Thói quen ăn mặn từ lâu đã trở thành một phần trong văn hóa ẩm thực của người Việt, từ bát nước mắm trên mâm cơm gia đình đến các loại gia vị chấm sẵn trên bàn ăn tại hàng quán. Tuy nhiên, đằng sau vị đậm đà quen thuộc ấy là một nguy cơ sức khỏe âm thầm nhưng đáng lo ngại: tăng huyết áp và các bệnh tim mạch.
“Ăn mặn” không chỉ đến từ muối tinh mà còn từ nhiều nguồn gia vị chứa natri cao như bột canh, hạt nêm, nước mắm, xì dầu (nước tương), mì chính… Những gia vị này nếu sử dụng thường xuyên và vượt mức khuyến nghị có thể khiến lượng natri nạp vào cơ thể tăng cao.
Trong bữa ăn của người Việt, phần lớn lượng muối và natri đến từ chính quá trình nấu nướng và nêm nếm tại bàn ăn, chiếm khoảng 70%. Khoảng 20% đến từ thực phẩm chế biến sẵn, đồ đóng gói và thức ăn nhanh, trong khi 10% còn lại có sẵn tự nhiên trong thực phẩm.
Theo các chuyên gia, muối là gia vị cần thiết cho cơ thể, giúp duy trì cân bằng điện giải và hỗ trợ hoạt động của cơ bắp, thần kinh. Song nếu tiêu thụ vượt quá mức cần thiết, muối trở thành “kẻ thù thầm lặng” của sức khỏe.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo, chế độ ăn mặn có thể liên quan tới 62% các ca đột quỵ não. WHO cũng khuyến nghị giảm tiêu thụ muối là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa tăng huyết áp.
Chia sẻ với Người Đưa Tin, TS. BS Hoàng Thị Đức Ngàn – Phụ trách Khoa dinh dưỡng cộng đồng – Viện Dinh dưỡng, việc tiêu thụ nhiều natri có liên quan trực tiếp đến nguy cơ tăng huyết áp ở người trưởng thành. Ngược lại, giảm natri giúp kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ các bệnh tim mạch như đột quỵ và bệnh mạch vành.
Hiện nay, tăng huyết áp đang là một trong những bệnh lý phổ biến cũng như gánh nặng bệnh tật của Việt Nam. Tính trung bình, cứ 5 người trưởng thành thì có 1 người bị tăng huyết áp. Đáng lo ngại hơn, bệnh thường tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng, nên nhiều người không biết mình đang mắc bệnh cho đến khi xảy ra biến chứng.
Tăng huyết áp được ví như “kẻ giết người thầm lặng” bởi nó có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như đột quỵ, suy tim, suy thận và mù lòa. Theo thống kê, trung bình cứ 3 trường hợp tử vong thì có 1 trường hợp liên quan đến các bệnh tim mạch do tăng huyết áp.
Không chỉ đến từ thói quen nêm nếm, natri còn “ẩn mình” trong nhiều loại thực phẩm bao gói sẵn. Theo các chuyên gia, sự phát triển nhanh chóng của ngành thực phẩm công nghiệp và đồ ăn tiện lợi khiến người tiêu dùng ngày càng tiêu thụ nhiều muối cũng như đường và chất béo bão hòa hơn trước.
Các sản phẩm bao gói sẵn như mì ăn liền, xúc xích, giò chả, bim bim, đồ hộp… thường có hàm lượng natri cao, góp phần làm tăng tổng lượng muối nạp vào cơ thể mỗi ngày.
Theo nghiên cứu của Cục quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ, từ từ giảm hàm lượng natri trong thực phẩm có thể làm giảm vị giác của thức ăn mặn theo thời gian, mà đối với một số người, có thể làm cho thực phẩm có mức natri vừa phải cảm thấy ngon miệng. Lượng Natri trong một suất ăn nếu dưới hoặc bằng 5% nhu cầu khuyến nghị một ngày thì thực phẩm đó được coi là có hàm lượng Natri thấp, nếu lớn hơn hoặc bằng 20% thì được coi là có hàm lượng Natri cao, nên tránh sử dụng.
