Kể từ khi xung đột giữa Mỹ – Israel với Iran bùng phát ở Trung Đông vào ngày 28-2, eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng – gần như bị phong tỏa, gây gián đoạn nguồn cung năng lượng nghiêm trọng cho toàn cầu.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 21-4, Cao ủy về chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU), bà Kaja Kallas, cho biết các nước EU đã nhất trí mở rộng trừng phạt đối với Iran, bao gồm cả những bên liên quan đến việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Bà Kallas cũng cho biết đã đề nghị các bộ trưởng ngoại giao EU tăng cường sứ mệnh hải quân của khối này tại Trung Đông – lực lượng hiện đang bảo vệ tàu thuyền khỏi các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Biển Đỏ.
Trong khi đó, Iran đã kêu gọi Liên hợp quốc lên án việc Mỹ bắt giữ tàu chở hàng Touska của nước này ở biển Oman.
Trong thư gửi Hội đồng Bảo an và Tổng thư ký Liên hợp quốc, Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Amir Saeid Iravanicoi cho biết Tehran coi hành vi của Mỹ là “cướp biển” và là sự leo thang nguy hiểm, đe dọa an ninh các tuyến hàng hải quan trọng.
Ông cũng tuyên bố “hành vi bất hợp pháp này cấu thành vi phạm rõ ràng và nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn ngày 8-4-2026 và đủ điều kiện là một hành động gây hấn” theo Hiến chương Liên hợp quốc. Iran cũng yêu cầu thả ngay con tàu này.
Mỹ cho biết con tàu thuộc diện bị trừng phạt và nó đã bị bắt giữ sau khi không tuân thủ yêu cầu dừng di chuyển.
“Thủy thủ đoàn Iran từ chối lắng nghe, vì vậy tàu hải quân của chúng ta đã chặn họ ngay lập tức bằng cách bắn thủng phòng máy”, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết hôm 19-4.
Ngày 22-4, Tổng thống Trump thông báo ông đã gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ để chờ đề xuất từ Iran, chỉ vài giờ trước khi lệnh kéo dài 2 tuần này kết thúc. Song ông nhấn mạnh Washington tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa hải quân với các cảng của Tehran.
Lệnh phong tỏa này được xem là “nút thắt” khi hai bên tính toán tổ chức đàm phán vòng thứ hai ở Islamabad, Pakistan, sau thất bại của vòng đầu tiên.
Sau tuyên bố của ông Trump, phía Mỹ xác nhận Tổng thống JD Vance đã hủy chuyến đi đến Pakistan để đàm phán. Hiện chưa rõ vòng đàm phán này có diễn ra hay không.
Trong thông báo mời thầu phát hành tuần trước và được công bố ngày 18/5, Ban Điều hành Chương trình Năng lực (CPE) Hỏa lực Phòng thủ thuộc lục quân Mỹ kêu gọi các công ty quốc phòng cung cấp thông tin về thiết kế tên lửa phòng không chi phí thấp cho tổ hợp Patriot.
"Chúng tôi đang tiến hành cuộc cạnh tranh rất quyết liệt về đạn đánh chặn giá rẻ và linh kiện. Chúng tôi sẽ sớm tổ chức Ngày Công nghiệp tại thủ đô Washington, tìm cách thu hút sự quan tâm và tham gia tối đa từ toàn bộ ngành công nghiệp tên lửa", tướng Frank Lozano, lãnh đạo cơ quan mua sắm vũ khí của lục quân Mỹ, cho biết.
Thông báo mời thầu của lục quân Mỹ nêu mức giá tối đa "không quá một triệu USD" đối với mỗi tên lửa loại mới cho tổ hợp Patriot. Giá trung bình của mỗi quả đạn PAC-3 MSE hiện đại nhất đã tăng lên khoảng 5,3 triệu USD, cao hơn mức trung bình trước đây là 4 triệu USD.
Chi phí một triệu USD được chia đều thành 4 nhóm thành phần gồm quả đạn hoàn chỉnh cùng hệ thống điều khiển hỏa lực, động cơ, đầu dò và hệ thống dẫn đường. Lục quân Mỹ cũng tìm kiếm thông tin về nhà thầu có thể lắp ráp hoàn chỉnh tất cả thành phần trên, sử dụng linh kiện từ nhiều nguồn khác nhau.
