Lợi thế, chớp thời

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 15/5 kết thúc chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên trong nhiệm kỳ hai, trong đó tiêu điểm là cuộc hội đàm tại Đại lễ đường Nhân dân và cuộc trao đổi bên trong Trung Nam Hải với Chủ tịch Tập Cận Bình.

Ông Trump mô tả chuyến thăm là "tuyệt vời", trong khi ông Tập nhận định đây là dấu mốc mở ra "một quan hệ song phương mới", nhưng hai lãnh đạo không đưa ra những thông tin gây bất ngờ hay mang tính đột phá về kết quả chuyến thăm.

Thông cáo từ Washington và Bắc Kinh cho thấy hai bên có ưu tiên khác nhau về nội dung đàm phán. Phía Mỹ tập trung đề cập các vấn đề về thương mại, đầu tư và Iran, trong khi Trung Quốc đề cao ổn định chiến lược và vấn đề Đài Loan.

"Không có quá nhiều bất ngờ so với những gì hai bên đã phát tín hiệu từ trước cuộc gặp", William Yang, chuyên gia về Đông Bắc Á tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), trụ sở Bỉ, nói với Channel News Asia. "Sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả hai phía đã giúp cuộc gặp diễn ra suôn sẻ".

Thương mại và đầu tư

Sau hội nghị, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ và Trung Quốc đã đạt được "những thỏa thuận thương mại tuyệt vời". Bắc Kinh sẽ mua 200 máy bay của Boeing, tăng mua dầu mỏ, nông sản và hàng hóa Mỹ. Nhà Trắng cho biết hai bên còn thảo luận mở rộng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Mỹ và thúc đẩy đầu tư song phương.

Một trong những kết quả cụ thể nhất là kế hoạch thành lập "Hội đồng Thương mại" và "Hội đồng Đầu tư", hai cơ chế nhằm tạo kênh đối thoại thường trực về thương mại và đầu tư. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết cơ chế này sẽ xác định các lĩnh vực "phi chiến lược, không nhạy cảm" mà nước này có thể đón nhận đầu tư từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, Bắc Kinh không xác nhận công khai nhiều nội dung ông Trump đề cập và chưa có văn bản chi tiết nào được công bố.

"Chủ tịch Tập lưu ý rằng các mối quan hệ kinh tế và thương mại Trung - Mỹ mang tính đôi bên cùng có lợi", Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết ngày 14/5.

Các nhà đầu tư cũng phản ứng khá dè dặt. Sau tuyên bố về thương vụ Boeing, cổ phiếu công ty này giảm hơn 4%, bởi thị trường kỳ vọng Trung Quốc sẽ mua khoảng 500 máy bay.

Robert Manning, chuyên gia tại Trung tâm Stimson, nói với CBC rằng cuộc gặp thượng đỉnh cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận của ông Trump với Trung Quốc. Trong nhiều năm qua, ông Trump liên tục chỉ trích Trung Quốc là nguyên nhân khiến Mỹ mất việc làm công nghiệp và thúc đẩy chiến lược "tách rời kinh tế". Nhưng tại Bắc Kinh lần này, ông lại nói hai nước "đồng thuận rất nhiều về thương mại" và sẽ "thực hiện nhiều thương vụ".

Chiến sự Iran

Cuộc xung đột bùng phát cuối tháng 2 giữa Mỹ, Israel với Iran là một nội dung quan trọng trong cuộc gặp. Chiến sự đã khiến eo biển Hormuz, huyết mạch năng lượng của thế giới, rơi vào tình trạng "phong tỏa kép". Iran siết kiểm soát Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia "thân thiện" đi qua, còn Mỹ áp lệnh phong tỏa với mọi cảng biển của nước Hồi giáo.

Nhà Trắng cho biết Mỹ và Trung Quốc nhất trí Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân và eo biển Hormuz cần được duy trì tự do đi lại để bảo đảm dòng chảy năng lượng toàn cầu. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Trung Quốc phản đối quân sự hóa eo biển Hormuz, cũng như hành vi áp phí tàu qua khu vực này.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News sau hội đàm ngày 14/5, ông Trump nói ông Tập "đã đề nghị hỗ trợ giải quyết vấn đề Iran nếu có thể".

