Theo tờ New York Times, “hạm đội muỗi” tập hợp các tàu nhỏ, nhanh và linh hoạt, là nòng cốt của hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), tách biệt với hải quân chính quy.
Cùng với tên lửa và máy bay không người lái phóng (drone) từ trên bờ, các tàu nhỏ này được xem là mối đe dọa chính với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.
Các tàu này đem theo vũ khí, thường ẩn trong các hang động được đào dọc ven biển và có thể được triển khai chỉ trong vài phút. Rất khó để phát hiện những con tàu này thông qua vệ tinh.
Theo giáo sư khoa học chính trị Saeid Golkar – một chuyên gia về IRGC, nhiệm vụ duy trì việc đóng cửa eo biển Hormuz thuộc về hải quân IRGC, một lực lượng được ông ví như “du kích trên biển”.
Ông giải thích rằng hải quân IRGC triển khai chiến thuật bất đối xứng ở vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz: “Thay vì dựa vào các tàu chiến lớn và hải chiến kinh điển, lực lượng này dùng chiến thuật đánh nhanh rút nhanh”.
Kể từ khi xung đột Mỹ – Israel với Iran nổ ra ở Trung Đông, Cơ quan Hàng hải quốc tế của Liên hợp quốc cho biết ít nhất 20 tàu đã bị tấn công.
IRGC hiếm khi nhận trách nhiệm về các vụ này, trong khi các nhà phân tích cho rằng có nhiều khả năng các vụ tấn công được thực hiện bởi drone phóng từ trên bờ và rất khó truy vết.
Hôm 8-4, sau khi công bố lệnh ngừng bắn hai tuần, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine tuyên bố hơn 90% hạm đội hải quân chính quy của Iran, bao gồm cả các tàu chiến chủ lực, “đã nằm dưới đáy đại dương”. Tướng Caine cũng ước tính một nửa số tàu tấn công nhanh của hải quân IRGC đã bị đánh chìm.
Dù vậy Đô đốc Gary Roughead – một cựu chỉ huy trong Hải quân Mỹ – nhận định đây vẫn là “lực lượng gây rối đáng kể” và rất khó để tìm ra ý định thực sự của các tàu này.
Lực lượng Lục quân IRGC được thành lập sau Cách mạng Hồi giáo Iran 1979, do Lãnh tụ tối cao Ruhollah Khomeini không tin tưởng quân đội chính quy. Hải quân IRGC được bổ sung vào khoảng năm 1986, trong bối cảnh chiến tranh Iran – Iraq.
Theo ông Farzin Nadimi – chuyên gia về Hải quân IRGC tại Viện Washington, trong cuộc chiến tranh Iran – Iraq, hải quân chính quy Iran đã tỏ ra miễn cưỡng khi tấn công các tàu chở dầu của các nước hỗ trợ tài chính cho Iraq là Kuwait và Saudi Arabia.
Khi các cuộc tấn công leo thang, Mỹ triển khai tàu chiến để hộ tống các tàu chở dầu. Iran đối đầu với các tàu Mỹ bằng thủy lôi, trong đó đã làm hư hại tàu USS Samuel B. Roberts. Trong một trận chiến sau đó, Hải quân Mỹ đã đánh chìm hai tàu khu trục nhỏ của Iran và một số tàu chiến khác.
Ba năm sau, Iran chứng kiến Mỹ giành chiến thắng trước quân đội Iraq trong Chiến tranh vùng Vịnh.
Theo ông Nadimi, những sự kiện này khiến Iran nhận ra rằng họ không thể thắng nếu đối đầu trực diện với Mỹ. Từ đó Iran bắt đầu xây dựng những lực lượng bí mật để gây rối tại vùng Vịnh.
Hải quân IRGC hiện có khoảng 50.000 quân, được chia thành 5 khu vực dọc vịnh Ba Tư, hiện diện trên nhiều trong số 38 hòn đảo mà Iran kiểm soát. Lực lượng này đã xây dựng ít nhất 10 căn cứ kiên cố, được ngụy trang kỹ cho các tàu tấn công, trong đó căn cứ Farur là trung tâm của lực lượng đặc nhiệm hải quân.
Iran đã phát triển lực lượng này theo thời gian, ban đầu là các tàu dân sự gắn súng máy, hiện tại là các tàu nhỏ chuyên dụng, tàu ngầm mini, xuồng không người lái và thậm chí là các tàu chiến lớn, tinh vi hơn.
Hải quân IRGC từ lâu đã chơi trò “mèo vờn chuột” với quân đội Mỹ. Trong thập niên 1990 – 2000, các tàu nhỏ thường lao nhanh về phía tàu Mỹ rồi rẽ hướng ở khoảng cách rất gần.
