Kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5 vừa rồi, tôi chi khoảng 20 triệu cho chuyến du lịch của gia đình ba người. Điều đáng nói là chúng tôi vẫn đang ở nhà thuê. Khi biết chuyện, không ít người quen của tôi nói rằng: “Chi tiêu như vậy là lãng phí”, hay “sao không để dành tiền mua nhà, nghỉ lễ ở nhà cho đỡ tốn?”.
Thực ra, tôi đã có nhiều năm sống với tâm lý phải dành dụm, phải tích lũy càng nhiều càng tốt để hướng tới việc sở hữu một căn nhà của riêng mình. Nhưng càng chạy theo mục tiêu đó, tôi càng nhận ra cuộc sống của mình trở nên căng thẳng, mệt mỏi, bế tắc. Những dịp nghỉ lễ đáng lẽ là thời gian để nghỉ ngơi, lại biến thành những ngày quanh quẩn trong nhà, vì “đi đâu cũng tốn kém”.
Năm nay, dù thu nhập của hai vợ chồng ở Sài Gòn vẫn loanh quanh 30 triệu một tháng, nhưng tôi quyết định làm khác đi. Tôi muốn cả gia đình có một chuyến đi chơi thực sự, dù không quá xa xỉ nhưng đủ để thay đổi không khí, để vợ chồng và con có thời gian bên nhau đúng nghĩa.
20 triệu không phải là số tiền nhỏ với gia đình tôi. Đó là cả một khoản tích góp lớn. Nhưng đổi lại, chúng tôi có những ngày không phải vội vã, không phải lo công việc, không phải tính toán từng đồng chi tiêu nhỏ lẻ. Con tôi lần đầu được trải nghiệm những điều mới mẻ, vợ tôi có những khoảnh khắc thư giãn hiếm hoi, còn tôi thì thấy mình thực sự được nghỉ.
>> Vợ chồng lương 30 triệu không bám trụ nổi Sài Gòn
Có người sẽ nói, những thứ đó không “cụ thể” như một khoản tiền tiết kiệm. Nhưng với tôi, ký ức và trải nghiệm cũng là một dạng tài sản, chỉ là không thể đo đếm ngay lập tức.
Tôi không phủ nhận tầm quan trọng của việc tiết kiệm, càng không đánh giá thấp mục tiêu mua nhà. Nhưng nếu vì một mục tiêu trong tương lai mà đánh đổi hết những niềm vui ở hiện tại, tôi thấy không đáng. Bởi không ai biết chắc mình sẽ mất bao lâu để đạt được mục tiêu đó, và trong quãng thời gian ấy, mình đã bỏ lỡ bao nhiêu khoảnh khắc đáng nhớ?
Tiết kiệm không có nghĩa là phải sống dè sẻn đến mức tự tước đi những trải nghiệm của bản thân và gia đình. Với tôi, việc “hưởng thụ trước mắt” trong khả năng cho phép cũng là một cách để cuộc sống có ý nghĩa hơn. Chuyến đi vừa rồi khiến tôi cảm thấy gia đình mình gắn kết hơn, bản thân tôi nhẹ nhõm hơn. Và đôi khi, chỉ cần vậy cũng đã đủ để thấy số tiền bỏ ra là xứng đáng.
Có thể lựa chọn của tôi không phải dành cho tất cả mọi người. Nhưng nếu cứ mãi chờ “khi nào đủ điều kiện” mới cho phép mình tận hưởng cuộc sống, thì có lẽ sẽ chẳng bao giờ là đủ. Bởi sống không chỉ là tích lũy cho tương lai, mà còn là biết cách tận hưởng hiện tại, trong giới hạn mình có thể.
Vài năm trở lại đây, khi chứng kiến giá bất động sản tăng chóng mặt, tôi nhận ra ở Việt Nam đang tồn tại một nghịch lý: nhà càng cũ, giá đôi khi lại càng cao. Điều này không còn đơn thuần là câu chuyện thị trường, mà dần trở thành một vấn đề xã hội đáng suy nghĩ.
