Tôi sinh ra, lớn lên rồi là một cô giáo lành lặn. Thế nhưng, vào đầu năm thứ hai giảng dạy ở Trường THPT Tân Thành (xã Tân Thành A, khu vực huyện Tân Hồng cũ, tỉnh Đồng Tháp) tai nạn giao thông ập đến ngay trên đường tôi đi vận động học sinh ra lớp.
Những ngày đầu tỉnh dậy, tôi hụt hẫng tột cùng khi biết mình mất đi một bên chân. Từ một người đang trong tuổi thanh xuân, mang nhiều hoài bão và đang đầy nhiệt huyết với nghề, tôi bỗng chốc trở thành người khuyết tật.
Tôi còn phải đối mặt với sự phân biệt đối xử. Những lời miệt thị như “con nhỏ cụt giò” hay những sự so sánh thiếu tôn trọng “tao thà lấy Thị Nở chứ không lấy người mất chân như cô Tâm”… thực sự rất đau lòng. Tôi chỉ biết khóc, rồi lại tự nhủ phải mạnh mẽ để đi tiếp.
Tôi sốc, buồn cho số phận, nhưng rồi tôi chọn cách đối mặt để vượt lên chính mình, bắt đầu hành trình “đứng dậy” theo đúng nghĩa đen.
Để có thể đi lại, tôi tập làm quen với các dụng cụ hỗ trợ như nạng, chân giả… Lần đầu tiếp xúc với chiếc chân giả, mọi thứ không hề như tôi tưởng tượng. Để mang được chân, tôi phải quấn nhiều lớp băng thun, lồng phần mỏm cụt vào ổ mỏm cụt (socket) và dùng một sợi dây đai choàng qua người để giữ chân giả bám vào cơ thể.
Mang chân lâu ngày thường bị hầm nóng, bọng nước, vỡ ra đau rát. Mỗi bước đi khi ấy là mỗi lần tôi phải cắn răng, nén nước mắt. Nhưng tôi vẫn cố gắng để đứng lớp, để có thu nhập lo cho mẹ già đau yếu và cuộc sống của hai mẹ con.
Khó khăn chưa dừng lại ở đó. Những khi dây đeo đứt, bàn chân hư, vỏ bọc hỏng hay khớp gối có vấn đề, tôi lại phải khăn gói từ Cao Lãnh lên TP.HCM để chỉnh sửa. Có lần đi đường xa, trời nắng hầm làm chân tuột ra rơi xuống đường – một tình huống dở khóc dở cười, buồn tủi và đau đớn.
Mỗi lần sửa chữa hay thay thế bộ phận là một lần tôi lo lắng về kinh phí. Với đồng lương ít ỏi của nghề giáo, vừa lo cho mẹ già, tôi phải tằn tiện, chắt chiu từng đồng, có những khi không dám ăn, dám mặc.
Sau này, may mắn được nhà hảo tâm hỗ trợ loại chân giả sử dụng kỹ thuật hút chân không với silicon, việc lắp chân trở nên dễ dàng hơn. Từ khi có được chiếc chân giả tốt hơn, cuộc sống của tôi như bước sang một trang mới.
Tôi không chỉ có thể tự tin đứng trên bục giảng mà chân còn giúp tôi đi lại vững vàng hơn, giúp tôi có thể đi đến tận nhà những hoàn cảnh khó khăn, hay tham gia nhiều chuyến thiện nguyện nơi xa.
Tôi thử sức với những điều mà trước đây chưa dám nghĩ tới như tham gia chạy marathon 4 lần, chơi nhiều môn thể thao… Đặc biệt, tôi tham gia các hoạt động xã hội tích cực hơn và sáng lập học bổng dành cho học sinh khó khăn. Có đôi chân tốt, tôi có thể mang niềm tin và nghị lực lan tỏa đến nhiều người hơn nữa.
Nhưng chi phí cho chân giả tốt khá cao. Tôi thường trăn trở về nỗi khổ của những người khuyết tật như mình, thấy thật buồn cho ai không đủ tài chính, cũng không được tặng chân, thì cuộc sống chống nạng sẽ buồn và bất tiện đến mức nào.
Từ trải nghiệm của mình, tôi hiểu rằng dụng cụ hỗ trợ chính là “chìa khóa” đầu tiên để người khuyết tật tự tin hòa nhập. Với một người có công việc ổn định như tôi còn khá lo lắng về chi phí cho các thiết bị này thì thiết nghĩ các bạn đồng cảnh như tôi thậm chí những bạn có thu nhập thấp, chưa có việc làm thì thực sự đây là nỗi trăn trở rất lớn.
