Hiện trạng đôi bờ sông Hương sau 5 năm quy hoạch

Mỗi ngày, khi bình minh vừa ló dạng trên những rặng tràm xanh ngát cũng là lúc hàng ngàn con cò trắng, còng cọc, vạc, diệc xám, diệc mốc... chao liệng khắp bầu trời, tạo nên bức tranh thiên nhiên thanh bình hiếm có ở vùng quê Vĩnh Phước. Giữa không gian ấy, ông Thiệt đi quanh vườn chim, quan sát từng tổ chim, từng gốc cây như chăm sóc chính mái nhà của mình.

Ông Thiệt kể, sau nhiều năm tham gia đơn vị cơ yếu của tỉnh Bạc Liêu (cũ), năm 1977 ông về cưới vợ, lập nghiệp và được cha mẹ cho 10 công đất. Thời điểm đó, đất hoang hóa, cỏ mọc cao hơn bụng người nên không thể trồng lúa, vợ chồng ông phải làm thuê đủ nghề để kiếm sống.

Ông Thiệt đào đất mướn, mỗi ngày được chủ trả công 1 giạ lúa (khoảng 20 kg), vợ ông là bà Nguyễn Thị Sia (72 tuổi) đi cấy lúa thuê.

Sau khi dành dụm được ít tiền, vợ chồng ông Thiệt chuyển sang nuôi đàn vịt đẻ 300 con và 4 con heo giống. Ngoài ra, ông còn mua máy tuốt và nhận tuốt lúa cho bà con địa phương để có thêm thu nhập. Tiền tích góp được bao nhiêu, ông đều dành mua thêm đất.

Sau nhiều năm, vợ chồng ông Thiệt mua được 12 ha đất. Ban đầu, ông cải tạo 6 ha, thuê người đào ao, lên liếp trồng 170 gốc dừa, diện tích còn lại để trồng lúa nhưng do đất thấp trũng, phèn mặn nên cây dừa không mang lại hiệu quả kinh tế.

Năm 1990, ông Thiệt đốn bỏ dừa, chuyển sang trồng tràm, trúc, cây lục bình... Năm 1994, người dân trong xóm đến vườn tràm của ông bắt chuột đồng, phát hiện đàn cò hàng chục con đậu trên những tán cây xanh. Từ đó, ông Thiệt quyết định không đốn hạ vườn tràm mà giữ chân loài chim trời này.

"Lúc đầu, chỉ vài chục con cò về trú ngụ, rồi dần dần lên đến hàng ngàn con cò, vạc, còng cọc, diệc xám... quý hiếm. Tôi nghĩ nếu mình chặt cây, săn bắt thì chim cò sẽ bỏ đi hết. Vậy phải giữ cây, giữ môi trường sinh thái cho chim cò sinh sống", ông Thiệt nhớ lại.

Từ suy nghĩ giản dị ấy, 32 năm qua, ông Thiệt cần mẫn trồng thêm cây xanh, đào ao, lên liếp giữ nước ngọt, tạo môi trường tự nhiên để cò trắng, cò nhạn, vạc, còng cọc, diệc xám cùng nhiều loài chim hoang dã, quý hiếm nằm trong Sách đỏ về trú ngụ, sinh sôi.

Khu vườn rộng hàng chục ngàn mét vuông giờ đây trở thành nơi cư trú của hàng ngàn cá thể chim trời. Để bảo vệ vườn chim, ông Thiệt gần như dành toàn bộ thời gian chăm sóc khu vườn.

Ban ngày, ông kiểm tra từng khu vực; kịp thời chăm sóc chim non bị gió đánh rơi khỏi tổ, xử lý cây gãy đổ. Ban đêm, ông cùng người con trai là anh Nguyễn Minh Hoàng (45 tuổi) đi tuần tra từ 1 - 2 lần. Có đêm, phát hiện chim cò phát ra tiếng kêu lạ hoặc tung bay lên khỏi ngọn cây thì ông phải thức trắng để xua đuổi người lén vào săn bắt trộm.

