Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 13/7 cáo buộc Tòa Hình sự Quốc tế (ICC) đang “tiến hành một cuộc chiến chống lại nước Mỹ, không phải bằng tên lửa hay bom đạn, mà bằng sức mạnh của cái gọi là luật pháp quốc tế”.
“Chúng tôi sẽ sử dụng mọi công cụ mà chính phủ có trong tay, cùng các đồng minh sẵn sàng hợp tác, để làm tan rã ICC từng bước một”, ông viết trong bài bình luận đăng trên Wall Street Journal.
Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết chiến dịch do cơ quan này dẫn đầu sẽ huy động toàn thể bộ máy chính phủ nhằm “làm tê liệt một cách có hệ thống khả năng hoạt động của ICC”, ngăn tòa án này truy tố các binh sĩ và quan chức Mỹ hoặc “đe dọa chủ quyền của Mỹ”.
Theo một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, Washington sẽ gây sức ép để các quốc gia thành viên ICC rút khỏi tòa án và cắt toàn bộ hỗ trợ tài chính, buộc cơ quan này phải giải thể. Mỹ cũng kêu gọi các nước chưa phải là thành viên ICC cùng sử dụng mạng lưới ngoại giao nhằm cô lập ICC, tổ chức có trụ sở tại The Hague.
Quan chức nói thêm rằng Mỹ sẽ xem xét áp dụng nhiều biện pháp, gồm cấm nhập cảnh, thu hồi thị thực và mở rộng các lệnh trừng phạt đối với các thẩm phán ICC. “Những quốc gia tiếp tục dựa vào viện trợ của Mỹ nhưng không bác bỏ thẩm quyền giả tạo của ICC sẽ đối mặt sự giám sát chặt chẽ hơn”, người này nói.
Bộ Ngoại giao Mỹ còn kêu gọi những nước hợp tác với lực lượng thực thi pháp luật hoặc quân đội Mỹ bác bỏ quyền tài phán mà ICC tuyên bố đối với các quan chức và quân nhân Mỹ.
Ông Rubio cho rằng Mỹ chưa bao giờ chấp nhận quyền tài phán của ICC, nhấn mạnh kể từ khi Quy chế Rome được thông qua, các đời tổng thống Mỹ đều giữ quan điểm tòa án này không có thẩm quyền đối với công dân Mỹ.
Tuyên bố của Ngoại trưởng Rubio lập tức vấp phải chỉ trích từ giới chuyên gia luật quốc tế. Ông Kenneth Roth, cựu giám đốc điều hành tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW), lo ngại rằng nếu ICC bị tê liệt, các hành động phạm tội ác chiến tranh trong tương lai có thể không bị truy cứu.
Ông lưu ý ICC chỉ có thẩm quyền điều tra những vấn đề xảy ra trên lãnh thổ các quốc gia tham gia Quy chế Rome, trong khi Mỹ chưa phê chuẩn hiệp ước thành lập tòa án này và ICC chưa từng mở cuộc điều tra đối với các hành vi xảy ra trên lãnh thổ Mỹ.
ICC được thành lập năm 2002 và đặt trụ sở tại Hà Lan, hiện có 125 thành viên. Đây là tòa án thường trực để truy tố cá nhân phạm tội ác diệt chủng, chống lại loài người và tội ác chiến tranh. Mỹ và một số quốc gia như Nga, Trung Quốc, Israel không tham gia Quy chế Rome, hiệp ước thành lập ICC.
Chiến dịch do Bộ Ngoại giao Mỹ phát động đánh dấu bước leo thang đáng kể trong nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump nhằm cô lập ICC. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Washington từng phản đối việc ICC điều tra cáo buộc tội ác chiến tranh của binh sĩ Mỹ tại Afghanistan.
Chính quyền Tổng thống Trump kể từ năm 2025 đã áp lệnh trừng phạt, bao gồm cấm nhập cảnh vào Mỹ và đóng băng tài sản ở nước này, đối với ít nhất 11 quan chức ICC, trong đó có cả công tố viên trưởng. Động thái nhằm đáp trả cuộc điều tra của ICC nhắm vào Israel, đồng minh chủ chốt của Mỹ. ICC năm 2024 phát lệnh bắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vì cáo buộc phạm tội ác chiến tranh.
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot ngày 19/6 cho rằng sẽ không có sự ổn định trong khu vực trừ khi các cuộc hội đàm của Mỹ với Iran cũng giải quyết chương trình tên lửa hành trình của Iran và sự hỗ trợ của nước này dành cho các lực lượng ủy nhiệm.
“Điều kiện đổi lại cho những nhượng bộ lớn sẽ được yêu cầu từ phía Iran là việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, những lệnh trừng phạt đã được áp đặt tại Liên hợp quốc. Pháp là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, vì vậy giống như trường hợp của 10 năm trước, Pháp sẽ phải đưa ra sự chấp thuận của mình thì các lệnh trừng phạt mới được dỡ bỏ”, ông nói.
“Mục tiêu của chúng tôi là giành được những nhượng bộ lớn từ chính quyền Iran, một sự thay đổi căn bản trong lập trường. Và chúng tôi sẽ có tiếng nói của mình, bởi vì với tư cách là một thành viên của Hội đồng Bảo an, điều này chắc chắn sẽ gắn liền với việc giải quyết cuộc khủng hoảng này”, ông Barrot nói.
Pháp là quốc gia nắm giữ quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Pháp cũng là một trong các quốc gia chủ chốt ký kết thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015. Thỏa thuận này (JCPOA) thực chất được đàm phán và ký kết bởi nhóm P5+1 (5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc) và Đức.
