Anh Đào Thanh Tuấn, Trưởng phòng nhân sự Công ty TNHH sản xuất thương mại Hưng Gia Phát (P.Long Trường, TP.HCM; trước là P.Long Trường, TP.Thủ Đức), cho rằng câu chuyện đổ thừa cho trí tuệ nhân tạo (AI) là thực tế có thật.
Anh Tuấn phản ánh chuyện một số nhân viên hay chống chế bằng cách đổ thừa cho AI. “Như có trường hợp nhân viên đi cà phê trong giờ làm rồi đăng ảnh lên mạng xã hội, vi phạm nội quy công ty, hay nói những điều không đúng về đồng nghiệp bị ghi âm lại. Dù xác thực được những câu chuyện này là thật, nhưng nhân viên phân bua cho rằng ảnh do AI tạo, thanh minh đoạn ghi âm do AI thực hiện”, anh Tuấn kể.
Lại Như Mai, sinh viên một trường ĐH ở P.Tăng Nhơn Phú, TP.HCM (trước là TP.Thủ Đức), cho biết từng chứng kiến nhiều trường hợp sử dụng AI như “lá chắn trách nhiệm”.
“Có bạn từng hút thuốc lá, nhưng khi ảnh chụp lại bị phát hiện thì nói ảnh do “AI làm đó”. Hay có bạn làm bài tiểu luận nhưng trích dẫn nhiều tư liệu không hợp lý, những nguồn dẫn không tồn tại. Khi bị giảng viên thắc mắc thì bảo do AI chế nội dung, thay vì nhận lỗi cẩu thả, không biết cách kiểm tra kỹ thông tin đưa vào bài làm”, Mai cho hay.
Trần Hữu Khang (27 tuổi, làm việc tại 56 Yên Thế, P.Tân Sơn Hòa, TP.HCM; trước là P.2, Q.Tân Bình) cũng từng gặp trường hợp nhân viên nộp ý tưởng kinh doanh với hàng loạt thông tin sai lệch.
“Khi bị yêu cầu giải thích, người này trả lời rất tỉnh bơ: “Em nhờ AI làm nên không biết”. Điều đáng nói là bạn ấy không xem đây là lỗi của mình. Bạn cứ mặc định AI mới là chủ thể gây sai. Trong khi rõ ràng người sử dụng phải chịu trách nhiệm cuối cùng cho nội dung mình nộp”, Khang nói.
Theo Khang, đây là biểu hiện của tâm lý né tránh trách nhiệm trong môi trường số. Khi công nghệ ngày càng thông minh, nhiều người bắt đầu vô thức xem AI như một thực thể độc lập, từ đó dễ dàng đẩy lỗi sang công cụ thay vì nhìn nhận vấn đề ở bản thân.
Anh Lê Quốc Hưng, Công ty TNHH Creative Pulse (P.Đức Nhuận, TP.HCM; trước là P.5, Q.Phú Nhuận), cho biết công ty từng xử lý trường hợp nhân viên gửi nhầm email nội bộ chứa nội dung thiếu chuyên nghiệp cho khách hàng. “Khi bị nhắc nhở, bạn ấy nói do AI tự gợi ý nội dung và bấm gửi nhầm. Nhưng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, còn việc kiểm tra trước khi gửi là trách nhiệm cá nhân”, anh Hưng chia sẻ.
Theo anh Hưng, điều đáng ngại là một bộ phận người trẻ hiện nay đang có xu hướng phụ thuộc quá mức vào công nghệ, đến mức xem AI như người chịu lỗi thay.
Anh Lê Thành Tân (32 tuổi), nghiên cứu sinh tiến sĩ tâm lý, Trường ĐH Newcastle (Úc), cho rằng hiện tượng đổ thừa cho AI phản ánh một vấn đề lớn hơn, là sự khủng hoảng trách nhiệm cá nhân trong môi trường số.
“AI không có khả năng tự chịu trách nhiệm. Quyết định sử dụng công cụ AI vẫn là con người”, anh Tân nói.
Theo anh Tân, nhiều người trẻ hiện nay lớn lên trong môi trường mạng xã hội, nơi hình ảnh cá nhân được xây dựng liên tục và áp lực giữ hình tượng rất lớn. Khi gặp khủng hoảng hoặc bị phát hiện sai sót, họ dễ tìm đến các lối thoát, trong đó AI trở thành cái cớ thuận tiện.
