Giá gạo tại châu Á đang trải qua đợt tăng mạnh nhất kể từ năm 2008 khi nguy cơ xuất hiện một “siêu El Nino” cùng những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông khiến thị trường lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung lương thực toàn cầu.
Giá gạo tăng mạnh vì lo ngại nguồn cung toàn cầu suy giảm
Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2026-2027 sẽ giảm khoảng 5 triệu tấn, trong khi nhu cầu tiêu dùng tiếp tục tăng thêm 3,8 triệu tấn. Điều này khiến tồn kho gạo toàn cầu được dự báo giảm xuống còn 192,7 triệu tấn.
Nhiều quốc gia sản xuất và tiêu thụ gạo lớn như Ấn Độ, Campuchia, Indonesia và Mỹ đều được dự báo giảm lượng dự trữ. Trong khi đó, những rủi ro từ thời tiết cực đoan đang khiến thị trường ngày càng lo ngại về triển vọng nguồn cung trong thời gian tới.
Cụ thể, các nhà khí tượng học cảnh báo hiện tượng El Nino yếu có thể kéo dài đến tháng 8/2026. Tuy nhiên, nếu cường độ gia tăng vào cuối năm, thế giới có thể phải đối mặt với một “siêu El Nino” tương tự các đợt cực đoan từng xảy ra trong giai đoạn 1997-1998 và 2015-2016.
Không chỉ gây hạn hán, nắng nóng cực đoan và cháy rừng tại nhiều khu vực, El Nino mạnh còn có thể làm gián đoạn sản xuất nông nghiệp trên phạm vi toàn cầu, qua đó đẩy giá lương thực tiếp tục tăng cao.
Tác động này đã bắt đầu phản ánh lên thị trường gạo. Trong tháng 5 vừa qua, giá gạo trắng Thái Lan – vốn được xem là chỉ số tham chiếu của thị trường khu vực – tăng tới 20%, mức tăng mạnh nhất kể từ năm 2008.
Cụ thể, gạo 5% tấm của Thái Lan có mức giao dịch tăng từ 408 USD/tấn lên 478 USD/tấn chỉ trong vòng một tháng, chạm mức cao nhất trong gần 20 năm qua. Trên sàn giao dịch hàng hóa Chicago (Mỹ), giá gạo giao kỳ hạn cũng tăng khoảng 15% trong cùng giai đoạn.
Trong khi đó, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam cũng ghi nhận xu hướng tăng rõ rệt trong những tuần gần đây. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), giá gạo Jasmine của Việt Nam hiện ở mức 528-532 USD/tấn, gạo thơm 5% tấm có giá 505-520 USD/tấn và gạo trắng 5% tấm đạt 412-416 USD/tấn.
VFA nhận định, giá gạo xuất khẩu sẽ còn tiếp tục duy trì ở mức cao, đặc biệt là gạo thơm 5% tấm và Jasmine của Việt Nam.
Nhu cầu trên thị trường xuất khẩu vẫn cao, nhưng hoạt động mua bán trong nước vẫn chưa thực sự sôi động do nông dân có tâm lý neo giá. Một phần nguyên nhân đến từ tâm lý thận trọng của doanh nghiệp và thương lái khi lo ngại El Nino sẽ khiến nguồn cung cuối năm khan hiếm hơn.
Trong khi đó, giới đầu tư dự báo khả năng Iraq sẽ quay lại mua gạo quy mô lớn. Nếu các đơn hàng mới xuất hiện trong lúc nguồn cung Thái Lan chưa được cải thiện, giá gạo có thể tiếp tục tăng mạnh trong quý III.
Cơ hội lớn nhưng không tự đến với ngành gạo Việt Nam
Trong bối cảnh thị trường thế giới lo ngại thiếu hụt nguồn cung, nhiều nước nhập khẩu đang tăng cường bảo đảm an ninh lương thực.
Bộ Nông nghiệp Philippines dự báo sản lượng lúa của nước này có thể giảm tới 700.000 tấn trong năm nay, tương đương khoảng 3,5% tổng sản lượng, do ảnh hưởng của El Nino mạnh.
Theo dự báo của USDA, Philippines có thể phải nhập khẩu tới 5,1 triệu tấn gạo trong năm 2026, cao hơn đáng kể so với mức dự báo 3,6-3,8 triệu tấn của cơ quan quản lý nước này.
