Khi ngày càng nhiều đợt nắng nóng kéo dài xuất hiện thường xuyên ở châu Âu, việc kiểm soát độ bền của nhựa đường dưới cái nóng thiêu đốt đã trở thành nhiệm vụ cốt lõi.
Đợt nắng nóng tuần trước tại Đức khiến lớp keo trám khe co giãn của bề mặt nhựa đường và bê tông bị chảy ra, dính vào ghi chuyển hướng và đường ray, đe dọa đến khả năng di chuyển an toàn của tàu điện. Chính quyền một số thành phố đã phải ngừng dịch vụ tàu điện.
Tại huyện Unstrut-Hainich thuộc bang Thuringia của Đức, cơ quan quản lý đường bộ đã triển khai xe chuyên dụng phun nước lên bề mặt tuyến đường L2038 để làm mát trong những giờ cao điểm nắng nóng ban ngày.
Chiếc xe thường được sử dụng trong những tháng lạnh giá để rải muối hoặc các vật liệu rã băng khác, nay đã được cải tiến cho chiến dịch hạ nhiệt độ bề mặt của lớp bê tông nhựa phải tiếp xúc với nắng nóng kéo dài.
Biện pháp này được đưa ra do mặt đường xuất hiện các dấu hiệu mà các kỹ sư đường bộ Đức mô tả là “bề mặt chảy nhựa”, tình trạng chất kết dính nhựa đường bên trong bê tông nhựa bị mềm đi, đùn ngược lên trên và xuất hiện trên bề mặt thành một lớp nhựa bóng, dính và dễ bị biến dạng.
Về mặt kỹ thuật, nguyên nhân nằm ở đặc tính “co giãn và biến dạng” theo nhiệt độ của nhựa đường. Nhựa đường không phải là một khối cứng chết, mà nó thay đổi tùy theo thời tiết và lực đè của xe cộ. Khi trời lạnh, nhựa đường sẽ cứng và giòn hơn; ngược lại, khi trời nóng, nó sẽ bị mềm và chảy lỏng ra.
Bình thường, nhựa đường đóng vai trò như một loại keo kết dính các loại đá, cát lại với nhau để tạo độ dẻo dai cho mặt đường. Ở điều kiện thời tiết ổn định, sự kết hợp này giúp con đường vừa chắc chắn, vừa có độ đàn hồi tốt để chịu được xe cộ đi lại hàng ngày.
Tuy nhiên, khi nhiệt độ bề mặt tăng vọt và duy trì ở mức cao trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày do nắng nóng, chất kết dính có thể bị mất độ cứng. Nếu hỗn hợp bê tông nhựa chứa quá nhiều chất kết dính, có cấu trúc rỗng không đủ, hoặc phải chịu lượng giao thông tải trọng nặng trong thời gian nắng nóng, phần nhựa hóa mềm có thể bị đẩy trồi lên phía trên.
Hiện tượng này được gọi là chảy nhựa đường. Đây không chỉ là vấn đề mất thẩm mỹ mà thực sự rất nguy hiểm. Khi nhựa đường bị chảy và trồi lên trên, mặt đường sẽ trở nên láng bóng và trơn trượt, làm giảm lực ma sát và tăng nguy cơ lún vệt bánh xe cũng như làm mặt đường biến dạng.
Tình hình càng tệ hơn khi có xe tải trọng nặng đi qua. Lực đè liên tục từ các bánh xe lớn sẽ ép xuống lớp nhựa đường đang nhão ra, phá vỡ hoàn toàn cấu trúc liên kết bên trong của mặt đường. Các viên đá, cát không còn kết dính vào nhau được nữa, độ nhám bề mặt biến mất, khiến con đường mất đi độ cứng và rất dễ bị biến dạng, méo mó so với thiết kế ban đầu.
Cách xử lý của Đức đáng chú ý ở chỗ họ chủ động làm mát để phòng ngừa chứ không đợi đến lúc nhựa đường chảy ra mới khắc phục. Bằng cách phun nước lên đường, các đội bảo trì muốn hạ nhiệt độ bề mặt và hãm lại quá trình chảy nhão của nhựa đường.
Chỉ cần mặt đường hạ nhiệt tạm thời khi nước bay hơi, lớp nhựa đường cũng có thể lấy lại một phần độ cứng, bớt bám dính và ngừng trào ngược lên trên. Cách làm này là phương pháp hiệu quả tức thời để bảo vệ đường sá trong những giờ nắng nóng đỉnh điểm.
