Anh Đào Thanh Tuấn, Trưởng phòng nhân sự Công ty TNHH sản xuất thương mại Hưng Gia Phát (P.Long Trường, TP.HCM; trước là P.Long Trường, TP.Thủ Đức), cho rằng câu chuyện đổ thừa cho trí tuệ nhân tạo (AI) là thực tế có thật.
Anh Tuấn phản ánh chuyện một số nhân viên hay chống chế bằng cách đổ thừa cho AI. “Như có trường hợp nhân viên đi cà phê trong giờ làm rồi đăng ảnh lên mạng xã hội, vi phạm nội quy công ty, hay nói những điều không đúng về đồng nghiệp bị ghi âm lại. Dù xác thực được những câu chuyện này là thật, nhưng nhân viên phân bua cho rằng ảnh do AI tạo, thanh minh đoạn ghi âm do AI thực hiện”, anh Tuấn kể.
Lại Như Mai, sinh viên một trường ĐH ở P.Tăng Nhơn Phú, TP.HCM (trước là TP.Thủ Đức), cho biết từng chứng kiến nhiều trường hợp sử dụng AI như “lá chắn trách nhiệm”.
“Có bạn từng hút thuốc lá, nhưng khi ảnh chụp lại bị phát hiện thì nói ảnh do “AI làm đó”. Hay có bạn làm bài tiểu luận nhưng trích dẫn nhiều tư liệu không hợp lý, những nguồn dẫn không tồn tại. Khi bị giảng viên thắc mắc thì bảo do AI chế nội dung, thay vì nhận lỗi cẩu thả, không biết cách kiểm tra kỹ thông tin đưa vào bài làm”, Mai cho hay.
Trần Hữu Khang (27 tuổi, làm việc tại 56 Yên Thế, P.Tân Sơn Hòa, TP.HCM; trước là P.2, Q.Tân Bình) cũng từng gặp trường hợp nhân viên nộp ý tưởng kinh doanh với hàng loạt thông tin sai lệch.
“Khi bị yêu cầu giải thích, người này trả lời rất tỉnh bơ: “Em nhờ AI làm nên không biết”. Điều đáng nói là bạn ấy không xem đây là lỗi của mình. Bạn cứ mặc định AI mới là chủ thể gây sai. Trong khi rõ ràng người sử dụng phải chịu trách nhiệm cuối cùng cho nội dung mình nộp”, Khang nói.
Theo Khang, đây là biểu hiện của tâm lý né tránh trách nhiệm trong môi trường số. Khi công nghệ ngày càng thông minh, nhiều người bắt đầu vô thức xem AI như một thực thể độc lập, từ đó dễ dàng đẩy lỗi sang công cụ thay vì nhìn nhận vấn đề ở bản thân.
Anh Lê Quốc Hưng, Công ty TNHH Creative Pulse (P.Đức Nhuận, TP.HCM; trước là P.5, Q.Phú Nhuận), cho biết công ty từng xử lý trường hợp nhân viên gửi nhầm email nội bộ chứa nội dung thiếu chuyên nghiệp cho khách hàng. “Khi bị nhắc nhở, bạn ấy nói do AI tự gợi ý nội dung và bấm gửi nhầm. Nhưng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, còn việc kiểm tra trước khi gửi là trách nhiệm cá nhân”, anh Hưng chia sẻ.
Theo anh Hưng, điều đáng ngại là một bộ phận người trẻ hiện nay đang có xu hướng phụ thuộc quá mức vào công nghệ, đến mức xem AI như người chịu lỗi thay.
Anh Lê Thành Tân (32 tuổi), nghiên cứu sinh tiến sĩ tâm lý, Trường ĐH Newcastle (Úc), cho rằng hiện tượng đổ thừa cho AI phản ánh một vấn đề lớn hơn, là sự khủng hoảng trách nhiệm cá nhân trong môi trường số.
“AI không có khả năng tự chịu trách nhiệm. Quyết định sử dụng công cụ AI vẫn là con người”, anh Tân nói.
