Chung kết cuộc thi “Hùng biện cùng C&C” mùa 5 với chủ đề “Đam mê – Điểm kết nối, Đỉnh vươn tầm” với top 8 thí sinh, do CLB Truyền thông C&C phối hợp Hội sinh viên Việt Nam Trường đại học Văn hóa TP.HCM tổ chức tối 15-5 tại Trường đại học Văn hóa TP.HCM.
Nhận từ khóa “Kiên định”, bạn Phùng Nguyễn Phong Hào (Trường đại học Văn hóa TP.HCM) xem đam mê là hành trình chinh phục. Bởi đam mê không phải con đường đầy hoa hồng, mà là hành trình có thử thách và cả những giới hạn phải vượt qua.
Hào nói những lúc khó khăn, mệt mỏi hay muốn dừng lại, quan trọng nhất là nhớ lại lý do mình bắt đầu để tiếp tục kiên định.
“Theo đuổi đam mê, mỗi người sẽ gặp hoài nghi, không chỉ từ người khác mà từ chính bản thân. Cần giữ “cái đầu lạnh” để kiên định với mục tiêu, và “trái tim nóng” để lắng nghe bản thân cũng như những góp ý”, Hào bày tỏ.
Nhận từ khóa “Giới hạn”, bạn Nguyễn Trọng Phúc (Trường đại học Văn hóa TP.HCM) cho rằng khi theo đuổi đam mê, mỗi người đều tự đặt ra những giới hạn cho mình. Tuy nhiên, muốn chạm đến thành công thì đôi khi phải dám bứt phá khỏi những giới hạn ấy.
Đam mê nghệ thuật cải lương, Phúc từng được khuyên không nên hát giọng nữ hay thể hiện vai nữ nếu muốn theo đuổi con đường nghệ thuật lâu dài. Dù vậy, bạn vẫn kiên định với phong cách của mình vì cho rằng nghệ thuật cần sự sáng tạo và khác biệt.
“Nếu con người luôn chọn sự an toàn và không dám vượt qua định kiến hay áp lực, sẽ rất khó chạm đến thành công. Vì vậy, để bứt phá trên hành trình đam mê, mỗi người cần dám bước ra khỏi giới hạn của chính mình”, Phúc bày tỏ.
Trước câu hỏi đam mê gắn với “cô đơn” hay “tập thể”, bạn Hồ Tuấn Vĩ (Trường ĐH Văn hóa TP.HCM) cho rằng đam mê không tách rời hai yếu tố này mà luôn tồn tại song song.
Theo đuổi đam mê có những khoảnh khắc rất cô đơn. Khi mỗi người phải tự đối diện với chính mình, tự đặt câu hỏi về bản thân, mục tiêu và con đường mình sẽ đi.
Tuy nhiên, đam mê cũng không thể tách rời tập thể, bởi những người xung quanh chính là nguồn động lực giúp ta vượt qua áp lực và kiên trì với lựa chọn của mình. Có những câu hỏi không thể tự trả lời nếu thiếu đi sự đồng hành và sẻ chia.
Tuấn Vĩ kể từng thực hiện một đề tài nghiên cứu về nghệ thuật hát bội tại TP.HCM. Trong quá trình phỏng vấn, cậu được một nghệ sĩ chia sẻ rằng có lúc chị muốn dừng lại vì áp lực và khó khăn, nhưng chính sân khấu, đồng nghiệp và khán giả đã giữ chị ở lại với nghề.
“Đam mê có thể bắt đầu từ sự cô đơn, nhưng chỉ bền vững khi có sự kết nối với tập thể”, Vĩ bày tỏ.
Trước câu hỏi sẽ ra sao nếu người trẻ cảm thấy áp lực vì chưa tìm được đam mê của mình, bạn Đinh Hồ Thảo My (Trường ĐH Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM) nói thời đại số, người trẻ thường tiếp xúc với những câu hỏi như: “Nếu cuộc đời không rực rỡ thì sao?”, hay “Khi nào bạn mới tìm thấy đam mê của mình?”. Chính điều đó vô tình tạo ra một áp lực phải sớm tìm đam mê và phải sống thật “rực rỡ”.
Tuy nhiên, thay vì xem là áp lực, người trẻ cần biến nó thành động lực để tiếp tục khám phá bản thân.
