“Khi tôi bước ra khỏi ôtô tại một bản làng người Thái phía bắc Điện Biên Phủ, cả người lớn lẫn trẻ con đều la hét, chạy trốn tán loạn như thể vừa nhìn thấy quỷ dữ”, cựu giáo viên người Đức kể về lần đầu đến Việt Nam. Sau khi hướng dẫn viên tìm được trưởng bản để giới thiệu, mọi người mới bắt đầu quay lại, ngồi quanh nhà sàn trò chuyện.
Giai đoạn 1991-1993, ông Grumpe thực hiện chuyến đi xuyên Việt kéo dài 83 ngày, ghi lại hàng nghìn bức ảnh về một đất nước đang chuyển mình sau chiến tranh và những năm đầu mở cửa.
Năm 1991, Việt Nam bước qua 5 năm đầu của thời kỳ Đổi Mới. Ngành du lịch còn ở giai đoạn sơ khai. Theo dữ liệu của Cục Du lịch Quốc gia, lượng khách quốc tế đến Việt Nam năm 1990-1991 đạt khoảng 250.000 – 300.000 lượt, hạ tầng lưu trú và giao thông đều nghèo nàn. Việc đi lại của người nước ngoài bị kiểm soát chặt chẽ, nhiều địa phương yêu cầu phải có giấy thông hành riêng ngoài thị thực.
Chuyến đi đầu tiên của ông bắt đầu từ TP HCM, qua Củ Chi, Mỹ Tho, Đà Nẵng, Hội An, Huế rồi ra Hà Nội, Ninh Bình, Hạ Long và các tỉnh miền Bắc. Năm 1992, ông quay lại để đi dọc miền Trung, Tây Nguyên và vùng cao Tây Bắc. Một năm sau, hành trình tiếp tục kéo dài lên Cao Bằng, Lạng Sơn và Quảng Ninh. Trong ba năm, ông thuê xe, tài xế và phiên dịch thông qua Vietnam-Tourist, công ty lữ hành duy nhất thời điểm đó.
Nam du khách nhớ lại, việc di chuyển dọc đất nước những năm 1991-1992 yêu cầu phải có giấy phép đặc biệt cho mọi địa điểm nằm ngoài tuyến du lịch thông thường, một số loại chỉ có thể xin tại Hà Nội.
“Có lẽ tôi là một trong những du khách nước ngoài đầu tiên được phép đặt chân đến vùng đất phía bắc Điện Biên Phủ và dọc theo tuyến biên giới Trung Quốc vào năm 1992”, ông Grumpe nói.
Những ngày đầu đến Việt Nam, người dân nhiều địa phương chưa quen với khách phương Tây, ông thường bị gọi là “ông Liên Xô”. Tại Điện Biên và Lai Châu, sự xuất hiện của người đàn ông ngoại quốc da trắng, có râu quai nón trở thành tâm điểm chú ý.
“Nhiều đứa trẻ và cả người lớn thích lại gần để giật thử lông tay hoặc sờ vào bộ râu của tôi”, Grumpe kể.
Khi đó các địa phương vùng cao chưa có khách sạn, ông và êkíp thường nghỉ tại nhà khách của UBND tỉnh.
Trong cảm nhận của du khách Đức, không khí Việt Nam đầu thập niên 1990 tràn đầy sự lạc quan, dù dấu vết chiến tranh vẫn hiện diện. Ông dành nhiều thời gian tìm hiểu các địa danh như Khe Sanh, địa đạo Củ Chi, địa đạo Vịnh Mốc và Mỹ Lai. Tại Khe Sanh, bom đạn còn nằm rải rác ven đường, nhiều gia đình chất vỏ đạn pháo trước cửa để bán phế liệu, xác xe tăng cũ được tận dụng làm chuồng nuôi gà.
Ký ức khiến ông ám ảnh nhất là chuyến đến Mỹ Lai. Người dẫn đường hôm đó là một nhân chứng sống sót sau vụ thảm sát năm 1968. Khi đó người đàn ông mới 13 tuổi, đã nấp dưới bụng những con bò ngoài ruộng lúa để thoát chết. Khi lính Mỹ rút đi, toàn bộ ngôi làng bị san phẳng, người thân của ông đều thiệt mạng.