Quan sát kỹ hơn, tôi hiểu rằng thứ tăng giá không hẳn là căn nhà, mà là mảnh đất bên dưới nó. Nhà có thể xuống cấp, nhưng đất thì không "đẻ thêm". Trong khi đó, dân số ngày càng đông, dòng người đổ về đô thị lớn ngày một nhiều, khiến quỹ đất ở vị trí thuận lợi trở nên khan hiếm. Cung không theo kịp cầu, giá đất vì thế tăng lên, kéo theo giá trị tổng thể của bất động sản, bất chấp tình trạng cũ kỹ của căn nhà.
Một yếu tố khác mà tôi thấy rất rõ là tâm lý "mua đất để giữ tiền". Mỗi khi lạm phát hoặc kinh tế có biến động, nhiều người xung quanh tôi lại ưu tiên mua đất, mua nhà như một cách trú ẩn tài sản. Không ít người mua không phải để ở, mà chỉ để đó chờ tăng giá vì "có mất gì đâu". Điều này vô hình trung khiến giá bị đẩy lên cao hơn nữa.
Ngoài ra, thị trường cũng đang thiếu những "van điều tiết" đủ mạnh. Việc sở hữu nhiều nhà đất hiện nay không chịu chi phí đáng kể, nên người có tiền sẵn sàng gom nhiều bất động sản rồi để trống, chờ thời. Khi không có áp lực phải bán hay khai thác, nguồn cung thực tế bị co lại, càng làm giá leo thang.
Điều khiến tôi lo lắng hơn cả là những hệ lụy phía sau. Với người trẻ như tôi và nhiều bạn bè đồng trang lứa, chuyện mua nhà ngày càng xa vời. Dù đi làm, tiết kiệm nhiều năm, tốc độ tăng thu nhập vẫn không thể theo kịp tốc độ tăng giá đất. Giấc mơ an cư vì thế trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
>> Bài toán mua hai mảnh đất dưỡng già nhưng bị đánh thuế như dân đầu cơ
Không chỉ vậy, dòng tiền trong xã hội đang có dấu hiệu lệch hướng. Thay vì đầu tư vào sản xuất, kinh doanh để tạo ra giá trị thực, nhiều người lại "chôn" vốn vào đất. Điều này có thể làm chậm lại sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Khoảng cách giàu nghèo cũng từ đó mà nới rộng. Những người sở hữu nhiều đất đai ngày càng giàu lên nhờ giá tăng, trong khi người không có tài sản thì càng khó tiếp cận cơ hội sở hữu nhà ở.
Từ góc nhìn cá nhân, tôi cho rằng để giải quyết nghịch lý này, cần những thay đổi mạnh mẽ từ chính sách. Trước hết, việc đánh thuế cao đối với bất động sản thứ hai trở đi là cần thiết, để hạn chế tình trạng tích trữ và buộc những người nắm giữ nhiều tài sản phải đưa chúng vào sử dụng hoặc lưu thông.
Bên cạnh đó, thông tin quy hoạch cần được công khai, minh bạch hơn để tránh những cơn "sốt đất" do tin đồn. Khi người dân có thông tin rõ ràng, thị trường sẽ bớt đi những biến động ảo.
Tôi cũng tin rằng nhà ở xã hội cần đóng vai trò lớn hơn, không chỉ là giải pháp hỗ trợ mà còn là cách để điều tiết mặt bằng giá chung. Ngoài ra, tín dụng cũng nên được ưu tiên cho những người mua nhà để ở thực, thay vì phục vụ các hoạt động đầu cơ ngắn hạn.
Suy cho cùng, việc nhà cũ vẫn tăng giá phản ánh một thị trường đang bị méo mó bởi tâm lý tích trữ và thiếu công cụ kiểm soát. Theo tôi, chỉ khi chúng ta nhìn nhận nhà ở đúng với giá trị cốt lõi của nó - là nơi để ở, chứ không phải một món hàng để lướt sóng - thì nghịch lý này mới có cơ hội được giải quyết.
