Nhiều quốc gia đang xem việc kiểm soát trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội là một vấn đề khẩn cấp, cần được điều chỉnh bằng luật pháp thay vì chỉ phụ thuộc vào lựa chọn riêng của từng gia đình hay từng cá nhân.
Từ tháng 12-2025, Úc chính thức cấm người dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội. Sau đó, Indonesia và Pháp cũng triển khai các quy định tương tự từ tháng 3-2026. Anh đang thí điểm hạn chế trẻ vị thành niên tiếp cận một số nền tảng, trong khi Hy Lạp dự kiến cấm người dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội từ năm 2027.
Điều đó cho thấy nhiều quốc gia không còn nhìn mạng xã hội đơn thuần như một công cụ giải trí hay kết nối. Trong bối cảnh công nghệ và nền tảng số phát triển vũ bão, kéo theo hàng loạt hệ lụy về nghiện thiết bị, bắt nạt trực tuyến, nội dung độc hại và khủng hoảng sức khỏe tinh thần ở thanh thiếu niên, mạng xã hội đang được xem là vấn đề liên quan trực tiếp đến sự phát triển nhận thức, tâm lý và sự an toàn của trẻ em.
Ở Việt Nam, câu chuyện ấy cũng đang hiện diện rất rõ trong trường học và từng gia đình. Không khó để bắt gặp hình ảnh nhiều học sinh hôm nay vừa ăn vừa cầm điện thoại, học được vài phút lại vô thức mở mạng xã hội, thức “cày” những video ngắn đến tận khuya rồi sáng hôm sau vào lớp trong trạng thái vật vờ, thiếu tập trung.
Cùng với đó là việc nhiều em dễ bị cuốn vào các trào lưu phản cảm, nội dung cực đoan hay “hóng” những “drama” vô bổ xuất hiện dày đặc mỗi ngày trên mạng xã hội.
Tôi cho rằng vấn đề không đơn thuần nằm ở việc trẻ em dành bao nhiêu thời gian cho mạng xã hội, mà đáng lo hơn là các em đang lớn lên giữa những nội dung gì, những hệ giá trị nào và kiểu tác động tâm lý ra sao từ môi trường mạng.
Một đứa trẻ thường xuyên tiếp xúc với những nội dung lệch chuẩn, phản khoa học hay cực đoan rất dễ dần xem đó là điều bình thường. Một đứa trẻ lớn lên giữa văn hóa công kích, chế giễu và bạo lực ngôn từ cũng dễ trở nên chai lì cảm xúc, thậm chí vô cảm trước tổn thương của người khác.
Trong khi đó, việc mỗi ngày liên tục nhìn thấy những hình ảnh hào nhoáng, những cuộc sống được tô vẽ quá mức đến mức “không tì vết” trên mạng xã hội rất dễ khiến nhiều em rơi vào tâm lý tự ti, so sánh bản thân hoặc hình thành những lệch lạc về giá trị sống và cách nhìn nhận chính mình.
Theo khảo sát của UNICEF, 21% thanh thiếu niên Việt Nam từng là nạn nhân của bắt nạt trên mạng. Nhưng điều khiến tôi ám ảnh hơn là có tới 75% các em không biết tìm sự trợ giúp ở đâu nếu bị bạo lực mạng. Điều đó đồng nghĩa rất nhiều đứa trẻ đang chịu tổn thương trong im lặng, một mình đối diện với áp lực, sự công kích hay nỗi sợ ngay trên chiếc điện thoại mà mỗi ngày các em vẫn cầm trên tay.
Chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận với nhau rằng trẻ em hiện nay tiếp cận Internet quá sớm, nhưng lại gần như chưa được trang bị đủ kỹ năng để tự bảo vệ mình trên không gian mạng.
Ở tuổi dưới 16, khả năng kiểm soát cảm xúc, nhận thức đúng – sai hay tự điều chỉnh hành vi của các em vẫn chưa hoàn thiện. Trong khi đó, không ít đối tượng đang lợi dụng mạng xã hội để tạo ra các nội dung phản khoa học, lệch chuẩn hoặc độc hại nhằm thu hút lượt xem và trục lợi.
