Công văn 3175/BGDĐT-GDTrH năm 2022 hướng dẫn: “Trong đánh giá kết quả học tập cuối học kỳ, cuối năm học, cuối cấp học, tránh dùng lại các văn bản đã học trong sách giáo khoa làm ngữ liệu xây dựng các đề kiểm tra đọc hiểu và viết để đánh giá chính xác năng lực học sinh, khắc phục tình trạng học sinh chỉ học thuộc bài hoặc sao chép nội dung tài liệu có sẵn”. Thế nhưng, văn mẫu vẫn tồn tại do nhiều nguyên nhân.
Giữa hướng dẫn và thực tế vẫn còn khoảng cách
Công văn 3715 khuyến khích việc xây dựng và sử dụng các đề mở trong kiểm tra, đánh giá để phát huy cao nhất khả năng sáng tạo của học sinh. Xây dựng bộ công cụ đánh giá để hạn chế tính chủ quan, cảm tính của người chấm. Khi nhận xét, đánh giá các sản phẩm của học sinh, cần tôn trọng và khuyến khích cách nghĩ, cách cảm riêng của học sinh trên nguyên tắc không vi phạm những chuẩn mực đạo đức, văn hóa và pháp luật.
Tuy nhiên, cách dạy, cách ra đề kiểm tra, đề thi hiện nay vẫn chưa thực sự hướng đến phát huy phẩm chất, năng lực của người học. Phần nhiều kiến thức trong đề kiểm tra, đề thi môn ngữ văn vẫn thiên về tái hiện kiến thức như chương trình cũ.
Các hướng dẫn chấm bài kiểm tra, bài thi vẫn nặng nề theo đáp án. Nghĩa là học sinh làm khác đáp án của thầy cô khó đạt được điểm cao. Những lệnh đề, như: “theo em”; “em hãy trình bày suy nghĩ của mình” nhưng đáp án chấm lại cứ bám sát “theo thầy”.
Công văn 3175 yêu cầu: “tránh dùng lại các văn bản đã học trong sách giáo khoa làm ngữ liệu xây dựng các đề kiểm tra đọc hiểu và viết” nhưng giáo viên ở nhiều trường học hiện nay vừa làm theo hướng dẫn nhưng vừa sợ. Mặc dù tuân thủ không lấy ngữ liệu trong sách giáo khoa để ra đề nhưng lại giới hạn một vài tác phẩm, một vài đề cụ thể trước khi kiểm tra thường xuyên, định kỳ để học sinh chuẩn bị trước.
Trước khi kiểm tra, một số thầy cô dạy chính khóa sẽ “ôn” khá kỹ cho học trò từ những tác phẩm văn học, hoặc các dạng đề đã được giới hạn. Ngoài ra, các em còn “chuẩn bị” bằng hình thức nhờ ChatGPT; Gemini; Roboki…hoặc thầy cô dạy thêm làm hộ. Vì thế, nhiều học sinh học thuộc bài mẫu, khi kiểm tra chỉ “tái hiện” lại những gì đã được ôn, hoặc đã chuẩn bị.
Vì thế, khi chấm bài định kỳ, mặc dù là nhà trường xếp học sinh ngồi theo thứ tự A, B, C, cắt phách bài kiểm tra nhưng đa phần các bài văn na ná như nhau. Gần với đáp án/hướng dẫn chấm của thầy cô.
Cho dù chương trình mới khuyến khích sáng tạo nhưng việc kiểm tra hiện nay vẫn nặng tính khuôn mẫu. Không ít đề kiểm tra, đề thi ngữ văn vẫn thiên về “đúng ý”, “đủ ý”. Điều này khiến học sinh tin rằng càng giống đáp án càng dễ đạt điểm cao. Khi đó, văn mẫu trở thành con đường ngắn nhất để lấy điểm.
Ngoài ra, hiện nay giáo viên chịu áp lực về tỷ lệ học lực của học sinh do nhà trường, tổ chuyên môn giao ở đầu năm học. Bên cạnh đó, kết quả thi tuyển sinh, thi tốt nghiệp cũng là một trong những tiêu chí đánh giá, xếp loại giáo viên.
Nếu không đạt chỉ tiêu, chất lượng giảng dạy không “bằng hoặc cao hơn năm trước” thì về cơ bản giáo viên không được xét thi đua các danh hiệu từ Chiến sĩ thi đua cơ sở trở lên; không đủ điều kiện để xét viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Trong khi, những danh hiệu, xếp loại viên chức hằng năm gắn liền với quyền lợi, danh dự của giáo viên.
Vì vậy, nhiều thầy cô buộc phải cho học sinh luyện theo “khung”, “dàn ý chuẩn”, thậm chí cung cấp bài mẫu để học sinh dễ đạt điểm hơn.