Quân chủng này muốn tên lửa hoàn chỉnh có thể triển khai trên bệ phóng M903 sẵn có của tổ hợp Patriot, cũng như tận dụng mạng lưới Hệ thống Chỉ huy Tác chiến Tích hợp (IBCS) mới biên chế. Bệ phóng M903 hiện nay có khả năng lắp các phiên bản PAC-3 mới nhất và PAC-2 đời cũ hơn.
"Tên lửa đánh chặn chi phí thấp sẽ bổ sung cho hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa, nhằm đối phó với máy bay phản lực, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo tầm bắn dưới 1.000 km", thông báo mời thầu có đoạn.
Hệ thống Patriot hiện tại có khả năng đối phó tất cả mục tiêu nêu trên, song chi phí đánh chặn rất tốn kém do mức giá đắt đỏ của PAC-3 MSE. "Tên lửa đánh chặn đời mới có giá tương đối rẻ, sẽ mang lại lợi thế về chuỗi cung ứng và dự trữ, đặc biệt khi được sản xuất trên quy mô lớn", biên tập viên Joseph Trevithick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định.
Theo Trevithick, xung đột Trung Đông và nỗ lực của Mỹ nhằm hỗ trợ đối tác, đặc biệt là Ukraine, nhấn mạnh nhu cầu đảm bảo đủ tên lửa đánh chặn và các loại đạn dược khác trong kho vũ khí. Khả năng tác chiến của các đơn vị Patriot trong biên chế lục quân Mỹ chưa đủ đáp ứng yêu cầu hiện tại, chưa bàn đến đòi hỏi trong xung đột tương lai với đối thủ ngang tầm.
"Lục quân Mỹ đang nỗ lực mở rộng quy mô của lực lượng Patriot, cải thiện năng lực hệ thống thông qua bổ sung radar và khí tài khác. Lầu Năm Góc đã đạt được thỏa thuận với đơn vị chế tạo PAC-3 MSE là Lockheed Martin để tăng sản lượng. Tuy nhiên, còn phải mất nhiều năm nữa để hoàn thiện những bước đi này và chuỗi cung ứng vẫn đối mặt hạn chế", Trevithick nhận xét.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 1/7 đã có chuyến bay đầu tiên trên chuyên cơ Không lực Một mới do Qatar tặng cho nước Mỹ. Trên chuyến bay chính thức đầu tiên này có sự xuất hiện của hai con trai ông là Eric và Donald Jr cùng vợ của họ.
Hành trình đầu tiên của chuyên cơ này là hướng tới vùng hẻo lánh phía tây tiểu bang North Dakota, nơi ông Trump tham dự lễ khai trương một bảo tàng vinh danh cựu Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt.
Các thành viên trong đoàn tháp tùng của Tổng thống Trump đã đăng tải nhiều hình ảnh lên mạng xã hội về chuyên cơ trị giá 400 triệu USD này.
Trợ lý Tổng thống kiêm Giám đốc Truyền thông Nhà Trắng, Steven Cheung, đăng tải những bức ảnh về chuyến bay đầu tiên này trên mạng xã hội X. Các bức ảnh cho thấy một văn phòng được trang trí lộng lẫy, một chiếc bàn họp lớn và các kệ sách chứa đầy những cuốn sách bọc da sang trọng.
Thư ký Báo chí Karoline Leavitt cũng chia sẻ những bức hình tương tự và gọi đây là "một ngày thực sự không thể nào quên".
Cô đã đăng vài tin ngắn trên Instagram, ghi lại cảnh cô và những người khác đang dùng bữa trên khoang máy bay, được phục vụ bằng những bộ đồ ăn viền vàng. Thực đơn được đăng tải bao gồm bánh sừng bò kẹp giăm bông và phô mai Thụy Sĩ cùng với trái cây theo mùa.
Máy bay Boeing 747 này sang trọng đến mức được mệnh danh là "cung điện bay" đã được Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tiếp nhận sau chuyến thăm của Tổng thống Trump tới Qatar vào tháng 5/2025.
Ban đầu, các quan chức Qatar đã phủ nhận việc tặng chiếc máy bay này, thay vào đó họ gọi đây là "khả năng chuyển giao một máy bay để sử dụng tạm thời làm Không lực Một".
