Iran đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội tồi tệ nhất thập kỷ khi tăng trưởng GDP gần như bằng 0, lạm phát tăng vọt và bất ổn địa chính trị – xã hội leo thang. Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hồi tháng 1, GDP thực của Iran chỉ tăng 0,3% năm 2025, giảm mạnh so với các năm trước đó (3,7% năm 2024 và 5,3% năm 2023).
Trước khi chiến sự xảy ra, lạm phát tại Iran đã lên tới gần 50% trong tháng 2, theo số liệu của cơ quan thống kê nước này. Sau hơn 5 tuần xung đột, các vấn đề kinh tế chỉ càng thêm trầm trọng. Ngoài nỗi sợ bị tấn công mỗi ngày, tác động dễ thấy nhất của chiến sự là một vòng xoáy tăng giá mới, từ nhu yếu phẩm như thực phẩm, đồ uống, thuốc men, tã lót đến bữa trưa tại các nhà hàng sang trọng trong thành phố.
Ở ngoại ô thủ đô Tehran, Amir (40 tuổi) cho biết trên AFP rằng giá loại bánh mỳ anh thường mua đã đột ngột tăng từ 700.000 rial lên 1 triệu rial (khoảng 0,75 USD). Một người bạn của anh cũng phải trả 180 triệu rial cho một viên thuốc chữa ung thư, vốn chỉ có giá 3 triệu rial trước xung đột. “Mà anh ấy phải mua 20 viên mỗi ngày”, Amir nói.
Kaveh – một họa sĩ tại Tehran – cho biết quán cà phê nổi tiếng Dobar ở trung tâm Tehran “đã tăng giá 25% với tất cả món chỉ trong một ngày”. Ngay cả ở vùng tây bắc Iran – nơi thường có nguồn hàng nhập khẩu dồi dào từ Thổ Nhĩ Kỳ, “một số sản phẩm đã tăng giá gấp 3 bình thường”, một phụ nữ 50 tuổi cho biết trên AFP.
Nhận thấy lạm phát tăng nhanh, Ngân hàng Trung ương Iran giữa tháng trước đã phát hành tờ tiền 10 triệu rial – mệnh giá cao nhất đang lưu hành. Trước đó một tháng, cơ quan này đã ra mắt tờ 5 triệu rial – cũng là kỷ lục khi đó, phản ánh sự mất giá mạnh của nội tệ kể từ sau cuộc xung đột tháng 6 năm ngoái với Mỹ và Israel.
Khi giá cả tăng gây thêm áp lực lên ngân sách hộ gia đình, nhiều người cũng rơi vào cảnh thất nghiệp. Chiến sự khiến nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, đẩy người lao động vào tình trạng bấp bênh và không biết có được trả lương hay không.
Chợ trên khắp cả nước rút ngắn thời gian mở cửa, các công ty xây dựng cũng sa thải hàng loạt lao động. Nhiều người trong số đó là lao động nhập cư từ Afghanistan. “Khi chiến sự bắt đầu, cơ hội việc làm trở nên hiếm hoi và mọi người ngừng xây dựng”, Faizullah Arab – một thợ sơn 23 tuổi cho biết khi trở về Afghanistan cuối tuần trước.
“Các chủ doanh nghiệp đã ra nước ngoài, nên việc kinh doanh cũng dừng lại”, Walijan Akbari, một lao động 42 tuổi, nói thêm.
Những người phụ thuộc vào Internet hoặc thương mại điện tử cũng gặp khó khăn trong hơn 5 tuần qua, khi chỉ còn mạng nội địa hạn chế của Iran hoạt động. “Tôi thực sự rất lo lắng về tương lai của chúng tôi, đặc biệt là về kinh tế. Sa thải hàng loạt, đóng cửa trên diện rộng… mọi thứ đều quá sức chịu đựng”, một phụ nữ 35 tuổi làm việc trong lĩnh vực tài chính tại Isfahan cho biết.
Các cuộc không kích nhằm vào ngành thép của Iran – lĩnh vực quan trọng với nhiều ngành công nghiệp – cùng các cơ sở hóa dầu, cầu đường, nhiều khả năng sẽ để lại tác động dài hạn lên nền kinh tế. Adnan Mazarei, cựu quan chức cấp cao của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về Trung Đông, nhận định hệ thống ngân hàng sau chiến sự cũng là một vấn đề đáng lo ngại..
