Israel đe dọa tiếp tục hạ sát giới lãnh đạo Iran

Hãng Reuters ngày 7.7 dẫn lời Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay ông đã điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, đồng thời bày tỏ hy vọng xung đột Nga - Ukraine sớm được dàn xếp.

"Tôi đã có cuộc nói chuyện rất tốt với Tổng thống Putin", ông Trump cho biết trong cuộc gặp với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ).

"Chúng tôi đã có một cuộc nói chuyện dài, kéo dài khá lâu. Và tôi cũng đã nói chuyện với Tổng thống Zelensky ngay sau đó. Tôi nghĩ cả hai đều muốn đạt được một thỏa thuận. Tôi nghĩ chúng ta sẽ giải quyết được vấn đề này, hy vọng là sớm thôi", ông Trump nói thêm.

Dự kiến sau hội nghị vào ngày 8.7, ông Trump sẽ gặp Tổng thống Zelensky. Nhà lãnh đạo Ukraine cho biết ông dự định thảo luận với Tổng thống Mỹ về nhu cầu phòng không nhằm đối phó các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga.

Trả lời câu hỏi về việc ông có công bố rút thêm lực lượng Mỹ ở châu Âu hay không, Tổng thống Trump chỉ nói rằng "chúng ta hãy chờ xem".

Tổng thống Mỹ lặp lại những lời chỉ trích đối với NATO, cho rằng ông đã cân nhắc việc bỏ qua hội nghị thượng đỉnh này.

"Tôi rất thất vọng với NATO, và thẳng thắn mà nói, nếu nó không được tổ chức ở Thổ Nhĩ Kỳ, nơi mà người bạn của tôi là một nhà lãnh đạo rất mạnh mẽ, một người rất quyền lực, thì có thể tôi đã không tham dự. Tôi cảm thấy mình phải tham dự vì thực tế là, bạn biết đấy, tôi biết ông ấy đã nỗ lực hết sức", ông Trump nói, đề cập Tổng thống Erdogan.

Về vấn đề tiêm kích F-35, Tổng thống Trump cho biết ông sẽ sớm quyết định việc có bán tiêm kích tàng hình này cho Thổ Nhĩ Kỳ hay không, bất chấp lệnh cấm của Quốc hội Mỹ. Ông nói thêm rằng mình sẽ dỡ bỏ các lệnh cấm vận áp đặt đối với Thổ Nhĩ Kỳ sau khi nước này mua hệ thống phòng không S-400 của Nga.

Tại cuộc gặp trên, Tổng thống Trump nhắc lại việc ông muốn Mỹ kiểm soát Greenland, cho rằng vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch này có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh Mỹ.

Ông Trump tiếp tục lập luận rằng Đan Mạch đã không đầu tư đầy đủ vào Greenland và cảnh báo vị trí địa lý của hòn đảo này khiến nó ngày càng trở nên quan trọng khi Trung Quốc và Nga mở rộng sự hiện diện ở khu vực Bắc Cực.

Tuy nhiên, ông nói thêm rằng "điều đó sẽ gây tổn hại mối quan hệ của tôi với NATO". Đan Mạch và Greenland luôn phản đối đề xuất trên của ông Trump.

Tin Gốc: Thanh Niên

Ngày 14/6, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận, đồng thời các bên trung gian sẽ tạo điều kiện cho một loạt cuộc gặp trong tuần này.

Theo hãng thông tấn Mehr (Iran), dự thảo thỏa thuận gồm 14 điều khoản, trong đó đáng chú ý là: (i) Chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm cả Li Băng; (ii) Dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa đường biển trong vòng 30 ngày; (iii) Mỹ cam kết rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran; và mở lại eo biển Hormuz; (iv) Đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran, đạt được thỏa thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân trong vòng 60 ngày kể từ khi ký kết, đồng thời giải ngân 24 tỷ USD tài sản của Iran đang bị phong tỏa trong thời gian đàm phán kéo dài 60 ngày.

Từ thỏa thuận sơ bộ Mỹ - Iran đến “phép thử” lớn nhất của khu vực

Theo Interfax, ngày 14/6 có thể được ghi nhớ như một trong những dấu mốc ngoại giao quan trọng nhất của Trung Đông trong nhiều năm qua. Sau hơn 3 tháng đối đầu quân sự trực tiếp và hàng thập niên đối địch chiến lược, Mỹ và Iran bất ngờ tuyên bố đạt được một thỏa thuận hòa bình sơ bộ dưới sự trung gian của Pakistan, mở đường cho việc chấm dứt các hoạt động quân sự, tái mở cửa eo biển Hormuz và khởi động vòng đàm phán kéo dài 60 ngày về chương trình hạt nhân của Tehran.