“Đam mê không phải lúc nào cũng xuất hiện sớm hay rõ ràng. Có những người tìm thấy đam mê ở tuổi 18, 20, nhưng cũng có người cần nhiều năm trải nghiệm, thậm chí là sau rất nhiều thử thách mới có thể nhận ra điều mình thực sự muốn theo đuổi”, My nhận định.
Quan trọng không phải là việc “phải có đam mê ngay bây giờ”, mà giữ cho mình sự tò mò, khám phá và không ngừng đặt câu hỏi: mình là ai và mình muốn gì?
“Áp lực, nếu nhìn đúng cách, có thể trở thành động lực cho đam mê. Cách đối diện với nó sẽ quyết định là rào cản hay là bước đệm cho tương lai”, My nói.
Trong tác phẩm Tây Du Ký của tác giả Ngô Thừa Ân có nhắc tới một vùng đất mang tên Nữ Nhi Quốc. Theo mô tả, vùng đất này không xuất hiện nam giới, do phụ nữ toàn quyền quyết định.
Trên thực tế, ở Trung Quốc có một vùng giống như vậy. Từ xưa đến nay, người dân vẫn giữ chế độ mẫu hệ và mọi thứ do người phụ nữ làm chủ. Cộng đồng khoảng 40.000 người sống tại một thung lũng xanh tươi dưới chân dãy Himalaya, nằm giữa 2 tỉnh Vân Nam và Tứ Xuyên.
Thành phố gần nhất cách đó khoảng 6 giờ lái xe và phải đi qua những con đường đất xuyên núi.
Cách gọi "Nữ Nhi Quốc" dành cho vùng đất này xuất phát từ nếp sống mẫu hệ hiếm gặp. Tại đây, phụ nữ đóng vai trò là trung tâm, quản lý tài sản, phân chia tiền bạc, thức ăn và quyết định mọi việc lớn trong gia đình.
Tiến sĩ Jose Yong, Đại học James Cook ở Singapore, người nghiên cứu về người Ma Thoa, cho biết, điểm khác biệt lớn nhất trong đời sống của người Ma Thoa là hôn nhân không tồn tại theo nghĩa phổ biến.
Theo phong tục truyền thống, nam và nữ có thể gặp gỡ qua các buổi tụ họp. Nếu người nữ đồng ý, cô cho người nam biết nơi ở của mình. Sau cuộc gặp gỡ, hai bên không bị ràng buộc bởi vai trò vợ chồng, không lập gia đình, không có tài sản chung.
"Vì không có mô hình cha mẹ kết hôn, những em bé người Ma Thoa sẽ sống cùng bà ngoại tới năm 13 tuổi. Trong văn hóa của người dân, việc một đứa trẻ không rõ cha ruột là ai, không bị xem là điều xấu hổ. Trách nhiệm chăm sóc đứa trẻ thuộc về đại gia đình người mẹ", Tiến sĩ Yong phân tích.
Bởi vậy, những đứa trẻ sẽ do các phụ nữ trong gia đình cùng nhau nuôi dạy. Công việc của đàn ông là dựng nhà, săn bắt, đánh cá hoặc hỗ trợ gia đình mẹ đẻ. Nếu chăm sóc trẻ nhỏ, đàn ông thường hỗ trợ chị hoặc em gái của mình nuôi con bởi đây là đứa trẻ có quan hệ máu mủ với họ.
Người Ma Thoa cho rằng, mô hình đại gia đình giúp giảm áp lực cho từng cá nhân trong việc nuôi con. Tỷ lệ bạo lực gia đình tại đây cũng thấp đáng kể so với nhiều xã hội khác.
Đối với người Ma Thoa, nam và nữ bình đẳng, chỉ đảm nhận những vai trò khác nhau dựa trên sinh học. Sức mạnh thể chất của đàn ông phù hợp với việc xây nhà và săn bắn, trong khi khả năng sinh con khiến phụ nữ đảm nhiệm việc chăm sóc trẻ và phân bổ tài nguyên trong nhà.
Cách tổ chức gia đình khiến quan niệm tình yêu của người Ma Thoa khá khác biệt. Phụ nữ không chọn nam giới dựa trên địa vị, tài sản hay khả năng chu cấp bởi con cái của họ sẽ có cuộc sống đảm bảo trong gia đình mẹ đẻ. Thay vào đó, các cô gái sẽ quan tâm tới tính cách, ngoại hình của đối phương.
