Điều vừa thay đổi không phải là pháp luật trở nên khắt khe mà là một điều luật vốn đã tồn tại từ lâu cuối cùng được áp dụng. Và có lẽ chính khoảng thời gian dài bị bỏ quên ấy, hơn là lệnh khởi tố, mới là điều đáng để chúng ta cùng nhìn lại.
Trước hết cần thấy rằng không có gì mới trong nội dung của điều luật được áp dụng lần này. Chương trình máy tính từ lâu đã được bảo hộ như một loại tác phẩm theo luật Sở hữu trí tuệ. Hành vi sao chép và phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm đang được bảo hộ, khi thực hiện ở quy mô thương mại hoặc vượt các ngưỡng thu lợi và thiệt hại luật định, đã được xác định là tội phạm tại điều 225 bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017 và điều luật ấy đã có hiệu lực từ đầu năm 2018.
Nó còn cho phép truy cứu trách nhiệm hình sự với cả pháp nhân thương mại chứ không riêng cá nhân. Như vậy ranh giới giữa hợp pháp và vi phạm trong lĩnh vực này đã nằm sẵn trong luật từ nhiều năm, chỉ là ít khi được nhắc tới. Pháp luật ở đây không thiếu. Thứ thiếu suốt một thời gian dài là việc nó được áp dụng trên thực tế.
Một quy phạm pháp luật ít khi được áp dụng thường để lại hệ quả âm thầm mà sâu xa hơn ta tưởng. Trên giấy nó vẫn còn nguyên hiệu lực. Khi một điều cấm được viết ra rồi hầu như không ai vi phạm phải gánh hậu quả thì dần dần người ta quen nghĩ rằng tuân thủ chỉ là chuyện tùy tâm, còn người làm đúng đôi khi bị xem là thiếu thực tế. Sự buông lỏng kéo dài vì thế không hẳn là khoan dung mà là một cách lặng lẽ làm phai nhạt chính chuẩn mực mà pháp luật muốn dựng lên.
Và sự phai nhạt ấy không phải không có người trả giá, dù người trả giá lại thường không phải bên vi phạm. Doanh nghiệp bỏ tiền mua bản quyền đã gánh một chi phí thật, trong khi đơn vị dùng phần mềm lậu nhờ không phải gánh khoản đó mà có thể chào giá thấp hơn.
Theo thời gian việc làm đúng dần trở thành một bất lợi, còn chưa làm đúng lại thành một lợi thế được mặc nhiên bỏ qua. Nhìn theo cách đó thì việc không thực thi không hẳn là một lựa chọn trung lập bởi mỗi ngày buông lỏng là một ngày người làm đúng chịu thiệt hơn một chút so với người chưa làm đúng. Khoan dung với điều chưa đúng trong trường hợp này lại hóa thành thiệt thòi cho điều đúng.
Một chiến dịch thực thi nghiêm túc về bản quyền phần mềm không nhất thiết phải bị xem như đòn giáng xuống cộng đồng người dùng máy tính. Nó gần với việc Nhà nước trở lại tôn trọng chính điều luật của mình và trả lại phần công bằng cho những người đã chọn làm đúng ngay từ đầu.
Lập lại trật tự ở đây không lấy đi của ai điều gì. Nó chỉ khép lại hành vi sử dụng phần mềm lậu suốt một thời gian dài tính bằng thập kỷ và gỡ bớt cái lợi thế thiếu sòng phẳng mà bên vi phạm đã hưởng bấy lâu.
Hiểu như vậy thì khởi tố vi phạm bản quyền không phải là khởi đầu của sự khắt khe mà là một bước để pháp luật được trả về đúng nghĩa của nó.
Vụ án tại tỉnh Phú Thọ cũng không nên được xem như một động thái đơn lẻ của riêng một địa phương bởi nó nằm trong một mạch chính sách đã được nói ra công khai.
Ngày 5.5.2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg, mở đợt cao điểm trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7.5 đến hết ngày 30.5.2026 với tinh thần được nêu rõ là không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Công điện giao Bộ Công an chủ trì xác minh, điều tra và khởi tố một số vụ án xâm phạm nghiêm trọng quyền tác giả, quyền liên quan, đồng thời giao Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch kiểm tra việc chấp hành quy định về bản quyền chương trình máy tính tại doanh nghiệp, với mục tiêu số vụ được xử lý tăng ít nhất 20% so với cùng kỳ tháng 5.2025.