Ông Thiệt kể, có thời điểm, giá trị các loài chim hoang dã tăng cao, nhiều người tìm cách vào vườn săn bắt khiến ông vô cùng lo lắng. Nhiều năm qua, ông đã cùng gia đình 3 lần phát hiện, bắt giữ nhiều người săn bắt chim cò trái phép rồi giao cho công an địa phương xử phạt, buộc cam kết không tái phạm.

Bằng sự kiên quyết và tinh thần của người lính, ông Thiệt quyết tâm bảo vệ vườn chim bằng mọi giá. "Chim cò cũng như con người, cần nơi bình yên để sống, cần cây xanh để trú ngụ. Mình giữ được đàn chim cò là giữ được môi trường, giữ được thiên nhiên cho con cháu sau này", ông Thiệt chia sẻ.

Điều đáng quý ở người cựu chiến binh ấy không chỉ là tình yêu thiên nhiên mà còn ở sự hy sinh thầm lặng. Ông Thiệt không nghĩ đến lợi nhuận từ vườn chim. Chi phí chăm sóc cây cối, giữ nguồn nước, bảo vệ môi trường đều do gia đình tự bỏ ra. Có thời điểm khó khăn, nhiều người khuyên ông đốn cây tràm chuyển sang nuôi tôm, trồng lúa nhưng ông nhất quyết không đồng ý. Với ông, tiếng chim gọi nhau mỗi buổi chiều về tổ chính là tài sản quý giá nhất.

Trong khi xung quanh vườn chim là cánh đồng tôm - lúa trải dài mút mắt, nhiều hộ dân cải tạo đất hoang hóa chuyển sang nuôi tôm, ông Thiệt giữ lại khu vườn cho chim cò trú ngụ. Quyết định ấy từng khiến không ít người ngạc nhiên, bởi nếu chuyển đổi sang nuôi tôm, mỗi năm gia đình ông sẽ có nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng.

"Tôm - lúa thì nhiều nơi làm được, nhưng nơi cho chim trời sinh sống ngày càng ít đi. Nếu mình chặt cây, phá vườn thì đàn cò biết bay về đâu", ông Thiệt trăn trở.

Chính suy nghĩ ấy đã khiến ông quyết tâm giữ lại vườn chim như một khoảng xanh hiếm hoi giữa vùng sản xuất nông nghiệp rộng lớn. Với ông Thiệt, vườn chim không chỉ mang ý nghĩa thiên nhiên mà còn là ký ức và niềm an ủi của tuổi già.

Sau những năm tháng đi qua chiến tranh, ông càng thấm thía giá trị của sự bình yên. Hình ảnh từng đàn cò tung cánh giữa trời chiều khiến ông cảm nhận được cuộc sống thanh bình mà bao thế hệ đã hy sinh để gìn giữ.

Nhờ sự gìn giữ bền bỉ của ông Thiệt, vườn chim ở ấp Bình Hổ dần trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều người yêu thiên nhiên. Mỗi mùa sinh sản, cò trắng phủ kín tán cây, tạo nên khung cảnh đẹp như tranh. Nhiều học sinh, du khách đến tham quan và tận mắt chứng kiến hệ sinh thái tự nhiên đặc sắc giữa vùng đất cực nam Tổ quốc.

Ông Nguyễn Thanh Hoàng, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Phước, tỉnh Cà Mau đánh giá cao tinh thần bảo vệ môi trường của ông Thiệt. Việc duy trì vườn chim không chỉ góp phần bảo tồn các loài chim hoang dã mà còn nâng cao ý thức cộng đồng về gìn giữ thiên nhiên.

Theo ông Hoàng, vườn chim của ông Thiệt rộng khoảng 10 ha, mật độ chim ở khá cao. Những năm qua, ông Thiệt luôn quan tâm chăm sóc tạo chỗ ở cho các loài chim di trú và chim bản địa nên đã duy trì ổn định vườn chim này. Qua đó, góp phần giữ gìn khu sinh thái độc nhất giữa cánh đồng lúa - tôm.