“Trước đây người ta đổ cho hacker, cho lỗi kỹ thuật. Bây giờ chuyển sang đổ cho AI”, anh Tân nhận định.
Anh Tân cũng cảnh báo việc lạm dụng AI để né tránh trách nhiệm có thể tạo ra hệ quả lâu dài về mặt nhân cách. “Nếu một người liên tục đổ lỗi cho công cụ thay vì nhìn nhận sai sót của bản thân, họ sẽ dần đánh mất khả năng chịu trách nhiệm. Điều này rất nguy hiểm trong học tập, công việc lẫn các mối quan hệ xã hội”, anh Tân nói.
Chuyên gia tâm lý Lại Thị Trang Thùy, Trung tâm bồi dưỡng kỹ năng sống và văn hóa Psychological Education (P.An Khánh, TP.HCM; trước là P.Thảo Điền, TP.Thủ Đức), cho rằng cần nhìn nhận AI đúng bản chất, đây chỉ là công cụ.
“Con dao có thể dùng để nấu ăn hoặc gây hại, AI cũng vậy. Vấn đề nằm ở cách con người sử dụng”, bà Thùy nói.
Bà Thùy cho rằng đừng biến AI thành nơi trú ẩn cho sự thiếu trung thực. “Mọi sản phẩm cuối cùng mình công bố đều gắn với trách nhiệm cá nhân. AI hỗ trợ, con người chịu trách nhiệm. Nếu dùng AI để tham khảo, tăng hiệu suất làm việc thì rất tốt. Nhưng nếu xem AI là nơi trú ẩn cho sự thiếu trung thực thì rất nguy hiểm”, bà Thùy chia sẻ và nhấn mạnh: “Nên có sự tự trọng, bản lĩnh để thừa nhận lỗi khi gây ra lỗi lầm, đừng đổ thừa cho AI nếu làm sai”.
Chiều đến, dưới chân chùa Thiên Mụ (TP.Huế) lại tấp nập các bạn trẻ. Các bạn trẻ đến đây không chỉ thưởng thức món "đậu hũ quốc dân" thơm ngon, mà đây còn là địa điểm tụ tập cực chill vào những ngày hè.
Chị Lê Thị Kim Oanh, bên gánh đậu hũ hơn 20 năm, tay vừa thoăn thoắt múc đậu vừa nhanh miệng cười cho biết từ đầu tháng 4 đến nay đông nghẹt khách, có nhiều lúc không có chỗ ngồi, nhiều bạn mua đậu hũ xong ngồi trên thềm vừa ăn vừa ngắm cảnh.
Giữa không khí mát mẻ của buổi chiều bên dòng sông Hương, tay cầm chén đậu hũ thơm ngon, sánh mịn quả là địa điểm lý tưởng cho các buổi tụ họp của giới trẻ.
Nguyễn Đình Bảo An, sinh viên Trường đại học Sư phạm - Đại học Huế, cho hay bạn thường xuyên cùng bạn bè hay tụ tập tại đây, vừa ăn đậu hũ vừa ngắm nhìn thành phố lúc hoàng hôn. Dù đã tới đây suốt 3 năm đại học, nhưng hương vị của gánh đậu hũ dưới chân chùa Thiên Mụ vẫn thơm ngon như những ngày đầu...
Không chỉ làm ấm bụng mỗi buổi xế chiều, hoàng hôn bên chùa Thiên Mụ là tọa độ "sống ảo" được nhiều bạn trẻ đến Huế mê mẩn. Lê Nguyễn Anh Thư, du khách trẻ đến từ Hải Phòng, vừa đặt chân đến Huế đã tranh thủ cuối giờ chiều đến đây ăn đậu hũ vừa check-in tại địa điểm "hot hit" này.
"Ở ngoài đời đẹp hơn tưởng tượng, không khí vừa trong lành, vừa có sông, có cây, vừa có ánh nắng hoàng hôn cực đẹp, rất thích hợp cho những tín đồ mê sống ảo. Nhất định mình sẽ quay lại đây thêm vài lần nữa rồi mới về", Thư chia sẻ.