Vụ án tại Phú Thọ vì thế có thể xem là kết quả cụ thể đầu tiên của một bước chuyển chính sách hơn là một ngoại lệ tình cờ.
Tuy vậy chính việc gắn với một đợt cao điểm có thời hạn lại gợi ra điều cần lưu tâm nhất ở giai đoạn này và điều ấy không phải là thực thi quá mạnh mà là thực thi theo đợt. Một cao điểm có ngày mở và ngày khép nên điều dễ xảy ra là khi chiến dịch kết thúc, thói quen cũ lặng lẽ trở lại.
Khi đó vụ án ở Phú Thọ sẽ chỉ còn là một lần làm án điểm. Mà một lần làm án điểm thì khó lòng phục hồi một chuẩn mực đã thiếu từ lâu. Nó thậm chí có thể nuôi thêm tâm lý chờ đợi, rằng cứ giữ nguyên cách cũ và tránh đúng tháng cao điểm là ổn. Một nền pháp luật mà người ta chỉ cần đợi chờ chiến dịch đi qua thì vẫn là một nền pháp luật chưa thật sự được xem trọng.
Để việc thực thi thật sự bền vững và công bằng chứ không chỉ là một đợt, có lẽ cần 3 điều phải làm đồng bộ.
Trước hết là cần xác định một lằn ranh rõ ràng giữa xử lý hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự để người dân và doanh nghiệp biết trước mình đang đứng ở đâu thay vì phấp phỏng. Nghị định 341/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15.2.2026 đã nâng đáng kể mức phạt hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, với mức tối đa lên tới 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức, đủ sức xử lý phần lớn vi phạm phổ thông mà không cần đưa mọi việc theo hướng hình sự.
Một chuẩn mực được áp dụng với bên dưới nhưng bỏ qua ở bên trên sẽ khó nhận được sự tâm phục nên việc rà soát bản quyền phần mềm ngay tại các cơ quan công quyền, khu vực Nhà nước không phải là chuyện phụ mà là điều giúp cuộc thực thi có thêm sức thuyết phục.
Cuối cùng việc thực thi chỉ bền vững khi đi kèm một con đường hợp pháp hóa đủ khả thi, gồm chính sách cấp phép phù hợp cho khu vực giáo dục và doanh nghiệp nhỏ cùng việc khuyến khích phần mềm nguồn mở. Bởi một quy phạm mà người ta không thể tuân thủ trong thực tế chỉ sinh ra né tránh và oán giận chứ không sinh ra ý thức.
Vụ án ở Phú Thọ sẽ được nhớ đến một cách tích cực chỉ khi nó không phải là vụ xử lý vi phạm phần mềm bản quyền đầu tiên và nó không phải là vụ cuối cùng thuộc loại vi phạm này. Phép thử thật sự không nằm ở chỗ cơ quan chức năng có thể khởi tố một lần dưới sức ép từ công điện của Thủ tướng mà ở chỗ pháp luật có giữ nguyên tác động của nó sau ngày chiến dịch kết thúc.
Khoảng 21 giờ 23 phút ngày 2.5, trên quốc lộ 27C, tổ CSGT Lâm Đồng đang làm nhiệm vụ thì phát hiện chị Ngô Thị Tuyền (quê TP.HCM), hiện là công nhân tại xã Lạc Dương (Lâm Đồng), cùng chồng hốt hoảng chở con trai là bé Nguyễn Ngọc Khả A. (3 tuổi) đến bệnh viện bằng xe máy.
Ngay lập tức, tổ CSGT đã hỗ trợ, nhanh chóng đưa cháu bé cùng gia đình đến bệnh viện cấp cứu bằng xe chuyên dụng.
Theo chị Tuyền, tối cùng ngày, bé A bị sốt. Sau khi cho uống thuốc, cháu bất ngờ lên cơn co giật, tím tái và khó thở. Lo sợ nguy hiểm đến tính mạng, 2 vợ chồng lập tức đưa con đến bệnh viện cấp cứu bằng xe máy.
Nhận thấy tình trạng của cháu bé rất nguy hiểm, có dấu hiệu đe dọa tính mạng, tổ CSGT quốc lộ 27C, thuộc Đội CSGT đường bộ số 1 Lâm Viên - Đà Lạt (Phòng CSGT Lâm Đồng) đã nhanh chóng dừng xe, kiểm tra và đưa ra quyết định khẩn cấp: sử dụng xe chuyên dụng để chở cháu bé cùng cha mẹ đến Bệnh viện Nhi Lâm Đồng.