Vùng cao Bắc Bộ lại để lại trong lòng du khách Đức ký ức về một Việt Nam nguyên sơ, giàu bản sắc. Đây cũng là lý do khiến ông quay trở lại liên tục trong ba năm.
Nơi khiến ông ấn tượng nhất là Sa Pa năm 1991-1992, khi điểm đến này chưa xuất hiện trong các sách hướng dẫn du lịch quốc tế. Để vào được thị trấn, ông và hướng dẫn viên phải mất hai giờ làm việc với công an địa phương vì giấy phép du lịch bị gõ sai một chữ số hộ chiếu.
Ông nghỉ trong một căn biệt thự Pháp cũ được cải tạo thành nhà khách. Từ ban công có thể nhìn toàn cảnh thị trấn và những dãy núi phủ sương, nhưng ban đêm, dơi và chuột xuất hiện ngay trong phòng nghỉ.
Phiên chợ cuối tuần và chợ tình Sa Pa khi đó vẫn là mô hình tự cung tự cấp. Người Dao Đỏ và H’Mông Đen đi bộ chân đất từ các bản xa hơn 40 km để trao đổi hàng hóa, mặc trang phục tự nhuộm chàm và dùng lời hát để tìm hiểu nhau dưới ánh nến, đèn dầu.
Chỉ một năm sau, khi ông quay lại vào năm 1993, Sa Pa đã thay đổi. Giấy phép thông hành được bãi bỏ, khách du lịch xuất hiện nhiều hơn, người dân bán thổ cẩm, trang sức cho khách.
Kinh tế các địa phương khởi sắc rõ qua các chuyến thăm của ông giai đoạn 1992-1993. Tại Hà Nội, đường phố nhộn nhịp hơn, một số tuyến phố còn cấm xích lô. Các cửa hàng cho thuê băng đĩa video, dịch vụ đánh giày và máy chơi game xuất hiện ngày càng nhiều.
Nếu năm 1991 đường phố còn đầy xe Simson và MZ từ Đông Đức, năm 1993 chúng gần như được thay thế bằng xe máy Nhật Bản. Điều khiến ông Grumpe tiếc nuối khi quay lại Hà Nội năm 1993 là nhiều ngôi nhà cổ khu vực trung tâm bị phá bỏ để nhường chỗ cho các công trình mới.
15 năm sau chuyến đi, Grumpe đăng tải bộ ảnh xuyên Việt lên internet. Ông nhận được nhiều email từ người Việt trong và ngoài nước bày tỏ sự xúc động khi nhìn lại hình ảnh Hà Nội, Sa Pa hay Sài Gòn thời kỳ Đổi Mới.
Năm 2014, kiến trúc sư Pháp Romain Orfeuvre liên hệ với ông để trao đổi về bộ ảnh tư liệu. Khi đó, ông Orfeuvre đang tham gia thiết kế “Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ Hà Nội” (dự án hợp tác giữa Toulouse và Hà Nội) nhưng thiếu nguồn tư liệu hình ảnh giai đoạn đầu thập niên 1990.
Những bức ảnh của cựu giáo viên người Đức sau đó đã được sử dụng cho không gian triển lãm thường trực của trung tâm khi khai trương vào tháng 2/2015. Theo ông Orfeuvre, kho ảnh của Grumpe là nguồn tư liệu quý về Việt Nam giai đoạn vừa mở cửa, chưa trải qua làn sóng đô thị hóa.
Hơn 30 năm qua, nghe bạn bè kể về một Việt Nam đổi thay từng ngày, ông Grumpe từng muốn quay lại để tận mắt chứng kiến, nhưng sự hoài niệm đã giữ chân ông ở lại Đức.
“Tôi muốn giữ trọn ký ức về một Việt Nam của những ngày xưa cũ. Với tôi, những bức ảnh chụp hồi đó mang giá trị như một nhân chứng lịch sử”, ông nói.
Ngày 4-5, khoảnh khắc hai chàng Tây của kênh Never Clicked ngồi thuyền tại Tam Cốc - Bích Động (Ninh Bình) được đăng tải trên mạng xã hội. Sau khi xuất hiện, nhiều người hâm mộ Việt đã ngay lập tức nhận ra hai chàng từng "làm mưa làm gió" ở Cao Bằng.