Năm 2016, IRGC gây chấn động dư luận Mỹ khi tiến hành bắt giữ hai tàu hải quân Mỹ cùng 10 thủy thủ.
"Thủ tướng và tôi đã dẫn dắt bước đi phối hợp với Lực lượng Phòng Vệ Israel (IDF) nhằm thiết lập nguyên tắc mới. Nếu các thị trấn của Israel tiếp tục bị nhắm mục tiêu, chúng tôi sẽ sơ tán người dân và tấn công khu Dahiyeh ở Beirut, thành trì của Hezbollah", Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, hôm nay tuyên bố.
Theo ông Katz, Mỹ ủng hộ nguyên tắc này và đã truyền đạt lập trường đó tới chính phủ Lebanon cũng như tất cả các bên liên quan.
"Hoặc chấm dứt các cuộc pháo kích nhằm vào cộng đồng dân cư Israel, hoặc chúng tôi sẽ nhắm vào Dahiyeh nếu các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn", Bộ trưởng Quốc phòng Israel nhấn mạnh.
Ông Katz nhấn mạnh chính sách đáp trả của Israel yêu cầu phải trả đũa mọi vụ phóng rocket nhằm vào nước này. "Sẽ không có chuyện cộng đồng dân cư của chúng tôi bị tấn công mà không có phản ứng mạnh mẽ nhằm vào khu Dahiyeh ở Beirut", ông nói, thêm rằng IDF bên trong lãnh thổ Lebanon sẽ tiếp tục được triển khai bất kể tình hình diễn biến ra sao.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel cũng cho biết IDF tiếp tục nhắm mục tiêu vào các địa điểm phóng rocket và cơ sở hạ tầng của Hezbollah trên khắp Lebanon, với mục tiêu dài hạn là giải giáp nhóm này và phi quân sự hóa các khu vực phía bắc sông Litani.
Mỹ và Hezbollah hiện chưa lên tiếng về phát biểu của ông Katz.
Israel và Hezbollah giao tranh từ tháng 10/2023, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ tháng 11/2024.
Xung đột leo thang nghiêm trọng vài ngày qua, trong đó quân đội Israel đã có lần xâm nhập sâu nhất vào lãnh thổ Lebanon trong vòng hai thập kỷ, đồng thời tiến hành các đợt oanh tạc dữ dội và đe dọa tập kích vùng ngoại ô phía nam của thủ đô Beirut, nơi được coi là thành trì của nhóm vũ trang Hezbollah
Trang tin Axios dẫn lời quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Donald Trump cho rằng phản ứng quân sự của IDF những ngày gần đây là quá mức cần thiết, gây tổn hại nỗ lực của Washington nhằm đạt thỏa thuận ngừng bắn lâu dài với Iran. Tehran đã đặt ra điều kiện thỏa thuận hòa bình phải đi kèm lệnh ngừng bắn tại Lebanon.
Ông Trump hôm 1/6 tuyên bố đã trao đổi riêng rẽ với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và các đại diện của giới lãnh đạo Hezbollah. Theo đó, các bên đồng ý ngừng bắn. Tuy nhiên, cả Hezbollah lẫn Israel đều chưa công khai xác nhận chấp thuận ngừng tấn công lẫn nhau.
Israel ngày 2/6 tiến hành các cuộc không kích mới nhằm vào miền nam Lebanon. IDF thông báo lực lượng phòng không đã đánh chặn hai quả đạn được phóng từ Lebanon nhằm vào miền bắc nước này, được cho là do nhóm vũ trang Hezbollah thực hiện.
Hezbollah cũng tuyên bố các tay súng của họ đã dùng tên lửa, đạn pháo tấn công xe tăng Israel ở thị trấn Haddatha và Bayada, miền nam Lebanon.
Báo New York Times ngày 5/5 công bố cuộc phỏng vấn nhóm tình nguyện viên Ukraine đang sử dụng máy bay vận tải An-28 làm nhiệm vụ phòng không, cho thấy trên thân phi cơ được sơn tổng cộng 213 biểu tượng phi cơ không người lái (UAV) của Nga.
Phi công Timur Fatkullin tuyên bố đây là số lượng UAV Nga mà tổ lái An-28 đã bắn hạ, thêm rằng họ còn sơn các dấu phẩy để phân biệt đã đánh chặn được bao nhiêu mục tiêu trong mỗi lần xuất kích.
Máy bay được trang bị một khẩu súng máy do Mỹ sản xuất, có tốc độ bắn 3.000 phát mỗi phút.
"Mất khoảng 500 USD tiền đạn để hạ một UAV. Đây là món hời khi UAV đối phương có giá hàng chục nghìn USD mỗi chiếc, trong khi tên lửa phòng không để đối phó chúng có thể lên tới hàng triệu USD mỗi quả", New York Times cho hay.