Trong chiến dịch này, xe phun nước hoạt động chủ yếu vào ban ngày, thời điểm nắng gắt nhất và xe cộ đi lại nhiều nhất. Lựa chọn khung giờ này là một tính toán cực kỳ quan trọng.
Việc làm mát vào ban đêm cũng quan trọng không kém. Nếu ban đêm trời không dịu xuống để đường tỏa bớt nhiệt, cái nóng sẽ bị giữ lại bên trong kết cấu đường. Hệ quả là sang ngày hôm sau, mặt đường sẽ càng dễ bị chảy và hư hỏng nhanh hơn.
Việc tận dụng xe chuyên dụng mùa đông để tưới đường mang lại hiệu quả rất thiết thực vì loại xe này vốn đã có sẵn bồn chứa và hệ thống vòi phun áp lực cao. Ở nhiều nơi, các xe này thường “đắp chiếu” suốt mùa hè. Cách làm của Đức cho thấy chính quyền có thể dùng ngay những gì đang có để ứng phó với biến đổi khí hậu, thay vì tốn tiền mua sắm máy móc mới.
Hiệu quả của biện pháp này còn tùy thuộc vào nguồn nước, mật độ giao thông, độ dốc của đường, mức độ nắng nóng và chi phí vận hành nếu phải phun đi phun lại nhiều lần. Dù vậy, đây vẫn là một giải pháp tình thế tuyệt vời giúp các cơ quan quản lý hạ nhiệt mặt đường ngay lập tức trong những ngày nắng nóng đỉnh điểm.
Cách làm này cũng buộc các nhà sản xuất và cung cấp nhựa đường phải suy nghĩ lại. Nếu mùa hè ở châu Âu ngày càng trở nên nóng hơn, việc chọn loại nhựa đường phù hợp sẽ là yếu tố sống còn.
Những con đường ở châu Âu từng được xây dựng dựa trên thời tiết ôn hòa, nhưng nay sẽ cần những loại vật liệu chịu nhiệt tốt hơn hẳn. Các kỹ sư sẽ phải lựa chọn những giải pháp như dùng nhựa đường pha thêm polymer để tăng độ bền, chọn loại nhựa đường cứng hơn, dùng chất phụ gia, trộn thêm sợi gia cường hoặc thay đổi tỷ lệ đá cát khi làm đường.
Khi thiết kế một con đường mới, họ cũng sẽ phải đau đầu tìm cách cân bằng nhiều yếu tố: đường vừa phải chịu được nóng để không bị lún vệt bánh xe, vừa phải đủ bền để không bị nứt vỡ khi trời lạnh, lại vừa phải dễ thi công.
Đối với các đội bảo trì, bài học từ Đức cho thấy việc phát hiện sớm là yếu tố sống còn để đảm bảo chất lượng mặt đường. Vào ngày nắng nóng, nếu thấy mặt đường trở nên bóng loáng, đó là dấu hiệu nhựa đường đang bị chảy và trào lên.
Nếu phát hiện kịp thời, họ có thể xử lý ngay bằng cách hạn chế tốc độ, rải thêm một lớp đá dăm nhỏ để hút nhựa, tăng cường kiểm tra hoặc phun nước làm mát. Nếu không xử lý nhanh chóng, mặt đường sẽ nhanh chóng xuống cấp khi xe tải nặng đi qua.
Trong trường hợp đường đã bị chảy nhựa nặng, các đội duy tu sẽ phải dùng đến các biện pháp mạnh hơn như rải đá sạch để tạo lại độ nhám, cào bóc lớp nhựa hỏng, hoặc trải một lớp nhựa đường mới thay thế. Việc chọn cách nào sẽ tùy thuộc vào mức độ hỏng hóc, tầm quan trọng của tuyến đường và lượng xe cộ đi lại.
Vấn đề này đang trở thành câu chuyện chung của toàn cầu. Những vùng vốn đã quen với nắng nóng gay gắt như Nam Âu, Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á, một số khu vực ở Trung Quốc, Australia và châu Mỹ đều đang đau đầu vì nhiệt độ mặt đường quá cao. Thậm chí, cả vùng Bắc và Trung Âu, nơi trước đây khí hậu vốn mát mẻ, giờ cũng đang phải chịu đựng những đợt nắng nóng chưa từng thấy.
Câu chuyện của Đức chứng minh nhựa đường không phải là một khối trơ lì, nó rất nhạy cảm với nhiệt độ và xe tải nặng. Khi Trái Đất nóng lên, chất lượng nhựa đường sẽ quyết định con đường đó có an toàn hay không.