Tôi sinh ra trong một gia đình nông dân bình thường. Tuổi thơ của tôi gắn liền với những mùa vụ, những ngày lao động vất vả và cuộc sống không mấy dư dả. Trước khi mất, cha tôi để lại một khoản nợ. Với gia đình tôi khi ấy, đó là một gánh nặng không hề nhỏ. Cuộc sống của gia đình vốn đã chật vật, sự ra đi của cha cùng khoản nợ càng khiến mọi thứ trở nên khó khăn hơn.
Có những lúc, tôi tự hỏi liệu mình có đủ khả năng để hoàn thành trách nhiệm ấy hay không? Nhưng rồi tôi nghĩ, con người có thể nghèo tiền bạc, có thể mất đi tài sản, nhưng danh dự và chữ tín thì không nên đánh mất. Cha tôi đã không còn, nhưng những gì ông để lại không chỉ là khoản nợ vật chất, mà còn là trách nhiệm của những người ở lại.
Từ suy nghĩ đó, tôi quyết tâm trả hết số nợ thay cha. Những năm tháng làm việc nơi xa xứ, tôi chắt chiu từng đồng tiền kiếm được. Tôi tiết kiệm từ những khoản nhỏ nhất, gom góp từng chút một với mong muốn đến ngày có thể ngẩng cao đầu hoàn thành tâm nguyện của mình.
>> Ba tôi 30 năm khổ sở đòi nợ em trai hai chỉ vàng
Ngày mang 43 triệu đồng về trả nợ, tôi không thể quên cảm xúc trong lòng mình. Trong số tiền ấy có cả những đồng tiền lẻ được tôi cẩn thận giữ lại và tích góp suốt nhiều năm. Có thể với nhiều người, những đồng tiền nhỏ ấy chẳng đáng là bao. Nhưng với tôi, đó là minh chứng cho cả một hành trình dài của sự cố gắng. Mỗi tờ tiền đều chứa đựng những ngày lao động vất vả, những giọt mồ hôi và quyết tâm của một người con muốn giữ gìn danh dự cho cha mình.
Tôi không hề cảm thấy xấu hổ khi mang theo những đồng tiền lẻ ấy. Ngược lại, tôi thấy tự hào. Bởi đó là đồng tiền do chính sức lao động chân chính làm ra. Khoảnh khắc khoản nợ được thanh toán xong, tôi cảm thấy nhẹ nhõm như vừa hoàn thành một lời hứa với người cha đã khuất. Đó không chỉ là việc trả một món nợ, mà còn là cách tôi gìn giữ chữ tín của gia đình.
Trong cuộc sống hôm nay, khi mọi thứ thay đổi rất nhanh, tôi vẫn tin rằng lòng hiếu nghĩa và chữ tín là những giá trị không bao giờ cũ. Tiền bạc có thể kiếm lại được, nhưng niềm tin và danh dự một khi đánh mất sẽ rất khó lấy lại. Và nếu được lựa chọn lại, tôi vẫn sẽ làm như vậy. Bởi đó là điều khiến tôi có thể thanh thản nhìn về cha mình và tự hào về những gì gia đình đã cố gắng gìn giữ.
"Tôi thấy nhiều người đang hiểu nhầm khái niệm 'nghỉ hưu sớm' khi cho rằng đó là không làm gì nữa, sống như người lớn tuổi sau khi rời thị trường lao động. Vì vậy, không ít người cho rằng cuộc sống như vậy sẽ rất buồn chán. Nhưng với những người trẻ mà tôi biết, nghỉ hưu sớm lại mang ý nghĩa khác. Đó là không còn bị ràng buộc bởi lịch làm việc từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều, chứ không phải ngừng tạo ra thu nhập hay ngừng làm việc.