Để bảo tồn và phát triển trong thời gian tới, Đảng ủy, UBND xã Vĩnh Phước sẽ xem xét đầu tư vào vườn chim như hỗ trợ trồng thêm cây xanh để tạo nơi ở và thu hút chim di trú từ nơi khác đến. Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân không đánh bắt chim với mọi hình thức để tạo vùng đệm an toàn cho vườn chim. Xã quy hoạch vườn chim là điểm du lịch sinh thái để chủ vườn và các hộ dân được hưởng lợi và tăng thu nhập.

Tin Gốc: Thanh Niên

Cuối năm 1788, khi nghe tin 290.000 quân Mãn Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy chiếm đóng Thăng Long, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ ở thủ phủ Phú Xuân quyết định lên ngôi hoàng đế trước khi kéo quân ra Bắc.

Ông chọn núi Bân (còn gọi là Hòn Thiêng, núi Ba Tầng, núi Ba Vành), cao khoảng 43 m, thuộc phường An Cựu ngày nay, để làm lễ tế trời đất và đăng quang, lấy niên hiệu Quang Trung.

Sau nghi lễ, vua Quang Trung cùng quân Tây Sơn hành quân thần tốc ra Bắc, tiến đánh quân Mãn Thanh đang chiếm giữ thành Thăng Long.

Cuối năm 1788, khi nghe tin 290.000 quân Mãn Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy chiếm đóng Thăng Long, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ ở thủ phủ Phú Xuân quyết định lên ngôi hoàng đế trước khi kéo quân ra Bắc.

Ông chọn núi Bân (còn gọi là Hòn Thiêng, núi Ba Tầng, núi Ba Vành), cao khoảng 43 m, thuộc phường An Cựu ngày nay, để làm lễ tế trời đất và đăng quang, lấy niên hiệu Quang Trung.

Sau nghi lễ, vua Quang Trung cùng quân Tây Sơn hành quân thần tốc ra Bắc, tiến đánh quân Mãn Thanh đang chiếm giữ thành Thăng Long.

Sau 238 năm, dấu tích đàn tế Nam Giao dưới triều Tây Sơn tại núi Bân còn hiện hữu. Trên đỉnh núi, đàn tế hình chóp cụt vẫn còn, được bao phủ bởi cây xanh.

Chính giữa đỉnh có mặt bằng tương đối phẳng, chu vi hơn 50 m, được cho là trung tâm của đàn tế xưa.

Sau 238 năm, dấu tích đàn tế Nam Giao dưới triều Tây Sơn tại núi Bân còn hiện hữu. Trên đỉnh núi, đàn tế hình chóp cụt vẫn còn, được bao phủ bởi cây xanh.

Chính giữa đỉnh có mặt bằng tương đối phẳng, chu vi hơn 50 m, được cho là trung tâm của đàn tế xưa.

Núi Bân được chia thành ba tầng, tầng dưới cùng được phủ kín rừng thông. Từ dưới chân núi lên đỉnh có bốn lối đi lên theo hướng Đông, Tây, Nam, Bắc.

Núi Bân được chia thành ba tầng, tầng dưới cùng được phủ kín rừng thông. Từ dưới chân núi lên đỉnh có bốn lối đi lên theo hướng Đông, Tây, Nam, Bắc.

Hàng năm, vào ngày 25/11 Âm lịch, chính quyền tổ chức dâng hương và tái hiện hoạt cảnh Nguyễn Huệ lên ngôi tại núi Bân, trước khi xuất quân ra Bắc.

Phía sau tượng Quang Trung là bức phù điêu dài khoảng 60 m, khắc họa quá trình từ khi khởi nghĩa đến lúc ông phát lệnh tiến quân ra Bắc, đánh tan quân Mãn Thanh.