Chỉ với 10.000 đồng là đã có một chén đậu hũ ấm bụng, để vừa trò chuyện với bạn bè vừa cảm nhận không gian nên thơ, quả thật là một trải nghiệm thật thú vị, giúp "xua tan" bớt cái oi nóng của tiết trời những ngày hè.
Chị Trần Thị Châu, du khách đến từ TP.HCM, cựu sinh viên Trường đại học Kinh tế - Đại học Huế, dù đã ra trường hơn 10 năm nhưng vẫn nhớ như in mùi thơm của gánh đậu hũ bên chùa Thiên Mụ. Chi chia sẻ, lần này có dịp quay lại Huế, chị đã đưa cả nhà tới để thưởng thức lại món ăn gắn bó suốt quãng đời sinh viên. Hương vị vẫn ngon, không gian vẫn đẹp như ngày nào, ngồi ăn với các bạn trẻ tại đây làm chị như được trở lại thời sinh viên.
Chiều 19.5, tại Hà Nội đã diễn ra Hội nghị gặp gỡ đối thoại giữa lãnh đạo Bộ KH-CN với đoàn viên thanh niên 4V1M (4 viện, 1 bộ: Bộ KH-CN, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP.HCM).
Tham dự chương trình có ông Vũ Hải Quân, Ủy viên T.Ư Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ KH-CN; anh Nguyễn Minh Triết, Ủy viên dự khuyết T.Ư Đảng, Bí thư thường trực T.Ư Đoàn, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam.
Tại buổi đối thoại, Bộ trưởng Vũ Hải Quân bày tỏ sự trăn trở lớn nhất của mình là làm sao ngày càng có nhiều bạn trẻ lựa chọn con đường nghiên cứu khoa học. Theo ông, nếu không có lực lượng trẻ dấn thân vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thì sẽ không thể tạo ra sự phát triển bền vững cho đất nước.
Từ kinh nghiệm giảng dạy môn Phương pháp nghiên cứu khoa học trong nhiều năm, Bộ trưởng cho biết câu hỏi ông thường nhận được nhất từ sinh viên là: "Em có làm nghiên cứu được không?". Ông khẳng định bất kỳ ai cũng có thể bắt đầu hành trình khoa học nếu có quyết tâm và sự kiên trì.
Chia sẻ câu chuyện của chính mình, Bộ trưởng kể rằng ông xuất thân từ một trường phổ thông ở huyện, điều kiện học tập còn nhiều khó khăn, tiếng Anh gần như bắt đầu từ con số 0 khi vào đại học. Tuy nhiên, nhờ niềm say mê với môn đồ họa máy tính, ông đã kiên trì tự học bằng cách mang từ điển vào thư viện để dịch từng trang sách tiếng Anh. Theo ông, sự kiên trì, kiên định và không bỏ cuộc là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với người làm khoa học.
"Tôi là một người học lực rất bình thường nhưng vẫn có thể làm nghiên cứu được thì ai cũng có thể làm được", Bộ trưởng nói với các sinh viên.
Bộ trưởng cũng chia sẻ triết lý nghiên cứu khoa học nên bắt đầu từ những "thách thức nhỏ" và tạo ra các "chiến thắng nhỏ". Theo ông, những kết quả nhỏ nhưng trọn vẹn sẽ tạo động lực để người trẻ tiếp tục theo đuổi hành trình dài hơi. Cùng với đó là việc hình thành tư duy khoa học, tư duy giải quyết vấn đề thay vì đổ lỗi cho hoàn cảnh hay cơ chế.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh vai trò của tư duy khoa học và tư duy giải quyết vấn đề. Theo ông, người làm khoa học không được đổ lỗi cho hoàn cảnh hay cơ chế khi gặp khó khăn, mà phải luôn tìm cách vượt qua rào cản. Tư duy ấy chỉ có thể hình thành thông qua quá trình rèn luyện liên tục.
Trả lời câu hỏi "Liệu em có thành công không?", Bộ trưởng Vũ Hải Quân đưa ra 5 yếu tố quan trọng đối với người trẻ trên hành trình khoa học.