“Trước khi xung đột nổ ra, các ngân hàng đã ở trong tình trạng khó khăn, dễ tổn thương, với bảng cân đối kế toán yếu”, ông nói. Mazarei cho rằng lĩnh vực này sẽ chịu thêm cú sốc do người tiêu dùng và doanh nghiệp không thể trả nợ.
Việc rút tiền tại các ATM trong thời gian chiến sự đã bị hạn chế, nhằm ngăn rút tiền hàng loạt. Tuy nhiên, thẻ và dịch vụ ngân hàng trực tuyến nhìn chung vẫn hoạt động trong phần lớn thời gian xung đột.
Vụ sụp đổ gần đây nhất là Ayandeh Bank, một trong những ngân hàng tư nhân lớn nhất nước này. Ayandeh sụp đổ cuối năm ngoái do nợ xấu và thua lỗ 5,2 tỷ USD.
Mazarei cho rằng Iran có thể cần tung thêm các gói giải cứu, buộc ngân hàng trung ương phải in thêm tiền. “Tất nhiên, điều này sẽ làm tăng cung tiền và tiếp tục đẩy lạm phát lên cao hơn”, ông cảnh báo.
VN-Index tăng gần 12 điểm, lên 1.674 điểm trong phiên cuối tháng nhờ dòng tiền tìm đến các cổ phiếu vốn hóa lớn. Tuy nhiên, so với vùng giá đầu tháng, chỉ số giảm đến 206 điểm. Diễn biến này khiến thị trường đứt mạch tăng 4 tháng liên tiếp, đồng thời xóa sạch thành quả tích lũy từ đầu năm.
Với mức giảm gần 11%, VN-Index nằm trong nhóm 10 chỉ số chứng khoán biến động tiêu cực nhất toàn cầu tháng này. Chỉ số đại diện cho sàn TP HCM xếp sau thị trường Dubai, Hàn Quốc, Indonesia, Nam Phi, Hy Lạp.
Sau nhiều tháng duy trì xu hướng tích cực, chứng khoán Việt Nam trải qua nhịp điều chỉnh mạnh trong những ngày đầu tháng 3, thời điểm chiến sự Trung Đông nổ ra. Chỉ số ghi nhận phiên giảm 115 điểm, mức cao kỷ lục tính theo giá trị tuyệt đối. Nhiều ngưỡng hỗ trợ quan trọng liên tiếp bị xuyên thủng, trong đó có mốc 1.600 điểm, bởi áp lực "call margin" và bán giải chấp.
Riêng với VN30, chỉ số có phiên giảm đến 6,5% (trong khi biên độ tối đa là 7%), sau đó tiếp tục trượt dài và có thời điểm xuống mức thấp nhất nửa năm.
VIC là cổ phiếu tác động tiêu cực nhất đến thị trường khi "thổi bay" hơn 48 điểm của VN-Index. Hai doanh nghiệp đầu ngành dầu khí là GAS và PLX cũng nằm trong nhóm ghì chỉ số xuống mạnh nhất. Các đại diện còn lại chủ yếu thuộc nhóm ngân hàng và chứng khoán.
Tuy nhiên, theo nhiều công ty chứng khoán, dữ liệu lịch sử cho thấy các nhịp điều chỉnh mạnh thường đi kèm xác suất phục hồi tương đối cao, củng cố quan điểm "phần thưởng dành cho sự kiên nhẫn", đặc biệt trong bối cảnh tháng 3 thường mang yếu tố mùa vụ thuận lợi. Nhóm phân tích Công ty Chứng khoán SSI cho rằng thị trường có thể được hỗ trợ bởi mặt bằng định giá trở nên hấp dẫn hơn sau nhịp điều chỉnh, triển vọng kết quả kinh doanh quý đầu năm cải thiện và nhiều doanh nghiệp đặt kế hoạch tăng trưởng lợi nhuận năm nay 20-30%.
Trong tháng 3, thanh khoản thị trường bình quân gần 29.000 tỷ đồng. Một số phiên có áp lực bán đột biến nên giá trị sang tay vọt lên trên 48.000 tỷ đồng. Riêng phiên cuối tháng, khớp lệnh chỉ còn 24.000 tỷ đồng bởi tâm lý thận trọng của nhà đầu tư trong nước khi thị trường chưa có tín hiệu rõ ràng.
