Thức khuya, đồ ăn nhanh, stress kéo dài có gây ung thư ở người trẻ?
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Duy Anh – chuyên khoa ung bướu từng làm việc tại Bệnh viện Bạch Mai – giải thích trước hết cần rất thận trọng khi quy kết nguyên nhân ung thư cho một thói quen cụ thể. Tuy nhiên,”rất nhiều nghiên cứu đã cho thấy lối sống thiếu lành mạnh kéo dài có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý mạn tính và một số loại ung thư.
Ví dụ thức khuya kéo dài gây rối loạn đồng hồ sinh học, ảnh hưởng miễn dịch và nội tiết, chế độ ăn quá nhiều đường, nước ngọt, đồ chế biến sẵn dễ dẫn tới béo phì và rối loạn chuyển hóa, stress kéo dài, thiếu ngủ, ít vận động khiến cơ thể suy giảm khả năng phục hồi tế bào.
Riêng với trà sữa, vấn đề không nằm ở việc uống một ly trà sữa mà là thói quen tiêu thụ quá nhiều đường và năng lượng trong thời gian dài. Điều này có thể làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, gián tiếp liên quan đến nguy cơ ung thư”, bác sĩ Duy Anh nêu rõ.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng khoa ngoại bụng 1 Bệnh viện K, cho hay có ba tác nhân gây ung thư chính gồm tác nhân vật lý (tia bức xạ, ánh nắng mặt trời…); tác nhân hóa học (phẩm nhuộm…); tác nhân sinh học (vi khuẩn HP, viêm gan B…) có trong bia rượu, đồ ăn uống. Một số ung thư có thể do di truyền.
Ví dụ gia đình có bố và anh trai của bố mắc ung thư đại tràng, dạ dày hoặc mẹ, dì hoặc bác gái mắc ung thư vú, bạn cần phải tầm soát sớm. Đây là nhóm có nguy cơ mắc ung thư cao hơn so với người khác.
Theo thống kê của GLOBOCAN, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 180.000 ca mắc ung thư mới và trên 120.000 trường hợp tử vong do ung thư. Hiện ung thư đang trở thành một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại nước ta.
Bác sĩ Duy Anh cũng cho rằng độ tuổi mắc ung thư đang có xu hướng trẻ hóa ở một số loại ung thư như ung thư đại trực tràng, ung thư vú, tuyến giáp hay máu ác tính. “Trước đây nhiều bệnh thường gặp ở người lớn tuổi nhưng hiện nay chúng tôi đã gặp không ít bệnh nhân ở độ tuổi 20-30”.
Cần hiểu rằng “trẻ hóa” không có nghĩa là tất cả người trẻ đều có nguy cơ cao mà là tỉ lệ người trẻ mắc bệnh đang tăng dần do nhiều yếu tố như lối sống hiện đại, thức khuya kéo dài, stress, ít vận động, chế độ ăn thiếu lành mạnh, ô nhiễm môi trường, thuốc lá, rượu bia, béo phì. Đặc biệt, việc tầm soát và chẩn đoán hiện nay tốt hơn trước nên phát hiện bệnh nhiều hơn.
Bác sĩ Duy Anh nêu rõ ung thư là bệnh đa yếu tố, thường là kết quả tích lũy tổn thương trong thời gian dài chứ không phải chỉ do một nguyên nhân đơn lẻ.
Các thói quen như ngủ muộn, uống trà sữa thay nước lọc, ít vận động, ăn uống không lành mạnh, hay lạm dụng rượu bia, thuốc lá… diễn ra thường xuyên trong thời gian dài có thể ảnh hưởng khá nhiều tới sức khỏe tổng thể, đặc biệt ở người trẻ hiện nay.
Để phòng bệnh, điều quan trọng nhất với người trẻ hiện nay là đừng đợi đến khi có bệnh mới bắt đầu quan tâm tới sức khỏe. Rất nhiều bạn trẻ đang đầu tư rất nhiều cho học tập, công việc và cuộc sống nhưng lại “rút ngắn” thời gian ngủ, ăn uống thất thường và bỏ quên vận động. Trong ngắn hạn cơ thể vẫn chịu đựng được nhưng về lâu dài sức khỏe sẽ bị ảnh hưởng âm thầm.