PGS.TS Bùi Bá Bổng – nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam – nhận định, ngành hàng lúa gạo đang đối mặt đồng thời với hai thách thức lớn là tác động từ xung đột Trung Đông và nguy cơ xuất hiện “siêu El Nino” tại Đông Nam Á trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 12 năm nay.
Ông Bùi Bá Bổng nhắc lại bài học năm 2016 khi El Nino khiến Việt Nam thiệt hại khoảng 700.000 tấn lúa, kéo lượng gạo xuất khẩu giảm xuống chỉ còn hơn 4 triệu tấn.
Tuy nhiên, theo vị chuyên gia này, nếu ứng phó tốt với các tác động bất lợi, Việt Nam hoàn toàn có thể biến thách thức thành cơ hội.
“Giá phân bón tăng và El Nino dự báo sẽ ảnh hưởng đến diện tích gieo trồng, năng suất và sản lượng lúa tại nhiều quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Philippines hay Indonesia. Trong bối cảnh đó, nếu Việt Nam ứng phó tốt sẽ có cơ hội tăng giá trị cho gạo xuất khẩu”, ông Bùi Bá Bổng nhận định.
Theo ông, giải pháp quan trọng là tiếp tục triển khai hiệu quả Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL nhằm giảm chi phí đầu vào, tiết kiệm nước tưới và giảm phụ thuộc vào vật tư nông nghiệp có nguồn gốc hóa học.
Song song với đó, các địa phương cần chủ động rà soát hệ thống thủy lợi, điều chỉnh lịch thời vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở những vùng sản xuất lúa kém hiệu quả nhằm hạn chế rủi ro do hạn hán và xâm nhập mặn.
Muốn hưởng lợi từ giá cao phải biết “giữ lúa”
Ở góc độ thị trường, nhiều chuyên gia cho rằng điểm yếu lớn nhất của chuỗi lúa gạo Việt Nam hiện nay không nằm ở năng lực sản xuất mà ở khả năng điều tiết nguồn cung.
Ông Đỗ Hà Nam – Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) – cho biết, nhu cầu nhập khẩu từ nhiều nước đang có xu hướng tăng trong khi nguồn cung thế giới có nguy cơ giảm do El Nino. Tuy nhiên, ngành lúa gạo Việt Nam vẫn chưa tận dụng được lợi thế này vì thường bán hàng ở thời điểm giá thấp.
Theo ông Nam, hai thị trường lớn nhất là Trung Quốc và Philippines hiện chiếm khoảng 70% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Các nước này có hệ thống dự trữ rất lớn và chính sách nhập khẩu linh hoạt.
“Khi giá thấp, họ mua vào với khối lượng rất lớn để dự trữ. Nhưng khi giá tăng cao, họ lập tức hạn chế mua vì lượng dự trữ đã đủ. Chỉ cần một sự điều chỉnh nhỏ từ phía họ là lập tức ảnh hưởng đến giá lúa trong nước”, ông Đỗ Hà Nam phân tích.
Thực tế cho thấy khi giá gạo xuống dưới 500 USD/tấn, nhiều nhà nhập khẩu tăng mạnh mua vào. Trong khi đó, nông dân và doanh nghiệp Việt Nam thường bán ra ngay từ đầu vụ do áp lực tài chính. Đến khi giá tăng mạnh vào cuối vụ thì lượng hàng còn lại không nhiều.
Để khắc phục tình trạng này, Chủ tịch VFA cho rằng cần xây dựng hệ thống tạm trữ đủ mạnh để người dân có thể chủ động lựa chọn thời điểm bán hàng.
“Thị trường vận hành theo quy luật cung – cầu. Muốn giá cao thì cung phải nhỏ hơn cầu. Muốn điều tiết được cung – cầu thì hàng hóa buộc phải nằm trong kho dự trữ. Khi đó, chính hệ thống kho tạm trữ sẽ trở thành van điều tiết của thị trường”, ông Đỗ Hà Nam nhấn mạnh.
Ông Nam cũng đề xuất cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp, ngân hàng và nông dân. Sau khi thu hoạch và sấy khô, nông dân có thể gửi lúa vào kho của doanh nghiệp. Dựa trên lượng lúa gửi kho, ngân hàng sẽ ứng vốn để người dân có nguồn tài chính phục vụ sinh hoạt và tái sản xuất.