Ngoài điểm số lao dốc, giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài cũng là điểm nhấn của thị trường chứng khoán tháng này. Khối ngoại có mạch xả hàng 14 phiên liên tiếp, nâng tổng giá trị rút ròng từ đầu năm đến nay lên trên 31.000 tỷ đồng. BSR, VCB, MBB, MSN và HDB lần lượt chia nhau các vị trí đứng đầu về giá trị bán ròng của khối ngoại.
Dự báo ngắn hạn, nhóm phân tích Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho rằng kịch bản cơ sở là VN-Index sẽ tích lũy hoặc đi ngang quanh vùng giá 1.650 điểm để chờ thông tin về dữ liệu vĩ mô quý I và đợt đánh giá giữa kỳ của FTSE Russell. Trong trường hợp chỉ số kiểm định lại vùng giá này, đó cũng là tín hiệu tích cực để xác lập đáy ngắn hạn, trước khi tiến lên 1.700 điểm.
Theo MBS, thị trường đã phục hồi nhưng nhà đầu tư vẫn nên thận trọng, giải ngân hoặc lướt sóng với tỷ trọng thấp và không mua đuổi trong các phiên tăng.
Hơn 700 người đã nộp đơn cho 2 vị trí đăng tuyển cuối tháng 4, từ sinh viên mới tốt nghiệp Đại học, công nhân nhà máy trên khắp Trung Quốc đến nhân viên văn phòng tại các siêu đô thị như Thượng Hải và Trùng Khánh. Bài đăng thu hút tới 59 triệu lượt xem chỉ trong vài giờ trên mạng xã hội Weibo, đồng thời tạo ra 21.000 cuộc thảo luận.
Việc này cho thấy sức ép trên thị trường lao động Trung Quốc ngày càng lớn. "Tôi không nghĩ bài đăng lại lan truyền mạnh như thế. Có vẻ người bình thường đang rất khó tìm việc", Zuo - chủ trang trại cho biết. Ông tiết lộ 10% ứng viên chỉ vừa tốt nghiệp Đại học.
Số liệu mới nhất của chính phủ Trung Quốc cho thấy tỷ lệ thất nghiệp chỉ hơn 5%. Tuy nhiên, tình trạng thiếu việc làm đang lên cao và thu nhập ở khu vực tư nhân đã tăng chậm hơn tăng trưởng kinh tế trong phần lớn thập kỷ qua. Cả những người lao động chân tay lẫn nhân viên văn phòng đều phàn nàn về văn hóa làm việc "996" - làm việc từ 9h sáng đến 9h tối, 6 ngày mỗi tuần.
Các nhà phân tích dự báo thị trường lao động sẽ xấu đi trong vài tháng tới, khi các nhà máy đối mặt chi phí tăng do xung đột Trung Đông, AI ngày càng được ứng dụng nhiều và số lượng kỷ lục 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học hè này bắt đầu tìm việc.
Phản ứng với tin tuyển dụng của Zuo "cũng cho thấy thị trường lao động vẫn đang rất cạnh tranh và thường có mức đãi ngộ thấp. Việc làm tại thành thị ngày càng kém hấp dẫn và khan hiếm", Lynn Song - kinh tế trưởng khu vực Trung Quốc tại ING nhận định.
Tăng trưởng kinh tế 5% của Trung Quốc hiện phụ thuộc lớn vào xuất khẩu, khi các hãng sản xuất hy sinh lợi nhuận để giành thị phần toàn cầu. Điều này tạo thêm áp lực lên người lao động trong nước.
James Guo (21 tuổi) - một trong những người nộp đơn chăn cừu - cho biết anh kiệt sức với công việc tại nhà máy sản xuất container. "Bạn không tưởng tượng nổi cảm giác làm hơn 13 tiếng mỗi ngày, vặn vít đến mức tay sưng phồng và đầy mụn nước, thậm chí không có thời gian đi vệ sinh đâu. Khối lượng công việc quá lớn", anh nói.
Thông báo của Zuo ưu tiên các cặp vợ chồng. Công việc là chăn 3.000 con cừu trên đồng cỏ rộng 2.000 hecta vào mùa hè. Mùa đông thì cho ăn trong nhà và dọn dẹp, khi nhiệt độ có thể xuống dưới âm 30 độ C. Dù vậy, mức lương sẽ là 8.000 nhân dân tệ (1.178 USD) mỗi tháng - cao hơn nhiều so với mức trung bình khoảng 6.000 nhân dân tệ tại các công ty tư nhân ở thành thị. Người chăn cừu còn được cung cấp chỗ ở và thực phẩm.
