Đó là cà muối. Mùa hè, khi thời tiết nắng nóng, chỉ cần bát nước rau muống luộc hoặc bát canh cua mùng tơi ăn với cà muối là xua tan sự bức bối.
Tuy nhiên, xét dưới góc độ dinh dưỡng và sức khỏe, đặc biệt là đối với chức năng thận, việc tiêu thụ cà muối thường xuyên lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Những ảnh hưởng này chủ yếu đến từ hàm lượng muối cao, quá trình lên men và các hợp chất sinh ra trong quá trình bảo quản.
Vấn đề lớn nhất của cà muối là lượng natri rất cao. Trong quá trình muối, cà được ngâm trong dung dịch muối đậm đặc để lên men và bảo quản lâu dài.
Khi ăn nhiều thực phẩm giàu natri, cơ thể sẽ phải giữ nước để cân bằng nồng độ muối trong máu, từ đó làm tăng áp lực lên thận – cơ quan chịu trách nhiệm lọc và đào thải các chất dư thừa. Lâu dài, điều này có thể góp phần làm suy giảm chức năng thận, nhất là ở những người đã có bệnh lý nền như tăng huyết áp hoặc suy thận.
Bên cạnh đó, tiêu thụ nhiều natri còn liên quan trực tiếp đến tăng huyết áp – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương thận. Khi huyết áp tăng, các mạch máu nhỏ trong thận bị tổn thương, làm giảm khả năng lọc máu. Do đó, việc ăn cà muối thường xuyên có thể gián tiếp làm trầm trọng thêm các vấn đề về thận thông qua cơ chế này.
Ngoài yếu tố muối, quá trình lên men cà muối nếu không đảm bảo vệ sinh có thể sinh ra các vi khuẩn có hại hoặc hợp chất không mong muốn. Những chất này khi tích tụ trong cơ thể không chỉ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa mà còn làm tăng gánh nặng giải độc cho thận. Đối với người có chức năng thận yếu, khả năng xử lý các chất này kém hơn, dẫn đến nguy cơ tích tụ độc tố.
Người có vấn đề về dạ dày: Do đặc tính lên men và vị chua mặn, cà muối dễ kích thích niêm mạc dạ dày, khiến lượng axit tiết ra nhiều hơn. Điều này có thể làm tình trạng viêm loét hoặc trào ngược trở nên nghiêm trọng hơn.
Đặc biệt, cà muối chưa chín kỹ còn dễ gây đầy bụng, khó tiêu, khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động quá mức.
Người mắc bệnh thận: Cà muối chứa lượng muối cao, trong khi thận là cơ quan chịu trách nhiệm lọc và đào thải natri. Việc tiêu thụ món ăn này thường xuyên sẽ tạo áp lực lớn lên thận, khiến chức năng lọc suy giảm.
Về lâu dài, người bệnh có thể gặp tình trạng giữ nước, phù nề và rối loạn điện giải.
Người bị cao huyết áp: Hàm lượng muối cao trong cà muối là yếu tố khiến huyết áp dễ tăng. Với những người đã có tiền sử cao huyết áp, việc ăn món này có thể làm huyết áp khó kiểm soát hơn, từ đó gia tăng nguy cơ biến chứng như đột quỵ hoặc các bệnh tim mạch.
Phụ nữ đang mang thai: Trong thai kỳ, chế độ dinh dưỡng cần được kiểm soát chặt chẽ. Cà muối không chỉ mặn mà còn là thực phẩm lên men, dễ ảnh hưởng đến cơ thể nhạy cảm của mẹ bầu. Ăn mặn nhiều có thể dẫn đến phù nề hoặc tăng huyết áp thai kỳ, gây nguy cơ cho cả mẹ và thai nhi.
Người có bệnh tim mạch: Việc tiêu thụ nhiều muối khiến cơ thể giữ nước, làm tăng gánh nặng cho tim. Với người có bệnh lý tim mạch, ăn cà muối thường xuyên có thể khiến tim phải làm việc nhiều hơn, từ đó làm tăng nguy cơ biến chứng. Một chế độ ăn nhạt và cân bằng sẽ có lợi hơn cho nhóm đối tượng này.