Đầu tiên là phải có tầm nhìn. Ông kể rằng từ khi còn học phổ thông, ông đã mơ ước trở thành giáo sư đại học. Chính khát vọng ấy trở thành "la bàn" định hướng cho toàn bộ hành trình học tập và nghiên cứu sau này.
Yếu tố thứ hai là "tâm thế mở", tức luôn sẵn sàng học hỏi, không tự mãn với năng khiếu hay trí thông minh của bản thân. Bộ trưởng nhấn mạnh thành công không đến từ tố chất bẩm sinh mà là kết quả của quá trình rèn luyện, tích lũy và lao động nghiêm túc.
Yếu tố thứ ba là quy tắc "10.000 giờ". Theo ông, để trở thành chuyên gia thực thụ trong một lĩnh vực, mỗi người cần đầu tư thời gian dài làm việc liên tục và chuyên sâu.
Thứ tư là xây dựng mạng lưới quan hệ, cộng đồng học thuật và đồng nghiệp cùng chia sẻ tầm nhìn. Bộ trưởng cho rằng những mối quan hệ tích cực trong nghiên cứu khoa học có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển nghề nghiệp. Đặc biệt là mỗi bạn trẻ phải kế hoạch hành động cụ thể.
Liên quan chính sách hỗ trợ người trẻ, Bộ trưởng cho biết, Bộ KH-CN đang xây dựng các chương trình riêng dành cho sinh viên tài năng, nhà khoa học trẻ và học viên sau đại học. Dự kiến từ tháng 9 tới, các chương trình hỗ trợ này sẽ bắt đầu được triển khai nhằm tạo môi trường thuận lợi hơn cho thế hệ trẻ nghiên cứu, sáng tạo và phát triển khoa học công nghệ.
Dịp này, 5 tổ chức Đoàn của Bộ KH-CN; Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Đại học Quốc gia Hà Nội; Đại học Quốc gia TP.HCM đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác.
Chương trình nhằm tăng cường phối hợp trong các hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao, tổ chức các diễn đàn học thuật, hoạt động tình nguyện chuyên môn và phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ trong sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ.
Giờ trưa tại nhiều tòa nhà văn phòng ở TP.HCM, hình ảnh quen thuộc không còn là những chiếc hộp cơm được mở ra từ balo, mà là từng tốp người đổ xuống các quán ăn, app giao hàng liên tục "nổ" đơn.
Cứ đến giờ trưa, sảnh thang máy của các tòa nhà văn phòng ở TP.HCM bắt đầu đông lên. Người trẻ tay cầm điện thoại, mắt lướt nhanh qua danh sách quán ăn, vài người đã đứng chờ shipper ở tầng trệt.
Giữa một bên là sự tiện lợi gần như tức thì, một bên là bài toán chi tiêu kéo dài theo tháng, lựa chọn bữa trưa của người trẻ dần trở thành phép cân đo rất cá nhân. Có người chấp nhận chi thêm vài chục ngàn đồng mỗi ngày để đổi lấy quỹ thời gian và sự thoải mái, xem đó là cách "mua" lại năng lượng sau buổi sáng làm việc. Nhưng cũng có người bắt đầu chững lại sau những con số cộng dồn, khi nhận ra chi phí ăn ngoài không còn là khoản nhỏ.
Nguyễn Anh Thư (22 tuổi), ngụ tại đường Rạch Bùng Binh, P.Nhiêu Lộc, TP.HCM, thừa nhận gần như không mang cơm đi làm. "Một phần vì ở trọ, bếp nhỏ, nấu nướng cũng bất tiện. Phần khác là mình thích ra ngoài ăn trưa với đồng nghiệp, coi như một khoảng thời gian để nói chuyện, xả stress. Nếu so giữa mang cơm và ăn ngoài, mình chọn cảm giác thoải mái", Anh Thư chia sẻ.
Theo Anh Thư, buổi trưa mà ngồi ăn chung với mọi người, nói chuyện vài câu, sẽ thấy đầu óc nhẹ đi nhiều. Còn mang cơm thì thường ăn nhanh rồi lại quay về bàn làm việc. "Về lâu dài, mình biết chi phí có cao hơn, nhưng mình xem đó là khoản chi cho tinh thần. Chỉ là gần đây cũng bắt đầu để ý hơn đến sức khỏe, nên mình chọn quán kỹ hơn, hạn chế đồ dầu mỡ", Anh Thư nói.