Theo Hãng tin AFP ngày 2-4, trong một đoạn video ghi lại bữa trưa riêng tư diễn ra một ngày trước đó - vốn được đăng trên kênh YouTube của Nhà Trắng trước khi bị gỡ - Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công kích cá nhân ông Macron và chỉ trích Pháp vì không tham gia chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel phát động chống lại Iran.
"Chúng tôi không cần họ, nhưng tôi vẫn hỏi", ông Trump nói, kể lại việc đã gọi điện đề nghị Paris hỗ trợ triển khai lực lượng tại vùng Vịnh.
Từ đây, ông Trump tiếp tục chỉ trích Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), cho rằng liên minh này sẽ không đứng về phía Mỹ trong cuộc xung đột lớn nào. Ông cũng nói NATO là "con hổ giấy".
Hôm 31-3, ông Trump đã đăng tải bài viết trên nền tảng Truth Social, nêu rõ việc Pháp từ chối cho phép các máy bay chở vật tư quân sự tới Israel bay qua không phận nước này, gọi đây là hành động "rất thiếu hợp tác" và cảnh báo Mỹ sẽ "ghi nhớ".
Tuy nhiên phía Pháp nhanh chóng bác bỏ các chỉ trích này và tái khẳng định lập trường không thay đổi.
Phát biểu ngày 1-4, Tổng thống Macron cho biết Paris sẽ không tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel, không quên nhấn mạnh việc Pháp chưa được tham vấn trước khi Mỹ phát động cuộc chiến.
"Điều hoàn toàn đúng là Pháp, nước không được tham vấn và cũng không tham gia vào chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel phát động, sẽ không tham gia vào chiến dịch này", ông Macron nói trong cuộc phỏng vấn với Đài NHK của Nhật Bản trong chuyến thăm Tokyo, đồng thời nhấn mạnh đây là lập trường của Pháp ngay từ "ngày đầu" của cuộc chiến.
Paris trước đó đã phản đối các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, cho rằng những hành động này nằm ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn Đài Al Jazeera ngày 31-3, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các thông điệp được chuyển trực tiếp hoặc thông qua các nước trung gian trong khu vực, bao gồm cả liên lạc với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff.
"Tôi vẫn nhận được các thông điệp từ (đặc phái viên Mỹ Steve) Witkoff trực tiếp như trước, và điều đó không có nghĩa là chúng tôi đang đàm phán", ông nói.
"Không có chuyện Iran đang đàm phán với bất kỳ bên nào. Mọi thông điệp đều được chuyển qua hoặc tiếp nhận bởi Bộ Ngoại giao, đồng thời cũng có các kênh trao đổi giữa các cơ quan an ninh", vị bộ trưởng nhấn mạnh, cho biết Tehran chưa phản hồi trước đề xuất hòa bình 15 điểm do Mỹ đề xuất.
Ông Araghchi cũng bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc về triển vọng đối thoại với Mỹ, viện dẫn kinh nghiệm từ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 - vốn sau đó bị Washington rút khỏi.
"Mức độ tin cậy là bằng 0", ông nói, cho rằng Mỹ thiếu thiện chí và không trung thực trong các cam kết ngoại giao.
Lập trường này cũng được Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nhắc lại khi ông cho rằng Mỹ "không tin vào ngoại giao", dẫn chứng việc Iran bị tấn công ngay trong thời gian hai bên đang tiếp xúc.
Dù vậy, ông Pezeshkian cho biết Tehran vẫn sẵn sàng kết thúc cuộc chiến nếu các bên cam kết không để xung đột tái diễn trong tương lai.
Trong khi đó, phía Mỹ phát đi các thông điệp trái chiều về cuộc chiến. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết Washington vẫn mong muốn đạt được thỏa thuận để chấm dứt cuộc chiến và khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz, nhưng sẵn sàng tiếp tục gây sức ép quân sự nếu Iran không hợp tác, thậm chí "đàm phán bằng bom" nếu cần.
Thế nhưng sau đó Tổng thống Trump lại tuyên bố Mỹ có thể kết thúc xung đột trong hai hoặc ba tuần tới, nói Tehran không cần phải đạt được thỏa thuận với Washington để chấm dứt chiến sự.
Liên quan đến eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu của thế giới - ông Araghchi cho rằng việc hạn chế tàu thuyền của các quốc gia "đang chiến tranh với Iran" là điều bình thường, vì tuyến đường này nằm trong vùng biển của Iran và Oman.
