Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ điều thêm 5.000 binh sĩ tới Ba Lan, một động thái bất ngờ làm gia tăng sự bất định về chiến lược quân sự của Washington tại châu Âu.
Trong bài đăng trên nền tảng Truth Social hồi tuần trước, ông Trump liên hệ trực tiếp quyết định này với mối quan hệ giữa ông và Tổng thống cánh hữu Ba Lan Karol Nawrocki.
“Dựa trên chiến thắng bầu cử thành công của Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki, người mà tôi tự hào ủng hộ, cũng như mối quan hệ của chúng tôi với ông ấy, tôi vui mừng thông báo rằng Mỹ sẽ điều thêm 5.000 binh sĩ tới Ba Lan”, ông Trump viết.
Tuy nhiên, động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau khi Lầu Năm Góc hủy kế hoạch triển khai khoảng 4.000 binh sĩ tới Ba Lan trong khuôn khổ cắt giảm lực lượng Mỹ tại châu Âu.
Sự đảo ngược này làm dấy lên nhiều câu hỏi về chiến lược của Mỹ với châu Âu khi căng thẳng đã âm ỉ trong thời gian qua.
Động thái bất ngờ
Dù ông Trump mô tả đây là đợt triển khai mới, truyền thông Mỹ cho rằng tuyên bố này thực chất có thể là việc đảo ngược quyết định trước đó của Lầu Năm Góc.
Trước đó, Bộ Quốc phòng Mỹ bất ngờ dừng triển khai Lữ đoàn tác chiến thiết giáp số 2 thuộc Sư đoàn Kỵ binh số 1, đơn vị đóng tại bang Texas với hơn 4.000 binh sĩ vốn chuẩn bị luân chuyển tới Ba Lan và Đông Âu.
Theo Wall Street Journal, sau đó ông Trump được cho đã hỏi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về lý do hủy triển khai, đồng thời nói rằng Mỹ không nên “đối xử tệ với Ba Lan” do mối quan hệ gần gũi giữa hai nước.
Một số nguồn tin cho biết, một phần của lữ đoàn đã bắt đầu di chuyển khí tài và binh sĩ trước khi kế hoạch bị dừng lại.
Lầu Năm Góc chưa xác nhận liệu 5.000 binh sĩ mà ông Trump vừa công bố có phải chính là lực lượng từng bị hủy triển khai hồi đầu tháng hay không, hoặc liệu họ sẽ được điều động từ nơi khác tại châu Âu như Đức.
Hiện Ba Lan đang đồn trú khoảng 10.000 binh sĩ Mỹ, chủ yếu theo hình thức luân phiên.
Kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Ukraine, Ba Lan đã trở thành một trong những đối tác quân sự quan trọng nhất của Washington ở sườn đông NATO, đồng thời là trung tâm trung chuyển viện trợ quân sự phương Tây cho Kiev.
Năm 2020, Ba Lan và Mỹ ký Thỏa thuận Hợp tác Quốc phòng Tăng cường, mở rộng hợp tác quân sự và chính thức hóa sự hiện diện quân sự dài hạn hơn của Mỹ tại nước này.
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki hoan nghênh thông báo của ông Trump, gọi liên minh Ba Lan – Mỹ là “trụ cột an ninh sống còn đối với mọi gia đình Ba Lan và toàn bộ châu Âu”.
Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cũng bày tỏ ủng hộ. “Điều này không chỉ phục vụ an ninh của Ba Lan mà còn phục vụ an ninh của toàn bộ liên minh, và do đó cũng là lợi ích của chúng tôi”, ông cho biết.
Tính toán của Mỹ
Thông báo mới được xem là bước đảo chiều mạnh mẽ so với các tín hiệu gần đây cho thấy chính quyền ông Trump đang chuẩn bị cắt giảm hiện diện quân sự tại châu Âu.
Đầu tháng này, Washington công bố kế hoạch rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức sau cuộc tranh luận công khai giữa ông Trump và Thủ tướng Đức Friedrich Merz liên quan tới cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran. Sau đó, ông Trump còn ám chỉ việc cắt giảm có thể tiếp tục sâu hơn.