Dù là món ăn quen thuộc, cà muối vẫn cần được sử dụng một cách hợp lý. Hiểu rõ thể trạng của bản thân và điều chỉnh khẩu phần phù hợp sẽ giúp hạn chế rủi ro, đồng thời bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Dù không cần loại bỏ hoàn toàn, nhưng cà muối nên được sử dụng một cách hợp lý để tránh gây hại:
– Chỉ nên ăn với lượng nhỏ: Xem cà muối như món ăn kèm, không nên dùng thường xuyên hoặc ăn quá nhiều trong một bữa.
– Ưu tiên cà muối chín kỹ: Cà muối chưa đủ độ chua có thể chứa chất không tốt, dễ gây đầy bụng hoặc khó tiêu.
– Hạn chế ăn quá mặn: Có thể rửa sơ cà trước khi ăn để giảm bớt lượng muối.
– Kết hợp với thực phẩm thanh đạm: Ăn cùng rau luộc, canh nhạt để cân bằng lượng muối nạp vào cơ thể.
– Bảo quản đúng cách: Tránh dùng cà muối đã để quá lâu, có dấu hiệu nổi váng, mềm nhũn hoặc có mùi lạ.
Sử dụng cà muối đúng cách không chỉ giúp giữ được hương vị quen thuộc mà còn hạn chế những tác động tiêu cực đến sức khỏe, đặc biệt với những người có cơ địa nhạy cảm hoặc đang mắc bệnh lý.
"Situationship" là thuật ngữ chỉ kiểu quan hệ mập mờ giữa hai người, có tương tác tình cảm hoặc tình dục nhưng thiếu thỏa thuận rõ ràng về sự cam kết, tính độc quyền hay đích đến lâu dài.
Báo cáo Year in Swipe của Tinder từng ghi nhận tần suất sử dụng của thuật ngữ này trong phần giới thiệu cá nhân của người dùng đã tăng tới 49%, biến nó trở thành một "đặc sản" hẹn hò của giới trẻ hiện đại.
Dù biết bản thân xứng đáng với những điều tốt đẹp hơn, nhiều người vẫn không thể dứt bỏ mối quan hệ vô danh này do chịu sự chi phối của hai cơ chế tâm lý sâu xa.
"Hiệu ứng máy đánh bạc" trong cảm xúc
Huấn luyện viên hẹn hò Matthew Hussey (Anh), tác giả của hai cuốn sách bán chạy về tâm lý tình yêu, ví những mối quan hệ mập mờ vận hành giống như một chiếc máy đánh bạc. Cảm xúc và sự quan tâm từ đối phương không xuất hiện đều đặn mà lúc có lúc không, tạo ra một cơ chế thưởng ngẫu nhiên. "Cứ 10 lần chờ đợi mới có một lần được đáp lại, nhưng bấy nhiêu đó vẫn đủ để người ta tìm ra lý do tiếp tục", ông nói.
Trong "situationship", người trong cuộc thường xuyên nếm trải sự bất an. Nhưng thỉnh thoảng, họ lại được xoa dịu bởi những đỉnh cảm xúc ngắn ngủi, ví dụ một cuộc trò chuyện sâu sắc thâu đêm, một ngày cuối tuần mang cảm giác bước ngoặt, hay một cử chỉ ân cần đúng vào lúc họ vừa định cất bước rời đi.
Theo chuyên gia, trong thời buổi việc tìm kiếm sự kết nối ngày càng khó khăn, khi gặp được người có sức hút, nhiều người sợ rằng sẽ rất lâu nữa mới tìm lại được cảm giác rung động này. Con người thường dễ bị hút về phía những đối tượng không cam kết, thay vì chọn những người luôn sẵn sàng gắn bó. Nỗi sợ đánh mất cảm xúc hiếm hoi đó khiến nhiều người tiếp tục hy vọng và chấp nhận tổn thương.