Shaun Rein - Giám đốc China Market Research Group cho biết những người có bằng thạc sĩ từ các đại học hàng đầu cũng tìm kiếm mức lương tương tự tại Thượng Hải. Tuy nhiên, phần lớn thu nhập của họ sẽ bốc hơi sau khi trả tiền thuê một căn hộ nhỏ xíu và các chi phí sinh hoạt cơ bản khác.
Zuo cho biết mức lương này tương xứng với mức độ khắc nghiệt của công việc. "Thu nhập cao, nhưng điều quan trọng nhất là bạn có thể làm lâu dài và vượt qua mùa đông hay không. Đây không phải là chuyến du lịch đâu", ông nói.
Nửa số người nộp đơn sinh vào thập niên 90 của thế kỷ trước. Đây là nhóm mà người lao động Trung Quốc gọi là "lời nguyền tuổi 35". Các nghiên cứu cho thấy phần lớn doanh nghiệp, kể cả khu vực công, thường bỏ qua ứng viên trên độ tuổi này.
Wu (28 tuổi) là nhân viên văn phòng trong lĩnh vực thương mại điện tử, hiện kiếm 10.000 nhân dân tệ mỗi tháng, nhưng vẫn bị công việc chăn cừu thu hút. "Tôi muốn thoát khỏi cuộc sống thành phố và không phải tiếp xúc với đủ kiểu người khó chịu nữa. Tôi có thể tận hưởng cuộc sống yên bình, tách biệt khỏi thế giới", cô nói.
Tuy nhiên, Zuo cuối cùng tuyển 4 người - gồm hai cặp vợ chồng - đều sinh vào thập niên 80 và từng làm việc tại trang trại trước đó. Dù vẫn giữ danh sách chờ gồm 40 cặp khác, ông cho biết sẽ không cân nhắc người độc thân hoặc thanh niên thành thị cho vị trí này.
"Ở chỗ chúng tôi, có thể cả năm bạn không gặp ai. Liệu họ có chịu nổi cảm giác cô đơn như vậy hay không. Tôi cũng chẳng biết nữa", Zuo nói.
Ngày 8-5, Dining Brands Group, công ty mẹ của chuỗi gà rán Hàn Quốc BHC, cho biết họ đang tiến hành bước đầu tiên để gia nhập thị trường Việt Nam, thông qua thỏa thuận nhượng quyền tổng với Hao Open Foods (trụ sở tại Singapore).
BHC Chicken là một trong những chuỗi nhà hàng gà rán hàng đầu và phổ biến nhất tại Hàn Quốc. Trên website, chuỗi này cho biết họ đang có hơn 2.300 cửa hàng trên toàn cầu.
Dining Brands Group đánh giá Việt Nam là một trong những thị trường tiêu dùng có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á và cũng rất có nhu cầu đối với ẩm thực Hàn Quốc. Chuỗi gà rán BHC theo đó đặt mục tiêu mở cửa hàng tại các thành phố lớn của Việt Nam như Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng, hướng tới mở 50 cửa hàng trong vòng 10 năm tới.
“Thông qua việc tận dụng mạng lưới phân phối và năng lực vận hành của đối tác địa phương, chúng tôi có kế hoạch mở rộng hệ thống cửa hàng một cách ổn định và xây dựng thương hiệu tại thị trường này”, báo Korea Herald dẫn lời CEO Dining Brands Group là ông Song Ho Seop.
Trong bối cảnh các thương hiệu tiêu dùng Hàn Quốc ngày càng được giới trẻ Việt Nam ưa chuộng, BHC cho biết sẽ điều chỉnh thực đơn phù hợp với khẩu vị địa phương nhưng vẫn giữ các món chủ lực như gà Bburinkle (gà rán phủ bột phô mai) và Matcho King (gà rán ướp nước tương) làm điểm nhấn.
Món Matcho King được BHC ra mắt vào năm 2015 và cho đến năm 2025 ghi nhận hơn 40 triệu lần tiêu thụ, mang lại doanh thu gần 800 tỉ won (577 triệu USD) cho chuỗi này.