Cùng lúc đó, ông Trump nhiều lần cáo buộc các đồng minh NATO ở châu Âu không chi đủ cho quốc phòng và không hỗ trợ đầy đủ chính sách của Mỹ tại Trung Đông.
Các nhà phân tích cho rằng quyết định liên quan tới Ba Lan cũng phản ánh cách tiếp cận liên minh ngày càng mang tính “có qua có lại” của ông Trump, đưa ra các động thái bất lợi với những chính phủ mà ông cho là không thân thiện hoặc không hữu ích, đồng thời ưu ái các nhà lãnh đạo và quốc gia gần gũi hơn với đường lối chính trị cánh hữu của ông.
Đức và Tây Ban Nha gần đây đều bị giới chức chính quyền ông Trump chỉ trích liên quan tới lập trường về Iran và chi tiêu quốc phòng, trong khi chính phủ Ba Lan duy trì quan hệ chặt chẽ với ông Trump và phong trào MAGA.
Trước cuộc gặp với các đối tác NATO tại Thụy Điển, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói: “Giống như bất kỳ liên minh nào, nó phải mang lại lợi ích cho tất cả các bên tham gia. Phải có sự hiểu biết rõ ràng về những kỳ vọng”.
Ông Rubio nói thêm: “Quan điểm của tổng thống, và thẳng thắn mà nói là sự thất vọng của ông ấy đối với một số đồng minh NATO về phản ứng trước các chiến dịch của chúng tôi ở Trung Đông, đã được ghi nhận rõ ràng. Điều đó sẽ cần phải được giải quyết”.
Trong khi đó, Ba Lan nổi lên là một trong những nước NATO chi tiêu quốc phòng cao nhất, với khoảng 4,5% GDP dành cho quốc phòng.
Ba Lan cũng là một trong những nước ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất và liên tục thúc đẩy sự hiện diện quân sự lớn hơn của Mỹ trên lãnh thổ của mình.
Vì vậy, việc triển khai quân lần này được cho là vừa mang tính chiến lược vừa mang màu sắc chính trị, củng cố sườn đông NATO đồng thời phát tín hiệu ủng hộ cho một trong những đồng minh thân cận nhất của ông Trump tại châu Âu vào thời điểm ông công khai đặt dấu hỏi về quan hệ với các đối tác khác trên lục địa.
Tuy nhiên, sự mơ hồ xung quanh thông báo này cũng cho thấy sự khó đoán của ông Trump trong chính sách châu Âu, khi các đồng minh vẫn đang cố xác định liệu Mỹ có đang giảm cam kết tổng thể với NATO hay chỉ đơn giản là tái định hình liên minh xung quanh các chính phủ mà ông Trump cho là thân cận hơn với Mỹ.
Theo Hãng tin Reuters ngày 19-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc Iran "vi phạm hoàn toàn" thỏa thuận ngừng bắn khi tấn công các tàu thuyền gần eo biển Hormuz.
"Iran đã nổ súng ngày hôm qua tại eo biển Hormuz - một sự vi phạm hoàn toàn thỏa thuận ngừng bắn!" - ông Trump viết trên Truth Social.
Tổng thống Mỹ cũng cho biết các quan chức nước này sẽ có mặt tại Islamabad (Pakistan) vào ngày 20-4 để tham gia đàm phán với Iran, đồng thời mô tả đề xuất của Mỹ là "rất công bằng và hợp lý" và kỳ vọng Tehran sẽ chấp thuận.
Tuy nhiên ông cảnh báo nếu đàm phán thất bại, Washington sẵn sàng ra lệnh phá hủy cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran:
"Chúng tôi đã đưa ra một thỏa thuận rất công bằng và hợp lý, tôi hy vọng họ sẽ chấp nhận. Nếu không, Mỹ sẽ đánh sập từng nhà máy điện và từng cây cầu ở Iran. Mỹ sẽ không nhân nhượng!".