Dù Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách quan tâm, nhưng thực tế đa số người khuyết tật vẫn có cuộc sống khó khăn, kinh tế bấp bênh, nhiều người chưa có việc làm ổn định. Do đó, tôi xin có những đề xuất:
• Chính sách hỗ trợ dụng cụ trợ giúp và bảo trì định kỳ: Mong Nhà nước và các tổ chức xã hội quan tâm tạo quỹ hoặc đưa vào danh mục bảo hiểm y tế để chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí làm chân tay giả, xe lăn…
Đặc biệt ưu tiên cho người trong độ tuổi lao động và học tập. Một dụng cụ đạt chuẩn, chất lượng sẽ giúp người dùng đi lại tự nhiên, giảm thiểu đau đớn và ngăn ngừa các thương tật thứ phát về xương khớp. Những khen thưởng dành cho người khuyết tật tiêu biểu có thể kèm theo các gói hỗ trợ thiết thực này như một sự ghi nhận ý nghĩa.
• Xây dựng các trung tâm tư vấn và lắp đặt chuyên sâu: Để mỗi người khuyết tật đều được tiếp cận thiết bị phù hợp nhất với tình trạng thể chất và vận động của mình.
• Thay đổi tư duy về dụng cụ hỗ trợ: Mong mọi người nhìn nhận các thiết bị này không phải là “quà từ thiện”, mà là công cụ đầu tư để người khuyết tật có thể tự lập, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và tạo ra giá trị cho xã hội.
Chỉ khi có phương tiện tốt để bước đi, chúng tôi có thể tự tin hòa nhập, cống hiến cho cộng đồng và xã hội chúng ta sẽ thực sự đúng theo tinh thần không để ai bị bỏ lại phía sau.
Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả nội dung huấn luyện quân sự lẫn các chuyên đề kỹ năng thực hành xã hội, ban tổ chức chương trình "Học kỳ trong quân đội" tỉnh Nghệ An kỳ vọng 9 ngày học kỳ trong quân đội ở Tiểu đoàn 5, Trường Quân sự Quân khu 4 thành một trải nghiệm toàn diện, giúp các em bồi đắp lối sống văn hóa, biết chia sẻ và yêu thương nhiều hơn.
Anh Hồ Phúc Hải - Phó bí thư Tỉnh Đoàn Nghệ An - cho hay chủ đề chương trình Học kỳ trong quân đội tỉnh Nghệ An năm nay: "Chúng em tập làm chiến sĩ - Trưởng thành trong kỷ luật - Vững vàng trước tương lai" không chỉ là một thông điệp ngắn gọn, mà chính là lộ trình định hình nhân cách và bản lĩnh cho thế hệ trẻ.
"Tập làm chiến sĩ" để các em được trải nghiệm cuộc sống tự lập, thấu hiểu và tự hào về truyền thống anh hùng, về những phẩm chất cao quý của "Bộ đội Cụ Hồ".
"Trưởng thành trong kỷ luật" từ những thói quen nhỏ nhất trên thao trường sẽ rèn giũa nên những con người sống có lý tưởng, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.
Và chính sự rèn luyện đó sẽ là bệ phóng vững chắc giúp các em "Vững vàng trước tương lai", tự tin và vững bước vượt qua mọi khó khăn, thử thách.
Các em sẽ phải rời xa vòng tay bao bọc của cha mẹ, tự mình làm quen với chế độ sinh hoạt nghiêm túc, học cách tự chăm sóc bản thân và chiến thắng những thói quen của chính mình.
"Tôi mong các em hãy mở lòng, can đảm bước ra khỏi vùng an toàn, học hết mình, chơi hết mình để ghi lại những dấu ấn đẹp đẽ nhất của tuổi học trò. Từ kỷ luật nhỏ của quân đội ngày hôm nay sẽ hun đúc nên nhân cách lớn của một công dân có ích cho tương lai. Sau khóa học này, các em sẽ trở về với một vóc dáng mạnh mẽ hơn, một tâm hồn biết yêu thương và một tinh thần bản lĩnh, tự tin", anh Hải nói.
Đại diện cho hơn 300 chiến sĩ nhí, em Nguyễn Hạnh Ngân - Tiểu đội 8 - nói rằng chỉ có đi qua kỷ luật thép mới đúc mài nên những bàn chân kiên định; chỉ có tự lập mới giúp các bạn biết trân quý tình yêu thương của gia đình, biết san sẻ và sống có trách nhiệm hơn với cộng đồng.
"Viết tiếp câu chuyện hòa bình và lòng yêu nước của thế hệ hôm nay chính là bồi đắp tri thức, rèn luyện nhân cách và tôi luyện bản lĩnh để sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc", Hạnh Ngân chia sẻ.
Phải tiếp tục ở lại làm việc trong xưởng mì ở Kanagawa khiến Thắng, 28 tuổi, quê Hà Tĩnh thất vọng.