Theo ông Đỗ Hà Nam, chỉ khi người nông dân có khả năng lưu trữ và chủ động quyết định thời điểm bán hàng thì họ mới thực sự được hưởng lợi từ các đợt tăng giá của thị trường.
Bên cạnh đó, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cũng kiến nghị Chính phủ tiếp tục tháo gỡ các rào cản thương mại với Trung Quốc và Philippines, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu sang châu Phi – khu vực được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng trong những năm tới.
Vị chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh giá gạo thế giới được dự báo có thể tiếp tục tăng trong nửa cuối năm 2026, cơ hội đối với ngành lúa gạo Việt Nam là rất lớn.
Tuy nhiên, lợi thế này chỉ có thể chuyển hóa thành giá trị thực nếu Việt Nam vừa bảo đảm được sản xuất trước nguy cơ El Nino, vừa nâng cao năng lực dự trữ, điều tiết thị trường và tăng vai trò chủ động của người nông dân trong toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo.
CTCP Chứng khoán VIX (VIX) vừa công bố báo cáo tài chính quý 2-2026 với doanh thu hoạt động đạt gần 1.349 tỉ đồng, giảm 32% so với cùng kỳ năm trước.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ hoạt động tự doanh kém khả quan khi nguồn thu từ tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) giảm mạnh, trong khi khoản lỗ đánh giá lại danh mục đầu tư tăng vọt.
Cụ thể, lãi từ FVTPL đạt 929 tỉ đồng, giảm 45% so với cùng kỳ. Trong đó, lãi bán tài sản tài chính đạt gần 176 tỉ đồng, giảm 48%, còn lãi đánh giá lại danh mục đầu tư giảm gần một nửa, xuống khoảng 653 tỉ đồng.
Ở chiều ngược lại, công ty ghi nhận khoản lỗ từ FVTPL lên tới 1.129 tỉ đồng, gấp hơn 4 lần cùng kỳ. Riêng khoản lỗ đánh giá lại danh mục đầu tư khoảng 1.090 tỉ đồng, trong khi cùng kỳ chỉ 240 tỉ đồng. Ngoài ra, VIX còn ghi nhận gần 36 tỉ đồng lỗ từ bán tài sản tài chính.
Ước tính mảng tự doanh của VIX lỗ khoảng 200 tỉ đồng trong quý 2. Trong đó, công ty lỗ ròng khoảng 437 tỉ đồng do đánh giá lại danh mục FVTPL, dù vẫn ghi nhận khoảng 140 tỉ đồng lãi bán tài sản và gần 100 tỉ đồng từ cổ tức, lãi phát sinh.
Theo giải trình của doanh nghiệp, diễn biến không thuận lợi của thị trường chứng khoán trong quý 2 khiến doanh thu từ FVTPL giảm 769 tỉ đồng, đồng thời khoản lỗ từ hoạt động này tăng thêm hơn 865 tỉ đồng so với cùng kỳ.
Trong khi đó, hoạt động cho vay ký quỹ tiếp tục tăng trưởng. Doanh thu từ các khoản phải thu và cho vay đạt gần 348 tỉ đồng, tăng 62% so với cùng kỳ nhờ mở rộng dư nợ margin. Doanh thu môi giới đạt khoảng 39 tỉ đồng, giảm 8%, còn doanh thu lưu ký đạt gần 2 tỉ đồng, tăng 66%.
Khấu trừ các chi phí, VIX báo lãi trước thuế gần 75 tỉ đồng và lãi sau thuế gần 76 tỉ đồng, lần lượt giảm 95% và 94% so với quý 2-2025.
Lũy kế 6 tháng đầu năm, doanh thu hoạt động của công ty đạt 3.003 tỉ đồng, gần như đi ngang so với cùng kỳ. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế chỉ còn 214 tỉ đồng, giảm 87%.
Năm 2026, VIX đặt mục tiêu lợi nhuận sau thuế 2.800 tỉ đồng, thấp hơn nhiều so với mức kỷ lục 5.200 tỉ đồng đạt được năm 2025. Sau nửa đầu năm, công ty mới thực hiện được khoảng 8% kế hoạch lợi nhuận.
Trong quý 2, VIX đã hoàn tất đợt phát hành 919 triệu cổ phiếu cho cổ đông, nâng vốn điều lệ từ 15.314 tỉ đồng lên 24.502 tỉ đồng.