Phía sau tượng Quang Trung là bức phù điêu dài khoảng 60 m, khắc họa quá trình từ khi khởi nghĩa đến lúc ông phát lệnh tiến quân ra Bắc, đánh tan quân Mãn Thanh.

Năm 2022, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) phối hợp Bảo tàng Lịch sử quốc gia khai quật khảo cổ hơn 100 m2 tại khu vực núi Bân. Kết quả cho thấy dấu tích mặt nền và cấu trúc nguyên gốc của ba tầng đàn tế dạng tháp cụt xếp chồng.

Nhiều nhà khảo cổ và nghiên cứu văn hóa nhận định các dấu tích này là phần chân móng của một tầng đàn tế hình vuông. Tổng thể đàn tế thời Tây Sơn được quy hoạch khá bài bản, gồm một tầng vuông phía dưới và ba tầng tròn phía trên.

Sau đợt khai quật, cơ quan chức năng đã cắm mốc, khoanh vùng bảo vệ khu vực, chờ tiếp tục nghiên cứu khi có kinh phí.

Năm 2022, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) phối hợp Bảo tàng Lịch sử quốc gia khai quật khảo cổ hơn 100 m2 tại khu vực núi Bân. Kết quả cho thấy dấu tích mặt nền và cấu trúc nguyên gốc của ba tầng đàn tế dạng tháp cụt xếp chồng.

Nhiều nhà khảo cổ và nghiên cứu văn hóa nhận định các dấu tích này là phần chân móng của một tầng đàn tế hình vuông. Tổng thể đàn tế thời Tây Sơn được quy hoạch khá bài bản, gồm một tầng vuông phía dưới và ba tầng tròn phía trên.

Sau đợt khai quật, cơ quan chức năng đã cắm mốc, khoanh vùng bảo vệ khu vực, chờ tiếp tục nghiên cứu khi có kinh phí.

Khu vực quảng trường Quang Trung được trồng nhiều cây cảnh. Hàng ngày, ba nhân viên Trung tâm Công viên cây xanh Huế đảm nhận việc dọn dẹp vệ sinh và chăm sóc hệ thống cây xanh.

Khu vực quảng trường Quang Trung được trồng nhiều cây cảnh. Hàng ngày, ba nhân viên Trung tâm Công viên cây xanh Huế đảm nhận việc dọn dẹp vệ sinh và chăm sóc hệ thống cây xanh.

Cạnh khu vực núi Bân là núi Ngự Bình, một trong những thắng cảnh nổi tiếng của Huế. Hiện nay, xung quanh núi Ngự Bình tập trung dày đặc lăng mộ.

Chính quyền TP Huế từng lên kế hoạch di dời hơn 100.000 ngôi mộ tại khu vực chân núi Ngự Bình và núi Bân để xây dựng không gian văn hóa Ngự Bình rộng khoảng 34 ha, với trung tâm là hai ngọn núi này.

Cạnh khu vực núi Bân là núi Ngự Bình, một trong những thắng cảnh nổi tiếng của Huế. Hiện nay, xung quanh núi Ngự Bình tập trung dày đặc lăng mộ.

Chính quyền TP Huế từng lên kế hoạch di dời hơn 100.000 ngôi mộ tại khu vực chân núi Ngự Bình và núi Bân để xây dựng không gian văn hóa Ngự Bình rộng khoảng 34 ha, với trung tâm là hai ngọn núi này.

Tin Gốc: Vnexpress

Giữa không gian "Bảo tàng nấm" trong khuôn viên Trường đại học Tây Nguyên (Đắk Lắk), PGS-TS Nguyễn Phương Đại Nguyên, Trưởng phòng Đào tạo, tỉ mỉ nghiên cứu các quy trình nhân giống nấm quý hiếm với kế hoạch tái tạo trong môi trường tự nhiên.