Clip này do bạn Thúy Trần (Ninh Bình) vô tình quay lại sáng 3-5 trong chuyến đi chơi dịp nghỉ lễ.
"Mình ấn tượng với gu ăn mặc của hai bạn đó nên đưa điện thoại lên quay luôn. Hai bạn cũng thân thiện vẫy tay chào. Khi đó mình không hề biết họ là người nổi tiếng, đến khi đăng clip lên mọi người bình luận mình mới biết", Thúy chia sẻ.
Never Clicked là kênh TikTok do hai bạn trẻ Andrew và Michael xây dựng với định hướng tạo nên những thước phim đậm chất điện ảnh.
Cuối tháng 3-2026, hai chàng trai này đã khiến cư dân mạng Việt Nam xôn xao khi nhiều cảnh đẹp tại Cao Bằng xuất hiện trong thước phim ngắn chỉ 11s. Đó là núi thủng, chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc và thác Bản Giốc (Cao Bằng).
Khi video đầu tiên nhận được hơn 500.000 views, hai video khác cùng với các cảnh quay, hậu trường thực hiện video tại Cao Bằng cũng được đăng tải và nhận về lượt xem khủng lần lượt là 7,5 triệu và 1,2 triệu lượt xem.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ Online, Andrew - một trong hai nhân vật chính của kênh Never Clicked - cho biết họ vốn là người mẫu và nhà sáng tạo nội dung số. Cả hai đều yêu thích và tập trung vào nội dung điện ảnh, kể chuyện thông qua trang phục, phong cảnh và âm nhạc.
"Chúng mình bắt đầu tạo video hoài niệm vào khoảng tháng 11-2024. Vì chúng mình thích xem phim hoài niệm và thử nghiệm với thời trang qua các giai đoạn khác nhau, nên đã tạo ra những video này để kết hợp tất cả những điều chúng mình yêu thích", Andrew nói.
Trong chuyến du lịch Việt Nam lần trước, Andrew và Micheal đã có 1 tuần ở Việt Nam. Họ ở Hà Nội 4 ngày và 3 ngày còn lại ở Cao Bằng.
Theo Andrew, cả hai đã xem được những video về Cao Bằng trên các nền tảng số, mạng xã hội. Mảnh đất này đã khiến họ "wow" và quyết tâm phải "tận mắt chứng kiến".
"Chúng mình đã rất ngạc nhiên khi nhìn thấy những ngọn núi và thành thật mà nói, không thể tin đó là một nơi có thật.
Thời gian ở Cao Bằng là trải nghiệm đáng nhớ nhất của chúng mình trong chuyến đi. Thiên nhiên rất tuyệt vời, chúng mình biết ơn vì đã được đặt chân đến đó", Adrew chia sẻ.
Chuyến bay 1334 của hãng hàng không Mỹ Delta Air Lines đang bay từ Atlanta đến Fort Lauderdale thì khói và lửa bắt đầu bốc ra từ một chiếc ba lô. Các phi công đã ban bố tình trạng khẩn cấp và chuyển hướng đến Fort Meyers, nơi 191 người trên máy bay đã được sơ tán an toàn.
Thủ phạm là bộ pin lithium-ion trong sạc dự phòng của một hành khách, được cất trong hành lý xách tay.
Tại Trung tâm Kỹ thuật hàng không vũ trụ tiên tiến William J. Hughes của FAA tại Atlantic City, New Jersey, các kỹ sư an toàn phòng cháy chữa cháy đã nghiên cứu và chứng minh mức độ nghiêm trọng của sự cố.
"Pin lithium có thể rơi vào tình trạng gọi là thoát nhiệt", Giám đốc Chi nhánh An toàn phòng cháy chữa cháy Robert Ochs giải thích. "Đột nhiên, nó sẽ bắt đầu đoản mạch, sẽ càng lúc càng nóng hơn cho đến khi cấu trúc của pin bị hỏng. Lúc đó, nó có thể phun ra chất điện phân nóng chảy, ngọn lửa, khói và khí độc".
FAA đã thực hiện một cuộc trình diễn với CNN bên trong nhà chứa máy bay nghiên cứu của họ để cho thấy điều gì có thể xảy ra.