Theo Reuters, eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới - đã gần như đóng cửa kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hôm 28-2.
Khi Iran lần đầu tuyên bố sẽ mở lại tuyến đường này, giá dầu thế giới lập tức giảm mạnh, còn thị trường chứng khoán bật tăng. Tuy nhiên sau khi ông Trump tuyên bố tiếp tục siết chặt hoạt động vận chuyển của Iran, Tehran hôm 19-4 xác nhận vẫn sẽ duy trì đóng cửa eo biển.
Cùng ngày, hai tàu Jag Arnav và Sanmar Herald treo cờ Ấn Độ báo cáo bị nổ súng khi cố tiếp cận khu vực này. Tuy nhiên theo các phương tiện truyền thông khác, hai tàu nói trên chỉ bị Iran chặn lại khi cố đi qua eo biển, mô tả "có nổ súng" trong vụ việc nhưng không nói các tàu này bị tấn công.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết hiện hai bên vẫn còn bất đồng lớn về vấn đề hạt nhân và tình trạng của eo biển Hormuz - hai điểm nghẽn chính trong tiến trình thương lượng.
Theo Hãng tin Reuters, Nga và Ukraine ngày 15-5 đã trao đổi mỗi bên 205 tù binh chiến tranh, một phần trong thỏa thuận gắn với lệnh ngừng bắn kéo dài ba ngày hồi đầu tháng này do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng cho biết đây là bước đầu tiên trong kế hoạch trao đổi tù binh quy mô lớn hơn, sau khi Kiev và Matxcơva đồng ý trao đổi 1.000 tù binh mỗi bên. "205 người Ukraine đã trở về nhà. Phần lớn trong số họ bị giam giữ từ năm 2022", ông Zelensky viết trên Telegram.
Theo Cơ quan tình báo quân sự Ukraine (HUR), nhiều quân nhân được trả tự do từng tham gia phòng thủ thành phố cảng Mariupol trước khi nơi này thất thủ vào tay Nga năm 2022. Kiev cũng đưa về nước hàng chục sĩ quan cùng nhiều binh sĩ và hạ sĩ quan.
Cùng ngày, hai nước đồng thời trao đổi thi thể các quân nhân tử trận. Nga trao trả cho Ukraine 526 thi thể và nhận lại 41 thi thể từ phía Kiev.
Cả Nga và Ukraine đều cảm ơn UAE đã đứng ra làm trung gian cho cuộc trao đổi. Bộ Quốc phòng Nga cho biết các quân nhân Nga sau khi được trao trả hiện ở Belarus để nhận hỗ trợ y tế và tâm lý.
Một trong những quân nhân Ukraine được trả tự do, Yevhen Yeremenko, bày tỏ sự hạnh phúc khi trở về sau bốn năm bị giam giữ, nhưng vẫn lo lắng cho những đồng đội còn ở lại.
"Vẫn còn nhiều người đang chờ được trở về. Xin đừng quên họ", anh nói với Reuters.
Các cuộc trao đổi tù binh hiện là một trong số ít kết quả cụ thể đạt được từ các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian giữa Nga và Ukraine, trong bối cảnh nỗ lực chấm dứt cuộc chiến kéo dài sang năm thứ năm vẫn rơi vào bế tắc.
Trước đó, lệnh ngừng bắn từ ngày 9 đến 11-5 nhân dịp Ngày Chiến thắng tại Nga liên tục xuất hiện cáo buộc vi phạm từ cả hai phía.
Chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn kết thúc, Nga mở cuộc tập kích đường không quy mô lớn vào Ukraine với hơn 1.500 máy bay không người lái và hàng chục tên lửa.
Trong khi đó, Ukraine cũng tăng cường đáp trả bằng các đợt tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở dầu khí và hạ tầng năng lượng trên lãnh thổ Nga.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 24/6 tuyên bố thỏa thuận cuối cùng với Iran không thể bao gồm bất kỳ khoản phí nào đối với hoạt động vận chuyển hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy huyết mạch vận chuyển 1/5 dầu mỏ toàn cầu.