Chưa kể, một bộ phận học sinh ngày nay rất ít đọc sách, báo, vốn từ khá ít ỏi. Một số em thiếu vốn từ, thiếu trải nghiệm sống và khả năng diễn đạt nên thường chọn cách học thuộc bài mẫu để “an toàn”. Với những em học lực bình thường thì văn mẫu trở thành chiếc “phao cứu sinh” để hướng đến điểm trung bình (đạt).
Hiện nay, chỉ cần tìm kiếm vài giây là có hàng trăm bài văn mẫu trên các website học tập khiến việc sao chép trở nên quá dễ dàng. Bên cạnh đó, AI (trí tuệ nhân tạo) sử dụng khá phổ biên, chỉ cần câu lệnh là có bài văn hoàn chỉnh. Một khi nguồn cung lớn thì nhu cầu sử dụng cũng tăng theo.
Giải pháp để hạn chế văn mẫu
Chúng ta đều biết, một khi văn mẫu thành “văn chép” cũng đồng nghĩa học sinh mất khả năng suy nghĩ độc lập, bài viết thiếu cảm xúc thật và ngày càng ngại sáng tạo.
Muốn văn mẫu bớt “đất sống” thì việc đầu tiên hội đồng cốt cán môn ngữ văn ở các địa phương, các thầy cô giáo cần phải đổi mới cách ra đề và chấm điểm. Thầy cô cần tôn trọng sự khác biệt trong bài viết, khuyến khích trải nghiệm cá nhân, dạy học sinh cách viết từ suy nghĩ thật của mình thay vì học thuộc.
Bên cạnh đó, thầy cô dạy ngữ văn cần hướng cho học sinh trau dồi vốn từ, thường xuyên đọc sách, khuyến khích những em viết hay, viết có cảm xúc.
Đặc biệt, các tiêu chí xét thi đua, đánh giá viên chức cuối năm cũng cần được nghiên cứu thấu đáo, tránh tình trạng chất lượng giáo dục cuối năm phải “bằng hoặc cao hơn năm trước” mới được xét danh hiệu cá nhân, tập thể. Xét thi đua, đánh giá, xếp loại viên chức cần hướng đến tính minh bạch, sự nỗ lực của từng giáo viên chứ không nhất thiết phải ràng buộc chất lượng giáo dục.
Ranh giới giữa chất lượng thật và thành tích rất mỏng manh. Một bộ phận giáo viên làm thật thì không được xét thi đua, bị nhắc nhở, phê bình. Từ đó, có tình trạng giáo viên phải tìm cách để “nâng” chất lượng giảng dạy của mình.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố thông tin chi tiết về kết quả tuyển sinh đại học năm 2025, trong đó có các con số đáng chú ý về việc lựa chọn nhóm ngành của thí sinh, tại hội nghị tuyển sinh khối đại học diễn ra sáng nay 20-4 tại TP.HCM.
Theo Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), trong số 681.688 thí sinh trúng tuyển và nhập học vào các trường đại học, cao đẳng sư phạm năm 2025, nhóm ngành kinh doanh và quản lý tiếp tục dẫn đầu với hơn 146.000 tân sinh viên, tỉ lệ 21%, giảm nhẹ so với mức 25% của năm trước đó.
Đây là nhóm ngành đang được đào tạo tại nhiều trường đại học với các ngành kinh doanh quốc tế, quản trị kinh doanh, tài chính - ngân hàng, kế toán - kiểm toán, marketing…
Bên cạnh đó, 4 lĩnh vực có số lượng thí sinh nhập học nhiều nhất năm qua gồm nhóm ngành công nghệ kỹ thuật với hơn 72.500 thí sinh nhập học (chiếm 10,6%, tăng hơn 1%); nhân văn (9,6%), máy tính và công nghệ thông tin (9,2%) và sức khỏe (7,8%).
Theo đánh giá của Bộ Giáo dục và Đào tạo, 44 ngành đào tạo thuộc nhóm công nghệ chiến lược tuyển sinh hơn 150.450 thí sinh chiếm khoảng 22%, là con số "khởi sắc".
Điều này thể hiện khi chính sách đi vào cuộc sống đã hấp dẫn thí sinh về nguồn tuyển, chất lượng (điểm chuẩn) và số lượng đăng ký xét tuyển. Tỉ lệ nhập học năm 2025 ở nhóm ngành này cũng tăng ở nhiều lĩnh vực, như máy tính và công nghệ thông tin 41%, công nghệ kỹ thuật 34%, kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật 25%, toán và thống kê 0,1%.
Ở chiều ngược lại, theo thống kê của bộ, có đến 12 nhóm ngành đào tạo có số quy mô tuyển sinh dưới 10.000 sinh viên/nhóm ngành.