Trong điều kiện đêm tối, quãng đường di chuyển xa hàng chục km, việc chuyển sang phương tiện chuyên dụng của lực lượng chức năng đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian, đảm bảo an toàn cho cháu bé trên đường đến bệnh viện.
Nhờ được đưa đi cấp cứu kịp thời, các bác sĩ đã nhanh chóng xử lý, giúp bé A. qua cơn nguy kịch và dần hồi tỉnh. Đến sáng 3.5, sức khỏe của cháu đã ổn định trở lại.
Chia sẻ sau sự việc, chị Tuyền xúc động cho biết nếu không có sự hỗ trợ kịp thời của lực lượng CSGT, hậu quả đối với con chị rất khó lường. Hành động nhanh chóng, trách nhiệm của các chiến sĩ trong đêm đã góp phần cứu sống cháu bé trong tình huống cấp bách.
Đề xuất trên được Đảng ủy UBND TP.HCM nêu tại buổi làm việc ngày 14.5 với Đoàn kiểm tra, giám sát số 11 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; công tác tham mưu, tổ chức thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị; các nhiệm vụ, giải pháp tăng trưởng từ 10% trở lên giai đoạn 2025 - 2030.
Về chính quyền địa phương 2 cấp, sau khi sáp nhập, toàn TP.HCM có 168 phường, xã, đặc khu. Đảng ủy UBND TP.HCM kiến nghị cơ quan Trung ương cho phép TP.HCM thí điểm thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt cấp cơ sở thay thế mô hình cấp xã tại một số khu vực phù hợp, theo hướng tổ chức quản lý kiểu "thành phố trong thành phố".
Các đơn vị này vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở cấp cơ sở, vừa được áp dụng cơ chế vận hành linh hoạt về kinh tế - đô thị, với mức độ phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, thể chế vượt trội và tính tự chủ cao, nhằm thu hút đầu tư, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy tăng trưởng.
Mô hình "thành phố trong thành phố" tương đương cấp huyện từng được thí điểm tại TP.Thủ Đức (TP.HCM) trên cơ sở sáp nhập 3 quận 2, 9 và Thủ Đức, chính thức hoạt động từ năm 2021. Khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp từ tháng 7.2025, cấp huyện không còn hoạt động thì mô hình "thành phố trong thành phố" cũng kết thúc sứ mệnh.
Đối với đề xuất trên, ông Nguyễn Hồng Lĩnh - Phó chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Phó trưởng đoàn kiểm tra, giám sát - đề nghị TP.HCM cần báo cáo rõ hơn về cách vận hành.
Tuy nhiên, ông Lĩnh lưu ý dù mô hình nào thì biên chế cũng phải thực hiện theo số lượng được quy định chung. "Cấp trên sẽ lắng nghe các kiến nghị của thành phố, nếu hợp lý sẽ tiếp thu, cho làm", ông Lĩnh nói thêm, đồng thời gợi mở cần làm rõ hiệu quả hoạt động của mô hình mới với mô hình hiện nay.
Đoàn kiểm tra ghi nhận những kiến nghị của thành phố về số lượng, chất lượng cán bộ, công chức ở cấp xã, phường đông dân. Trưởng đoàn kiểm tra, giám sát số 11 đề nghị TP.HCM quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển mới, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo quản lý, ứng dụng chuyển đổi số để thay thế bớt công đoạn thủ công, bố trí lại nhân sự hợp lý.
Tại buổi làm việc, TP.HCM kiến nghị được trao quyền tự chủ trong việc xác định và giao biên chế cán bộ, công chức, viên chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước thuộc phạm vi quản lý, trên cơ sở vị trí việc làm, quy mô dân số, khối lượng công việc, yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự và khả năng cân đối ngân sách.
Bà Phạm Thị Thanh Hiền, Giám đốc Sở Nội vụ TP.HCM, cho biết việc phân bổ biên chế tối đa 50 người đối với xã và tối đa 70 người đối với phường đang gây ra nhiều khó khăn cho cơ sở. Đơn cử như xã Đông Thạnh có hơn 191.000 dân, xã Bà Điểm 206.000 dân, cao gấp 2 - 3 lần dân số một số phường quy mô trung bình, nhưng tối đa 50 biên chế. Sự bất hợp lý trên dẫn đến quá tải đối với cán bộ, công chức.