Những bình luận trên được đưa ra không lâu sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột. Hai bên đã ký kết một Bản ghi nhớ hiểu biết và cho phép tiếp tục đàm phán trong vòng 60 ngày để thảo luận các vấn đề còn tồn đọng, trong đó có chương trình hạt nhân của Tehran. Một thỏa thuận cuối cùng phải được Hội đồng Bảo an thông qua.
Các cường quốc châu Âu lo ngại rằng một đội ngũ đàm phán thiếu kinh nghiệm của Mỹ có thể thất bại trong việc đảm bảo một thỏa thuận hạt nhân vững chắc hoặc không giải quyết được chương trình tên lửa hành trình của Iran trong giai đoạn tiếp theo, dẫn đến nguy cơ xảy ra bế tắc kéo dài. Pháp, Anh và Đức muốn có một vai trò trong việc định hình các cuộc hội đàm sắp tới sau khi bị gạt ra ngoài lề trong những tháng gần đây.
Ba quốc gia này lần đầu tiên can dự với Iran về chương trình hạt nhân của nước này vào năm 2003 và sau đó đã làm việc với chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama để đạt được một thỏa thuận vào năm 2015 nhằm kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần chỉ trích thỏa thuận đó, thỏa thuận mà ông đã rút Mỹ ra khỏi trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình.
Bộ Nội vụ Bahrain ngày 9/5 cho biết động thái diễn ra sau khi văn phòng công tố Bahrain mở các cuộc điều tra với những vụ án gián điệp phục vụ thực thể nước ngoài và hành vi ủng hộ "hành động gây hấn" của Iran.
Nhà hoạt động nhân quyền Sayed Ahmed Alwadaei trước đó đăng trên X rằng Bahrain "đã bắt một số giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite có ảnh hưởng lớn tại nước này". Ông mô tả diễn biến là "chưa từng có tiền lệ và quy mô chưa từng thấy".
Bahrain có đa số người dân theo Hồi giáo dòng Shiite, trong khi tầng lớp lãnh đạo theo dòng Sunni. Quốc đảo có một căn cứ quân sự lớn của Mỹ và hứng chịu hàng loạt cuộc tập kích từ Iran, khi Tehran trả đũa Washington trong cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2.
Bahrain sau đó đã mạnh tay xử lý những người bày tỏ ủng hộ hoặc đồng cảm với Iran, quốc gia hầu hết dân số theo Hồi giáo dòng Shiite. Bahrain trong tháng 4 đã tước quốc tịch 69 người vì ủng hộ Iran. Ngày 7/5, quốc hội Bahrain khai trừ ba nghị sĩ vì phản đối sắc lệnh hoàng gia liên quan đến các sự việc về quốc tịch.
Tờ The New York Times ngày 20.7 dẫn lời một số quan chức Mỹ ẩn danh cho hay Lầu Năm Góc đã không công khai thông tin hàng chục binh sĩ Mỹ bị thương chỉ trong một tuần trong cuộc xung đột với Iran.
Trong tuần lễ trước khi Iran tiến hành cuộc tấn công tại Jordan hôm 17.7 khiến 2 binh sĩ Mỹ bị thương và một binh sĩ khác mất tích, Iran còn tiến hành 3 cuộc không kích nhắm vào lực lượng Mỹ tại Jordan.
Ba cuộc tấn công đó khiến hàng chục binh sĩ Mỹ bị thương và một số trực thăng bị hư hại, nhưng Lầu Năm Góc không công khai thông tin.
Vụ việc này là ví dụ mới nhất về sự căng thẳng giữa điều mà Lầu Năm Góc cho là cần thiết để đảm bảo an ninh chiến dịch và nghĩa vụ của chính phủ trong việc công khai về diễn biến của cuộc chiến.
Trong các tuyên bố sau những cuộc không kích nhằm vào các địa điểm quân sự của Iran hồi tuần trước, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết họ đang trả đũa các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. CENTCOM không hề đề cập các cuộc tấn công của Iran vào các căn cứ trong khu vực, bao gồm cả ở Jordan.
Một quan chức quân đội Mỹ cho biết CENTCOM không bắt buộc phải công bố thông tin về các quân nhân bị thương, đặc biệt là khi họ nhanh chóng trở lại làm nhiệm vụ.
Theo một quan chức khác trong quân đội Mỹ, rằng việc tiết lộ thông tin có thể giúp Iran nhắm mục tiêu bằng các tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) vào Jordan và các căn cứ khác ở Trung Đông, nơi có hàng ngàn binh sĩ Mỹ đóng quân.
CENTCOM cũng đã ngừng thông báo về số lượng mục tiêu đã bị không kích hằng ngày tại Iran cũng vì lý do đó, theo vị quan chức. Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin trên.
Theo CNN, đã có 17 binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong cuộc xung đột với Iran. Số liệu của CENTCOM cho thấy hơn 400 binh sĩ Mỹ bị thương trong cuộc xung đột này.
Liên quan diễn biến xung đột, quân đội Mỹ ngày 20.7 cho biết đã tiến hành đợt không kích ngày thứ 9 liên tiếp tại Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Iran "lại bị tấn công rất mạnh mẽ" nhằm đáp trả việc 3 binh sĩ Mỹ thiệt mạng.
Phản ứng sau đợt tấn công trên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết lực lượng này đã phóng tên lửa đạn đạo nhắm vào máy bay Mỹ ở sân bay Aqaba (Jordan), cũng như tấn công tài sản, thiết bị của quân đội Mỹ tại các cơ sở ở Kuwait và Syria.
Cũng trong ngày 20.7, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết Tehran theo đuổi cả xung đột lẫn ngoại giao dựa trên lợi ích quốc gia, sau khi được hỏi liệu cánh cửa đàm phán với Mỹ có đóng lại hay chưa.