Người lớn đôi khi còn có những lúc cầm điện thoại lên chỉ định xem vài phút, nhưng rồi bị cuốn từ video này sang video khác đến cả tiếng đồng hồ mà không nhận ra. Với trẻ em, “sức đề kháng” trước những cơ chế gây nghiện ấy càng yếu hơn nhiều, dễ bị dẫn dắt, thao túng bởi sự tò mò, hiếu kỳ tuổi mới lớn.
Hôm qua, tôi đọc thông tin tại Tây Ninh xuất hiện một số trường hợp học sinh tiểu học và trung học cơ sở có hành vi liên quan đến việc mua bán, sử dụng và thờ cúng búp bê Kuman Thong.
Câu chuyện khiến nhiều người lớn giật mình, nhưng nếu nhìn rộng hơn, đó không phải hiện tượng quá khó hiểu trong bối cảnh trẻ em đang tiếp xúc với đủ loại nội dung thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội, trong đó có loạt video mang màu sắc tâm linh, giật gân, huyền bí được dựng với mục đích câu view, tăng tương tác, nhiều học sinh có thể tò mò làm theo mà chưa đủ nhận thức để hiểu bản chất vấn đề.
Một nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Đại học California tại San Francisco (Mỹ), theo dõi gần 12.000 trẻ em từ 9-13 tuổi trong suốt 3 năm, cho thấy thời gian sử dụng mạng xã hội tăng mạnh đi kèm với mức gia tăng khoảng 35% các triệu chứng trầm cảm ở trẻ vị thành niên. Nghiên cứu cũng ghi nhận những trẻ bị bắt nạt trên mạng có nguy cơ xuất hiện ý nghĩ tự tử cao hơn đáng kể.
Vì thế, tôi hiểu vì sao nhiều quốc gia buộc phải hành động mạnh tay hơn. Bởi nếu tiếp tục xem mạng xã hội đơn thuần là một công cụ giải trí vô hại, cái giá phải trả có thể không chỉ là vài giờ trẻ em “nghiện điện thoại”, mà là sự bào mòn về nhận thức, sức khỏe tinh thần, cả tuổi thơ của một thế hệ và thậm chí còn hơn cả thế.
Tôi không phủ nhận sức mạnh của pháp luật trong việc tạo ra những giới hạn cần thiết và tác động đến ý thức xã hội. Dẫu vậy, tôi cho rằng sẽ rất khó giải quyết tận gốc vấn đề nếu chỉ trông chờ vào một lệnh cấm.
Thực tế, nhiều học sinh hiện nay đã biết cách tạo tài khoản bằng ngày sinh giả, nhờ người thân đăng ký hộ, thậm chí sử dụng công nghệ để vượt qua các bước xác minh độ tuổi. Công nghệ càng phát triển, việc “lách” quy định càng trở nên dễ dàng hơn.
Thiết nghĩ, điều quan trọng không chỉ “cậy nhờ” những hàng rào pháp lý, mà là cách gia đình, nhà trường và xã hội cùng tạo ra một “hệ miễn dịch số” cho trẻ em. Bởi sẽ không có cha mẹ nào đủ khả năng ngồi cạnh con 24/24 giờ để kiểm tra xem các em đang xem gì, trò chuyện với ai hay bị tác động bởi điều gì trên mạng xã hội.
Điều chúng ta có thể làm không phải là nhốt trẻ khỏi Internet, mà là trao cho các em một “lớp kháng thể” trước thế giới số. Đó là kỹ năng nhận diện đúng – sai, khả năng phản biện, năng lực tự bảo vệ mình trước những nội dung độc hại và cả cảm giác đủ được yêu thương để không quá lệ thuộc vào sự công nhận từ thế giới ảo.
Nếu một đứa trẻ thiếu bản lĩnh, thiếu kỹ năng số và thiếu sự đồng hành từ gia đình, thì ngay cả khi bị cấm mạng xã hội hôm nay, các em vẫn có thể đối diện những rủi ro khác vào ngày mai.
Tôi nghĩ điều trẻ em cần không phải là sự kiểm soát, mà hơn hết là sự hiện diện thật sự của cha mẹ. Là khi người lớn học cách làm bạn với con, chịu đặt điện thoại xuống để lắng nghe xem con đang nghĩ gì, gặp chuyện gì, đang vui hay đang tổn thương vì điều gì.