Trước khi xung đột bùng phát, chiếc An-28 được dùng làm máy bay chở người nhảy dù. Valerey Slipkan, một phi công khác trong nhóm tình nguyện, bắt đầu hoán cải phi cơ để làm nhiệm vụ chiến đấu sau khi mất con trai trong những ngày đầu cuộc chiến.
"Khi tôi tới trụ sở chính của không quân, họ nói rằng 'Ông quá già rồi'. Nếu không được nhập ngũ, tôi sẽ tự tạo ra đội quân của riêng mình", Slipkan cho hay.
Kể từ giữa năm 2025, Ukraine đã cho phép và khuyến khích những người được miễn nghĩa vụ quân sự tham gia đối phó UAV Nga, trong bối cảnh lực lượng phòng không nước này không thể chặn hết phi cơ đối phương trong các đòn tập kích.
Các đơn vị tình nguyện thường nhận lệnh điều động và dữ liệu mục tiêu từ không quân Ukraine. "Trong tuần đầu tiên, chúng tôi đã bắn rơi hơn 15 UAV", Slipkan nói.
An-28 là sản phẩm của Cục Thiết kế Antonov, thực hiện chuyến bay thử đầu tiên năm 1969, đưa vào biên chế không quân Liên Xô và hãng hàng không dân dụng Aeroflot năm 1986. Tổng cộng 191 máy bay đã được xuất xưởng trong giai đoạn 1975-1993, trong đó 16 chiếc vẫn được sử dụng tại một số quốc gia trước năm 2016.
Phi cơ này là một trong những phương án giá rẻ được Ukraine sử dụng để đối phó UAV tầm xa Nga. Nhiều UAV đã bị phá hủy bằng súng máy gắn trên vận tải cơ An-28, giúp máy bay được đặt biệt danh là "thợ săn Geran".
Ukraine gần đây cải tiến dòng An-28 thành "tàu sân bay trên không" với khả năng phóng thiết bị bay không người lái (drone) đánh chặn từ giá treo dưới cánh. Phi cơ còn được trang bị cảm biến quang học, giúp tổ bay xác định vị trí UAV mục tiêu trước khi triển khai vũ khí đánh chặn.
Theo Hãng tin Reuters ngày 12-5, trong cuộc họp được truyền hình trực tiếp, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết sức công phá của đầu đạn Sarmat lớn gấp hơn bốn lần các loại tương đương của phương Tây, với tầm bắn vượt quá 35.000km.
"Nó có khả năng xuyên thủng mọi hệ thống phòng thủ tên lửa hiện tại và trong tương lai", nhà lãnh đạo Nga nhấn mạnh.
Phát biểu của ông Putin được đưa ra sau khi quân đội Nga tiến hành vụ thử thành công loại tên lửa này.
Trong cuộc họp, Tư lệnh Lực lượng Tên lửa chiến lược Nga Sergey Karakayev báo cáo với ông Putin rằng trung đoàn đầu tiên được trang bị Sarmat sẽ bắt đầu trực chiến trước cuối năm nay tại vùng Krasnoyarsk ở Siberia.
Bộ Quốc phòng Nga ngày 12-5 công bố video ghi lại vụ thử nghiệm thành công tên lửa đạn đạo liên lục địa Sarmat - Video: RUSSIA DEFENCE MINISTRY
Sarmat - được Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đặt tên là "Satan II" - là tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) đầu tiên do nước Nga hậu Liên Xô tự phát triển và sản xuất, thuộc hạng "siêu hạng nặng" - loại tên lửa lớn và mạnh nhất trong phân loại vũ khí chiến lược.
Tổng thống Putin lần đầu công bố dự án này trong bài phát biểu năm 2018, khi giới thiệu loạt vũ khí chiến lược mới mà ông cho rằng có thể khiến hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ trở nên "vô hiệu".
Trong đoạn video trình chiếu khi đó, các đầu đạn mô phỏng của Sarmat được thể hiện đang lao tới khu vực Nam Florida của Mỹ.
Theo hãng thông tấn nhà nước RIA Novosti, Sarmat ban đầu dự kiến được đưa vào biên chế từ cuối năm 2022. Tuy nhiên, chương trình nhiều lần bị trì hoãn và gặp trục trặc kỹ thuật.
Các chuyên gia phương Tây cho biết một vụ thử hồi tháng 9-2024 từng thất bại, để lại hố sâu lớn tại bệ phóng tên lửa.
Thông báo mới của Nga được đưa ra trong bối cảnh Hiệp ước New START - thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Nga và Mỹ - đã hết hiệu lực từ tháng 2 năm nay. Việc hiệp ước chấm dứt đồng nghĩa hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới không còn bị ràng buộc bởi các giới hạn chiến lược trước đây.
