Bác sĩ chuyên khoa 1 Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết trẻ vị thành niên là nhóm có tỷ lệ mang vi khuẩn não mô cầu ở vùng hầu họng cao gấp đôi so với dân số chung. Nhóm này vừa đối mặt với nguy cơ mắc bệnh cao, vừa tiềm ẩn nguồn lây trong cộng đồng.
Theo thống kê từ Bộ Y tế, đầu năm đến nay cả nước ghi nhận 24 ca mắc bệnh não mô cầu, đáng lưu ý, trẻ dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca mắc. Bộ Y tế đã cảnh báo nguy cơ lây lan dịch trong cộng đồng, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông trẻ em như trường học, nhà trẻ và khu vui chơi.
Vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis cư trú ở vùng hầu họng của con người và lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc gần với dịch tiết chứa mầm bệnh. Khi hệ miễn dịch suy giảm hoặc niêm mạc hô hấp bị tổn thương, vi khuẩn có thể nhanh chóng xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết tối cấp hoặc tấn công lên não gây viêm màng não.
Bác sĩ Chính cho biết não mô cầu gây 2 thể bệnh thường gặp là viêm màng não (chiếm hơn 50% các trường hợp bệnh do não mô cầu xâm lấn) hoặc nhiễm trùng huyết tối cấp (chiếm từ 5 – 20%). Đây là 2 thể bệnh chính, có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời với tốc độ diễn tiến rất nhanh, nhiều trường hợp ban ngày trẻ còn đi học nhưng chỉ sau vài giờ đã rơi vào tình trạng nguy kịch. Một số trường hợp ít gặp hơn bao gồm viêm phổi (chiếm từ 5 – 15%), viêm kết mạc, viêm tai giữa, viêm thanh môn, viêm khớp, viêm niệu đạo, viêm màng ngoài tim.
Các chuyên gia cho rằng trẻ dưới 15 tuổi đối mặt với “nguy cơ kép” khi vừa dễ mang vi khuẩn não mô cầu, vừa có nguy cơ diễn tiến nặng khi mắc bệnh. Theo Hội Y học dự phòng, tỷ lệ mang vi khuẩn ở nhóm này có thể lên tới 25 – 32%, cao nhất trong các độ tuổi, với nguy cơ mắc bệnh có thể gấp đôi dân số chung. Trong khi đó, thanh thiếu niên lại có nguy cơ lây lan cao trong môi trường tập thể như trường học, ký túc xá, sinh hoạt đông người.
Việt Nam đang lưu hành đồng thời 5 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu gồm A, B, C, Y và W. Bác sĩ Chính khuyến cáo tiêm chủng là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa và kiểm soát dịch não mô cầu. Tuy nhiên, mỗi loại vắc xin hiện nay chỉ phòng được một hoặc một số nhóm huyết thanh nhất định và không có miễn dịch chéo, nên việc phòng bệnh cần đặt ra yêu cầu bảo vệ toàn diện.
Để phòng bệnh, bác sĩ khuyến cáo cần thực hiện tốt các việc như:
Hiện các bệnh truyền nhiễm khác như tay chân miệng, sốt xuất huyết, cúm… cũng đang có xu hướng gia tăng. Sự lưu hành đồng thời của nhiều tác nhân gây bệnh không chỉ làm tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng mà còn khiến việc nhận diện sớm trở nên khó khăn, dễ nhầm lẫn triệu chứng ban đầu và làm chậm trễ can thiệp y tế kịp thời. Vì vậy, phòng bệnh không thể chờ đến khi có ca bệnh mà cần được thực hiện chủ động, từ sớm và đầy đủ để giảm nguy cơ dịch chồng dịch, bảo vệ an toàn cho trẻ và cộng đồng.
Đây là một phần kế hoạch khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân giai đoạn 2026 - 2030, do UBND tỉnh Tây Ninh vừa ban hành. Mục tiêu là bảo đảm 100% người dân trong tỉnh được khám ít nhất một lần mỗi năm, theo đối tượng và lộ trình ưu tiên.
Riêng năm 2026, tỉnh ưu tiên hơn 2,1 triệu người. Nhóm đông nhất là hơn 920.000 người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo và cận nghèo, người có công, người dân tộc thiểu số và người sống ở vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn.
Tiếp đến là hơn 570.000 trẻ em mầm non và học sinh phổ thông, cùng hơn 630.000 lao động trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị.
Còn lại là hơn 3.000 dân quân thường trực chưa được bố trí kinh phí khám sức khỏe theo ngành, và hơn 1.000 người khác tùy khả năng cân đối ngân sách cùng các nguồn vốn hợp pháp khác.
Tất cả những người sau khi được khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc đều được lập hồ sơ theo dõi và cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời.
Việc khám sức khỏe định kỳ với những người này sẽ được duy trì hằng năm đến năm 2030.