Ông cũng cho biết nhiều quốc gia đã chủ động tránh đi qua eo biển do lo ngại an ninh, trong khi một số khác đã tiến hành trao đổi với Tehran.
Trước những đồn đoán về khả năng Mỹ mở chiến dịch trên bộ, ông Araghchi khẳng định nước này đã chuẩn bị sẵn sàng đối phó với mọi kịch bản, cảnh báo Washington không nên "mắc sai lầm" khi leo thang xung đột.
Hoàng gia Thái Lan cho biết Công chúa Bajrakitiyabha, 47 tuổi, qua đời lúc 19h48 ngày 11/6 tại Bệnh viện Chulalongkorn ở Bangkok, sau hơn ba năm hôn mê vì cơn đột quỵ hồi tháng 12/2022.
Hoàng gia cho biết đội ngũ y tế đã áp dụng các biện pháp điều trị và chăm sóc tích cực nhất có thể, song tình trạng của bà tiếp tục xấu đi do biến chứng nhiễm trùng ổ bụng.
Chính phủ Thái Lan ngày 12/6 bắt đầu thảo luận các hoạt động tưởng nhớ Công chúa Bajrakitiyabh, người được Thủ tướng Anutin Charnvirakul ca ngợi là "công chúa có lòng nhân ái vô biên".
Ông Anutin kêu gọi người dân Thái Lan bày tỏ lòng thương tiếc với Công chúa Bajrakitiyabh bằng cách lan tỏa lòng tốt, sự khoan dung với mọi người xung quanh, luôn giúp đỡ người khó khăn và đóng góp cho lợi ích chung của xã hội.
"Đây là những giá trị mà Công chúa đã gìn giữ và thực hiện trong suốt cuộc đời. Chúng ta cần noi theo, xem đó là cách chia sẻ cùng Quốc vương và toàn thể thành viên hoàng gia trong thời khắc đau đớn này", Thủ tướng Thái Lan phát biểu trên truyền hình quốc gia.
Công chúa Bajrakitiyabh là con cả trong số 7 người con của Vua Maha Vajiralongkorn, cũng là người con duy nhất của ông với người vợ đầu tiên, Công chúa Soamsawali.
Bà được truyền thông Thái Lan nhận định là một trong những thành viên nổi bật nhất của Hoàng gia với nền tảng học vấn xuất sắc, sự nghiệp nhiều thành tựu và các hoạt động xã hội có ảnh hưởng trong nhiều lĩnh vực.
Sinh ngày 7/12/1978 tại Bangkok, Công chúa Bajrakitiyabha theo học tại trường Rajini trước khi sang Anh học tại Heathfield. Sau khi trở về Thái Lan hoàn thành chương trình trung học tại trường Chitralada, bà theo học ngành luật tại Đại học Thammasat. Bà cũng có bằng cử nhân khoa học chính trị của Đại học Sukhothai Thammathirat với thành tích xuất sắc.
Con đường học thuật của Công chúa tiếp tục được bồi đắp tại Mỹ. Bà nhận bằng thạc sĩ và tiến sĩ luật tại Đại học Cornell, một trong những trường danh tiếng nhất. Năm 2004, bà trở thành luật sư được cấp chứng chỉ hành nghề của Hiệp hội Luật sư Thái Lan.
Không giống nhiều thành viên hoàng gia chỉ đảm nhiệm vai trò nghi lễ, Công chúa Bajrakitiyabha xây dựng sự nghiệp trong ngành tư pháp.
Sau khi trở về nước, bà được nhận vào làm tại Văn phòng Bộ trưởng Tư pháp Thái Lan, lần lượt giữ các vị trí trợ lý công tố viên, công tố viên trưởng cấp tỉnh và công tố viên chuyên nghiệp. Kiến thức chuyên môn cùng kinh nghiệm thực tiễn giúp bà được truyền thông và giới pháp lý Thái Lan gọi là "Công chúa của ngành luật".
Trong thời gian làm việc tại hệ thống tư pháp, bà đặc biệt quan tâm đến quyền lợi của phụ nữ và trẻ em trong trại giam. Năm 2006, bà khởi xướng dự án Kamlangjai hỗ trợ nữ tù nhân, phụ nữ mang thai trong trại giam và trẻ em sống cùng mẹ đang thi hành án. Chương trình cung cấp nhu yếu phẩm, dịch vụ y tế, hỗ trợ tâm lý và đào tạo nghề nhằm giúp những người yếu thế tái hòa nhập xã hội.