PGS-TS Nguyễn Phương Đại Nguyên chia sẻ với chúng tôi, bản thân ông đã có niềm yêu mến với việc tìm hiểu các loại nấm mọc trong môi trường tự nhiên lúc còn sinh viên. Từ năm 2007, trong những chuyến vào rừng già tìm kiếm các loài nấm quý hiếm, ông cùng nhóm nghiên cứu đã trải qua nhiều lần đối mặt hiểm nguy.

Ông Nguyên kể lại, các vườn quốc gia và khu bảo tồn ở Tây nguyên có địa hình rất phức tạp, bị chia cắt nhiều nơi khiến việc di chuyển khó khăn. Thông qua sự giúp đỡ của cán bộ kiểm lâm, bảo vệ rừng, nhóm nghiên cứu đã tìm thấy, thu thập nhiều mẫu nấm quý hiếm đầu tiên.

"Vào mùa mưa là thời điểm nấm xuất hiện nhiều. Chúng tôi phải vượt qua nhiều dạng địa hình khác nhau, băng qua nhiều khu rừng trong các chuyến khảo sát thực địa. Những đợt có sinh viên, nghiên cứu sinh đi theo đoàn cũng gặp rất nhiều bất trắc gây nguy hiểm đến tính mạng. Lúc vào rừng, thời tiết khá đẹp và có thể băng qua suối dễ dàng. Tuy nhiên, đến chiều quay trở về, những con suối đã biến thành sông do mưa lớn ở thượng nguồn. Lúc này, chúng tôi phải tự sinh tồn, bám trụ lại rừng và tìm kiếm các loài thực vật, chẳng hạn như nấm để cầm cự cái đói, cái rét", ông Nguyên chia sẻ.

Ngoài việc ảnh hưởng bởi thời tiết, việc lấy mẫu nấm cũng không kém phần khó khăn, kỳ công. Khi lấy mẫu nấm, đoàn nghiên cứu phải hết sức cẩn thận, tránh gây gãy đổ và chỉ lấy một mẫu nhỏ đối với các loài nấm có trong Sách đỏ Việt Nam nhưng không gây ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây.

Mục đích lớn nhất của đoàn nghiên cứu là làm sao bảo tồn các loài nấm quý hiếm đang ngày càng hạn chế, khó tìm, có thể sẽ mất đi trong tương lai. Trong 20 năm qua, ông Nguyên đã thu thập, trưng bày hàng trăm mẫu nấm của các tỉnh Tây nguyên cũ trong một phòng thí nghiệm tại trường.

Ngoài ra, ông còn thu thập được khoảng 1.000 mẫu nấm các loại nhưng chưa có không gian để trưng bày. Với ông, nguyên tắc thu mẫu ngoài tự nhiên phải được bảo quản, lưu trữ tốt.

Ông Nguyên cho biết: "Khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều loại nấm ngoài tự nhiên đã ít xuất hiện, số lượng giảm sút đáng kể do nhiều yếu tố khác nhau. Thứ nhất, người dân lên rừng thu hái về sẽ không quan tâm việc bảo tồn dẫn đến số lượng suy giảm. Thương lái ở các khu vực gần rừng thu mua và bán cho thị trường Trung Quốc. Thứ hai là biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến môi trường sống của nấm".

Theo ông Nguyên, vai trò của nấm trong tự nhiên rất quan trọng, tham gia vào vòng tuần hoàn vật chất tự nhiên. Tất cả lá cây mục, nếu không có nấm sẽ khó phân hủy, có thể gây cháy rừng. Nấm đóng vai trò hoại sinh các loại cây mục, thảm mục, tăng độ mùn cho đất rừng.

Hiện tại, "Bảo tàng nấm" ở Trường đại học Tây Nguyên là một trong những nơi lưu trữ các giống nấm với số lượng khá lớn. Đối với từng loại nấm có độ quý hiếm, chức năng về dưỡng chất sẽ được phân chia một cách rõ ràng, tách biệt với các loài nấm độc.