Theo anh Tân, nhiều người trẻ hiện nay lớn lên trong môi trường mạng xã hội, nơi hình ảnh cá nhân được xây dựng liên tục và áp lực giữ hình tượng rất lớn. Khi gặp khủng hoảng hoặc bị phát hiện sai sót, họ dễ tìm đến các lối thoát, trong đó AI trở thành cái cớ thuận tiện.
“Trước đây người ta đổ cho hacker, cho lỗi kỹ thuật. Bây giờ chuyển sang đổ cho AI”, anh Tân nhận định.
Anh Tân cũng cảnh báo việc lạm dụng AI để né tránh trách nhiệm có thể tạo ra hệ quả lâu dài về mặt nhân cách. “Nếu một người liên tục đổ lỗi cho công cụ thay vì nhìn nhận sai sót của bản thân, họ sẽ dần đánh mất khả năng chịu trách nhiệm. Điều này rất nguy hiểm trong học tập, công việc lẫn các mối quan hệ xã hội”, anh Tân nói.
Chuyên gia tâm lý Lại Thị Trang Thùy, Trung tâm bồi dưỡng kỹ năng sống và văn hóa Psychological Education (P.An Khánh, TP.HCM; trước là P.Thảo Điền, TP.Thủ Đức), cho rằng cần nhìn nhận AI đúng bản chất, đây chỉ là công cụ.
“Con dao có thể dùng để nấu ăn hoặc gây hại, AI cũng vậy. Vấn đề nằm ở cách con người sử dụng”, bà Thùy nói.
Bà Thùy cho rằng đừng biến AI thành nơi trú ẩn cho sự thiếu trung thực. “Mọi sản phẩm cuối cùng mình công bố đều gắn với trách nhiệm cá nhân. AI hỗ trợ, con người chịu trách nhiệm. Nếu dùng AI để tham khảo, tăng hiệu suất làm việc thì rất tốt. Nhưng nếu xem AI là nơi trú ẩn cho sự thiếu trung thực thì rất nguy hiểm”, bà Thùy chia sẻ và nhấn mạnh: “Nên có sự tự trọng, bản lĩnh để thừa nhận lỗi khi gây ra lỗi lầm, đừng đổ thừa cho AI nếu làm sai”.
Nhiều năm qua, mỗi sáng chị Phùng Thị Bích Ngọc (xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) đều bắt đầu ngày mới sớm hơn thường lệ. Trước khi đến trường giảng dạy môn lịch sử tại Trường THCS Đồng Kỵ, chị dành thời gian chuẩn bị các loại đồ uống healthy (lành mạnh) để giao cho khách hàng.
Chị Ngọc cho biết cơ duyên đến với loại hình kinh doanh này bắt đầu từ khoảng 6 năm trước, khi chị tình cờ nhìn thấy quảng cáo về máy làm sữa hạt trên mạng xã hội. Ban đầu, chị chỉ muốn tự làm những loại thức uống lành mạnh cho gia đình, đặc biệt là cho các con sử dụng thay thế những sản phẩm đóng hộp. "Khi những chai sữa hạt đầu tiên được làm ra, mình mời bạn bè, đồng nghiệp dùng thử. Sau đó bắt đầu có những đơn đặt hàng nhỏ", chị kể.
Gần như toàn bộ quá trình chế biến, kinh doanh đều do chị Ngọc tự thực hiện. Từ chuẩn bị nguyên liệu, sản xuất, chụp ảnh sản phẩm, đăng bài trên mạng xã hội, chăm sóc khách hàng cho tới giao hàng, tất cả đều được vận hành bởi một người.
Theo chị Ngọc, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp chị tiết kiệm được khá nhiều thời gian. "Trước đây mình phải tự thiết kế menu, viết bài quảng bá hay lên ý tưởng nội dung. Giờ AI có thể hỗ trợ tạo hình ảnh, xây dựng nội dung và giúp công việc sáng tạo nhanh hơn", chị nói.
Nếu mô hình doanh nghiệp (DN) một người được triển khai bài bản, chị Ngọc cho biết sẵn sàng đăng ký vì cảm thấy đây chính là cách mình đang vận hành công việc trong nhiều năm qua.