Tôi có vài người cháu ở cả Việt Nam và Mỹ. Vợ chồng các cháu đều có kế hoạch tự do tài chính theo hướng này, và đã có người thực hiện được. Cha mẹ có phần hỗ trợ con cái, nhưng các cháu đều tự xây dựng kế hoạch của mình. Người đi trước tạo động lực cho người đi sau, rồi các cháu học hỏi lẫn nhau. Ngay cả khi đã nghỉ hưu, các cháu vẫn gửi con đi nhà trẻ, vẫn tiếp tục đầu tư chứng khoán và quản lý tài sản.
Các cháu tôi có nhiều nghề nghiệp khác nhau. Có đứa sau khi tốt nghiệp được các công ty lớn tuyển dụng, có đứa chuyển đến San Francisco làm việc, có đứa theo lĩnh vực hạt nhân, làm CPA hay học lên PhD. Riêng những đứa làm trong ngành Y hoặc Luật thì không đặt mục tiêu nghỉ hưu sớm, dù thu nhập có thể rất cao, bởi đây là những nghề càng nhiều tuổi càng tích lũy được kinh nghiệm và vẫn có thể chuyển sang giảng dạy khi không còn muốn làm toàn thời gian.
>> 52 tuổi tiền tiêu không hết nhưng tôi chưa từng nghĩ đến nghỉ hưu sớm
Những người cháu của tôi sau khi tốt nghiệp đại học, khoảng 22 tuổi, đều có mức thu nhập từ sáu con số mỗi năm và tiếp tục tăng trong khoảng 10 năm đầu sự nghiệp. Nếu thu nhập tăng nhanh, họ có thể đạt mục tiêu sớm hơn; còn phổ biến là ở độ tuổi 32-34. Sau khoảng 10 năm đi làm, các cháu quyết định trở về quê hương, sống gần gia đình hơn và dành phần lớn thời gian cho việc đầu tư. Dĩ nhiên, đầu tư không phải lúc nào cũng sinh lời.
Trong thời gian đó, các cháu mua nhà để ở, sau đó mua thêm bất động sản cho thuê và đầu tư chứng khoán. Khi quyết định nghỉ hưu, các cháu không rút tiền hưu trí như những người đến tuổi nghỉ hưu theo quy định, mà chuyển sang tập trung quản lý danh mục đầu tư toàn thời gian. Nhờ vậy, họ chủ động hơn về thời gian, có thể đi nhiều nơi nhưng vẫn duy trì nguồn thu nhập từ tài sản. Đồng thời, các cháu vẫn tiếp tục đóng thuế và tích lũy cho quỹ hưu trí theo quy định.
Từ những gì quan sát được, tôi cho rằng nghỉ hưu sớm không phải là sống nhàn rỗi, mà là đạt đến trạng thái tự do tài chính ở một mức độ nhất định. Người theo đuổi mục tiêu này vẫn làm việc, chỉ khác ở chỗ họ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tiền lương hàng tháng. Với họ, tài sản được tích lũy và đầu tư hợp lý sẽ tạo ra nguồn thu nhập để có thêm quyền lựa chọn cách sống và cách làm việc".
Đó là chia sẻ của độc giả THMN xung quanh câu chuyện nghỉ hưu sớm. Phong trào nghỉ hưu sớm (FIRE - Financial Independence, Retire Early) ngày càng được nhiều người trẻ quan tâm, với mục tiêu tích lũy tài sản đủ lớn để không còn phụ thuộc hoàn toàn vào công việc toàn thời gian. Tuy nhiên, khái niệm này cũng gây nhiều tranh luận. Có người cho rằng nghỉ hưu ở tuổi 30-40 là điều phi thực tế, thậm chí đồng nghĩa với việc ngừng cống hiến. Trong khi số khác cho rằng "nghỉ hưu sớm" không có nghĩa là ngừng làm việc, mà là có thêm quyền chủ động về thời gian và lựa chọn công việc nhờ đạt được một mức độ độc lập tài chính.