Tuy nhiên, phía Trung Quốc không xác nhận đầy đủ những nội dung mà Mỹ công bố. Thông cáo của Trung Quốc chủ yếu nhấn mạnh chiến sự Iran "đáng lẽ không bao giờ được xảy ra" và các bên cần giải quyết bằng đối thoại.

Chong Ja Ian, phó giáo sư tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng hai bên thực tế đều có lợi ích chung trong việc giữ ổn định giá dầu và bảo vệ chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, Trung Quốc hiện tránh thể hiện lập trường nghiêng về Mỹ và chưa cam kết tăng sức ép lên Iran.

Theo ông Chong, chiến sự Iran không chỉ phụ thuộc vào ý chí của Mỹ và Trung Quốc, mà còn vào tính toán của Tehran và Tel Aviv.

"Có vẻ như cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều khó có thể khiến Iran và Israel hành động theo hướng khác", ông Chong nói.

Điểm nóng Đài Loan

Đài Loan từ lâu đã là nguồn cơn khiến quan hệ Mỹ - Trung căng thẳng. Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một tỉnh chờ thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết. Mỹ cam kết tôn trọng nguyên tắc "Một Trung Quốc", nhưng tiếp tục duy trì quan hệ với Đài Loan và cung cấp cho hòn đảo các loại khí tài hiện đại để phòng thủ.

Trong cuộc hội đàm, Chủ tịch Tập nhấn mạnh Đài Loan "là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ - Trung" và cảnh báo xử lý sai có thể dẫn đến các cuộc đụng độ, thậm chí là xung đột giữa hai siêu cường.

Theo thông cáo Trung Quốc, ông Tập nói hòa bình ở eo biển Đài Loan chỉ có thể duy trì nếu Mỹ "phản đối Đài Loan độc lập".

Nhà Trắng không nhắc Đài Loan trong thông cáo sau hội nghị. Tuy nhiên, trên chuyên cơ Air Force One, ông Trump xác nhận hai bên "đã trao đổi rất nhiều về Đài Loan".

"Ông ấy có lập trường rất cứng rắn về vấn đề Đài Loan. Tôi không đưa ra bất kỳ cam kết nào theo hướng nào cả", ông Trump nói.

Sau khi trở về Mỹ, Tổng thống Trump đưa ra tuyên bố rõ ràng hơn. "Tôi không muốn thấy có bên tuyên bố độc lập. Mọi người biết đấy, chúng tôi được cho là sẽ phải đi xa tới hơn 15.000 km để tham chiến. Tôi không muốn như vậy. Tôi muốn cả họ và Trung Quốc đều hạ nhiệt tình hình", ông nói ngày 15/5.

Ông Trump nói thêm rằng không muốn thấy chiến tranh xảy ra ở eo biển Đài Loan và "nếu cứ giữ nguyên hiện trạng như bây giờ thì tôi nghĩ Trung Quốc cũng sẽ chấp nhận thôi".

Phát biểu này cho thấy Mỹ chưa thay đổi chính sách với Đài Loan và vẫn duy trì "sự mơ hồ chiến lược", theo chuyên gia Yang của ICG. Việc ông Trump tránh đối đầu công khai với ông Tập về Đài Loan cũng được xem là thành công với Trung Quốc, bởi Bắc Kinh muốn bảo đảm vấn đề này là "lằn ranh đỏ" trong quan hệ song phương.

Công nghệ

Công nghệ là một trong những chủ đề được theo dõi sát sao nhất trước hội nghị, đặc biệt liên quan tới chip, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hạn chế xuất khẩu của Mỹ. Sự xuất hiện vào phút chót của giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang trong đoàn tháp tùng ông Trump làm dấy lên đồn đoán Washington có thể nới lỏng kiểm soát bán dẫn.

"Huang, Elon Musk của Tesla và Tim Cook của Apple có mặt trong đoàn tháp tùng ông Trump là có chủ đích", Lin Han-shen, chuyên gia về Trung Quốc tại Asia Group, nhận định.

Tuy nhiên, hai bên không có bước đột phá lớn nào được công bố trong lĩnh vực này. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói với Bloomberg TV rằng kiểm soát xuất khẩu chip không phải "một chủ đề chính" trong hội đàm.