Đầu năm 2021, bộ phận của anh tiếp nhận một quản lý mới tên Mizuma Natsuki. Cô gái người Nhật bằng tuổi Thắng chưa thạo việc nên thường phải nhờ đồng nghiệp hướng dẫn. Cô ấn tượng nhất với chàng nhân viên người Việt vì sự chủ động và chăm chỉ. Thắng luôn làm việc tận tụy mà không cần nhắc nhở, khác với một số lao động thường trốn việc khi thiếu giám sát.
"Dù lúc nào anh cũng đeo khẩu trang, tôi vẫn cảm mến giọng nói trầm ấm và đôi mắt sáng", Natsuki kể lại.
Cô chủ động tiếp cận anh nhiều hơn. Nhiều lần thấy Thắng vẫn cặm cụi thái thịt trong bếp khi mọi người đã tan ca, cô đến nhờ anh hướng dẫn. Hôm sau, lúc anh đang rửa rau, Natsuki lại đến phụ giúp. Thấy cô gái Nhật thân thiện, Thắng mạnh dạn hỏi: "Bạn đã ăn đồ Việt Nam bao giờ chưa?". Cô gái lắc đầu rồi rủ luôn: "Ngày mai chúng mình đi ăn nhé!".
Buổi hẹn đầu tiên tại một quán bánh xèo Việt Nam, Thắng lần đầu nhìn rõ khuôn mặt của Natsuki khi cô tháo khẩu trang. Anh kéo ghế cho cô ngồi, hướng dẫn cách thưởng thức món mới và chủ động thanh toán. Natsuki nhớ lại: "Tôi chưa từng gặp chàng trai nào lịch thiệp như anh ấy".
Sau lần hẹn đó, cả hai luôn mong ngóng đến ca làm để được gặp nhau. Chàng trai thường nán lại đợi cô gái cùng về khi tan ca muộn. Họ kết bạn qua mạng xã hội, nhắn tin mỗi ngày và thành đôi mà không cần lời tỏ tình.
Yêu nhau, Natsuki càng nhận ra mình đã chọn đúng người. Cùng làm ca đêm nhưng được về trước, Thắng thường đạp xe 20 phút đến phòng trọ của bạn gái, nấu sẵn những món cô thích, đặt trên bếp rồi mới về ngủ. Cuối tuần, cô gái Nhật được nghỉ ngơi vì đã có bạn trai lo chuyện bếp núc.
Ngược lại, Thắng phục nhất khả năng quản lý tài chính của bạn gái. Natsuki hiếm khi mua sắm đồ hiệu, hạn chế dùng mỹ phẩm và luôn lập kế hoạch chi tiêu cụ thể, dành tới 60-70% thu nhập để tiết kiệm.
Biết Thắng phải gửi phần lớn tiền lương về Việt Nam để trả nợ chi phí đi xuất khẩu lao động, Natsuki thường chủ động trả tiền mỗi lần hẹn hò. Cô còn phụ đạo tiếng Nhật giúp anh tìm thêm cơ hội thăng tiến. Sau nửa năm gắn bó, họ quyết định về chung một nhà.
Yêu một người ngoại quốc, rào cản lớn nhất là văn hóa và ngôn ngữ. Những lúc giận dỗi, họ phải chuyển từ nói chuyện trực tiếp sang nhắn tin để tránh hiểu lầm. Natsuki sợ những món ăn cay nồng hay có mắm tôm, nước mắm của bạn trai, còn Thắng lại không hảo ngọt như cô. Nhưng qua thời gian sống chung, khẩu vị và tính cách của họ dần trung hòa.
"Thấy cô ấy luôn đưa mình vào mọi dự định tương lai, tôi tự nhủ phải nghiêm túc và che chở cho người con gái này", Thắng nói.
Sau dịch, Thắng lao vào làm thêm ba công việc cùng lúc không có ngày nghỉ. Từ một nhân viên bình thường, anh vươn lên thành quản lý khu chế biến topping của công ty. Thu nhập cải thiện, anh đưa bạn gái đi du lịch nhiều nơi để bù đắp.
Bố mẹ Natsuki vốn là những người coi trọng sự ổn định, ban đầu lo lắng khi biết con yêu một chàng trai Việt là tu nghiệp sinh. Nhưng nhìn thấy nỗ lực làm việc của chàng rể tương lai, họ dần yên tâm.
Năm 2023, trong một buổi cắm trại, Thắng chính thức cầu hôn Natsuki. Họ tổ chức đám cưới theo phong tục truyền thống của cả hai quốc gia.