Tương tự là chị Đỗ Linh Chi (xã Kiến Hưng, TP.Hải Phòng), bán hàng online, chuyên cung cấp quần áo, mỹ phẩm và giày dép từ năm 2013 với số vốn ban đầu chỉ khoảng 3 - 5 triệu đồng. Sau hơn 10 năm duy trì công việc, chị cho biết hầu hết các khâu đều tự thực hiện, từ đăng bài giới thiệu sản phẩm, tư vấn, chốt đơn đến theo dõi đơn hàng và chăm sóc khách hàng. Khi được hỏi về mô hình DN một người, chị Chi cho biết sẵn sàng đăng ký nếu được triển khai trong thực tế.
Theo tiến sĩ kinh tế Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, khái niệm "DN một người" thực chất không phải là một loại hình DN mới mà có thể hiểu là mô hình công ty TNHH một thành viên do một cá nhân sở hữu và điều hành.
Ông Điền cho rằng sự phát triển của kinh tế số đang tạo điều kiện để ngày càng nhiều cá nhân có thể vận hành DN mà không cần sử dụng nhiều lao động, đặc biệt trong các lĩnh vực như thiết kế, marketing, truyền thông, tư vấn hay công nghệ.
"Trước đây, nhiều lao động tự do hoạt động dưới hình thức cá nhân nhận việc từ DN và nộp thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, khi quy mô công việc ngày càng lớn đã phát sinh nhiều chi phí liên quan đến quảng bá, tìm kiếm khách hàng, vận hành hoặc đầu tư công cụ làm việc. Việc thành lập DN giúp họ được hạch toán chi phí hợp lý và hoạt động chuyên nghiệp hơn", ông Điền phân tích. Tuy nhiên theo ông, không phải ai cũng phù hợp với mô hình này.
Ông Huỳnh Thanh Điền cho rằng DN một người vẫn là DN đúng nghĩa nên chủ sở hữu phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, kế toán và các quy định pháp lý liên quan. "Nhiều người rất giỏi chuyên môn nhưng lại thiếu kiến thức về quản trị, tài chính hoặc pháp lý. Nếu không nắm rõ quy định, họ có thể gặp rủi ro trong quá trình vận hành", ông Điền nói.
Còn theo ông Phạm Đức Long, Tổng giám đốc Công ty TNHH thương mại dịch vụ vi tính Sao Mai (Mstar Corp), số lượng khách hàng là freelancer, nhà sáng tạo nội dung, chủ shop online, startup nhỏ hoặc DN dưới 5 nhân sự trên hệ thống của đơn vị này tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. "Nhóm khách hàng này không còn xem công nghệ là khoản đầu tư xa xỉ mà là công cụ bắt buộc phải có để vận hành nhanh hơn, tinh gọn hơn và cạnh tranh tốt hơn", ông Long cho biết.
Qua quá trình triển khai các giải pháp công nghệ, Mstar Corp ghi nhận nhóm khách hàng cá nhân và DN siêu nhỏ hiện sử dụng AI chủ yếu trong 3 lĩnh vực gồm marketing - bán hàng, quản lý dữ liệu và tăng năng suất cá nhân.
Tuy nhiên, ông Long cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở việc thiếu công nghệ mà ở khả năng sử dụng công nghệ hiệu quả. "Nhiều người đang sử dụng quá nhiều công cụ nhưng thiếu kết nối giữa các nền tảng, dẫn đến dữ liệu phân tán và việc vận hành trở nên phức tạp hơn", ông Long nói.
Ở góc nhìn khởi nghiệp, ông Bùi Quang Minh, nhà sáng lập và điều hành Beta Group, cho rằng mô hình DN một người không nên được hiểu là việc một cá nhân làm việc đơn độc mãi mãi. "Đây không phải là việc cổ vũ ai đó làm một mình mãi mãi, mà là tạo ra cánh cửa đầu tiên để cá nhân chính danh hóa hoạt động kinh doanh", ông Minh nhận định.
Theo ông Minh, công nghệ có thể hỗ trợ nhiều tác vụ nhưng không thể thay thế tư duy chiến lược, trách nhiệm và khả năng tạo ra giá trị của con người. "Người thắng trong kỷ nguyên này không phải là người dùng AI để làm mọi thứ, mà là người biết dùng AI để tập trung vào phần giá trị nhất của mình", ông Minh nói.