Một bộ pin sạc, có thể được sử dụng để sạc máy tính xách tay hoặc điện thoại di động, được nhét vào túi sau ghế và được làm nóng đến hơn 300 độ để mô phỏng hiện tượng thoát nhiệt. Đột nhiên, tia lửa và lửa bùng phát dữ dội, thiêu đốt các ghế ngồi gần đó và tạo ra khói bốc lên cuồn cuộn.
"Các thử nghiệm mà chúng tôi đang thực hiện ở đây đang giúp ích cho tiếp viên hàng không", ông Ochs nói. "Bất cứ khi nào có hỏa hoạn trên máy bay, đó đều là mối lo ngại nghiêm trọng và cần phải hành động ngay lập tức vì không có lối thoát".
Những sự cố thoát nhiệt này rất khó để dập tắt. Cục Hàng không liên bang Mỹ khuyến nghị tiếp viên hàng không trước tiên nên sử dụng bình chữa cháy halon, vốn là thiết bị tiêu chuẩn trên máy bay, nhưng chỉ riêng điều đó có thể là chưa đủ.
Trong thử nghiệm được thực hiện với CNN, ngọn lửa bùng phát trở lại chỉ trong chốc lát.
Vấn đề này không phải là mới, nhưng ngày càng có nhiều pin được mang lên máy bay hơn bao giờ hết. Tổ chức an toàn UL Standards and Engagement cho biết, hiện trung bình một hành khách bay với bốn thiết bị chạy bằng pin lithium-ion.
"Các vụ cháy rất hiếm, nhưng chúng đang gia tăng. Chúng tôi ghi nhận tới hai vụ mỗi tuần, trên máy bay hoặc trong sân bay", Jeff Marootian, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của tổ chức, nói với CNN.
FAA cho phép hầu hết các thiết bị điện tử cá nhân của người tiêu dùng sử dụng pin lithium-ion trong hành lý ký gửi và hành lý xách tay.
Tuy nhiên, dữ liệu liên bang mới nhất cho thấy pin dự phòng là nguyên nhân hàng đầu gây ra sự cố, và do đó, FAA đã cấm mang chúng vào hành lý ký gửi vì chúng khó dập tắt hơn.
Nhưng bất chấp tất cả các cảnh báo, UL Standards and Engagement cho biết cứ năm hành khách thì có hai người cho biết họ vẫn ký gửi chúng.
"Chúng tôi biết rằng trong khoang hành lý, cháy pin lithium là một mối nguy hiểm nghiêm trọng", Ochs nói. "Hành khách nên mang chúng theo lên máy bay và chúng phải dễ dàng tiếp cận. Nếu chẳng may pin bị cháy và được nhét sâu trong hành lý của bạn, thậm chí là trên ngăn đựng đồ phía trên, thì tiếp viên hàng không sẽ rất khó khăn để xử lý".
Vào tháng 1 năm ngoái, chiếc Airbus A321 của hãng hàng không Air Busan hạ cánh xuống sân bay quốc tế Gimhae ở Hàn Quốc đã bốc cháy dữ dội. Cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành, nhưng nguyên nhân được cho là do một bộ pin dự phòng cá nhân được cất giữ trong ngăn đựng hành lý phía trên. 27 người bị thương, trong đó có 3 người bị thương nặng.
Do đó, Hàn Quốc đã ban hành quy định cấm cất giữ pin dự phòng trong ngăn đựng hành lý phía trên và cấm mang thiết bị sạc lên máy bay.
Tại Mỹ, Southwest Airlines hiện yêu cầu tất cả các bộ pin phải "để ở nơi dễ thấy" khi sử dụng, và hành khách không được phép sạc thiết bị trong ngăn đựng hành lý phía trên.
Một vụ cháy pin lithium trên mặt đất đã đủ nguy hiểm, ở độ cao khoảng 9.100 mét nó có thể trở thành thảm họa.
Chùa Thánh Duyên vẫn được người dân quen gọi là chùa Túy Vân nằm trên núi Thúy Vân (hoặc Túy Vân), cạnh đầm Cầu Hai (xã Vinh Lộc, thành phố Huế), cách trung tâm thành phố khoảng 40 km về phía đông. Đứng sừng sững giữa bốn bề sóng nước của phá Tam Giang và Biển Đông, ngôi cổ tự này cùng với chùa Thiên Mụ và Diệu Đế là 3 quốc tự danh tiếng triều Nguyễn còn lưu dấu đến ngày nay.