Trong đó, nhóm ngành dịch vụ xã hội 3.179 sinh viên, thú y 3.522, dịch vụ vận tải 4.084, toán và thống kê 4.189, khoa học tự nhiên 4.699, khoa học sự sống 4.828 sinh viên. Đặc biệt một số ngành khác quy mô tuyển sinh năm qua chỉ vài trăm sinh viên.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, số thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2025 là 1.160.033, trong đó có hơn 681.000 thí sinh trúng tuyển đã nhập học đại học, cao đẳng ngành giáo dục mầm non, chiếm khoảng 59% số thí sinh dự thi tốt nghiệp.
Thống kê của Bộ cho thấy trong 4 năm gần đây, năm 2025 là năm có tỉ lệ thí sinh nhập học/chỉ tiêu cao nhất (90%).
Tỉ lệ cơ sở đào tạo có thí sinh nhập học từ 80% năm 2025 là 76% (năm 2024 là 71,38%).
Riêng nhóm ngành đào tạo giáo viên tăng mạnh về điểm chuẩn và số lượng đăng ký xét tuyển, tỉ lệ nhập học 2025.
Bậc cao đẳng 6.502 sinh viên, tỉ lệ nhập học 95,9%; đại học 35.897 sinh viên, tỉ lệ nhập học 95,3%.
Đánh giá về các phương thức xét tuyển chính năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết phương thức xét tuyển bằng kết quả học tập bậc THPT (học bạ) có xu hướng giảm xuống so với năm 2024. Đáng chú ý, nhiều phương thức không có thí sinh nhập học.
Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), có trên 200 lượt phương thức xét tuyển của các cơ sở đào tạo không có thí sinh xác nhận nhập học; 98 lượt phương thức xét tuyển của các cơ sở đào tạo chỉ có dưới 10% thí sinh nhập học so với chỉ tiêu.
"Việc có quá nhiều phương thức tuyển sinh gây nhiễu thông tin. Nhiều phương thức xét tuyển không có hoặc rất ít thí sinh đăng ký. Thực tế cho thấy chưa đảm bảo công bằng giữa các phương thức xét tuyển. Nhiều cơ sở đào tạo chưa phân tích tương quan, đánh giá đối sánh kết quả học tập của sinh viên theo các phương thức xét tuyển", ông Thảo nhận định.
Hội thao Giáo dục quốc phòng và an ninh học sinh THPT toàn quốc năm 2026 do UBND TP.HCM đăng cai tổ chức. Hội thao diễn ra từ ngày 14 đến ngày 19.4 với sự tham dự của 250 cán bộ quản lý, các thầy cô giáo, huấn luyện viên và 730 học sinh là vận động viên đến từ 34 địa phương trên cả nước tham gia ở 9 bộ môn.
Kết quả, đoàn Sở GD-ĐT Hà Tĩnh giành giải nhất; Hai giải nhì thuộc về đoàn Sở GD-ĐT Quảng Trị và Sở GD-ĐT Ninh Bình. Các đoàn Sở GD-ĐT Thái Nguyên, Sở GD-ĐT Vĩnh Long và Sở GD-ĐT Bắc Ninh cùng đoạt giải ba.
Phát biểu tại lễ bế mạc, ông Phạm Ngọc Thưởng, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, nhấn mạnh kết quả phản ánh đúng chất lượng công tác dạy và học môn giáo dục quốc phòng và an ninh tại các trường THPT trong thời gian qua, thúc đẩy phong trào thi đua học tập môn học này trong nhà trường.
"Những trải nghiệm và tình bạn, tinh thần thi đấu cao thượng là kỷ niệm đẹp, là động lực để các em phấn đấu và rèn luyện. Bộ sẽ tiếp tục chỉ đạo, rút kinh nghiệm để những lần tổ chức hội thao sau tốt hơn", ông Thưởng nói.
Trước đó, tại lễ khai mạc vào ngày 14.4, ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, chia sẻ thành phố vinh dự được chọn đăng cai tổ chức hội thao. Ông Cường nhìn nhận, giáo dục quốc phòng và an ninh giữ vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, lòng yêu nước và tinh thần sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc. Việc triển khai hiệu quả nội dung này cũng là cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, gắn tri thức với rèn luyện phẩm chất, đạo đức và ý thức công dân.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, TP.HCM luôn chú trọng đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục quốc phòng - an ninh, gắn với giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và rèn luyện thể chất cho học sinh, qua đó góp phần xây dựng thế hệ trẻ phát triển toàn diện. Thành phố kỳ vọng đây sẽ là dịp để các địa phương, cơ sở giáo dục và học sinh giao lưu, học hỏi, đồng thời quảng bá hình ảnh một TP.HCM năng động, hiện đại, nghĩa tình.
Để chuẩn bị cho Hội thao Giáo dục quốc phòng và an ninh học sinh THPT toàn quốc, TP.HCM đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành, đơn vị liên quan chuẩn bị đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hậu cần, đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối để hội thao diễn ra nghiêm túc, hiệu quả.