Nhờ huy động hơn 11.000 tỉ đồng, vốn chủ sở hữu của công ty tăng lên 32.695 tỉ đồng vào cuối tháng 6, trong khi dư nợ vay ngắn hạn giảm mạnh từ 11.332 tỉ đồng xuống còn 4.559 tỉ đồng.
Tại ngày 30-6, tổng tài sản của VIX đạt hơn 38.592 tỉ đồng, tăng 13% so với đầu năm. Dư nợ cho vay giao dịch ký quỹ và ứng trước tiền bán ở mức 13.958 tỉ đồng, tiếp tục là khoản mục lớn nhất trong cơ cấu tài sản.
Song song với việc giảm đòn bẩy tài chính, VIX cũng mở rộng quy mô danh mục đầu tư. Giá gốc danh mục FVTPL tăng từ 10.357 tỉ đồng lên 17.203 tỉ đồng, trong khi giá trị hợp lý đạt 20.819 tỉ đồng.
Trong đó, công ty đầu tư khoảng 10.489 tỉ đồng vào cổ phiếu niêm yết với khoản lãi tạm tính hơn 2.218 tỉ đồng. Ngoài ra, VIX còn đầu tư gần 3.896 tỉ đồng theo hình thức ủy thác đầu tư, đang ghi nhận lãi tạm tính khoảng 1.403 tỉ đồng.
Theo đó, nghĩa vụ của người vận chuyển đối với hành khách trong trường hợp chậm chuyến được xác định trên cơ sở thời gian đi thực tế muộn hơn 15 phút so với lịch bay căn cứ; chuyến bay chậm kéo dài là từ 4 giờ so với lịch bay.
Khi người vận chuyển dự kiến một chuyến bay bị chậm thì thông báo kịp thời, xin lỗi hành khách và nêu lý do. Cập nhật thời gian dự kiến đi mới cho các bên liên quan tại cảng hàng không để hiển thị trên màn hình thông tin với tần suất ít nhất 30 phút/lần.
Đối với chuyến bay chậm từ 2 giờ trở lên, hãng bay phải phục vụ nước uống hoặc cung cấp phiếu (voucher) có giá trị tương đương cho hành khách. Người vận chuyển phải có trách nhiệm chuyển đổi thời gian đi (re-book) hoặc chuyển đổi hành trình (re-route) để hành khách tới được điểm cuối của hành trình khi hành khách có yêu cầu.
Đối với chuyến bay chậm từ 3 giờ trở lên, người vận chuyển có nghĩa vụ phục vụ đồ ăn hoặc cung cấp phiếu (voucher) có giá trị tương đương. Với chuyến bay chậm từ 4 giờ trở lên thì phải phục vụ đồ ăn hoặc cung cấp phiếu, cũng như hoàn trả (refund) toàn bộ tiền vé hoặc hoàn trả tiền phần vé chưa sử dụng khi hành khách không đồng ý về chuyển đổi thời gian.
Bồi thường ứng trước không hoàn lại cho hành khách đã được xác nhận chỗ và có vé trên chuyến bay và chỉ thực hiện 1 lần, bao gồm cả việc chậm chuyến. Các quy định trên chỉ áp dụng đối với trường hợp chậm chuyến do lỗi của người vận chuyển.
Đối với chuyến bay chậm từ 6 giờ trở lên, người vận chuyển không những phải có những nghĩa vụ trên, mà còn phải bố trí nơi nghỉ phù hợp nếu thời gian chậm trong khoảng từ 7h đến trước 22h. Nếu chậm từ 22h hôm trước đến 7h hôm sau phải bố trí chỗ ngủ, nghỉ phù hợp với điều kiện thực tế.
Các quy định về nghĩa vụ của người vận chuyển về bảo đảm ăn, uống, nghỉ cho hành khách chỉ áp dụng cho hành khách có vé, đã xác nhận chỗ và có mặt tại cảng hàng không.
Với trường hợp thay đổi lịch bay của một chuyến bay, người vận chuyển có trách nhiệm thông báo và hoàn vé cho hành khách hoặc chuyển đổi hành trình, thời gian. Đối với các chuyến bay có giờ đi dự kiến muộn hơn 15 phút so với lịch bay căn cứ, người vận chuyển phải thực hiện một số nghĩa vụ với hành khách.
Với trường hợp chậm chuyến có hành khách trên khoang, người vận chuyển phải phục vụ nước uống cho hành khách, bảo đảm thông gió, nhiệt độ trong khoang hành khách, đáp ứng nhu cầu vệ sinh cho hành khách.
