Ở Việt Nam, trong vô vàn những sản vật của biển, có một loài cá mang cái tên vừa độc đáo vừa dễ khiến người nghe phải bật cười ngượng ngùng: Cá cu – Cái tên ngộ nghĩnh này đã trở thành điểm nhấn trong bản đồ ẩm thực miền Trung, khiến du khách tò mò, còn người dân địa phương thì xem như một phần quen thuộc trong bữa cơm hằng ngày.
Cá cu, hay còn được gọi là cá bè, bè cu, là loài cá quen thuộc với ngư dân miền Trung, đặc biệt là ở Đà Nẵng. Chúng có hình dáng khá giống cá ngừ, thân hơi dẹp, vảy màu trắng bạc, mõm nhọn và răng sắc. Trước kia, cá cu chỉ phổ biến trong bữa cơm gia đình của người dân vùng biển, nay đã trở thành món ngon được nhiều nhà hàng đưa vào thực đơn để phục vụ khách du lịch.
Cá cu thường có nhiều nhất vào mùa xuân, đặc biệt là sau Tết Nguyên đán. Vào thời điểm này, thịt cá săn chắc, béo và ngọt, được đánh giá là ngon nhất trong năm.
Nhìn bề ngoài, cá cu có hình dáng khá giống cá ngừ, nhưng thân hơi dẹp hơn, phủ lớp vảy màu trắng bạc óng ánh dưới ánh nắng biển. Mõm cá nhọn, răng sắc bén mọc thành vòng hướng vào trong, cho thấy đây là loài săn mồi. Cá cu có thể dài từ 40 đến 70cm, thịt nhiều, săn chắc, thơm và trắng mịn.
Khác với nhiều loài cá da trơn thường có mùi tanh, thịt cá cu lại tươi ngọt, hài hòa giữa độ mềm và độ dai, nhờ đó được nhiều người dân cũng như du khách ưa chuộng. Mùa đánh bắt cá cu diễn ra quanh năm, nhưng tập trung nhất là từ tháng 2 đến tháng 4, khi ngư dân miền Trung ra khơi thường xuyên gặp mẻ lưới đầy ắp loài cá này.
Thức ăn của cá cu cũng khá đa dạng. Khi còn nhỏ, chúng thường ăn các loại thực vật nổi hoặc mảnh vụn hữu cơ trong nước. Khi trưởng thành, khẩu phần chính của cá cu gồm cá sòng mắt to và nhiều loài động vật không xương sống. Chính nhờ chế độ ăn giàu dưỡng chất từ biển cả, thịt cá cu có hương vị thơm béo đặc trưng, ít loại cá khác sánh được.
Từ lâu, người dân miền biển đã quen thuộc với cá cu và xem đây là một nguyên liệu quý trong gian bếp. Món ăn chế biến từ cá cu phong phú, phù hợp cho cả bữa cơm gia đình lẫn các dịp sum họp. Cá cu có thể kho síp nước ăn cùng bún, tạo ra một món ăn giản dị nhưng đậm đà. Cháo cá cu là lựa chọn ưa thích vào những ngày trời hanh khô hoặc chuyển lạnh, nhờ vị thanh, dễ ăn và bổ dưỡng. Ngoài ra, cá cu còn có thể nấu canh chua với măng, lá me, khế; hoặc chiên giòn rồi dầm nước mắm pha tỏi, ớt, đường, chanh, ăn kèm rau sống – một sự kết hợp đậm chất miền Trung.
Nhờ hương vị thơm ngon cùng cái tên lạ tai, cá cu ngày nay đã trở thành món ăn đặc sản, khiến thực khách từ phương xa cũng phải tìm mua để thưởng thức.
Phổ biển trong các nhà hàng là cháo cá cu, lẩu cá cu, cá cu hấp hay cá cu nướng. Trong đó, cháo cá cu được xem là đặc sản đặc trưng của Đà Nẵng, khiến nhiều du khách mê mẩn. Để nấu món cháo này, cá được làm sạch rồi ướp cùng nước mắm, gừng, muối, đường, tiêu… cho thấm vị.
Gạo thì rang vàng trước khi nấu để cháo thơm và không bị đặc quánh. Khi cháo nhừ, người nấu mới cho cá vào, ninh thêm vài phút, sau đó nêm hành tím, hành lá, tiêu để dậy mùi, tạo nên bát cháo nóng hổi, ngọt thịt cá, cay nồng vị tiêu, ăn vừa ngon vừa bổ dưỡng.