Để bảo vệ sức khoẻ cộng đồng, Bộ Y tế phối hợp với WHO, chương trình sức khoẻ Việt Nam đã xây dựng tờ rơi truyền thông nhằm giảm tiêu thụ muối trong khẩu phần ăn, trong đó khuyến cáo: người dân nên thay đổi thói quen ăn mặn, đặc biệt là bỏ thói quen chấm ngập thức ăn vào nước chấm, gia vị như nước mắm, xì dầu, muối tiêu hay tương ớt.
Hạn chế để nước mắm, nước tương và muối trên bàn ăn; không nên chấm các món ăn mặn vào muối, gia vị, nước mắm; hạn chế chấm trái cây với muối và gia vị; không nên rưới nước mắm, nước kho/rim cá, thịt hay nước sốt vào cơm khi ăn; không nên cố uống hết nước canh, nước phở, bún, miến; đặc biệt khi ăn ở hàng quán.
Cùng với đó, nên hạn chế ăn các thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối như: mỳ tôm, xúc xích, giò chả, bim bim…
Dưới góc độ truyền thông dinh dưỡng, Ths.BS. Ngô Thị Hà Phương – Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng cho rằng, chỉ cần những thay đổi nhỏ trong thói quen ăn uống cũng có thể mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe.
Mỗi cá nhân và gia đình có thể giảm lượng muối ăn bằng những biện pháp rất đơn giản như hạn chế lượng muối, bột canh, nước mắm… cho vào thức ăn khi nấu nướng, mức tối đa là không quá một phần năm thìa cà phê muối cho một bữa ăn của một người một ngày.
Hạn chế thường xuyên sử dụng các sản phẩm có hàm lượng muối cao như khoai tây chiên, pizza, thực phẩm đóng hộp…
Cùng với đó, lựa chọn các sản phẩm có hàm lượng muối thấp khi mua thực phẩm chế biến sẵn; đọc nhãn khi mua thực phẩm đã được chế biến sẵn để kiểm tra hàm lượng muối. Nên cho trẻ em ăn thực phẩm tự nhiên và kiểm soát chặt chẽ việc thêm các gia vị mặn.
Trước đây, ngắm chim thường gắn với hình ảnh những người đã nghỉ hưu mặc áo vest kaki, tay cầm cẩm nang dày cộm. Đại dịch Covid-19 đã làm thay đổi thói quen này. Khảo sát năm 2022 của Cơ quan Cá và Động vật hoang dã Mỹ cho thấy khoảng 37% người từ 16 tuổi trở lên tham gia quan sát động vật hoang dã, trong đó có ngắm chim. Trên mạng xã hội, các video có chủ đề này thu hút hàng trăm nghìn lượt xem.
"Ngắm chim đang trở thành một xu hướng. Nó giống như ăn khoai tây chiên, một khi đã bắt đầu thì khó mà dừng lại", Vesper Rothberg, 27 tuổi, nói.
Sự phổ biến của trào lưu này đến từ hai lý do. Công nghệ phát triển giúp việc ngắm chim dễ dàng hơn thông qua các ứng dụng nhận diện tiếng hót và hình ảnh. Đồng thời, đây là cớ để người trẻ "cai" smartphone, thoát khỏi nhịp sống căng thẳng. Một nghiên cứu trên tạp chí Scientific Reports chỉ ra việc nghe tiếng chim hót giúp cải thiện sức khỏe tinh thần trong 8 giờ sau đó.
Kate Brown, 30 tuổi, người sáng lập một nhóm ngắm chim tại bang Washington, thường lồng ghép các khoảng nghỉ 10 phút trong chuyến đi để mọi người thực hành chánh niệm. "Mọi người tìm cách thoát khỏi lo âu và tập trung vào thực tại, thiên nhiên cùng những người có chung sở thích", cô cho biết.
Hoạt động này cũng tạo ra sự gắn kết cộng đồng. Những chuyến đi bộ ngắm chim hiện thu hút nhiều lứa tuổi, từ sinh viên đến người ngoài 70. Rothberg kể từng bắt chuyện với một cụ ông ở Florida khi cả hai cùng quan sát loài cú đào hang. "Chúng tôi trò chuyện thoải mái dù bình thường ít có cơ hội tiếp xúc. Những con chim đã xóa nhòa khoảng cách đó", Rothberg cho hay.