Các chuyên gia cho rằng DN một người mở ra cơ hội cho những cá nhân có chuyên môn, thương hiệu cá nhân và tệp khách hàng riêng trong nền kinh tế số. Để phát triển bền vững, người tham gia không chỉ cần tận dụng công nghệ mà còn phải trang bị kiến thức về quản trị, tài chính và pháp lý. Bởi suy cho cùng, điều quyết định thành công không phải việc một người có thể làm được bao nhiêu việc, mà là khả năng tạo ra giá trị và duy trì hoạt động kinh doanh trong dài hạn.
Cuối tháng 4.2026, Trường TH Võ Thị Sáu (khu vực Bình Phước, P.Phước Thới, TP.Cần Thơ) có niềm vui lớn khi Thành đoàn Cần Thơ dành tặng một phòng học "không gian số cho em" với 15 bộ máy vi tính và 1 ti vi mới toanh. Món quà ý nghĩa này đã mang lại không khí mới cho ngôi trường có gần 450 học sinh.
Giờ đây, ngày nghỉ hè vẫn có học sinh đến phòng máy rèn luyện kỹ năng thực hành, học tập trực tuyến, tìm hiểu kiến thức… Nhiều phụ huynh chở con đến trường với niềm phấn khởi và yên tâm khi mỗi buổi học đều có thầy cô sát cánh để định hướng các em học hỏi những điều bổ ích, tích cực.
Nhà không có máy vi tính nên Phạm Thị Bích Tuyền rất háo hức đến trường học tiếng Anh. Thực hành đã nhiều nên cô bé học lớp 4 khá linh hoạt khi gõ bàn phím và click chuột. Tuyền chia sẻ: "Có cơ hội tập luyện nhiều đã giúp em tự tin sử dụng máy vi tính hơn. Đặc biệt, học cùng nhiều bạn bè và thầy cô thì thấy vui hơn, tiến bộ nhanh hơn".
Trong khi đó, Đỗ Minh Phương, học sinh lớp 4C, cho biết em thích thú với việc học online trên máy vi tính hơn là ngồi xem bảng đen phấn trắng. Thầy cô dạy soạn bài giáo án điện tử, học sinh học trực tiếp qua máy vi tính thì rất dễ hình dung bài giảng bởi những hình ảnh trực quan, sinh động. Vì thế, Phương rất mong chờ các tiết học trên phòng máy.
Cô Nguyễn Thị Giàu, Phó hiệu trưởng Trường TH Võ Thị Sáu, cho biết năm 2017 trường được cấp 25 máy vi tính nhưng nay chỉ còn khoảng 7 - 8 máy sử dụng được trong tình trạng chạy rất chậm và yếu. Việc dạy và học vì thế gặp nhiều khó khăn. Không đủ máy tính thực hành nên với môn tin học, các em chủ yếu học lý thuyết. Sau 9 năm, nhà trường mới có được phòng máy tính mới nên ai cũng vui.
Với tinh thần đó, phòng máy mở cửa suốt hè để phục vụ học sinh có nhu cầu. Thầy cô đã lên kế hoạch bảo quản, giữ gìn cẩn thận để sử dụng lâu dài. "Tới đây, chúng tôi mong các bạn đoàn viên, thanh niên sẽ mang đến những sân chơi trực tuyến sáng tạo, bổ ích. Đặc biệt, rất cần có những buổi hướng dẫn, giáo dục cho các em học sinh kỹ năng khai thác thông tin trên không gian mạng an toàn, hiệu quả", cô Giàu bày tỏ.
Qua gần 2 tháng, cô Phan Thị Tuyết Hương, giáo viên Trường TH Võ Thị Sáu, cho biết việc giảng dạy đã thuận lợi hơn rất nhiều từ khi có những chiếc máy tính mới. Mọi người có thể xây dựng, thiết kế bài giảng đa phương tiện với hình ảnh, video, trò chơi tương tác… thu hút học sinh. Việc quản lý, lưu trữ hồ sơ sổ sách, điểm số của học sinh cũng khoa học hơn.