Cuối năm 2025, Thắng quyết định bán các khoản đất đầu tư tại Việt Nam. Cộng với số tiền tích lũy của vợ, cặp vợ chồng trẻ đã tự mua được một ngôi nhà hai tầng và ôtô tại Yokohama - quê hương của Natsuki. Sự tự lập này khiến bố vợ anh - ông Mizuma, 61 tuổi, tự hào và bất ngờ.
Tết năm nay, sau gần 10 năm xa xứ, lần đầu tiên Thắng đưa vợ về Hà Tĩnh. Cô vợ Nhật của anh gây bất ngờ với người thân, họ hàng khi có thể trò chuyện nhiều bằng tiếng Việt, dù nhiều lúc không hiểu tiếng địa phương. Natsuki nhanh chóng thích nghi với văn hóa nhà chồng, học gói bánh chưng, theo mẹ chồng ra đồng cho gà vịt ăn và còn tự trả giá khi đi mua đào, quất.
Nhìn các con hạnh phúc, bà Nguyễn Thị Hằng (mẹ Thắng) mới trút được gánh nặng trong lòng. Từng mất ngủ nhiều đêm vì lo cho tương lai bấp bênh của con trai nơi xứ người, giờ đây bà tin anh đã chọn đúng đường.
Nhìn lại hành trình đã qua, Thắng nhận ra biến cố năm 2020 không phải là vận rủi, mà là cơ duyên đưa anh đến với người phụ nữ của đời mình. Cô gái không chỉ mang lại cho anh tình yêu mà cả động lực thay đổi cuộc đời. Hai vợ chồng đang lên kế hoạch để năm nay có thể chào đón thành viên mới.
"Giờ nước Nhật không còn là xứ người. Đây đã là quê hương thứ hai, nơi cho tôi một gia đình trọn vẹn", anh nói.
Khác mọi năm, ấn bản năm nay tạo bước ngoặt khi đặt giới trẻ làm tâm điểm phân tích. Trong sáu chương chuyên sâu, trọng tâm dồn vào các chương giải mã mối liên hệ giữa thanh thiếu niên và kỷ nguyên số.
Suốt hơn một thập kỷ, chúng ta mặc định sự phát triển của công nghệ và kết nối số tỉ lệ thuận với chất lượng sống. Nhưng lần đầu tiên trong lịch sử báo cáo, người trẻ vốn là thế hệ lẽ ra tràn đầy nhựa sống lại đang kém hạnh phúc hơn cả thế hệ cha ông mình.
Báo cáo xoáy sâu vào thủ phạm mang tên "nghịch lý mạng xã hội". Với chuyên đề "Bẫy sản phẩm và sự lãng phí thời gian", các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng những thuật toán gây nghiện đang âm thầm tước đoạt của thanh niên những giá trị nền tảng như giấc ngủ, sự vận động, đặc biệt là năng lực thấu cảm trực tiếp.
Chúng ta đang đối mặt với một thế hệ "cô đơn trên mạng". Khi một người trẻ dành hơn bảy giờ mỗi ngày để đắm mình trong thế giới ảo, họ không chỉ tiêu tốn thời gian mà còn tự nhốt mình vào một cái bẫy so sánh xã hội khốc liệt.
Những tiêu chuẩn vẻ đẹp phi thực tế và áp lực phải "trông thật hoàn hảo" trên màn hình đang bào mòn lòng tự trọng, tạo ra một lỗ hổng lớn về trí tuệ cảm xúc (EQ).
Báo cáo nhấn mạnh sự thiếu hụt trong giao thoa giáo dục gia đình và công nghệ. Cha mẹ nỗ lực cung cấp cho con cái những thiết bị tân tiến nhất cũng là lúc vô tình bỏ quên việc xây dựng những tương tác cảm xúc ngoài đời thực.
Sự im lặng trong các bữa cơm gia đình khi mỗi thành viên đều cúi đầu vào màn hình chính là khởi đầu cho những xung đột thế hệ và áp lực đô thị mà người trẻ phải gánh chịu.
Dù báo cáo tập trung dữ liệu tại các nước phát triển nhưng có thể xem như hồi chuông cảnh tỉnh cho các đô thị lớn như TP.HCM, Hà Nội. Tốc độ số hóa chóng mặt đang đẩy giới trẻ Việt Nam vào kịch bản tương tự. Hạnh phúc không nằm ở số lượt like hay sự nhận diện trên thế giới ảo.
Báo cáo này khẳng định sự thức tỉnh và quay lại với các kết nối đời thực mới là con đường duy nhất để thế hệ tương lai thoát khỏi hiện trạng tâm lý "trầm uất" thời kỹ thuật số.
Đã đến lúc cần cuộc đối thoại thẳng thắn về việc giành lấy lại sự thấu hiểu và kết nối gia đình làm trục giá trị cốt lõi thay vì phó mặc tâm hồn người trẻ cho những thuật toán không cảm xúc.