Khi được ký kết chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6 tới, đây sẽ là bước tiến ngoại giao quan trọng nhất kể từ sau khi tiến trình hạt nhân JCPOA đổ vỡ và Trung Đông rơi trở lại vòng xoáy đối đầu kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, điều khiến giới quan sát quốc tế đặc biệt chú ý không nằm ở bản thân thỏa thuận sơ bộ mà ở khoảng thời gian 60 ngày tiếp theo. Đây sẽ là giai đoạn quyết định liệu Trung Đông đang bước vào một chu kỳ ổn định mới hay chỉ đang tạm nghỉ giữa 2 đợt xung đột lớn hơn.

Giới chuyên gia nhận định rằng thỏa thuận hiện nay mới chỉ là “phần dễ nhất”. Những vấn đề khó khăn nhất vẫn còn ở phía trước, từ hồ sơ hạt nhân Iran, tương lai của Hezbollah cho tới quan hệ Mỹ - Israel và cấu trúc an ninh khu vực.

Thỏa thuận hòa bình hay một cuộc đình chiến chiến lược?

Theo giới quan sát quốc tế, điểm đáng chú ý nhất của thỏa thuận hòa bình sơ bộ ngày 14/6 là việc cả Mỹ và Iran đều lựa chọn một giải pháp mang tính thực dụng thay vì tiếp tục theo đuổi mục tiêu tối đa.

Đối với Mỹ, cuộc chiến kéo dài từ cuối tháng 2 đến nay đã tạo ra những tác động kinh tế và địa chính trị đáng kể. Giá năng lượng tăng mạnh (có thời điểm giá dầu WTI chạm mốc 120 USD/thùng), thị trường tài chính biến động và tâm lý cử tri ngày càng bất ổn. Trong khi đó, Iran cũng phải đối mặt với áp lực chưa từng có từ các cuộc không kích, phong tỏa kinh tế và suy giảm nguồn thu xuất khẩu dầu mỏ.

Trong bối cảnh đó, thỏa thuận sơ bộ xuất hiện như một lối thoát chiến lược cho cả hai bên. Theo các nội dung đã được tiết lộ, Mỹ sẽ chấm dứt phong tỏa đối với Iran, trong khi Tehran mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải quốc tế. Hai bên đồng thời cam kết ngừng các hoạt động quân sự trực tiếp và gián tiếp, tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán tiếp theo về chương trình hạt nhân.

Tuy nhiên, đằng sau bầu không khí lạc quan ban đầu vẫn tồn tại một thực tế quan trọng: Washington và Tehran đang diễn giải thỏa thuận theo những cách khác nhau.

Mỹ coi đây là bước khởi đầu để tiến tới cơ chế kiểm soát hạt nhân nghiêm ngặt hơn đối với Iran. Ngược lại, giới lãnh đạo Iran nhấn mạnh trọng tâm của thỏa thuận là dỡ bỏ trừng phạt, khôi phục kinh tế và bảo đảm chủ quyền quốc gia. Vấn đề quyền làm giàu uranium vẫn là “lằn ranh đỏ” mà Iran chưa có dấu hiệu sẵn sàng từ bỏ.

Nhiều nhà phân tích cho rằng đây không phải một hiệp định hòa bình hoàn chỉnh mà giống một “đình chiến chiến lược”, trong đó cả hai bên đều tranh thủ thời gian để đánh giá tương quan lực lượng và tìm kiếm lợi thế trong giai đoạn tiếp theo. Chính vì vậy, 60 ngày tới có thể được xem là khoảng thời gian bản lề, quyết định liệu sự thỏa hiệp hiện nay có thể chuyển hóa thành một cấu trúc hòa bình bền vững hay không.

Hồ sơ hạt nhân Iran: Bài toán khó nhất chưa có lời giải

Trong toàn bộ tiến trình đàm phán, hồ sơ hạt nhân Iran vẫn là tâm điểm của mọi tranh cãi. Các nguồn tin ngoại giao cho biết Mỹ mong muốn đạt được những cam kết dài hạn liên quan đến việc hạn chế làm giàu uranium, xử lý kho dự trữ uranium đã làm giàu ở mức cao và mở rộng cơ chế thanh sát quốc tế. Trong khi đó, Iran tiếp tục khẳng định quyền phát triển chương trình hạt nhân dân sự vì mục đích hòa bình. Đây chính là nút thắt từng khiến Thỏa thuận JCPOA năm 2015 rơi vào khủng hoảng.