Nếu quan hệ không còn phù hợp, cả hai sẽ dừng lại, không xảy ra tranh chấp quyền nuôi con hay phân chia tài sản. Các khảo sát với người Ma Thoa cũng cho thấy họ có mức độ ghen tuông rất thấp.
Nguồn gốc của người Ma Thoa hiện chưa xác định rõ. Tiến sĩ Jose Yong cho biết “không ai thực sự biết” người Ma Thoa đã sống quanh hồ Lugu bao lâu.
Tuy nhiên, người ta tin rằng họ là hậu duệ của người Tây Tạng di cư xuống phía Nam tới sông Mân Giang rồi tách thành nhiều nhóm sắc tộc khác nhau.
Các nhà di truyền học tin rằng, khoảng từ thế kỷ I đến thế kỷ VIII sau Công nguyên, người Ma Thoa đã chuyển sang xã hội mẫu hệ.
Tuy nhiên các chuyên gia vẫn chưa chắc chắn vì sao người Ma Thoa trở thành cộng đồng do phụ nữ lãnh đạo.
Một giả thuyết cho rằng đàn ông thường xuyên vắng nhà hoặc phải đối mặt với nguy hiểm khi săn bắn hay chiến đấu với các nhóm khác.
Một lý giải khác lại nhận định, tài nguyên khan hiếm khiến mức độ cạnh tranh thấp hơn, nên đàn ông không cần tranh đấu để giành địa vị nhằm thu hút phụ nữ.
Dù cuộc sống của người Ma Thoa được mô tả là “rất an toàn, rất yên bình”, sự tiếp xúc ngày càng nhiều với khách du lịch và lối sống hiện đại đang dần làm mai một chế độ mẫu hệ truyền thống.
Ngày nay, cộng đồng Ma Thoa chia thành hai nhóm gần như ngang nhau. Một bên theo chế độ một vợ một chồng và làm du lịch, bên còn lại tiếp tục sống bằng nông nghiệp và duy trì lối sống như truyền thống.
Gạo chứa hai thành phần tinh bột chính là amylose và amylopectin. Khi nấu với nước, các hạt tinh bột hút nước, trương nở và xảy ra quá trình hồ hóa. Lúc này, amylose có xu hướng tách ra khỏi hạt và khuếch tán ra môi trường xung quanh.
Chính lớp tinh bột "tự do" này tạo nên độ dính giữa các hạt cơm. Nếu lượng amylose thoát ra nhiều, cơm sẽ có xu hướng bết và kết dính thành mảng, đặc biệt khi nấu dư nước hoặc khuấy trộn nhiều.
Giấm là dung dịch axit nhẹ (chủ yếu là axit acetic). Khi thêm một lượng nhỏ vào nước nấu cơm, môi trường hơi axit sẽ tác động đến cấu trúc tinh bột theo hai cách:
Hạn chế sự trương nở quá mức của tinh bột: Axit làm giảm tốc độ hồ hóa, giúp hạt gạo giữ được hình dạng tốt hơn thay vì "nở bung" và vỡ bề mặt.
Giảm lượng amylose rò rỉ ra ngoài: Khi lớp ngoài của hạt gạo ổn định hơn, lượng tinh bột tự do trong nước giảm, từ đó hạn chế hiện tượng kết dính giữa các hạt.
Kết quả là cơm sau khi chín có xu hướng tơi, hạt rời hơn so với cách nấu thông thường. Ngoài ra, môi trường axit nhẹ còn làm chậm quá trình oxy hóa, giúp cơm giữ màu trắng sáng hơn. Đây cũng là lý do một số nhà hàng sử dụng giấm trong nấu cơm hoặc chế biến các món từ gạo.
Một số sai lầm quen thuộc khiến cơm dễ bết
Không ít thói quen nội trợ vô tình làm tăng lượng tinh bột tự do, khiến cơm dính hơn: Vo gạo quá mạnh hoặc quá lâu: làm trầy xước bề mặt hạt, giải phóng nhiều tinh bột. Khuấy (đảo) cơm trong quá trình nấu: phá vỡ cấu trúc hạt đang hồ hóa. Cho dư nước tạo môi trường thuận lợi để tinh bột khuếch tán ra ngoài.
Trong những trường hợp này, việc thêm một chút giấm có thể phần nào cân bằng lại cấu trúc tinh bột, nhưng không hoàn toàn thay thế được thao tác nấu đúng.