Theo luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, đơn vị hành chính được tổ chức thành 2 cấp, gồm tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (cấp tỉnh) và phường, xã và đặc khu trực thuộc cấp tỉnh.
Trong đó, xã là đơn vị hành chính ở nông thôn; phường là đơn vị hành chính ở đô thị; đặc khu là đơn vị hành chính ở một số hải đảo có vị trí quan trọng được thành lập phù hợp với điều kiện địa lý, tự nhiên, đặc điểm dân cư và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 cũng quy định đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là địa bàn có vị trí chiến lược, được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước.
Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quyết định thành lập.
Chiều 14/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp mặt 85 đội viên tiêu biểu toàn quốc nhân kỷ niệm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (15/5/1941).
Theo ông, thiếu niên Việt Nam hôm nay không còn lớn lên trong bom đạn, chiến tranh hay đói nghèo, nhưng đang đối mặt nhiều thách thức mới của thời đại. Các em có điều kiện học tập, tiếp cận tri thức và kết nối rộng mở hơn, song cũng cần biết chọn lọc thông tin, sử dụng công nghệ lành mạnh, sống trung thực, kỷ luật, nhân ái và có trách nhiệm.
"Yêu nước hôm nay bắt đầu từ học tập nghiêm túc, sống lành mạnh, biết tự trọng, biết bảo vệ điều đúng, không thờ ơ trước điều xấu và đấu tranh loại bỏ cái ác", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Người đứng đầu Đảng, Nhà nước nhấn mạnh cần xây dựng môi trường an toàn, công bằng cho trẻ em trong gia đình, nhà trường, xã hội và trên không gian mạng. Trẻ em phải được bảo đảm cơ hội học tập, vui chơi, chăm sóc, bảo vệ và phát triển, dù sinh ra ở đâu hay trong hoàn cảnh nào.
Từ những vụ việc đau lòng gần đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng bảo vệ trẻ em không thể chỉ xử lý khi sự việc đã xảy ra mà phải phòng ngừa từ sớm, phát hiện kịp thời, hỗ trợ đến nơi đến chốn và xử lý nghiêm mọi hành vi xâm hại, bạo lực, bao che, thờ ơ. "Một xã hội văn minh thể hiện ở cách xã hội ấy bảo vệ những người yếu thế, nhất là trẻ em", ông nói.
Nhân dịp kỷ niệm 85 năm thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, hướng tới 100 năm thành lập Đội vào năm 2041 và mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn thiếu niên, nhi đồng chăm học, rèn đạo đức, giữ gìn sức khỏe, nuôi dưỡng ước mơ và làm việc tốt mỗi ngày.
Ông đề nghị tổ chức Đoàn, Đội và đội ngũ phụ trách thiếu nhi xây dựng Đội trở thành mái nhà an toàn, sáng tạo, gần gũi với thiếu nhi; nơi nuôi dưỡng lòng yêu nước, văn hóa đọc, kỹ năng sống, tinh thần sáng tạo và trách nhiệm xã hội.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nhà trường và ngành giáo dục phải là môi trường an toàn, nhân văn, hạnh phúc; không chỉ dạy chữ mà còn dạy làm người, bồi đắp nhân cách, kỷ luật, lòng nhân ái và trách nhiệm công dân; kịp thời hỗ trợ học sinh khó khăn, bị tổn thương hoặc có nguy cơ bỏ học, không để xảy ra bạo lực, xúc phạm, kỳ thị hay bắt nạt học đường.
"Đối với gia đình, mỗi ông bà, cha mẹ, người chăm sóc trẻ em hãy là điểm tựa yêu thương đầu tiên của các cháu. Trẻ em cần được lắng nghe, tôn trọng, hướng dẫn và bảo vệ. Kỷ luật không đồng nghĩa với bạo lực; dạy con không thể bằng chửi mắng hay bỏ mặc", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Ông đồng thời nhấn mạnh chính sách phải đến được từng trường học, khu dân cư, gia đình khó khăn; tạo điều kiện tốt hơn về học tập, y tế, dinh dưỡng, vui chơi và không gian an toàn cho trẻ em, nhất là trẻ bị bạo lực, xâm hại hoặc bỏ rơi.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tin tưởng 85 đội viên tiêu biểu sẽ tiếp tục lan tỏa điều tốt đẹp, nỗ lực học tập, rèn luyện và giúp bạn bè cùng tiến bộ khi trở về địa phương, trường học.