Một đứa trẻ được quan tâm, được kết nối và có đời sống tinh thần đủ đầy thường sẽ không quá khao khát tìm kiếm sự công nhận từ mạng xã hội. Ngược lại, nhiều em tìm đến và bị cuốn vào thế giới ảo đôi khi chỉ vì ngoài đời thực quá cô đơn, thiếu sẻ chia và không tìm thấy cảm giác được lắng nghe.
Suy cho cùng, điều đáng sợ nhất không phải là trẻ em biết dùng công nghệ quá sớm, mà là người lớn đang để các em bước vào thế giới số quá sớm nhưng lại chưa kịp trang bị đủ kỹ năng, bản lĩnh và điểm tựa tinh thần để tự bảo vệ mình trước những mặt trái của nó.
Một bé trai 13 tuổi tại Hải Phòng vừa được đưa vào Bệnh viện Nhi Hải Phòng trong tình trạng đau tức vùng bụng dưới sau khi tự đưa một quả dưa chuột dài gần 20 cm vào hậu môn vì tò mò.
Theo thông tin từ bệnh viện, bệnh nhi nhập viện với biểu hiện khó chịu, đau vùng bụng dưới. Qua thăm khám và khai thác bệnh sử, các bác sĩ xác định bé đã tự đưa nguyên quả dưa chuột vào hậu môn. Sau đó, dị vật trôi sâu vào bên trong trực tràng và mắc kẹt, không thể tự lấy ra.
Các bác sĩ khoa Tiêu hóa đã tiến hành kiểm tra, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và xác định dị vật nằm sâu trong trực tràng, tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương nghiêm trọng cho đường tiêu hóa.
Ngay sau đó, ê-kíp y bác sĩ tiến hành nội soi can thiệp và lấy dị vật ra ngoài an toàn. Dị vật được xác định là một quả dưa chuột có kích thước khoảng 3 x 20 cm. Nhờ được xử trí kịp thời, bệnh nhi tránh được nguy cơ biến chứng nặng.
Theo các chuyên gia, việc đưa dị vật vào hậu môn có thể dẫn đến nhiều hậu quả nguy hiểm như rách hậu môn, tổn thương trực tràng, chảy máu tiêu hóa, thủng ruột, viêm phúc mạc hoặc nhiễm trùng nặng. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể phải phẫu thuật cấp cứu để lấy dị vật ra ngoài.
Các bác sĩ cũng cho biết ở lứa tuổi vị thành niên, tâm lý tò mò, thiếu hiểu biết hoặc tiếp cận nội dung không phù hợp trên mạng xã hội có thể khiến trẻ thực hiện những hành vi gây nguy hiểm cho sức khỏe.
Từ trường hợp trên, bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên quan tâm, trò chuyện cởi mở và giáo dục giới tính phù hợp với lứa tuổi cho trẻ. Khi trẻ có các biểu hiện bất thường như đau bụng, đau hậu môn, chảy máu hoặc có dấu hiệu ngại chia sẻ, gia đình cần theo dõi sát và đưa trẻ đến cơ sở y tế để thăm khám sớm.
Ngoài ra, người nhà tuyệt đối không tự ý lấy dị vật tại nhà vì có thể khiến tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn. Khi nghi ngờ có dị vật trong đường tiêu hóa hoặc hậu môn, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được xử trí kịp thời.
Trước đó cũng có một trường hợp nam thanh niên 19 tuổi đưa dưa chuột vào hậu môn vì tò mò.
Các bác sĩ khoa Ngoại tiêu hóa, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Tp.HCM đã tiến hành phẫu thuật thành công cho bệnh nhân nam 19 tuổi bị mắc dị vật là quả dưa leo dài hơn 10 cm trong hậu môn.
Bệnh nhân kể cách nhập viện 6 tiếng, do muốn thử cảm giác mới lạ nên đã đưa quả dưa leo vào vùng hậu môn, sau đó trượt tay nên kẹt vào sâu vào bên trong.