Thêm khoảng một thìa cà phê giấm cho 1-2 cốc gạo. Cho giấm vào ngay từ đầu, cùng với nước trước khi nấu. Không cần tăng thêm lượng nước. Sau khi cơm chín, mở nắp để hơi nước thoát bớt rồi xới nhẹ. Ở lượng nhỏ, giấm gần như không để lại vị chua mà chỉ làm nổi bật nhẹ vị ngọt tự nhiên của gạo.
Chú ý không dùng nhiều axit có thể làm thay đổi mùi vị và kết cấu, khiến hạt cơm bị cứng nhẹ. Vì vậy, lượng sử dụng nên được kiểm soát ở mức vừa phải.
Năm 2009, ở tuổi 26 Enitza Templeton ở Denver, bang Colorado, từ bỏ đam mê nghệ thuật để trở thành "vợ truyền thống" (tradwife). Thuật ngữ chỉ những phụ nữ chọn ở nhà nội trợ, chăm sóc con cái và giao quyền quyết định kinh tế cho chồng.
Theo tạp chí Forbes, nội dung về "tradwife" thu hút hơn 113 triệu bài đăng và 800 triệu lượt xem trên TikTok trong năm 2024. Các video thường xây dựng hình ảnh phụ nữ mặc trang phục thập niên 1950, làm bếp và chăm lo gia đình.
Templeton từng duy trì thói quen trang điểm trước khi chồng về, làm vườn, chăm con và để chồng quyết định mọi việc. Khác với những người vợ nội trợ thông thường, mô hình "tradwife" đề cao vai trò người chồng là người lãnh đạo, còn người vợ phục tùng và quán xuyến gia đình.
Bước ngoặt của Templeton bắt đầu năm 2017 khi cô mang thai và chăm sóc con thứ hai trong ca phẫu thuật. Không có tiền và việc làm, cô thuyết phục chồng cho đi làm với lý do muốn kiếm tiền để anh nghỉ hưu sớm. Sau khi nhận chứng chỉ trợ lý điều dưỡng và có tiền tiết kiệm, cô nộp đơn ly hôn vào tháng 8/2019. Hiện 43 tuổi, Templeton tham gia vận động vì quyền phụ nữ.
"Sự tự do khiến mọi khó khăn đều xứng đáng", Templeton nói. Cô cho biết ít người duy trì lối sống "vợ truyền thống" sau tuổi 40 vì nhiều người ly hôn hoặc từ bỏ khi nhận ra hệ lụy.
Chủ đề này từng được tác giả Jessica Valenti nêu lên trên mạng xã hội, thu hút hơn 2 triệu lượt xem. Hơn 4.000 phụ nữ trên 35 tuổi đã chia sẻ khó khăn khi phụ thuộc hoàn toàn vào chồng.
Trong số đó, Samantha kết hôn năm 20 tuổi và ly hôn ở tuổi 38. Cô kết thúc hôn nhân sau khi sinh 7 con mà không có bằng đại học hay kinh nghiệm làm việc. Một phụ nữ 37 tuổi cho biết phải nghỉ học từ năm 17 tuổi để lập gia đình và rơi vào cảnh nghèo khó sau khi ly hôn.
Christine, 40 tuổi, kết hôn năm 17 tuổi, sinh ba con và từ bỏ ước mơ học điều dưỡng để hỗ trợ việc kinh doanh của chồng. Cô kể bản thân được dạy phải phục tùng chồng. Năm 2017, cô mắc bệnh nhưng phải một mình làm việc nhà. Khi cô từ chối các yêu cầu, mâu thuẫn gia đình xuất hiện. Cô ly hôn đầu năm 2024, sau 20 năm chung sống. Hiện làm nhân viên khách sạn, Christine cho biết cô mất nhiều năm để học cách tự lập.
Tương tự, Sansa, 36 tuổi, sống tại bang Ohio từ bỏ học bổng đại học để kết hôn năm 18 tuổi. Cô đảm nhận toàn bộ việc nhà và tuân theo yêu cầu của chồng trong sinh hoạt. Đến năm 2014, cô gặp khủng hoảng tâm lý. Cô ly hôn sau 7 năm chung sống. Hiện cô làm y tá và nuôi con gái 18 tuổi cùng con trai 13 tuổi.
"Nếu hôn nhân đổ vỡ, người vợ có thể phải trả giá lớn", Sansa cho biết.