Không chỉ lẩu, cá cu hấp cách thủy cũng là món ăn được đánh giá cao trong các nhà hàng tại thành phố này. Cá tươi được hấp cùng sả bằm, ớt và nấm mèo, giữ trọn vị ngọt tự nhiên, khi ăn cuốn cùng bánh tráng, rau sống, chuối chát, khế chua, chấm nước mắm tỏi ớt thì ngon khó cưỡng.
Lẩu cá cu lại chinh phục thực khách bởi hương vị ngọt thanh của nước dùng gà nấu cùng đầu và đuôi cá, thêm cà chua, đậu bắp, rau thơm và gia vị cay nồng. Khi trút cá vào, thịt cá săn chắc, nước lẩu đậm đà, ăn kèm bún và rau xanh tạo nên món ăn vừa ấm bụng vừa khó quên.
Hiện nay, cá cu không chỉ phổ biến trong đời sống của người dân miền biển mà còn trở thành một sản phẩm thương mại có giá trị. Trên thị trường, giá cá cu dao động khoảng 150.000 – 450.000 đồng/kg – mức giá tương đối cao so với nhiều loại cá khác. Tuy nhiên, nhờ hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng, loại cá này vẫn luôn “đắt hàng”, đặc biệt trong các mùa du lịch khi lượng khách đổ về Đà Nẵng tăng mạnh. Điều này cũng góp phần nâng cao thu nhập cho ngư dân, thúc đẩy ngành dịch vụ ăn uống, và làm phong phú thêm bức tranh ẩm thực miền Trung.
Về giá trị dinh dưỡng, cá cu cung cấp nhiều đạm, ít chất béo xấu, giàu khoáng chất và vitamin cần thiết cho cơ thể. Nhờ đó, món ăn từ cá cu không chỉ ngon miệng mà còn tốt cho sức khỏe, phù hợp với cả người lớn tuổi lẫn trẻ em. Trong bối cảnh ngày càng nhiều du khách quan tâm đến ẩm thực địa phương và xu hướng ăn uống lành mạnh, cá cu trở thành lựa chọn đáng chú ý.
Hiện nay nhiều bạn trẻ có xu hướng thu mình lại trên mạng xã hội. Thay vì trước đây luôn check-in, cập nhật mọi hoạt động cá nhân ở mọi nơi, nay một số bộ phận giới trẻ chẳng còn hứng thú.
Nhiều người dùng chọn cách ở ẩn bằng cách xóa luôn ảnh đại diện, tắt trạng thái hoạt động, tắt luôn chế độ đã xem, thậm chí còn khóa bảo vệ trang cá nhân.
Lê Bảo Ngọc (25 tuổi, TP.HCM) cho rằng rất thoải mái khi tắt "trạng thái hoạt động" của các nền tảng mạng xã hội suốt 4-5 năm nay. Cô kể, như vậy khiến mình không còn bận tâm người khác có đọc tin nhắn của mình hay chưa.
“Có nhiều lúc người ta nhắn mà tôi không muốn trả lời ngay. Nếu còn bật trạng thái hoạt động mà không phản hồi liền, lỡ nhấn đã xem thì trong người thấy bồn chồn lắm, vì sợ người ta nghĩ này kia. Tắt phần trạng thái hoạt động, sẽ không còn ai biết cả”, Ngọc nói.
Còn Trà My (28 tuổi, Huế) thừa nhận bị overthinking (suy nghĩ quá nhiều) khá nặng, nên nếu thấy người ta đang hoạt động mạng xã hội mà không xem tin nhắn, hoặc đã xem mà không trả lời, cô sẽ tự tưởng tượng ra rất nhiều kịch bản. "Suy bụng ta ra bụng người", cô tắt hết các trạng thái, đến giờ chắc cũng được khoảng 6-7 năm rồi.
“Mình tắt trạng thái trên mọi nền tảng dùng để kết nối với người khác. Mình cũng không muốn rơi vào tình huống bị hỏi kiểu sao online mà không rep, hay đã xem rồi mà sao không trả lời”, My bày tỏ.
Cô nói thêm thỉnh thoảng bị lười giao tiếp, không muốn nói chuyện với ai nên tắt trạng thái đi để mọi người đỡ nhắn. Lâu dần thành quen nên cô không bật lại nữa. "Ngoài những lúc như vậy, mọi người nhắn, mình vẫn xem và trả lời bình thường", cô cho hay.