Các bác sĩ nhận định dị vật khủng là quả dưa leo dài hơn 10cm trong hậu môn tương đối hiếm gặp. Với dị vật khủng như thế này, nếu không xử trí sớm, cố gắng tự lấy ra tại nhà với thao tác không cẩn trọng sẽ để lại hậu quả rất nghiêm trọng như tắc ruột, vỡ ruột, thậm chí có thể tử vong.
Những ngày này, tại các điểm thu mua mo cau ở xã Thiện Tín, không khí mua bán khá sôi động. Người dân mang từng bó mo cau khô tập kết để bán cho thương lái và cơ sở sản xuất.
Bà Trịnh Thị Xí (67 tuổi, trú xã Thiện Tín) cho biết trước đây mo cau thường bị gom lại rồi đốt bỏ vì không ai sử dụng. Vài năm trở lại đây, khi có người thu mua, nhiều hộ dân bắt đầu tận dụng để kiếm thêm thu nhập.
"Người già ở quê như tôi giờ có thêm việc để làm. Trước kia mo cau bỏ đi hết, giờ nhặt bán cũng có đồng ra đồng vào", bà Xí nói.
Theo bà Xí, công việc chủ yếu là đi nhặt mo cau trong vườn, lựa những mo còn nguyên, không bị mốc hay rách rồi cắt bỏ phần lá và đem phơi khô trước khi bán.
Mỗi mo cau hiện được thu mua khoảng 1.000 đồng. Dù số tiền không lớn nhưng với nhiều lao động lớn tuổi hoặc người làm nông, đây là nguồn thu nhập phụ đáng kể trong thời gian nông nhàn.
Không chỉ người lớn tuổi, nhiều hộ dân có diện tích trồng cau cũng tranh thủ thu gom mo cau thay vì bỏ đi như trước. Theo tính toán, với 1 ha cau, mỗi năm có thể thu được khoảng 10.000 mo cau; trong đó khoảng 6.000 - 7.000 mo đạt tiêu chuẩn để bán.
Nhờ vậy, ngoài nguồn thu từ quả cau, người dân có thể tăng thêm khoảng 6 - 7 triệu đồng mỗi năm từ phần phế phẩm vốn từng không có giá trị.
Việc tận dụng mo cau cũng góp phần hạn chế tình trạng đốt bỏ gây khói bụi ở nhiều vùng quê, đồng thời hình thành thói quen tái sử dụng phế phẩm nông nghiệp để tạo giá trị kinh tế.
Người khởi đầu mô hình sản xuất chén, dĩa từ mo cau tại Quảng Ngãi là anh Nguyễn Văn Tuyến (43 tuổi), Giám đốc Công ty TNHH Mega Eco ở xã Nghĩa Hành.
Anh Tuyến cho biết trong quá trình tìm hiểu các sản phẩm xanh trên thị trường, anh biết tại Ấn Độ, mo cau được sử dụng để sản xuất đồ dùng sinh hoạt thay thế nhựa dùng một lần. Nhận thấy Quảng Ngãi có vùng nguyên liệu lớn, anh quyết định thử sức với hướng đi mới.
Năm 2020, anh nhập máy móc từ Ấn Độ về, thuê vài lao động địa phương để bắt đầu sản xuất. Tuy nhiên, thời gian đầu gặp rất nhiều khó khăn. "Lúc mới triển khai, nhiều người không tin mo cau có thể bán được nên việc thu mua nguyên liệu rất vất vả", anh Tuyến nhớ lại.
Không chỉ thiếu nguyên liệu, đầu ra sản phẩm cũng gặp nhiều trở ngại vì các sản phẩm làm từ mo cau còn khá xa lạ với thị trường trong nước."Có thời điểm gần như không bán được hàng. Mang sản phẩm đi giới thiệu nhiều nơi nhưng ít người quan tâm", anh Tuyến nói.
Dù vậy, anh vẫn tiếp tục theo đuổi mô hình bởi tin rằng xu hướng tiêu dùng thân thiện môi trường sẽ phát triển mạnh trong tương lai. Sau thời gian tìm kiếm thị trường, doanh nghiệp bắt đầu đẩy mạnh quảng bá trên mạng xã hội, đồng thời giới thiệu quy trình sản xuất tự nhiên, không sử dụng hóa chất.