Từ thành công của dự án này, bà tiếp tục phát triển sáng kiến nâng cao chất lượng cuộc sống cho nữ phạm nhân, hướng tới cải thiện điều kiện giam giữ và bảo vệ quyền của phụ nữ trong hệ thống hình sự.
Nỗ lực của bà được cộng đồng quốc tế ghi nhận và góp phần thúc đẩy Liên Hợp Quốc thông qua Bộ quy tắc Bangkok năm 2010 về đối xử với nữ tù nhân và các biện pháp không giam giữ đối với phụ nữ phạm tội.
Năm 2012, bà được bổ nhiệm làm đại sứ Thái Lan tại Ủy ban Liên Hợp Quốc về Phòng chống Tội phạm và Tư pháp Hình sự ở Vienna, Áo. Bà sau đó giữ chức đại sứ tại Áo, Slovakia và Slovenia trước khi quay về làm việc trong ngành tư pháp Thái Lan.
Công chúa Bajrakitiyabha còn tích cực tham gia công tác xã hội. Bà là chủ tịch Quỹ Tình nguyện viên Bằng hữu thuộc Hội Chữ thập đỏ Thái Lan, chuyên hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai. Bà cũng thành lập quỹ hướng nghiệp, đào tạo kỹ năng và hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn, hướng đến những người từng lĩnh án tù cần tái hòa nhập xã hội.
Trong lĩnh vực giáo dục, bà bảo trợ Quỹ học bổng Bajrakitiyabha dành cho sinh viên luật xuất sắc muốn theo học chương trình thạc sĩ luật tại Trường Luật Cornell ở Mỹ. Mục tiêu của chương trình là đào tạo những chuyên gia pháp lý có thể đóng góp cho sự phát triển của Thái Lan trong tương lai.
Nhờ những đóng góp nổi bật, Công chúa Bajrakitiyabha được nhiều tổ chức quốc tế ghi nhận. Quỹ Phát triển Phụ nữ Liên Hợp Quốc bổ nhiệm bà làm đại sứ thiện chí trong các nỗ lực chống bạo lực đối với phụ nữ và thúc đẩy pháp quyền tại Đông Nam Á. Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm cũng trao tặng bà huân chương ghi nhận những đóng góp trong lĩnh vực tư pháp quốc tế.
Trong nhiều năm, giới quan sát từng xem Công chúa Bajrakitiyabha là một trong những gương mặt đặc biệt trong Hoàng gia Thái Lan. Dù chưa bao giờ được chính thức xác nhận là người kế vị, bà thường được nhắc đến như một thành viên hoàng gia có đủ năng lực lẫn uy tín để đảm nhận những trọng trách lớn.
Biến cố xảy ra vào tháng 12/2022, khi Công chúa đang tham gia huấn luyện chó nghiệp vụ tại tỉnh Nakhon Ratchasima để chuẩn bị cho một đợt triển lãm của quân đội thì bất ngờ ngã quỵ. Bà được sơ cứu tại bệnh viện địa phương trước khi được trực thăng y tế chuyển về Bệnh viện Vua Chulalongkorn ở Bangkok.
Hoàng gia Thái Lan cho biết nguyên nhân khiến Công chúa đột quỵ là do chứng rối loạn nhịp tim nghiêm trọng. Các bác sĩ xác định tình trạng này là biến chứng nguy hiểm của việc bà bị nhiễm khuẩn Mycoplasma, một loại vi khuẩn thường gây viêm đường hô hấp.
Sau cơn đột quỵ, Công chúa rơi vào trạng thái hôn mê sâu. Các cơ quan nội tạng quan trọng như tim, phổi và thận của bà không thể tự hoạt động bình thường mà phải duy trì hoàn toàn bằng hệ thống thiết bị y tế hỗ trợ sinh tồn và thuốc men.
Vua Vajiralongkorn, 73 tuổi, chưa chỉ định người thừa kế. Theo truyền thống, người kế vị thường là nam giới, dù hiến pháp sửa đổi năm 1974 cho phép phụ nữ lên ngôi.
Truyền thông Thái Lan cho hay chính phủ nước này đã quyết định tổ chức quốc tang 15 ngày để tưởng niệm Công chúa Bajrakitiyabha, đồng thời yêu cầu các cơ quan nhà nước và trường học trên cả nước treo cờ rủ.