Ông Trump thêm rằng Mỹ và Trung Quốc đã thảo luận thiết lập "các biện pháp kiểm soát rủi ro" trong các lĩnh vực AI, y tế, dược phẩm và quân đội.

Các chuyên gia nhận định điều này phản ánh thực tế cạnh tranh công nghệ hiện đã trở thành trọng tâm trong quan hệ Mỹ - Trung và dù chưa có thay đổi lớn về chính sách, việc hai bên thảo luận cơ chế kiểm soát rủi ro vẫn được xem là tín hiệu quan trọng.

"Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn đơn thuần là thương mại, mà là ai sẽ kiểm soát nền tảng công nghệ của kỷ nguyên công nghiệp tiếp theo", theo Luigi Gambardella, chủ tịch ChinaEU.

Theo chuyên gia Yang, lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc đã tận dụng hội nghị để thể hiện mong muốn chung trong việc tìm tiếng nói chung và kiểm soát bất đồng.

"Dựa trên các thông cáo từ hai phía, có thể thấy cả hai lãnh đạo đều cố nhấn mạnh những lĩnh vực mà hợp tác cùng có lợi Mỹ - Trung vẫn khả thi", Yang nhận định, đề cập đến thương mại và quan hệ kinh tế.

Stephen Olson, nhà nghiên cứu tại Viện ISEAS-Yusof Ishak, Singapore, đánh giá lãnh đạo Mỹ - Trung đều đã đạt được điều họ cần từ cuộc gặp.

"Chủ tịch Tập muốn định hình Trung Quốc ngang hàng với Mỹ như một đối thủ cạnh tranh thực thụ và đã đạt được điều đó", ông Olson nói. "Ông Trump cũng về nước với 'những thỏa thuận' mà lãnh đạo Mỹ có thể tuyên bố là 'thắng lợi'".

Tin Gốc: Vnexpress

CBS ngày 27/5 dẫn hồ sơ tòa án liên bang cho thấy cựu quan chức Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) David Rush bị bắt vào tuần qua và đang bị tạm giam để thu thập, đánh giá thêm thông tin. Rush hiện bị truy tố với một tội danh đánh cắp công quỹ.

Lệnh bắt được đưa ra sau khi các đặc vụ Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) khám xét nhà riêng của Rush ngày 18/5, trong cuộc điều tra về cáo buộc ông khai gian trình độ học vấn và lý lịch quân sự. Trong quá trình khám xét, các đặc vụ phát hiện khoảng 303 thỏi vàng với tổng giá trị ước tính hơn 40 triệu USD, cùng hai triệu USD tiền mặt và 35 đồng hồ đắt tiền trong nhà Rush.

Theo hồ sơ tòa án và các nguồn tin, từ tháng 11/2025 đến tháng 3/2026, Rush nhiều lần đề nghị CIA cấp lượng lớn ngoại tệ và các thỏi vàng trị giá hàng chục triệu USD để phục vụ chi phí liên quan công việc.

CIA trong những tháng qua không thể xác định vị trí các thỏi vàng cũng như mục đích sử dụng của chúng, do đó đã mở cuộc điều tra nội bộ về Rush và chuyển hồ sơ cho FBI.

FBI cho rằng Rush đã chiếm đoạt các thỏi vàng, nhận mức lương khống bằng hành vi gian lận, khai gian lý lịch cá nhân và gian lận để hưởng chế độ nghỉ phép quân sự. Hồ sơ của FBI không nêu cụ thể hành vi nào của Rush dẫn đến loạt cáo buộc.

Cơ quan này còn cáo buộc Rush khai man với Hải quân Mỹ khi nhập ngũ năm 1997 bằng cách cung cấp bảng điểm và hồ sơ giả, cho thấy ông đã tốt nghiệp đại học Clemson. Nhờ bằng cấp này, Rush được phong quân hàm thiếu úy trong lực lượng dự bị Hải quân Mỹ năm 2004 trước khi giải ngũ danh dự năm 2015.

Rush sau đó ba lần nộp đơn xin việc ở chính quyền liên bang và khai rằng mình có bằng cấp từ Đại học Clemson, Học viện Bách khoa Rensselaer và Trường sau đại học Hải quân Mỹ. Ông cũng liệt kê các trường này khi xin cấp quyền tiếp cận thông tin mật.