Theo quy trình sản xuất, mo cau sau khi thu gom sẽ được làm sạch, ngâm mềm rồi đưa vào máy ép nhiệt khoảng 40 giây để tạo hình. Sau đó, sản phẩm được cắt gọt theo khuôn để hoàn thiện thành chén, dĩa hoặc khay đựng thực phẩm.
Nhờ đặc tính thân thiện môi trường, sản phẩm dần được thị trường đón nhận. Đơn hàng bắt đầu tăng, đặc biệt từ các thị trường như Mỹ, Hà Lan, Hàn Quốc và Canada.
Đầu năm 2023, anh Tuyến thành lập Công ty TNHH Mega Eco để mở rộng quy mô sản xuất và phát triển thương hiệu. Hiện doanh nghiệp sản xuất hơn 30 dòng sản phẩm từ mo cau với giá dao động khoảng 2.000 - 3.000 đồng/sản phẩm. Các mặt hàng tiêu thụ tốt gồm dĩa vuông, chén vuông và khay đựng thực phẩm.
Theo anh Tuyến, sản phẩm từ mo cau có độ cứng tốt, không thấm nước và có thể sử dụng để đựng thực phẩm, trái cây hoặc gia vị. Sau khi hoàn thiện, sản phẩm được khử khuẩn và đóng gói trước khi đưa ra thị trường.
Nếu như trước đây thị trường nội địa còn dè dặt thì hiện nay sức tiêu thụ đã tăng đáng kể. Nhiều hệ thống lớn như AEON hay hãng hàng không Vietjet Air đã sử dụng sản phẩm của doanh nghiệp.
Hiện tại, các sản phẩm của công ty anh Tuyến đã xuất đi thị trường 5 quốc gia gồm: Hà Lan, Mỹ, Hàn Quốc, Canada, Nhật Bản.
Theo kế hoạch, trong năm 2026, công ty dự kiến cung ứng ra thị trường khoảng 4,5 triệu sản phẩm từ mo cau. Sau hơn 6 năm theo đuổi mô hình, doanh nghiệp hiện tạo việc làm ổn định cho khoảng 25 lao động địa phương. Bên cạnh đó, khoảng 20 điểm thu mua mo cau cũng giúp hàng trăm hộ dân có thêm thu nhập.
Một bi kịch đã xảy ra trong cộng đồng giáo dục ở Argentina. Jazmín Miqueo Cuello Luna, 6 tuổi, học sinh lớp một, đã qua đời hôm 26/4 sau khi nhập viện do một tai nạn nghiêm trọng xảy ra ở sân trường trong giờ ra chơi.
Vụ việc xảy ra vào 3h chiều hôm 24/4. Theo báo cáo của cảnh sát, cô bé đang chơi thì vô tình giẫm phải dây giày, khiến bé mất thăng bằng và đập đầu mạnh vào một chiếc ghế đá xi măng.
Sau cú va chạm, các giáo viên lập tức gọi cấp cứu. Jazmín được đưa đến bệnh viện cùng với cha của em. Tại trung tâm y tế, các chuyên gia đã hồi sức và ổn định tình trạng ban đầu; tuy nhiên, tình trạng của em vẫn nguy kịch do chấn thương đầu nghiêm trọng.
Bất chấp những nỗ lực của đội ngũ y tế, Jazmín đã tử vong vào ngày 26/4.
Thông tin này đã gây ra sự bàng hoàng trong phụ huynh, giáo viên và học sinh. Ngôi trường đã mở cửa vào sáng 27/4 với một thông điệp đầy xúc động được dán ở lối vào.
"Với nỗi đau buồn sâu sắc, chúng tôi viết thư này để thông báo về sự ra đi của học sinh Jazmín Miqueo Cuello, lớp 1D. Trong thời khắc đau thương này, nhà trường xin chia sẻ nỗi đau với gia đình em, gửi đến họ những lời chúc tốt đẹp nhất", ban giám hiệu nhà trường bày tỏ.
Bộ Giáo dục địa phương và cộng đồng Rosario đã bày tỏ lời chia buồn sâu sắc tới gia đình Miqueo Cuello Luna.