Bẫy tâm lý "lỗi chi phí chìm"
Nguyên nhân thứ hai trói buộc con người trong tình cảnh mập mờ là hội chứng "lỗi chi phí chìm" (sunk cost fallacy). Nghiên cứu của TS Michael R. Langlais tại Đại học Baylor (Mỹ) chỉ ra rằng, đây là xu hướng con người tiếp tục lao vào một việc chỉ vì họ đã lỡ đầu tư quá nhiều tiền bạc, thời gian hoặc cảm xúc, bất chấp việc hiện tại nó không mang lại giá trị gì.
Thay vì dừng lại khi thấy mối quan hệ đang bào mòn tâm lý, người trong cuộc tự huyễn hoặc bản thân: "Đã quen nhau 6 tháng rồi, bỏ thì tiếc" hay "Mình đã dành cho họ quá nhiều tình cảm, không thể rời đi lúc này".
Chính tâm lý tiếc nuối những "chi phí chìm" đã khiến họ ngần ngại nhấn nút kết thúc. Họ quên mất rằng, việc tiếp tục duy trì một mối quan hệ một chiều không giúp họ thu hồi lại quãng thanh xuân hay tình cảm đã mất, mà chỉ vắt kiệt sức lực của chính họ trong một sự gắn kết không bao giờ có đích đến.
Dấu hiệu của một mối quan hệ mập mờ:
Không có cam kết: Không có định nghĩa rõ ràng về mối quan hệ giữa hai người (ví dụ: tránh trả lời câu hỏi "mối quan hệ của chúng ta là gì?").
Giao tiếp và kế hoạch không nhất quán: Kế hoạch thường được lập vào phút cuối, và giao tiếp không thường xuyên, thường chỉ xoay quanh sự tiện lợi.
Không có kế hoạch cho tương lai: Bạn không lên kế hoạch cho các sự kiện hoặc chuyến đi sắp tới cùng nhau, chỉ tập trung vào hiện tại.
Thiếu hòa nhập xã hội: Bạn chưa gặp bạn bè hoặc gia đình của họ và họ cũng chưa gặp bạn bè hoặc gia đình của bạn, cho thấy sự thiếu hòa nhập vào cuộc sống của nhau.
Cảm giác "gần gũi nhưng không an toàn": Bạn chia sẻ những khoảnh khắc thân mật, tình cảm hoặc thể xác, nhưng bạn không cảm thấy an toàn về sự ổn định của mối quan hệ.
Nỗ lực một chiều: Mối quan hệ thường có cảm giác như một người đang đầu tư nhiều nỗ lực hoặc cảm xúc hơn người kia.
Cách chấm dứt mối quan hệ mập mờ:
Cắt liên lạc: Giống như khi chia tay, tạo khoảng cách là điều vô cùng quan trọng để chữa lành. Hãy cắt đứt hoặc giảm đáng kể liên lạc, bao gồm cả việc hủy theo dõi họ trên mạng xã hội.
Chấp nhận thực tế: Thừa nhận rằng mối quan hệ đó có thể là nguồn gốc của sự bối rối hơn là sự an toàn. Đừng tìm kiếm sự kết thúc từ người kia. Hãy tự tạo ra sự kết thúc của riêng bạn bằng cách chấp nhận rằng đây không phải mối quan hệ phù hợp.
Tôn trọng cảm xúc của bản thân: Cảm xúc tiêu cực về một mối quan hệ không chính thức là điều bình thường. Hãy cho phép bản thân cảm thấy buồn hoặc tức giận và trút bầu tâm sự với bạn bè hoặc viết nhật ký.
Ưu tiên bản thân: Hãy dồn năng lượng vào sở thích, bạn bè hoặc mục tiêu nghề nghiệp để xây dựng lại lòng tự trọng của bạn.
Tràn lan những video clip nhảm nhí, dung tục trên mạng xã hội được lan truyền rất nhanh tưởng chừng chỉ với những cái nhấp chuột like, share vô tình. Nếu không quyết liệt ngăn chặn, những ung nhọt ấy sẽ lại sinh sôi.
Trên nhiều nền tảng mạng xã hội, những clip ngắn có vẻ đang được ưa chuộng và ngày càng được chú ý hơn. Sẽ chẳng có gì phàn nàn nếu chúng mang đến thông tin lành mạnh, đằng này chứa vô số nội dung vô ích, thậm chí nhảm nhí.