Kinh nghiệm của hơn một thập niên qua cho thấy bất đồng giữa hai bên không nằm ở kỹ thuật hạt nhân mà nằm ở vấn đề lòng tin. Tehran lo ngại rằng bất kỳ sự nhượng bộ nào cũng có thể trở nên vô nghĩa nếu một chính quyền Mỹ tương lai thay đổi chính sách. Ngược lại, Mỹ và các đồng minh phương Tây cho rằng mọi cam kết của Iran đều cần được kiểm chứng bằng cơ chế giám sát chặt chẽ.

Giới chuyên gia quốc tế đánh giá rằng khả năng thành công của vòng đàm phán hiện nay phụ thuộc vào việc hai bên có tìm được công thức trung gian giữa hai yêu cầu tưởng như đối lập hay không: quyền phát triển hạt nhân dân sự của Iran và yêu cầu ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân của phương Tây.

Một số nhà phân tích tại châu Âu cho rằng kịch bản khả thi nhất là xây dựng một cơ chế tương tự Thỏa thuận JCPOA 2015 nhưng với thời hạn dài hơn, cơ chế thanh sát sâu hơn và các điều khoản bảo đảm chính trị chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi mức độ tin cậy mà hiện nay cả hai bên đều chưa thực sự có.

Trong trường hợp đàm phán thất bại, nguy cơ tái bùng phát xung đột sẽ rất lớn. Những tuyên bố gần đây từ giới lãnh đạo quốc phòng Mỹ cho thấy Washington vẫn sẵn sàng nối lại các hoạt động quân sự nếu không đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Israel, Hezbollah và những biến số có thể tác động

Nếu hồ sơ hạt nhân là bài toán khó nhất thì Israel và Hezbollah lại là những biến số khó kiểm soát nhất.

Ngay trước khi thỏa thuận sơ bộ được công bố, các cuộc không kích của Israel nhằm vào khu vực ngoại ô Beirut đã khiến tiến trình đàm phán đứng trước nguy cơ đổ vỡ. Chính Tổng thống Donald Trump đã công khai bày tỏ sự không hài lòng, cho rằng các hành động quân sự như vậy có thể làm phức tạp hóa nỗ lực ngoại giao đang diễn ra. Sự việc này phản ánh một thực tế quan trọng đó là các ưu tiên chiến lược của Washington và Tel Aviv hiện “không hoàn toàn giống nhau”.

Đối với Mỹ, mục tiêu trước mắt là giảm căng thẳng và ổn định khu vực. Đối với Israel, mục tiêu lâu dài vẫn là ngăn chặn Iran củng cố năng lực quân sự và ảnh hưởng khu vực. Bởi vậy, bất kỳ thỏa thuận nào không xử lý triệt để chương trình tên lửa hay mạng lưới lực lượng đồng minh của Iran đều có thể bị Israel coi là chưa đủ.

Ở chiều ngược lại, Tehran cũng chưa có dấu hiệu sẵn sàng đưa Hezbollah hay các lực lượng thuộc “Trục Kháng chiến” vào bàn đàm phán. Điều đó đồng nghĩa với việc chỉ cần một vụ phóng rocket từ miền Nam Li Băng, một cuộc tập kích xuyên biên giới hoặc một hành động trả đũa ngoài ý muốn, toàn bộ tiến trình hòa bình có thể bị kéo trở lại điểm xuất phát.

Nhiều chuyên gia Trung Đông nhận định thách thức lớn nhất của 60 ngày tới không nằm ở các cuộc họp ngoại giao mà nằm ở khả năng kiểm soát những tác nhân ngoài bàn đàm phán. Lịch sử khu vực cho thấy không ít tiến trình hòa bình từng thất bại chỉ vì một sự kiện an ninh bất ngờ.

Tương lai Trung Đông sẽ được định hình trong mùa hè 2026

Nhìn rộng hơn, điều đang diễn ra không chỉ là câu chuyện giữa Mỹ và Iran. Đây thực chất là “phép thử” đối với toàn bộ cấu trúc an ninh Trung Đông sau nhiều năm biến động.

Nếu tiến trình đàm phán thành công, khu vực có thể bước vào một giai đoạn mới với nguy cơ chiến tranh giảm xuống, dòng chảy năng lượng ổn định hơn và môi trường thuận lợi hơn cho phát triển kinh tế. Các quốc gia Vùng Vịnh sẽ có thêm không gian để theo đuổi các chiến lược đa dạng hóa kinh tế. Châu Âu được hưởng lợi từ sự ổn định của thị trường năng lượng. Trung Quốc có thêm điều kiện bảo đảm an ninh tuyến cung ứng dầu mỏ. Ngay cả Nga cũng có cơ hội điều chỉnh lại chiến lược Trung Đông trong bối cảnh mới.