“Điều đó là không thể chấp nhận được đối với tôi”, ông Trump nói khi trả lời câu hỏi của một phóng viên tại Phòng Bầu dục, liên quan tới việc Iran thu phí qua eo biển Hormuz.
Trước đó cùng ngày, trong một tuyên bố trên mạng xã hội, Tổng thống Trump tuyên bố Iran đã đảm bảo rằng sẽ không thu bất kỳ khoản phí nào với các tàu đi qua eo biển Hormuz.
"Iran đã thông báo với Mỹ rằng không thuế quan, không phí bảo hiểm và không có bất kỳ khoản phí nào khác mà phía Iran yêu cầu đối với các tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz", Tổng thống Trump cho biết.
Nhà lãnh đạo Mỹ cảnh báo nếu Iran không thực hiện cam kết trên, các cuộc đàm phán "sẽ chấm dứt ngay lập tức".
Mặc dù bản ghi nhớ mà Tổng thống Trump đã ký vào tuần trước không cho phép Iran thu phí tại eo biển Hormuz trong 60 ngày tới, nhưng bản ghi nhớ vẫn để ngỏ khả năng Tehran có thể làm như vậy sau thời hạn 60 ngày.
Bản ghi nhớ nêu rõ vấn đề đi lại qua eo biển Hormuz sẽ được thảo luận cùng với các quốc gia Vùng Vịnh, trong khi Mỹ tuyên bố sẽ không cho phép một cơ chế ưu tiên Iran mà gây bất lợi cho họ.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết việc thu phí trên eo biển Hormuz sẽ không xảy ra, trong bối cảnh có thông tin cho rằng Iran đang tìm cách thiết lập một cơ chế với Oman để điều tiết giao thông trên tuyến đường thủy quan trọng này.
Tuyên bố của ông Rubio được đưa ra trong một cuộc họp báo ở Kuwait, nhắc lại lập trường phản đối của Tổng thống Trump đối với ý tưởng Iran áp đặt chi phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
“Tôi nghĩ cả thế giới sẽ phản đối bất kỳ cơ chế nào thu phí qua tuyến đường thủy quốc tế. Đơn giản là vậy. Tổng thống đã nói rõ rằng điều đó sẽ không xảy ra”, ông Rubio nói với các phóng viên.
“Tôi không biết quốc gia nào trên thế giới ủng hộ việc thu phí sử dụng eo biển. Điều đó sẽ không xảy ra. Tổng thống đã nói rất rõ ràng”, ông Rubio nhấn mạnh.
Ngoại trưởng Rubio đến Kuwait để trấn an các đồng minh trong khu vực giữa lúc xuất hiện nhiều hoài nghi về việc liệu bản ghi nhớ gần đây giữa Mỹ và Iran, nhằm mục đích chấm dứt xung đột, có thể giúp cải thiện lợi ích an ninh của họ hay không.
Ông Rubio nhắc lại sự cần thiết Tehran phải tuân thủ các cam kết của mình theo thỏa thuận hòa bình song phương.
"Nếu họ không thực hiện những cam kết đó, tổng thống có rất nhiều lựa chọn", Ngoại trưởng Mỹ nói thêm.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuần này xác nhận Iran đang hoàn thiện một cơ chế quản lý mới cho eo biển Hormuz, với sự phối hợp cùng Oman. Ông khẳng định chỉ có Iran và Oman là hai quốc gia ven biển của eo biển này.
"Iran sẽ thu phí đối với các dịch vụ ở eo biển Hormuz. Cơ chế này và các thỏa thuận quản lý eo biển đang được soạn thảo. Chúng tôi đã bắt đầu tham vấn với Oman từ lâu và đã thảo luận với một số quốc gia khác", ông Baghaei nói.
"Các cơ chế quản lý eo biển Hormuz phần lớn đã được hoàn thiện với Oman. Việc quá cảnh an toàn sẽ được đảm bảo trong khi vẫn giữ vững chủ quyền và thẩm quyền của Iran đối với eo biển", ông bổ sung.
