa phun vòi nước trực diện vào đám cháy, vừa nỗ lực khoanh vùng để ngăn lửa lan sang các khu vực lân cận và nhà dân xung quanh.
Tuy nhiên, do thời tiết nắng nóng cùng đặc thù hàng hóa dễ bén lửa khiến công tác cứu hộ gặp nhiều khó khăn.
Đến khoảng 13 giờ chiều cùng ngày, lực lượng chức năng đã cơ bản khống chế được đám cháy. Theo lực lượng chức năng, vụ hỏa hoạn không gây thiệt hại về người, nhưng nhiều tài sản bên trong showroom đã bị thiêu rụi.
Hiện cơ quan chức năng tỉnh Hà Tĩnh đang phong tỏa hiện trường để khám nghiệm, đồng thời xác minh làm rõ nguyên nhân vụ việc.
Sáng 3/6, làm việc với Đảng ủy Công an Trung ương về đề án xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, hài hòa, phát triển, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh xây dựng xã hội hiện đại là sự nghiệp của toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Ông yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước, phát huy vai trò của nhân dân, gia đình, cộng đồng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng xã hội văn minh, hiện đại. Việt Nam cần tiếp thu tinh hoa văn minh nhân loại, thành tựu khoa học công nghệ và quản trị tiên tiến, đồng thời giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc, độc lập tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển đất nước.
Người đứng đầu Đảng, Nhà nước cho rằng phát triển đất nước phải bảo đảm hài hòa giữa vật chất và tinh thần, giữa kinh tế với văn hóa và con người; nâng cao đời sống tinh thần, củng cố niềm tin xã hội và hạnh phúc của nhân dân.
"Không để xã hội giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về văn hóa, đạo đức và các giá trị nhân văn", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nói, đồng thời lưu ý không đánh đổi trật tự, kỷ cương, công bằng xã hội, môi trường và giá trị văn hóa để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.
Ông nhấn mạnh xây dựng con người là trung tâm, văn hóa là nền tảng, pháp luật và kỷ cương là trụ cột. Xây dựng xã hội văn minh xã hội chủ nghĩa trước hết là xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới có lý tưởng, nhân cách, văn hóa, ý thức công dân, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng với xã hội hiện đại. Quá trình này cần kết hợp chặt chẽ giữa đức trị và pháp trị, giữa giáo dục, thuyết phục với kỷ luật, kỷ cương và thượng tôn pháp luật.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, an ninh con người là trung tâm của phát triển và là thước đo bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa. Mọi chủ trương, chính sách phải hướng tới bảo vệ con người, nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm người dân được sống an toàn, lành mạnh, có cơ hội phát triển và thụ hưởng công bằng thành quả phát triển.
Ông cũng yêu cầu xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, chuyển mạnh từ quản lý sang quản trị và kiến tạo xã hội. Trong đó, dữ liệu là nền tảng, công nghệ số là công cụ và người dân là trung tâm. Hệ thống mục tiêu cần được rà soát theo hướng phản ánh trực tiếp chất lượng xã hội, chất lượng quản trị, mức độ an toàn, niềm tin, hạnh phúc và chất lượng sống của người dân.
Theo lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Nghị quyết này không làm thay các nghị quyết chuyên ngành, nhưng phải đóng vai trò tích hợp, kết nối và định hình mô hình xã hội Việt Nam trong thời kỳ mới, làm rõ những giá trị cũng như chuẩn mực và những yêu cầu tổng thể mà toàn hệ thống chính trị phải hướng tới trong quá trình xây dựng xã hội văn minh xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong thời gian tới.