Tại buổi lễ, nhiều bệnh viện đa khoa tư nhân trên địa bàn đã cùng hưởng ứng với ngành y tế thực hiện chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân.
Ông Lê Văn Hẳn - Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh - cho biết chiến dịch 90 ngày đêm này nhằm tuyên truyền, vận động để mỗi người dân hiểu rõ ý nghĩa, quyền lợi, trách nhiệm và tích cực tham gia khám sức khỏe, từ đó chủ động đăng ký, tham gia khám theo hướng dẫn của địa phương và ngành y tế. Đồng thời huy động mọi nguồn lực của xã hội chung tay trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Các chuyên gia nội tiết tại Mỹ khẳng định dù bạn có mắc tiểu đường hay không, trái cây hay tinh bột không phải là "kẻ thù" nếu biết ăn đúng cách. Chìa khóa để duy trì chỉ số đường huyết ổn định không phải kiêng khem cực đoan mà do liều lượng, sự kết hợp thực phẩm và thời điểm ăn.
Trái cây có thực sự là "kẻ thù" của đường huyết?
Bà Kaitlin Hippley, chuyên gia dinh dưỡng kiêm chuyên gia giáo dục chăm sóc bệnh nhân tiểu đường, cho biết lầm tưởng phổ biến nhất mà bà thường gặp là quan niệm trái cây "chứa quá nhiều đường" nên cần phải loại bỏ hoàn toàn khỏi thực đơn.
Thực tế, trái cây nguyên quả rất giàu chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa. "Chính những thành phần này giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu", bà Hippley giải thích.
Một phân tích tổng hợp từ 19 thử nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên cho thấy ăn trái cây tươi hoặc khô đều giúp người bị tiểu đường giảm đường huyết lúc đói. Do đó, bà Hippley khuyên thay vì đoạn tuyệt với nguồn dinh dưỡng này, hãy ăn với lượng vừa phải và kết hợp protein hoặc chất béo lành mạnh.
Ví dụ, một quả táo ăn kèm bơ đậu phộng. Một chén quả mọng (dâu tây, việt quất) ăn cùng sữa chua Hy Lạp. Một ít nho khô kết hợp với hạt hạnh nhân.
Có nhất thiết phải cắt bỏ tinh bột và đồ ngọt?
Bà Erin Palinski-Wade, một chuyên gia về bệnh tiểu đường, khuyên không cần theo đuổi chế độ ăn "Low-carb" (ít tinh bột) hoặc "No-carb" (không tinh bột) để kiểm soát đường huyết. Điều quan trọng là ở loại tinh bột và khối lượng nạp vào cơ thể.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn các loại carbohydrate giàu chất xơ, ít chế biến, với khẩu phần hợp lý như đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây. Khi ăn nên kết hợp với protein, chất béo tốt. Vận động nhẹ sau bữa ăn để làm chậm quá trình tăng đường huyết đột ngột.
Cơ thể được nạp đủ chất xơ sẽ kiểm soát đường, có lợi cho việc quản lý cân nặng, hệ tiêu hóa và sức khỏe tim mạch. Người trưởng thành nên bổ sung 22 đến 34 g chất xơ mỗi ngày.
Bà Hippley cũng cảnh báo về các thực phẩm đóng gói dán nhãn "không đường" (sugar-free). Những sản phẩm này vẫn có thể chứa các loại carbohydrate khác gây tăng đường huyết. Người dùng cần kiểm tra kỹ mục "Tổng lượng carbohydrate" (Total carbohydrate) trên nhãn dinh dưỡng.
Riêng đồ ngọt không cấm kỵ tuyệt đối. "Quản lý đường huyết là câu chuyện của sự cân bằng, không phải sự hạn chế khắt khe", bà Hippley nói. Chỉ cần chú ý tần suất, khẩu phần và sự cân bằng tổng thể của bữa ăn, bạn vẫn có thể thưởng thức món tráng miệng trong kế hoạch kiểm soát đường huyết của mình.
Những "tuyệt chiêu" ổn định đường huyết ngoài ăn uống
Bên cạnh thực đơn, các chuyên gia gợi ý thêm những chiến lược lối sống hiệu quả để giữ chỉ số đường huyết ở mức an toàn:
Uống đủ nước và đi bộ ngắn sau ăn: Bà Hippley cho rằng nước giúp làm loãng lượng đường trong máu. Trong khi đó, các nghiên cứu cho thấy 10 phút đi bộ sau bữa ăn có thể giúp ổn định đường huyết hiệu quả.
Ưu tiên quả bơ và các loại đậu: Bà Palinski-Wade gợi ý thêm bơ vào chế độ ăn vì chúng giàu chất xơ và chất béo tốt, giúp ổn định đường huyết và giảm nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Các loại đậu (đậu lăng, đậu nành, đậu gà...) cũng là nguồn cung cấp chất xơ và tinh bột tiêu hóa chậm lý tưởng.
Ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng: Đây là hai yếu tố then chốt. Thiếu ngủ kinh niên hoặc căng thẳng kéo dài sẽ gây rối loạn hormone, dẫn đến đường huyết tăng cao.
Theo thông tin từ Viện Y học ứng dụng Việt Nam, các thực phẩm khác trong chế độ ăn uống của bạn cũng có thể ảnh hưởng đến mùi cơ thể.
Theo đó, mồ hôi có liên quan đến mùi cơ thể, tình trạng này gây ra chủ yếu bởi sự bài tiết của các tuyến mồ hôi apocrine và có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của mỗi người, tức là khi bạn muốn mùi hương của mình dễ ngửi hay khó ngửi, những món bạn ăn có liên quan đáng kể.
Mùi cơ thể này có thể tăng lên hoặc giảm đi, ảnh hưởng tùy thuộc vào những gì bạn ăn. Chẳng hạn như thức ăn cay khiến bạn đổ mồ hôi nhiều hơn, hay những thực phẩm giàu lưu huỳnh như tỏi sẽ thải mùi này qua mồ hôi. Các loại thực phẩm khác nhau sẽ tác động đến mùi cơ thể bạn theo những cách khác nhau.
Về cơ bản, những thực phẩm tác động đến mùi cơ thể nhiều nhất là những thực phẩm chứa nhiều axit sulfuric.
Dưới đây là những thực phẩm có thể gây ra sự thay đổi mùi hương của cơ thể và cách thức hoạt động của các thực phẩm này.
Các loại gia vị như cà ri, thì là và cỏ cà ri có thể gây ấn tượng mạnh khi chúng bám vào lưỡi và răng của bạn. Những loại gia vị này không chỉ lưu lại hàng giờ trong hơi thở của bạn mà còn có thể dính vào tóc, da và quần áo của bạn.
Những loại gia vị này cũng chứa các hợp chất dễ bay hơi có thể hấp thụ vào máu và giải phóng qua tuyến mồ hôi, dẫn đến mùi đặc trưng của chúng toát ra trên khắp người bạn.
Tỏi và hành tây là nguyên nhân gây hôi miệng. Đối với một số người, chúng còn có thể tăng cường trao đổi chất, làm ấm cơ thể và đổ mồ hôi. Chính điều này có thể khiến vi khuẩn trên da hòa lẫn với mồ hôi mà bạn tiết ra qua tuyến apocrine, dẫn đến tích tụ mùi khó chịu.
Nếu bạn là người yêu thích bít tết thì đây là một nguồn mùi cơ thể khác mà bạn nên biết. Khi bạn ăn thịt đỏ, nó có thể tiết ra các protein không mùi qua mồ hôi. Nhưng khi những protein này trộn lẫn với vi khuẩn trên da, mùi của chúng sẽ tăng lên.
Các loại rau yêu thích của bạn cũng có thể gây ra một số mùi không mong muốn. Các loại rau họ cải như bông cải xanh, bắp cải, cải Brussels và súp lơ trắng giải phóng axit sulfuric. Mùi hương này được tăng cường bởi mồ hôi, hơi thở hoặc chính không khí.
Nếu măng tây là một phần trong chế độ ăn chay thường ngày, bạn có thể nhận thấy tác dụng của nó đối với việc đi tiểu. Măng tây có chứa thioester và methanethiol là các hợp chất lưu huỳnh bị phân chia thành các thành phần hóa học gây ra mùi cơ thể.
Điều này làm cho nước tiểu của bạn có mùi lưu huỳnh nồng nặc. Nhưng vì mỗi người chuyển hóa thức ăn một cách khác nhau nên không phải ai cũng trải qua điều này.
Một ly rượu vang trong bữa tối cũng có thể gây ra một số mùi không mong muốn. Rượu được chuyển hóa thành axit axetic, được giải phóng qua lỗ chân lông trên da cũng như qua hơi thở của bạn.
Cá có thể là một trong những thực ảnh hưởng đến mùi cơ thể của bạn. Trong những trường hợp rất hiếm, cơ thể chúng ta chuyển đổi một sản phẩm phụ từ hải sản gọi là choline thành trimethylamine có mùi tanh. Hợp chất này đi qua cơ thể bạn và được giải phóng qua hơi thở và da của bạn.
Nhưng những người mắc hội chứng mùi cá (trimethylaminuria) có mùi tanh từ các loại thực phẩm khác, bao gồm đậu, bông cải xanh, súp lơ, đậu phộng và các sản phẩm từ đậu nành. Tuy nhiên tình trạng cực kỳ hiếm gặp này chỉ ảnh hưởng đến một số người và hầu hết mọi người đều có thể ăn cá mà không cần lo lắng.