Trong trường hợp hành khách cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp, người vận chuyển phải có biện pháp hỗ trợ y tế phù hợp với tình hình thực tế. Nếu chuyến bay bị chậm quá 3 giờ và chưa xác định được thời gian đi, người vận chuyển phải cho hành khách xuống máy bay, trừ trường hợp ảnh hưởng đến an toàn, an ninh.
Trường hợp hủy chuyến hoặc từ chối vận chuyển, người vận chuyển phải thực hiện các nghĩa vụ như thông báo kịp thời, xin lỗi hành khách và nêu lý do chuyến bay bị hủy hoặc lý do bị từ chối vận chuyển.
Người vận chuyển cung cấp các phương án sau đây để hành khách xem xét và lựa chọn. Chuyển đổi hành trình phù hợp cho hành khách hoặc chuyển sang chuyến bay khác để hành khách tới được điểm cuối của hành trình, miễn trừ điều kiện hạn chế về chuyển đổi hành trình hoặc chuyển đổi chuyến bay và phụ thu liên quan (nếu có) cho hành khách.
Hoặc hoàn trả toàn bộ tiền vé hoặc hoàn trả tiền phần vé chưa sử dụng. Trường hợp hành khách từ chối áp dụng các phương án nêu tại điểm này, người vận chuyển có thể thực hiện nghĩa vụ khác theo thỏa thuận với hành khách.
Góp ý cho dự thảo Nghị định hướng dẫn về Luật Thuế thu nhập cá nhân, Ngân hàng Nhà nước đề xuất thu thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng vàng miếng, ngoại trừ các trường hợp cá nhân mua, bán vàng nhằm mục đích tiết kiệm, cất trữ, không mang tính chất kinh doanh và phù hợp với tập quán tích trữ vàng của người dân.
Theo Ngân hàng Nhà nước, đề xuất này xuất phát từ Thông báo số 211 ngày 30/5/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương về cơ chế, chính sách quản lý hiệu quả thị trường vàng.
Trong đó, Tổng Bí thư yêu cầu nghiên cứu áp dụng thuế đối với các giao dịch mua bán vàng nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường, tăng khả năng theo dõi của cơ quan quản lý và hạn chế hoạt động mua bán vàng vì mục đích đầu cơ.
Ngân hàng Nhà nước cho biết Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025 ngày 10/12/2025 đã quy định thu thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng với thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần. Đồng thời, luật giao Chính phủ quy định ngưỡng giá trị vàng miếng chịu thuế, thời điểm áp dụng và việc điều chỉnh thuế suất.
Tuy nhiên, qua rà soát hồ sơ dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân, Ngân hàng Nhà nước nhận thấy hiện chưa có quy định hướng dẫn cụ thể đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng.
Do đó, việc bổ sung hướng dẫn là cần thiết nhằm thể chế hóa chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền, góp phần minh bạch hóa thị trường vàng và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh giá vàng trong nước thời gian qua biến động phức tạp do ảnh hưởng từ giá vàng thế giới, tiềm ẩn nguy cơ đầu cơ và tích trữ.
Trả lời nội dung này, Bộ Tài chính cho biết Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025 quy định: “Chính phủ quy định ngưỡng giá trị vàng miếng chịu thuế, thời điểm áp dụng thu và điều chỉnh thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với chuyển nhượng vàng miếng phù hợp với lộ trình quản lý thị trường vàng”.
Theo Bộ Tài chính, quy định này tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ quyết định việc thu thuế cũng như các nội dung cụ thể như ngưỡng giá trị vàng miếng chịu thuế và việc điều chỉnh thuế suất, khi các điều kiện về quản lý thị trường vàng đáp ứng yêu cầu của công tác quản lý và thu thuế.
Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng Đề án thành lập sàn giao dịch vàng để báo cáo Chính phủ. Sau khi đề án được thông qua, các cơ quan chức năng mới có cơ sở để hoàn thiện các quy định liên quan đến quản lý thị trường vàng.
Trên cơ sở đó, các bộ, ngành mới có căn cứ trình Chính phủ xem xét việc áp dụng chính sách thuế thu nhập cá nhân đối với hoạt động chuyển nhượng vàng của cá nhân.
Vì vậy, tại dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính hiện chưa quy định chi tiết về việc thu thuế đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng.