Sự gia tăng của người trẻ cũng làm thay đổi cơ cấu các tổ chức bảo tồn. Alex Jeffers kể anh từng là thành viên hiếm hoi dưới 60 tuổi khi được mời vào ban quản trị của một hội yêu chim năm 2019. Hiện dữ liệu từ những người ngắm chim nghiệp dư đóng vai trò quan trọng, giúp giới khoa học theo dõi và bảo vệ môi trường sống của các loài.
Để bắt đầu sở thích này, Jeffers khuyên người trẻ nên đi từ những bước nhỏ, như quan sát mọi loài chim trong bán kính 1,6 km quanh nhà. "Chỉ cần quan sát con chim sẻ hót trong sân mỗi ngày 10 phút, bạn sẽ thấy mình dần say mê lúc nào không hay", Rothberg nói.
Tại cuộc họp báo kinh tế và xã hội TP.HCM chiều 16-4, Sở Nội vụ TP.HCM cho biết nhóm lao động trung niên chiếm tỉ lệ cao trong số người tìm việc. Chủ yếu là những người đã tích lũy kinh nghiệm, có xu hướng chuyển việc để cải thiện thu nhập hoặc môi trường làm việc.
Trên cơ sở dữ liệu của Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM, khoảng hơn 52.600 người có nhu cầu tìm việc, doanh nghiệp cần tuyển 82.700 vị trí, phân bổ không đồng đều giữa các nhóm tuổi, trình độ và ngành nghề.
Doanh nghiệp phần lớn hướng đến nhóm lao động dưới 40 tuổi với mục tiêu tối ưu hiệu quả hoạt động, khả năng thích nghi nhanh với công nghệ, quy trình mới.
Nhóm lao động trung niên thường chịu áp lực về gia đình, tài chính nên ưu tiên sự ổn định trong công việc, nhất là các doanh nghiệp có môi trường làm việc tốt, chính sách phúc lợi ưu đãi.
Để hỗ trợ người lao động trung niên tìm việc, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM thường xuyên tổ chức các phiên giao dịch việc làm trực tiếp và trực tuyến tại các trụ sở và chi nhánh/điểm tiếp nhận bảo hiểm thất nghiệp; giới thiệu việc làm tại các xã, phường, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nhanh nguồn lao động phù hợp.
Song song đó đẩy mạnh kết nối cung - cầu lao động, luôn chủ động liên hệ, làm việc trực tiếp với doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu tuyển dụng cụ thể về số lượng, ngành nghề, mức lương, điều kiện làm việc; tăng cường kết nối - liên kết vùng trong việc giới thiệu, cung ứng lao động các vùng lân cận; tư vấn định hướng cho lao động chuyển đổi nghề nghiệp học tập nâng cao kỹ năng nghề.
Với lao động thất nghiệp tuổi trung niên, trung tâm tư vấn giới thiệu việc làm và định hướng cho lao động chuyển sang học thêm nghề để có thể tự tạo thu nhập cho bản thân, gia đình như nấu ăn, pha chế, trang điểm…
Trung tâm phối hợp với các trường đào tạo nghề đẩy mạnh công tác hỗ trợ học nghề và nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp, giúp người lao động thích nghi tốt hơn với yêu cầu của thị trường lao động hiện nay;
Tuyển dụng lao động trên nhiều phương thức như trực tiếp, triển khai rộng rãi đến các địa phương, trên website, Zalo… giúp người lao động có nhu cầu về việc làm tiếp cận thông tin nhanh chóng, tiết kiệm chi phí.
Nữ bệnh nhân là chị L.T.Đ. (53 tuổi, trú tại Hà Nội), làm phụ hồ tại một công trường xây dựng. Theo người nhà, vụ tai nạn xảy ra khoảng 17h30, cuối giờ làm việc buổi chiều. Trong lúc dọn dẹp máy trộn bê tông, do sơ suất, găng tay trái của chị bị dây curoa cuốn chặt, kéo cả bàn tay vào máy.