Theo các tài liệu lịch sử, chùa được xây dựng vào khoảng nửa sau thế kỷ 16 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Tần. Đến năm 1836, vua Minh Mạng cho đại trùng tu toàn bộ công trình, mang lại diện mạo kiến trúc cung đình triều Nguyễn đặc trưng và chính thức ban sắc phong lên hàng quốc tự.
Sang đầu thời vua Thiệu Trị, núi Thúy Hoa được đổi tên thành núi Thúy Vân để kiêng húy tên Thái hậu Hồ Thị Hoa. Dù vậy, người dân địa phương vẫn quen gọi bằng cái tên dân dã là núi Túy Vân (núi mây say) và gọi đây là chùa Túy Vân.
Là thắng cảnh nổi tiếng của kinh đô xưa, núi Túy Vân và chùa Thánh Duyên từng là nơi lui tới của các bậc tao nhân mặc khách. Ngôi chùa này được vua Thiệu Trị xếp thứ 9 trong thần kinh nhị thập cảnh (20 thắng cảnh của cố đô Huế).
Các vị vua triều Nguyễn như Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức đã nhiều lần ghé thăm và để lại nhiều áng văn thơ tuyệt tác ca ngợi cảnh đẹp nơi này. Điển hình là bài thơ "Vân Sơn thắng tích" của vua Thiệu Trị và loạt 4 bài thơ của vua Minh Mạng ca ngợi chùa Thánh Duyên, gác Đại Từ, tháp Điều Ngự và núi Túy Vân. Các tác phẩm này đều được khắc trên bia đá và hiện vẫn lưu giữ nguyên vẹn tại chùa.
Một điểm độc đáo trong kiến trúc của chùa Thánh Duyên là sơ đồ xây dựng không tuân theo các nguyên tắc thông thường mà phân bố dọc theo sườn núi theo quy tắc: chùa - gác - tháp tiến dần lên đỉnh cao. Sau khi tham quan khu vực chính điện, du khách theo lối mòn nhỏ phía sau để lên gác Đại Từ.
Công trình này gồm 2 tầng xây dựng theo mô típ truyền thống, lợp ngói âm dương, nằm hài hòa giữa tán cây rừng. Gác Đại Từ nằm ở vị trí chính giữa, tượng trưng cho con người trong trục quan hệ Thiên - Nhân - Địa, mang ý nghĩa nhắc nhở về tâm đại từ đại bi của nhà Phật.
Vị trí cao nhất trên đỉnh núi Túy Vân là tháp Điều Ngự. Tháp được xây liền khối bằng gạch với cấu trúc 3 tầng, cao khoảng 15 m. Sử cũ ghi nhận tháp cao 3 trượng 6 thước 9 tấc, tổng các chữ số bằng 18 - một con số biểu trưng cho sự hoàn hảo theo quan niệm phương Đông. Từ đỉnh tháp Điều Ngự, tầm nhìn được mở rộng và hùng vĩ của phá Tam Giang, cửa biển Tư Hiền và biển Đông bao la.
Bên cạnh giá trị lịch sử và kiến trúc, chùa Túy Vân hiện còn lưu giữ hệ thống cổ vật phong phú gồm chuông đồng, bia đá cùng gần 70 pho tượng cổ quý hiếm. Nổi bật nhất là bộ tượng Thập Bát La Hán bằng tre thếp vàng và bộ tượng Thập Bát La Hán bằng đồng cổ nhất, lớn nhất Việt Nam đã được xác lập kỷ lục vào năm 2008.
Hòa thượng Thích Hải Ấn, Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế và Trưởng ban điều hành Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán (Trụ trì chùa Thánh Duyên) cho biết, hiện tại, bộ tượng đồng đang được thờ tự tại chính điện, còn bộ tượng tre thếp vàng được nhà chùa bảo quản nghiêm ngặt trong điều kiện đặc biệt để lưu giữ lâu bền.
Với những giá trị to lớn đó, năm 1996, danh thắng chùa Thánh Duyên đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