Anh Duy (27 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM) cho biết tắt gần như toàn bộ trạng thái trên các nền tảng mạng xã hội như Messenger, Facebook, Instagram, đồng thời để tài khoản ở chế độ riêng tư. Zalo, WeChat cũng tắt chức năng kết bạn, cũng được khoảng 7-8 năm rồi.
Mục đích Duy dùng mạng xã hội hay các ứng dụng nhắn tin chủ yếu là phục vụ công việc và thỉnh thoảng vào bình luận cho vui, đôi khi anh mở lại chỉ để đăng story hay cập nhật thông tin.
Duy nói thêm, điều này chủ yếu xuất phát từ tính chất công việc, không phải để thử lòng hay xem mình quan trọng với ai. “Thử tưởng tượng sau giờ làm, về nhà chỉ muốn nghỉ ngơi nhưng lại thấy tin nhắn Zalo, Messenger. Nếu tài khoản hiển thị trạng thái mình đang online mà không đọc thì cũng kì”, Duy nói.
Tương tự Hải Nam (24 tuổi, TP.HCM) thừa nhận nên tắt đi cho đỡ phiền. Ngoài những việc quan trọng cần trả lời ngay, còn lại Nam cho rằng anh thường phản hồi khá chậm hay bị lười trả lời những việc không quá gấp. Nếu để trạng thái online, người khác thấy mình đang hoạt động mà không trả lời thì cũng dễ bị làm phiền thêm.
“Mình cũng tắt luôn “đã xem” để không còn rơi vào tình huống bị hỏi “sao seen mà không reply”. Nhờ vậy thấy thoải mái hơn nhiều. Ngược lại, khi mình nhắn tin cho người khác, mình cũng không quá bận tâm họ trả lời lúc nào, trừ khi đó là việc gấp hoặc quan trọng”, Nam bày tỏ.
16h30 mỗi ngày, anh Nguyễn Công Ty, 43 tuổi, nhờ người nhà bệnh nhi cùng phòng trông giúp con trai, để ra chợ mua thực phẩm rồi ghé "Nhà Hy vọng" nấu nướng.
Đầu năm 2026, con trai 14 tuổi phát hiện mắc ung thư xương, chuyển từ Đà Nẵng lên Bệnh viện Trung ương Huế điều trị. Vốn là thợ điện nước quanh năm làm việc chân tay, ít khi nội trợ, anh loay hoay khi phải một mình chăm con ốm. Ngoài phác đồ điều trị, anh trăn trở nhất việc tìm chỗ nấu ăn. "Trẻ ung thư cần ăn đồ tự nấu để đảm bảo vệ sinh và hợp khẩu vị, việc thuê trọ riêng có bếp lại quá tốn kém", anh Ty nói.
Ngay ngày đầu nhập viện, nỗi lo được giải quyết khi anh biết đến nhà bếp sát bệnh viện. Thủ tục đăng ký đơn giản thông qua điều dưỡng. Phụ huynh chỉ cần mang theo nồi, bát cá nhân; toàn bộ bếp gas, dụng cụ nấu, điện, nước và gia vị đều được miễn phí.
Lần đầu vào bếp, người thợ điện nước bất ngờ trước không gian ngăn nắp. Bếp có 4 cụm gas đôi, phục vụ hàng chục người mỗi buổi. Dù đông đúc, mọi người đều kiên nhẫn chờ đến lượt, ưu tiên chế biến các món đơn giản, nấu nhanh để nhường chỗ cho người đến sau.
Khu bếp nằm ngay cạnh chợ dân sinh giúp việc mua sắm thuận tiện. Từ ngày ăn cơm bố nấu, con trai anh dung nạp tốt hơn, không còn ngán ngẩm những suất cơm hộp. Việc tự tay chuẩn bị bữa ăn không chỉ mang lại sự an tâm về chất lượng mà còn giúp gia đình tiết kiệm từ 3 đến 7 triệu đồng tiền thuê trọ mỗi tháng.
Anh Ty là một trong 50 phụ huynh đang sử dụng nhà bếp miễn phí mang tên Nhà Hy vọng. Hoạt động từ năm 2015, mô hình này tạo không gian sinh hoạt chung, trang bị sẵn bếp, tủ lạnh, máy giặt, giúp các gia đình bệnh nhi vơi bớt khó khăn.