Tai nạn khiến ngón III (ngón giữa) tay trái gần như đứt rời, lộ đầu xương và tổn thương mô mềm nghiêm trọng. Ngay sau đó, bệnh nhân được đồng nghiệp đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Dương Mạnh Chiến, phụ trách Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, khi nhập viện, bệnh nhân vẫn tỉnh táo nhưng tổn thương ngón tay rất phức tạp. Ngón III bị đứt gần hết chu vi ngang khớp liên đốt gần, tổn thương mạch máu hai bên, chỉ còn dính lại một vạt da nhỏ khoảng 0,5cm.
"Hình ảnh đầu ngón tay xẹp lại, trắng nhợt, khi châm kim không có máu rỉ ra là dấu hiệu điển hình của việc ngừng cung cấp máu hoàn toàn đến ngón tay. Kết quả X-quang cho thấy hình ảnh trật khớp liên đốt gần kèm phù nề phần mềm nghiêm trọng", TS.BS Dương Mạnh Chiến cho biết.
Các bác sĩ nhận định đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm bởi ngón tay chưa đứt rời hoàn toàn mà vẫn còn dính một phần da nhỏ, nên không thể bảo quản lạnh như trường hợp đứt lìa hoàn toàn. Khi đó, ngón tay rơi vào tình trạng "thiếu máu nóng", có nguy cơ hoại tử rất cao nếu không được tái thông mạch máu trong vòng 6-12 giờ.
Xác định đây là ca cấp cứu tối khẩn, ê-kíp phẫu thuật lập tức đưa bệnh nhân vào phòng mổ. Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ ghi nhận tổn thương rất nặng nề: Gãy xương ngón III tay trái, trật khớp liên đốt gần, đứt hoàn toàn mạch máu, dây thần kinh hai bên ngón tay cùng toàn bộ hệ thống gân.
"Đây là trường hợp khó vì vùng tổn thương rộng, phức tạp nhiều thành phần. Không phải vết cắt sắc gọn mà là tổn thương do giằng xé, khiến các mạch máu và dây thần kinh bị dập, đứt thành nhiều đoạn", TS.BS Dương Mạnh Chiến chia sẻ.
Dưới kính hiển vi phẫu thuật, các bác sĩ tiến hành cố định xương, khâu nối các mạch máu siêu nhỏ để tái lập nguồn máu nuôi, đồng thời nối lại dây thần kinh và gân. Sau gần 4 giờ phẫu thuật căng thẳng xuyên đêm, những tín hiệu tích cực đầu tiên đã xuất hiện khi ngón tay dần hồng hào trở lại, ấm nóng và máu lưu thông bình thường.
Sau gần hai ngày hậu phẫu, sức khỏe bệnh nhân ổn định. Ngón tay được nối có dấu hiệu hồi phục tốt, không xuất hiện tình trạng tím tái hay tắc mạch. Theo phác đồ điều trị, bệnh nhân sẽ được rút đinh cố định sau khoảng một tháng và bắt đầu tập vận động phục hồi chức năng. Tuy nhiên, do dây thần kinh bị đứt hoàn toàn nên quá trình phục hồi cảm giác có thể kéo dài ít nhất 6 tháng với vật lý trị liệu tích cực.
Qua trường hợp này, các bác sĩ khuyến cáo người dân cần nắm rõ kỹ năng sơ cứu trong tai nạn đứt rời chi thể. Với trường hợp đứt rời hoàn toàn, phần chi thể cần được làm sạch bằng nước muối sinh lý, bọc trong gạc sạch, cho vào túi nylon buộc kín rồi đặt vào thùng đá, tránh tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh. Thời gian bảo quản có thể kéo dài từ 12-24 giờ.
Đối với trường hợp đứt gần rời, còn dính da, không được ướp đá trực tiếp mà cần băng ép cầm máu và nhanh chóng chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế có chuyên khoa vi phẫu trong "giờ vàng", trước 12 giờ kể từ khi xảy ra tai nạn.