"Bảo tàng nấm cũng là một không gian học tập dành cho các sinh viên trong trường. Sinh viên đến bảo tàng có thể tự tìm hiểu, nhận biết nhiều loại khác nhau từ nấm dược liệu đến nấm độc. Trên mỗi bình nấm ngâm trong cồn chuyên dụng đều có tên và mã QR để các sinh viên có thể thuận tiện học tập. Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi cứ tích lũy mỗi năm mỗi loại nấm, tăng thêm sự đa dạng cho bảo tàng", ông Nguyên cho hay.

Đặc biệt, nấm ở tự nhiên sẽ có màu sắc và kích thước khác với nấm đã được lấy mẫu, bảo quản. Điều dễ nhận biết nhất là màu sắc của nấm sẽ nhạt dần theo thời gian. Mỗi loại nấm tiêu bản đều có hình ảnh, ghi chú kích thước đầy đủ để sinh viên dễ so sánh.

Ông Nguyên cho biết thêm, hiện tại, các loài nấm có tính dược liệu cao đã được nuôi trồng, nhân giống trong các trang trại, chẳng hạn là dòng nấm linh chi. Quy trình nhân giống phải trải qua nhiều lần thử nghiệm, nhiều công đoạn đòi hỏi kỹ thuật cao, hiểu về tính chất và môi trường thuận lợi của nấm.

"Thật sự, hành trình phục hồi lại, trồng được các loài nấm ngoài tự nhiên là một hành trình rất gian nan, không đơn giản như chúng ta nghĩ. Khi thu mẫu nấm ngoài tự nhiên về đã xác định là loài có giá trị dược liệu. Tuy nhiên, nguồn nấm này ngày càng ít đi, chúng tôi tiến hành khảo sát, làm sao để nhân giống được. Bởi vì không phải loài nấm nào ngoài tự nhiên, chúng ta đem về đều có thể nhân giống, nuôi trồng được, mà phải có cả một quá trình rất dài", ông Nguyên nói và cho biết thêm: "Chúng tôi nghiên cứu rất nhiều công thức khác nhau để nhân giống nấm trong phòng thí nghiệm. Chúng tôi đã cho từng loại nấm phát triển trong môi trường có nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng giống với ngoài tự nhiên. Hiện nay, chúng tôi đã thí nghiệm nhân giống thành công loài nấm có tên là hắc chi (màu đen thuộc họ Ganodermataceae hay còn gọi nấm linh chi)".

Ông Nguyên và đội ngũ đang tiếp tục triển khai nhiệm vụ khoa học ở tỉnh Gia Lai, đưa nấm hắc chi từ phòng thí nghiệm ra với môi trường tự nhiên. Để một loài nấm có thể phục hồi ngoài tự nhiên sẽ mất rất nhiều thời gian. Ngoài nấm hắc chi, đội ngũ nghiên cứu của ông Nguyên còn có thể trồng thêm nhiều loại nấm quý trong Sách đỏ Việt Nam ra ngoài tự nhiên.

"Sau nhiều năm nghiên cứu, đây là một bước tiến mới trong việc tái tạo nấm trong môi trường tự nhiên. Từ nhiệm vụ khoa học ở tỉnh Gia Lai, chúng tôi có thêm động lực để tiếp tục nghiên cứu quy trình nhân giống với nhiều loài đặc biệt hiếm với mục đích phục hồi hệ sinh thái nấm, bảo tồn, gìn giữ và bảo vệ môi trường rừng…", ông Nguyên nói.

Theo ông Nguyên, trong tương lai, nhóm nghiên cứu sẽ tinh chế nấm dược liệu thành các viên nang, thực phẩm chức năng sẽ tiếp cận phổ biến đến người tiêu dùng. Nấm là loài có nhiều hợp chất tốt cho sức khỏe người, tăng sức đề kháng, giảm thiểu bệnh tiểu đường, đặc biệt có thể dùng trong bệnh ung thư.

Tin Gốc: Thanh Niên