Cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 100km về phía Nam, xã Tam Hải, một hòn đảo biệt lập với đất liền, đang lưu giữ một nghĩa trang cá Ông được xem là lớn nhất miền Trung, với hơn 500 ngôi mộ cá voi đã lụy vào bờ biển này qua hàng trăm năm.
Xã Tam Hải, diện tích hơn 13km2 và dân số trên 10.000 người, có sinh kế chủ yếu dựa vào biển. Ngoài quần thể Bàn Than – Hòn Mang – Hòn Dứa với giá trị địa chất khoảng 400 triệu năm, Tam Hải còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa và di tích lịch sử độc đáo.
Nghĩa trang cá Ông, tọa lạc tại thôn Thuận An, cách bờ biển hơn 100m. Trên vùng cát trắng rộng 2.000m2, giữa rừng dương vi vu lộng gió, nghĩa trang có đến hơn 500 ngôi mộ, là nơi an nghỉ của những “cụ cá” đã lụy vào bờ biển Tam Hải từ mấy trăm năm qua.
Các ngôi mộ cá Ông được chôn cất thành các dãy thẳng hàng, phủ cát, đánh dấu bằng đá ong ở hai đầu. Theo ngư dân địa phương, việc chôn cất được quy hoạch cụ thể, từ trước ra sau, dạt sang hai bên, với kích thước mộ tùy thuộc vào cá Ông lớn hay nhỏ.
Theo lý lịch di tích, nghĩa trang cá Ông ở Tam Hải đã tồn tại hơn 500 năm. Sử gia nhà Nguyễn ghi nhận, vua Gia Long từng được cá voi cứu sống khi thuyền gặp bão. Sau khi khôi phục đất nước, vua đã phong cho cá voi là “Nam Hải cự tộc Ngọc Lân Thượng Đẳng Thần”, lập đền thờ, chôn cất cẩn thận những con cá voi chết. Từ đó, người dân có tín ngưỡng xin cá Ông cứu giúp và thiết lập nơi thờ cúng.
Cụ ông Nguyễn Tấn Long (90 tuổi), được mệnh danh là nhà thơ “không tên” của làng chài Thuận An, không chỉ viết thơ về quê hương mà còn ghi chép về chuyện cá Ông cứu người và những lần các cụ cá vào bờ an nghỉ.
Theo ông Long, nhiều ngư dân địa phương từng được cá Ông cứu giúp khi gặp nạn trên biển, dìu tàu thuyền, đưa ngư dân an toàn vào bờ. Người dân chài tôn kính “ngài” như cha mẹ. Người đầu tiên nhìn thấy xác cá voi chết được xem là “trưởng nam” của làng, phải chịu tang 100 ngày với niềm tin rằng Ông sẽ phù hộ cho họ đi biển thuận lợi và đánh bắt được nhiều tôm cá.
Ông Nguyễn Ngọc Thọ, Bí thư Chi bộ thôn Thuận An, cho biết khi cá Ông lụy bờ, ngư dân sẽ đưa lên đất liền và các bậc cao niên trong làng sẽ chọn một gò đất cao ráo, hướng ra biển để lập đàn cúng tế, xin phép thần linh, thổ địa cho an táng cá Ông.
Sau 3 ngày, dân làng tiếp tục làm lễ “mở cửa mả” tại nghĩa trang. Trong những ngày diễn ra tang lễ, các làng chài lân cận cũng mang lễ vật đến viếng, góp phần lo việc an táng như để tỏ lòng tri ân đối với vị thần biển cả.
Năm 2008, nghĩa trang cá Ông tại xã Tam Hải được UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh. Nơi đây không chỉ là chốn linh thiêng mà còn gắn liền với lễ hội cầu ngư diễn ra vào 20 tháng Giêng âm lịch hàng năm, một trong những sinh hoạt văn hóa biển quan trọng được ngư dân giữ gìn và duy trì qua nhiều thế hệ. Đồng thời, đây cũng là điểm đến du lịch hấp dẫn cho du khách khi đặt chân đến xã đảo Tam Hải.
Tin Gốc: Dân Trí