Vào thời điểm đó, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết họ sẽ làm việc để "đảm bảo các biện pháp an ninh phù hợp và đáp ứng các yêu cầu về nhiệm vụ chức năng". Các chính trị gia Đảng Dân chủ ước tính sẽ phải mất hơn 1 tỷ USD để cải tạo chiếc máy bay này đạt tiêu chuẩn của Không lực Một và đã nỗ lực tìm cách ngăn chặn việc bàn giao.
Tuy nhiên, ông Trump cho biết máy bay được tặng này tốn "rất ít so với chi phí nếu làm theo một cách khác".
Ông chia sẻ thêm: "Họ đã làm cho nó trở nên phù hợp với một tổng thống, điều đó có nghĩa là các hệ thống an ninh và tất cả những tính năng bổ sung hiện đại mà họ lắp đặt vào đều là những công nghệ rất phức tạp".
Được biết, các chuyên cơ Không lực Một tiền nhiệm bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 1990. Chương trình Không lực Một đã đối mặt với tình trạng trì hoãn kinh niên trong suốt thập niên qua, với việc bàn giao 2 chiếc Boeing 747-8 mới dự kiến vào năm 2027, chậm hơn 3 năm so với lịch trình trước đó.
"Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận. Tôi nghĩ đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là với Mỹ. Vì vậy, chúng tôi sẽ quay lại Mỹ mà không có thỏa thuận nào", Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói trong cuộc họp báo tại thủ đô Islamabad của Pakistan rạng sáng nay.
Ông Vance cho biết Mỹ đã nêu rõ các lằn ranh đỏ, những điều sẵn sàng nhượng bộ và những điều không thể nhượng bộ. "Chúng tôi đã nói rõ điều đó hết mức có thể, nhưng họ đã chọn không chấp nhận các điều khoản do Mỹ đưa ra", ông nói.
Phó tổng thống Vance cũng gửi lời cảm ơn chủ nhà Pakistan, ca ngợi nước này đã nỗ lực rất nhiều và cố gắng giúp Mỹ - Iran thu hẹp khoảng cách. Ông khẳng định Pakistan không có lỗi nếu xuất hiện thiếu sót trong quá trình đàm phán, thêm rằng Mỹ - Iran đã thảo luận được 21 giờ, trao đổi thực chất và coi đó là tin tốt.
Phái đoàn Iran chưa bình luận về thông tin này.
Nhà Trắng trước đó nói phái đoàn Mỹ và Iran đàm phán từ ngày 11/4 tới rạng sáng 12/4. Truyền thông Iran cũng xác nhận hai bên ngừng đàm phán trong vài giờ trước bình minh, đồng thời cáo buộc Mỹ đưa ra "những yêu cầu quá đáng" về eo biển Hormuz.
Rạng sáng 12/4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei thông báo rằng hai phái đoàn tiếp tục đàm phán, bất chấp vẫn còn tồn tại những khác biệt.
"Trong 24 giờ qua, các cuộc thảo luận đã được tiến hành trên nhiều khía cạnh của những chủ đề đàm phán chính, trong đó có eo biển Hormuz, vấn đề hạt nhân, bồi thường chiến tranh, dỡ bỏ lệnh trừng phạt và chấm dứt hoàn toàn chiến dịch chống lại Iran cũng như trong khu vực", ông cho hay.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nói rằng thành công của các cuộc đàm phán phụ thuộc vào "sự nghiêm túc và thiện chí của đối phương, kiềm chế các yêu cầu quá đáng và bất hợp pháp, cũng như chấp nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của Iran".
Một quan chức Pakistan nhận định đàm phán "tiến triển theo đúng hướng", đánh giá các cuộc thảo luận diễn ra tích cực với bầu không khí thân thiện.
Khác với thông lệ, các quan chức Mỹ và Iran gặp mặt trực tiếp cùng với giới chức Pakistan, chứ không thông qua trung gian đi lại giữa các phòng.
Pakistan nổi lên như bên trung gian quan trọng trong nỗ lực chấm dứt chiến sự đang lan rộng khắp Trung Đông. Văn phòng Thủ tướng Pakistan cho biết ông đánh giá cao cam kết đối thoại mang tính xây dựng của các bên, bày tỏ kỳ vọng các cuộc đàm phán sẽ mở đường cho hòa bình lâu dài.