Xem thường những đoạn clip ngắn ấy đồng nghĩa với việc dễ dãi giúp chúng xâm nhập vào đời sống tinh thần của hàng chục triệu cư dân mạng, đặc biệt là lứa tuổi học trò. Đơn cử như những clip thiếu nữ mặc áo dài "xuyên thấu", mặc mà như không mặc, có khác gì loại "nấm độc" trên cõi mạng.
Công bằng mà nói nhiều clip vui nhộn, mang tính giải trí đơn thuần không nhằm đả kích vấn đề gì khác. Nó tương tự các tiểu phẩm hài mang ý nghĩa tích cực, giúp người ta xả stress. Cũng có nhiều video ngắn truyền tải thông điệp của tác giả, chia sẻ những câu chuyện nhân văn hoặc kỹ năng sống, kinh nghiệm xử lý các tình huống bất ngờ.
Tuy nhiên số lượng cả trăm lên đến hàng nghìn clip đa phần được cố ý dàn dựng. Nhiều đoạn phim cố tình xây dựng nội dung vô bổ, thậm chí vô lý và càng gây bức xúc càng tốt với nội dung xoay quanh mối quan hệ nam nữ. Và các diễn viên phải cố diễn thật sâu để câu view, câu like mà hệ quả để lại với trẻ là khó lường.
Chưa kể còn những đoạn phim phản cảm lấy từ nội dung của nước ngoài. Người tạo dựng chỉ cố đầu tư thời gian cắt ghép, chỉnh sửa, đọc lời bình hoặc dùng phụ đề mang tính chất xuyên tạc sự thật của bộ phim gốc. Đáng lên án hơn chính là bịa đặt ra các mối quan hệ trái với đạo đức, thuần phong mỹ tục của văn hóa Việt Nam kiểu như các mối quan hệ loạn luân trong gia đình...
Đáng lo ngại hơn khi có những clip ngang nhiên sử dụng hình ảnh, giọng nói của lãnh đạo cấp cao rồi dùng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để xuyên tạc sự thật. Không ít người lớn còn lầm tưởng bởi thoạt nhìn và nghe không khác gì người thật chứ nói gì trẻ em. Có thể nói thời gian của mỗi clip chỉ ngắn ngủi song hậu quả của loại "độc dược" trên mạng này lại lâu dài.
Những video tiêu cực trên mạng không khác gì rác, rất cần phải loại bỏ khỏi đời sống tinh thần chúng ta. Thế nhưng chúng vẫn được "lên sóng" công khai giữa không gian mạng. Trách nhiệm chính vẫn thuộc về nhà cung cấp dịch vụ trong việc kiểm soát, thẩm định nội dung trước khi đăng tải và phải được làm một cách nghiêm túc, triệt để.
Không thể xem mạng xã hội là cái chợ trên thế giới ảo và muốn đăng gì tùy thích. Nên càng cần chặn những thứ độc hại phát tán trên đó, kiên quyết gỡ bỏ hình ảnh vi phạm đến yếu tố văn hóa, thông tin bịa đặt, sai lệch. Đó là cách giúp bảo vệ trẻ em trên cõi mạng cũng quan trọng không kém trong đời thực.
Hy vọng cơ quan chức năng cần kiểm soát, quản lý chặt chẽ hoạt động trên mạng xã hội hơn nữa, xử lý nghiêm những trường hợp cố tình vi phạm. Với các đối tượng vi phạm đặc biệt nghiêm trọng cần phải khởi tố. Chẳng hạn mới đây có nữ YouTuber đã phải nhận án phạt 1 năm 9 tháng tù do xúc phạm người khác từ nhiều bài đăng trên mạng.
Dĩ nhiên không thể thiếu vai trò, trách nhiệm của người dùng. Lời khuyên "đừng tay nhanh hơn não" tưởng cũ mà vẫn nguyên giá trị. Không xem, không like, bình luận hay chia sẻ những clip, dòng trạng thái đi ngược với các giá trị đạo đức, thẩm mỹ. Bởi muốn quét sạch rác trên không gian mạng luôn cần cả cộng đồng mạng chung tay.