Theo ông Tạ Văn Tân (43 tuổi, phụ huynh học sinh), khi nhà trường có phòng máy vi tính mới mẻ và hiện đại thì ông rất vui, vì nó mở ra thêm cơ hội cho học sinh, trong đó có con của ông, tiếp xúc nhiều với công nghệ số để mai đây có thể tự tin trong kỷ nguyên số. Ông Tân bộc bạch: "Món quà này rất thiết thực, đúng nhu cầu thực tế. Khi các con được làm quen với máy vi tính từ sớm, sau này sẽ có nền tảng số tốt để bắt nhịp nhanh với những tiến bộ của khoa học, công nghệ trong tương lai".
Đến nay, mô hình "không gian số cho em" đã triển khai đến 5 điểm trường trên địa bàn P.Phước Thới, gồm: Trường TH Võ Thị Sáu, Trường TH Nguyễn Việt Hồng, Trường TH Nguyễn Tri Phương và Trường THCS Lê Lợi, Trường THCS Ngô Quyền. Những ngôi trường này có trang thiết bị xuống cấp hoặc ở "vùng sâu vùng xa" so với trung tâm phường.
Ngày 29.5, tại Hà Nội, đã diễn ra Chương trình hoạt động hưởng ứng Ngày khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026 với chủ đề "Khơi dậy và kết nối các nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo". Chương trình cho Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao (HTIC), Viện Hàn lâm Khoa học - Công nghệ Việt Nam tổ chức.
Tại chương trình đã diễn ra lễ ký kết Bản ghi nhớ hợp tác giữa Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam và Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao nhằm tăng cường kết nối giữa hệ sinh thái khoa học, công nghệ với cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân trẻ Việt Nam; thúc đẩy hoạt động ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ trong thực tiễn sản xuất kinh doanh.
Theo nội dung hợp tác, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam và HTIC sẽ phối hợp tổ chức định kỳ các hoạt động như ngày hội công nghệ, diễn đàn đổi mới sáng tạo, hội thảo chuyên đề, chương trình giới thiệu công nghệ, kết nối cung - cầu công nghệ, kết nối đầu tư và kết nối thị trường. Qua đó, tạo môi trường thúc đẩy liên kết giữa doanh nhân, doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, chuyên gia và tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo.
Hai bên cũng sẽ phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu về nhu cầu công nghệ của hội viên Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam; đồng thời xây dựng danh mục công nghệ, giải pháp, chuyên gia và nhóm nghiên cứu có khả năng hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.
Đặc biệt, hoạt động hợp tác hướng tới thúc đẩy các dự án cụ thể về thử nghiệm, ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ; hỗ trợ doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới, đào tạo nguồn nhân lực công nghệ và triển khai các mô hình đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, hai bên sẽ phối hợp tìm kiếm, kết nối các nguồn lực tài chính, chuyên gia, cố vấn, quỹ đầu tư và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo nhằm đồng hành cùng các doanh nghiệp, dự án có tiềm năng phát triển. Đồng thời, tăng cường truyền thông, vinh danh và lan tỏa các mô hình hợp tác hiệu quả giữa nhà khoa học với doanh nghiệp, các doanh nhân trẻ tiên phong trong ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Dịp này, Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao đã ký kết hợp tác chiến lược với Công ty TNHH Quy Nhon Scitech, doanh nghiệp hội viên của Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam nhằm thúc đẩy hoạt động kết nối, ứng dụng, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ tại khu vực Nam Trung bộ - Tây nguyên.
Theo thỏa thuận hợp tác, hai bên sẽ phối hợp triển khai các chương trình, dự án và mô hình chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực ưu tiên như phát triển dược liệu, chế biến sâu nông sản, bảo quản và nâng cao chất lượng trái cây xuất khẩu, vật liệu xây dựng mới, vật liệu xanh, vật liệu tái chế và các giải pháp giảm phát thải trong sản xuất.
Đồng thời, Quy Nhon Scitech sẽ đóng vai trò đầu mối phối hợp triển khai các hoạt động kết nối, ứng dụng và chuyển giao công nghệ của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tại khu vực Nam Trung bộ - Tây nguyên góp phần đưa các kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ vào thực tiễn sản xuất kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp địa phương nâng cao giá trị sản phẩm, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