Ngược lại, nếu đàm phán thất bại, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với giai đoạn vừa qua. Sự sụp đổ của tiến trình ngoại giao sẽ củng cố lập luận của các lực lượng cứng rắn ở cả Washington, Tehran và Tel Aviv rằng đối thoại không còn hiệu quả. Một vòng xoáy leo thang mới khi đó sẽ không chỉ đe dọa an ninh Trung Đông mà còn tác động trực tiếp đến kinh tế toàn cầu thông qua giá dầu, vận tải biển và các chuỗi cung ứng quốc tế.

Bởi vậy, khoảng thời gian từ nay đến giữa tháng 8 tới có thể được xem là một trong những giai đoạn quan trọng nhất đối với địa chính trị Trung Đông kể từ sau Thỏa thuận Abraham hay thỏa thuận hạt nhân JCPOA.

Lịch sử chưa thay đổi chỉ vì một bản ghi nhớ dự kiến được ký kết tại Thụy Sĩ. Nhưng lần đầu tiên sau nhiều tháng chiến sự khốc liệt và nhiều năm đối đầu, các bên đã mở được cánh cửa đối thoại thực sự. Vấn đề còn lại là liệu họ có đủ ý chí chính trị để bước qua cánh cửa đó hay không. Câu trả lời sẽ không chỉ quyết định tương lai quan hệ Mỹ - Iran mà còn có thể định hình trật tự Trung Đông trong nhiều năm tới.

Tin Gốc: Dân Trí

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo trên mạng xã hội X rằng vụ việc xảy ra vào ngày 29.5 sau khi tàu M/V Lian Star treo cờ Gambia không phản hồi hơn 20 cảnh báo, theo AFP.

"Một máy bay của Mỹ đã vô hiệu hóa con tàu bằng cách phóng một tên lửa Hellfire vào buồng máy của tàu sau khi thủy thủ đoàn tàu Lian Star phớt lờ các cảnh báo. Con tàu hiện không còn di chuyển đến Iran nữa", CENTCOM khẳng định trên X.

CENTCOM không đề cập việc có thương vong nào trên tàu Lian Star sau cuộc tấn công hay không.

"Lực lượng Mỹ đã vô hiệu hóa 5 tàu thương mại và buộc 116 tàu khác chuyển hướng để thực thi lệnh phong tỏa khi thỏa thuận ngừng bắn với Iran vẫn còn hiệu lực", CENTCOM tuyên bố.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 29.5, Tổng thống Mỹ Donald Trump nêu rằng lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ nhằm vào Iran "giờ sẽ được dỡ bỏ".

Trong khi đó, theo Hãng tin Tasnim của Iran ngày 30.5, lệnh phong tỏa của Mỹ tại eo biển này vẫn được duy trì và các tàu "đang nhận cảnh báo từ CENTCOM yêu cầu dừng lại và không được vượt qua ranh giới phong tỏa".

Quân đội Mỹ bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa từ ngày 13.4, áp dụng đối với tàu của mọi quốc gia ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran, bao gồm toàn bộ các cảng Iran tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman.

Mỹ thực thi lệnh phong tỏa này trong bối cảnh Tehran bị cho là gần như chặn đứng mọi giao thông qua eo biển Hormuz, một điểm trung chuyển quan trọng cho dầu khí toàn cầu.

Dù lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran phần lớn được duy trì kể từ ngày 8.4, nhưng vẫn có những đợt giao tranh lẻ tẻ. Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA hôm 30.5 dẫn thông báo từ quân đội nước này khẳng định lực lượng phòng không đã bắn hạ một máy bay không người lái thuộc Mỹ và Israel.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth hôm 30.5 nói rằng Washington "hoàn toàn có khả năng" tái khởi động cuộc xung đột nếu cần thiết. Ngoài ra, CENTCOM thông báo trên X rằng lực lượng Mỹ "vẫn hiện diện và cảnh giác trên khắp khu vực".

Hiện chưa có thông tin phản ứng từ Mỹ cũng như Iran đối với những diễn biến mới nêu trên, diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán về giải pháp lâu dài nhằm kết thúc cuộc xung đột, và việc mở lại eo biển Hormuz vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Tin Gốc: Thanh Niên