Loài cá này từ lâu đã là một trong những món ăn được nhiều người yêu thích nhờ hương vị tươi ngon và giá trị dinh dưỡng cao. Mỗi vùng miền lại có những loài cá đặc trưng gắn liền với đời sống và văn hoá địa phương.
Ở một số vùng sông nước miền Trung và miền Bắc, có một loài cá mang cái tên vừa mộc mạc vừa khiến ai nghe cũng phải "ngượng mặt". Đó chính là cá cửng. Từng được xem là món "tiến vua" bởi thịt thơm, ít xương, vị ngọt tự nhiên, cá cửng ngày nay trở thành đặc sản quý hiếm, được giới sành ăn săn lùng với giá vài trăm nghìn đồng 1kg.
Từ xa xưa, cá cửng được xem như "lộc trời" – món ăn chỉ dành riêng cho vua chúa thưởng thức. Với nhiều thực khách, cá cửng là cái tên khá xa lạ, nhưng thực chất đây là loài cá thuộc họ cá quả (cá chuối) hay cá trèo đồi, thân tròn, thịt chắc.
Đặc điểm sinh sống của loài cá khá đặc biệt, chủ yếu trong các khe đá, mùa đông nước cạn đến đâu đào sâu hang xuống đó để sinh sống và ăn loại đất sét vàng (có trong hang để sống). Cá cửng ngủ một mạch suốt 3 tháng liền, đợi đến mùa mưa mới bắt đầu xuất hiện.
Theo nhiều chuyên gia ẩm thực thì cá trèo đồi ở vùng núi đá vôi Hoa Lư, Ninh Bình mới có được thứ thịt thơm, dai, ngọt đặc trưng nên mới được các vua thời xưa mới chuộng đến vậy.
Tại Ninh Bình, cá cửng chỉ sinh sống ở vùng hang động ngập nước thuộc xã Ninh Hải và Tổng Trường, huyện Hoa Lư, với số lượng vô cùng hạn chế. Loài cá này nổi tiếng khỏe, có khả năng trườn trên đá để leo lên những điểm cao như khe nước ven lưng chừng đồi, hồ trên núi, thậm chí tới tận những mạch nước nhỏ len lỏi giữa các vách đá cheo leo.
Nhắc đến ẩm thực cung đình vùng núi đá vôi Hoa Lư xưa, không thể bỏ qua cá cửng. Tương truyền, người dân từng bắt loài cá quý hiếm này để dâng tiến Đức Tiên Hoàng đế, coi đó là "lộc trời" chỉ dành cho bậc quân vương. Thời ấy, nếu tự ý ăn cá cửng, dân thường sẽ bị coi là phạm thượng.
Hiện nay, cá cửng được nhiều người săn lùng, tìm mua với giá lên đến vài trăm nghìn đồng/kg. Sở dĩ loài cá này trở nên đắt đỏ là bởi sản lượng đánh bắt tự nhiên vô cùng ít ỏi. Chúng sống ở những nơi hiểm trở, khó tiếp cận, lại không thể nuôi đại trà do đòi hỏi môi trường nước sạch, mát và nguồn thức ăn đặc thù từ đất sét vàng trong hang.
Mỗi mùa mưa, chỉ vài tháng trong năm, ngư dân mới có thể tìm thấy cá cửng xuất hiện bên ngoài các khe đá, hồ trên núi. Vì thế, muốn thưởng thức, thực khách thường phải đặt trước, thậm chí chờ nhiều tuần mới có hàng. Dù giá dao động từ 250.000 đến 400.000 đồng/kg, những mẻ cá tươi vừa đánh bắt gần như "cháy hàng" ngay trong ngày.
Nhiều món ăn ngon được chế biến từ cá cửng.
Cá cửng được chế biến thành nhiều món ăn khác nhau như cá cửng nướng, cháo cá cửng, nhưng đặc sắc và hấp dẫn nhất vẫn là món canh cá nấu cùng rau sắng, đặc sản gắn liền với vùng đất cố đô. Hàng năm, vào ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch, người dân trong làng lại chế biến món canh này để dâng lên mâm cúng tưởng nhớ công ơn vua, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