Năm 2018, Rush tiếp tục nộp hồ sơ tham gia cơ quan hành pháp cấp cao và tự nhận từng tốt nghiệp Trường Phi công Thử nghiệm của Không quân Mỹ, đồng thời là giám đốc của một tổ chức thử nghiệm vũ khí Lục quân - Hải quân.

Tài liệu điều tra của FBI cho thấy các hồ sơ của Rush chứa thông tin sai lệch về trình độ học vấn và quá trình phục vụ trong quân đội Mỹ. FBI cũng cho rằng nghi phạm không tốt nghiệp Đại học Clemson hay Học viện Bách khoa Rensselaer và chưa từng làm phi công hải quân.

FBI cũng cáo buộc Rush khai gian với cơ quan chính phủ rằng ông vẫn thuộc lực lượng dự bị hải quân dù đã giải ngũ, qua đó nhận hàng chục nghìn USD theo chế độ nghỉ phép quân sự.

Tin Gốc: Vnexpress

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã vạch ra kế hoạch tiêu hủy uranium làm giàu của Iran, nói rằng số vật liệu này sẽ được vận chuyển đến Mỹ, xử lý tại chỗ hoặc đưa đến một địa điểm khác.

“Uranium làm giàu (bụi hạt nhân!) sẽ được chuyển giao ngay lập tức cho Mỹ để mang về và tiêu hủy hoặc, tốt hơn hết là, phối hợp với Cộng hòa Hồi giáo Iran, tiêu hủy tại chỗ hoặc tại một địa điểm chấp nhận được khác, với sự chứng kiến ​​của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử, hoặc cơ quan tương đương, trong quá trình này”, ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm 25/5.

Tuần trước, Tổng thống Trump nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục rằng Mỹ sẽ không nhượng bộ trong việc thu hồi uranium làm giàu của Iran, nhưng vẫn thể hiện sự cởi mở đối với sự tham gia của Tehran trong quá trình này.

“Chúng ta có thể sẽ tiêu hủy chúng sau khi thu được, nhưng chúng ta sẽ không để họ có được chúng”, ông Trump nhấn mạnh.

Một trong những điều kiện mà Mỹ đưa ra nhằm chấm dứt cuộc xung đột với Iran là Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát đối với uranium làm giàu cao. Washington lo ngại Tehran có thể sử dụng số uranium làm giàu này để chế tạo vũ khí hạt nhân - một ngưỡng mà Mỹ coi là “lằn ranh đỏ”.

Iran hiện nắm giữ hơn 400kg uranium được làm giàu đến 60%, theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Mức uranium dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân thường yêu cầu độ làm giàu từ 90% trở lên.

Tổng thống Trump đã viện dẫn năng lực hạt nhân của Iran là một trong những lý do chính để phát động chiến dịch quân sự chống lại Tehran.

Ông Trump cho biết uranium đã làm giàu của Iran “có thể” được cất giấu, nhưng ông khẳng định Mỹ sẽ “thu hồi” số vật liệu này. Ông cũng cảnh báo Mỹ đang theo dõi sát sao các cơ sở hạt nhân của Iran cũng như bất kỳ nỗ lực nào nhằm khai thác vật liệu này.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.

Iran đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc từ Mỹ rằng họ đang phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran khẳng định họ có quyền phát triển chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình.

Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga vẫn để ngỏ đề xuất chuyển giao uranium làm giàu của Iran sang Nga, và Moscow vẫn coi đây là một lựa chọn khả thi để giảm leo thang căng thẳng.

Theo Tổng thống Putin, Moscow sẵn sàng lưu trữ uranium làm giàu của Iran, tương tự thỏa thuận năm 2015 - một mô hình ban đầu được tất cả các bên chấp nhận trước khi Mỹ thay đổi lập trường.

Theo Tổng thống Putin, Mỹ, Iran và Israel ban đầu đã đồng ý với ý tưởng này. Tuy nhiên, cả Washington và Tehran sau đó đều đưa ra lập trường cứng rắn hơn. Mỹ yêu cầu uranium của Iran chỉ được đưa đến lãnh thổ nước này, trong khi Tehran đề xuất thành lập một liên danh Nga - Iran trên lãnh thổ của mình để pha loãng uranium. Cuối cùng, tình hình đã rơi vào bế tắc.

Tin Gốc: Dân Trí