Các bạn trẻ nên duy trì một số thói quen cơ bản nhưng rất quan trọng ngủ đủ và hạn chế thức khuya kéo dài, ăn uống cân bằng, giảm đồ uống nhiều đường, uống đủ nước, tập thể dục đều đặn, hạn chế thuốc lá, rượu bia, kiểm soát stress và dành thời gian nghỉ ngơi thực sự.
Ngoài sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần cũng rất quan trọng. Nếu liên tục căng thẳng, lo âu, mất ngủ hoặc kiệt sức kéo dài thì nên chủ động tìm sự hỗ trợ thay vì cố chịu đựng. “Không phải ung thư hay bệnh nặng nào cũng có triệu chứng rõ ngay từ đầu.
Thói quen chăm sóc sức khỏe thường xuyên, khám sức khỏe định kỳ, lắng nghe những tín hiệu bất thường của cơ thể sẽ giúp chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời”, bác sĩ Duy Anh khuyến cáo.
Bác sĩ Võ Đức Hiếu, Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho biết lối sống thay đổi theo hướng bất lợi góp phần làm tăng ung thư đại trực tràng, vú, gan, tụy, thực quản… Điển hình như: hút thuốc lá và sử dụng rượu bia cao, ít vận động thừa cân béo phì gia tăng, ăn nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn; ăn ít rau và chất xơ…
Bên cạnh đó, môi trường sống và điều kiện lao động còn nhiều nguy cơ, liên quan chặt chẽ đến các ung thư phổi, gan, bàng quang, máu… Cụ thể do ô nhiễm không khí ở đô thị lớn, ô nhiễm nguồn nước, hóa chất nông nghiệp, phơi nhiễm nghề nghiệp trong công nghiệp, cơ khí, dung môi, kim loại nặng.
Ngoài ra, thói quen tầm soát bệnh ung thư còn thấp, thực tế là nhiều bệnh nhân đến bệnh viện khi đã ở giai đoạn muộn. Tâm lý chủ quan, ngại khám, sợ phát hiện bệnh và tỉ lệ tầm soát cổ tử cung, vú, đại trực tràng, gan còn thấp so với khuyến cáo.
Magie là khoáng chất tham gia vào nhiều phản ứng sinh hóa trong cơ thể, từ điều hòa chức năng thần kinh, cơ bắp đến duy trì nhịp tim ổn định. Khi lượng magie không đủ, nhiều triệu chứng có thể xuất hiện, trong đó một số dấu hiệu dễ nhận thấy xảy ra vào ban đêm.
Theo Healthline, magie giúp điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến giấc ngủ, đồng thời hỗ trợ hoạt động của melatonin - hormone kiểm soát chu kỳ ngủ - thức.
Khi cơ thể thiếu magie, hệ thần kinh có thể khó thư giãn hoàn toàn, khiến một số người mất nhiều thời gian hơn để đi vào giấc ngủ hoặc thường xuyên trằn trọc trước khi ngủ. Tình trạng này kéo dài có thể làm giảm chất lượng nghỉ ngơi và ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
Chuột rút hoặc co cơ khi ngủ
Chuột rút bắp chân vào ban đêm là một trong những triệu chứng thường được nhắc đến khi cơ thể thiếu magie. Magie đóng vai trò quan trọng trong quá trình co và giãn cơ nên sự thiếu hụt khoáng chất này có thể làm tăng nguy cơ co cơ ngoài ý muốn, gây cảm giác đau hoặc khó chịu khi ngủ, theo Prevention.
Do đó, co giật cơ nhẹ, chuột rút hoặc co thắt cơ có thể xuất hiện khi lượng magie trong cơ thể xuống thấp. Tuy nhiên, chuột rút ban đêm không phải lúc nào cũng do thiếu magie, bởi mất nước, vận động quá sức hoặc một số bệnh lý khác cũng có thể gây ra tình trạng này.
Thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm
Không chỉ gây khó ngủ, thiếu magie còn có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn giữa đêm. Theo Mayo Clinic, magie góp phần duy trì trạng thái thư giãn của hệ thần kinh và hỗ trợ chu kỳ ngủ tự nhiên.
Khi nồng độ magie thấp, một số người có thể dễ thức giấc giữa đêm hoặc ngủ chập chờn, không sâu giấc. Dù hiện tượng này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau song thiếu magie cũng là một yếu tố đáng lưu ý, đặc biệt nếu tình trạng kéo dài.
Cảm giác bồn chồn ở chân khi nằm nghỉ
Khoáng chất này có thể hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh và giúp cơ bắp thư giãn. Vì vậy, khi thiếu hụt, một số người có thể xuất hiện cảm giác khó chịu, bứt rứt hoặc muốn liên tục cử động chân khi nằm nghỉ hoặc chuẩn bị ngủ.
Triệu chứng này có thể tương tự hội chứng chân không yên - tình trạng khiến người bệnh cảm thấy thôi thúc phải di chuyển chân để giảm cảm giác khó chịu. Dù không phải mọi trường hợp đều liên quan đến thiếu magie nhưng đây vẫn là dấu hiệu cần được chú ý nếu xuất hiện thường xuyên.
Những biểu hiện như mất ngủ, tỉnh giấc giữa đêm hay chuột rút chân khá phổ biến và có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hoặc đi kèm mệt mỏi, yếu cơ, tê bì chân tay hay rối loạn nhịp tim, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Để phòng ngừa thiếu magie, mỗi người nên duy trì chế độ ăn đa dạng với các thực phẩm giàu magie như rau lá xanh đậm, các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên cám và cá béo. Trường hợp sử dụng sản phẩm bổ sung cần tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ.
Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng - Bệnh viện 19-8 (Bộ Công An), cho biết trứng vịt lộn là món ăn bổ dưỡng, giàu đạm, chất béo, sắt, vitamin. Tuy nhiên, một quả trứng lộn cung cấp 180 calo, tương đương một bát cơm. Lượng cholesterol trong một quả trứng vịt lộn rất cao lên đến khoảng 600mg, gấp khoảng ba lần so với trứng gà.
Do đó, ăn quá nhiều trứng vịt lộn gây hại lên tim mạch. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, người có nguy cơ tim mạch cần kiểm soát chặt chẽ lượng cholesterol nạp vào. Người cao tuổi có sẵn nền bệnh tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc xơ vữa động mạch ăn quá nhiều trứng vịt lộn có thể làm gia tăng đáng kể gánh nặng chuyển hóa.
Trứng vịt lộn có chứa hàm lượng vitamin A rất cao. Nếu ăn quá nhiều và liên tục, cơ thể không kịp đào thải, có thể dẫn đến tích lũy tại gan, gây độc cho gan khiến bạn cảm thấy mệt mỏi, thậm chí vàng da.
Thói quen ăn trứng vịt lộn kèm muối tiêu đậm vô tình làm tăng lượng natri nạp vào cơ thể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dư thừa muối là thủ phạm thầm lặng kích hoạt cơn tăng huyết áp và suy giảm chức năng thận. Trứng vịt lộn có thể gây đầy bụng, khó tiêu do chứa hàm lượng protein và lipid đậm đặc.
Bác sĩ khuyến cáo ba nhóm nên hạn chế ăn nhiều trứng vịt lộn, như trẻ em dưới 5 tuổi, hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện. Hàm lượng đạm và chất béo quá cao trong trứng vịt lộn sẽ gây sình bụng, rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy. Phụ nữ mang thai ăn trứng không nên ăn kèm quá nhiều rau răm, có thể kích thích co bóp tử cung, không tốt cho thai nhi. Người bệnh gout, người có chỉ số axit uric cao nên hạn chế.
Người lớn khỏe mạnh ăn tối đa 2 quả/tuần. Người cao tuổi, người có bệnh lý nền như tim mạch, tiểu đường tối đa một quả/tuần và nên chia nhỏ để cơ thể hấp thụ từ từ. Thời điểm ăn tốt nhất là vào buổi sáng hoặc buổi trưa, tránh ăn sau 19h tối.