Từng ngày nào cũng mang cơm đi làm, nhưng bây giờ Nguyễn Minh Thư (23 tuổi, ngụ tại đường Liên khu 4-5, P.Bình Hưng Hòa B, Q.Bình Tân cũ) cho biết đã không còn giữ thói quen đó nữa.
Minh Thư kể: "Hiện nay chuyển sang làm freelancer, thời gian linh hoạt hơn thì mình lại… lười nấu. Buổi sáng thường ngủ dậy khá sát giờ, nên việc chuẩn bị cơm gần như bị bỏ qua. Thật ra mình biết ăn ngoài tốn kém hơn. Một ngày có thể 40.000–60.000 đồng cho bữa trưa, tính ra một tháng cũng khá nhiều. Nhưng đổi lại, mình có thêm thời gian nghỉ ngơi hoặc làm việc khác. Có những hôm deadline gấp, việc đặt đồ ăn nhanh giúp mình không bị gián đoạn".
Nhưng sau một thời gian, Minh Thư thấy cơ thể cũng có lúc bị "quá tải" vì ăn ngoài nhiều dầu mỡ. Nên gần đây cô nàng đang tập quay lại nấu ăn vài bữa trong tuần, như một cách cân bằng lại.
Tự nhận mình là trong số ít người vẫn còn mang cơm đi làm gần như mỗi ngày, Phạm Hoàng Mỹ Linh (31 tuổi, nhân viên ngân hàng, ngụ tại đường Bùi Đình Túy, P.22, Q.Bình Thạnh cũ) chia sẻ: "Ban đầu là vì muốn tiết kiệm, nhưng sau này thành thói quen. Buổi tối mình nấu luôn cho hôm sau, sáng chỉ việc hâm lại và mang đi làm. Thực ra cũng có lúc thấy hơi bất tiện, nhất là khi đồng nghiệp rủ đi ăn chung. Nhưng mình vẫn ưu tiên cơm nhà vì kiểm soát được dinh dưỡng. Mình từng có thời gian ăn ngoài liên tục và bị đau dạ dày, nên giờ khá cẩn trọng. Tính ra mỗi tháng mình tiết kiệm được một khoản kha khá. Quan trọng hơn là mình thấy yên tâm với những gì mình ăn. Với mình, đó là cách chăm sóc bản thân đơn giản nhất".
Với những người trẻ không mang cơm trưa khi đi làm, họ lại có nhiều cách linh hoạt để cân đối bài toán chi tiêu.
Một thực tế hiện nay, nhiều người trẻ thay vì hỏi "trưa nay ăn gì?" thì mỗi bữa trưa lại bắt đầu bằng câu "hôm nay app có gì giảm?". Thói quen săn khuyến mãi trên các ứng dụng giao đồ ăn dần trở thành một phần trong nhịp sống thường ngày, nhất là với dân văn phòng. Chỉ cần vài phút lướt điện thoại, so sánh giữa các mã giảm giá, miễn phí vận chuyển hay combo ưu đãi, bữa trưa được quyết định không hẳn bởi khẩu vị, mà bởi mức giá hợp lý nhất tại thời điểm đó, cũng là cách để người trẻ cân đối chi tiêu.
Sự thay đổi này cho thấy cách người trẻ đang tiêu dùng ngày càng linh hoạt và có tính toán hơn. Nếu trước đây, việc ăn ngoài thường bị xem là tốn kém, thì nay các chương trình khuyến mãi khiến chi phí được "hạ nhiệt", tạo cảm giác chi tiêu thông minh. Nhiều người thậm chí hình thành thói quen canh giờ cao điểm giảm giá, gom đơn cùng đồng nghiệp để tối ưu phí ship, hay luân phiên sử dụng nhiều ứng dụng khác nhau để tận dụng ưu đãi tốt nhất.
Có thể nói, săn khuyến mãi đã trở thành một kỹ năng tiêu dùng mới của người trẻ. Trong bối cảnh giá cả leo thang và áp lực chi tiêu ngày càng lớn, việc tận dụng ưu đãi không chỉ là lựa chọn mang tính tiện lợi, mà còn phản ánh cách người trẻ thích nghi với đời sống đô thị.