Bà Trương Kim Yến, Điều dưỡng trưởng khoa Nhi Ung bướu, bệnh viện Trung ương Huế, người quản lý Nhà Hy vọng, cho biết bất cứ phụ huynh nào có nhu cầu đều được bệnh viện hỗ trợ. Nhờ khu bếp, các gia đình cân đối được chi tiêu, chủ động dinh dưỡng cho trẻ. Nguồn lương thực do các nhà hảo tâm hỗ trợ thi thoảng được gửi đến giúp bệnh nhi đổi bữa.
Hiện tại, chi phí thuê mặt bằng của Nhà Hy vọng do Quỹ Hy vọng tài trợ. Tiền mua gạo, gas, điện, nước và nhu yếu phẩm mỗi tháng khoảng 10 triệu đồng vẫn phụ thuộc vào nguồn kêu gọi đóng góp. Việc chưa có đơn vị tài trợ dài hạn buộc bệnh viện luôn phải tính toán, xoay xở từng tháng để duy trì đỏ lửa khu bếp.
"Bệnh nhi cần ăn uống mỗi ngày, chúng tôi cố gắng không để bếp ăn đóng cửa, đồng thời mong có đơn vị đồng hành hỗ trợ chi phí tiện ích lâu dài", bà Yến nói.
Bếp chung cũng là "phao cứu sinh" với chị Hoàng Ánh Tuyết, 43 tuổi, ở xã Khe Tre (TP Huế). Theo con trai 11 tuổi mắc ung thư xương vào viện 9 tháng nay, chị Tuyết xin nghỉ không lương, gánh nặng kinh tế dồn lên vai người chồng làm việc cách bệnh viện 70 km.
Quá trình vào hóa chất khiến con kén ăn, chị Tuyết tận dụng khu bếp chung để nấu những món quen thuộc, kích thích vị giác của trẻ. Gạo, trứng mang từ quê lên, rau thịt mua sẵn bảo quản trong tủ lạnh chung giúp hai mẹ con lo trọn bữa ăn cả ngày với số tiền bằng một suất cơm bụi. Khoản tiền tiết kiệm được, chị tích cóp để mua thuốc ngoài danh mục bảo hiểm cho con với giá 28 triệu đồng mỗi liều.
"Khu bếp giúp vơi bớt gánh nặng kinh tế, con cái được ăn uống đủ chất, an toàn để tiếp tục chiến đấu với bệnh tật", chị Tuyết nói. Người phụ này cũng mong mỏi khu bếp sớm được trang bị thêm hệ thống bếp nấu để phụ huynh giảm thời gian chờ đợi.
Dưới góc độ chuyên môn, bác sĩ Nguyễn Thị Kim Hoa, Phó trưởng khoa Nhi Ung bướu - huyết học - ghép tủy, bệnh viện Trung ương Huế, đánh giá cao vai trò của Nhà Hy vọng trong quá trình điều trị. Hóa chất làm thay đổi vị giác, khiến trẻ mệt mỏi và biếng ăn.
"Việc cha mẹ tự tay nấu những bữa cơm nóng hổi, đảm bảo tiêu chí 'ăn chín, uống sôi' và đúng sở thích không chỉ giúp trẻ ngon miệng mà còn mang lại tâm lý vui vẻ, tích cực hơn", bác sĩ Hoa nói.
Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng tổ chức cuộc thi "Lối sống xanh - Đại sứ năng động bảo vệ môi trường" dành cho học sinh tiểu học cả nước trong hè này.
Lễ phát động được tổ chức tại Trường tiểu học Phương Mai (Hà Nội) sáng 11-5.
Đây là cuộc thi làm video dành cho học sinh tiểu học trên cả nước để thể hiện quan điểm, hiểu biết về vấn đề bảo vệ môi trường và thực hành lối sống xanh.
Thí sinh sẽ thực hiện một video clip với thời lượng từ 2 - 5 phút, trình bày hiểu biết của mình về các sáng kiến bảo vệ môi trường, từ đó lan tỏa thông điệp về lối sống xanh tới cộng đồng.
Tại lễ phát động cuộc thi, các thầy trò Trường tiểu học Phương Mai đã bày tỏ hứng thú rất lớn tới cuộc thi ý nghĩa này.
Trong phần giao lưu trả lời các câu hỏi, các em học sinh cũng cho thấy sự quan tâm về môi trường, những kiến thức về phân loại rác thải, tái chế rác thành các sản phẩm hữu ích…
