Năm 2008, UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt quy hoạch xây dựng đài hỏa táng và nghĩa trang vĩnh hằng tại xã Hưng Tây (nay là xã Hưng Nguyên) để làm nơi chôn cất tập trung cho đô thị Vinh và vùng phụ cận. 3 doanh nghiệp đến khảo sát đầu tư xây dựng và làm các thủ tục ban đầu, nhưng sau đó đều bỏ cuộc.
Năm 2017, UBND tỉnh Nghệ An chấp thuận cho 1 doanh nghiệp tại tỉnh Thanh Hóa thực hiện dự án Công viên nghĩa trang sinh thái vĩnh hằng và đài hóa thân trên diện tích 85 ha tại khu vực này với tổng vốn đầu tư hơn 465 tỉ đồng.
Dự án sau đó được điều chỉnh còn 78,47 ha, gồm khu tâm linh, khu hỏa táng, khu an táng lần 1, khu cát táng, khu xử lý kỹ thuật, khu cây xanh... Dự án đã được phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường vào năm 2019 nhưng một số người dân địa phương không đồng tình vì sợ ảnh hưởng đến môi trường sống.
Năm 2021, lãnh đạo tỉnh Nghệ An ra tối hậu thư cho chính quyền địa phương phải vận động thành công người dân đồng thuận, sớm bàn giao mặt bằng để cuối tháng 11.2021 phải xây xong lò hỏa táng này. Tuy nhiên, dự án không vượt qua được sự ngăn cản của người dân ở xóm Phúc Điền (xã Hưng Nguyên) khi họ cho rằng khoảng cách giữa nhà dân trong xóm đến nghĩa trang này không đạt tiêu chuẩn quy định (không đủ 1.500 m). Người dân đã dựng lán ngay đường ra vào khu vực dự án, chặn không cho thi công. Chính quyền sau đó phải tổ chức nhiều cuộc đối thoại để giải quyết những vướng mắc nhưng vẫn không có kết quả.
Tháng 8.2024, UBND tỉnh Nghệ An quyết định bãi bỏ các văn bản pháp lý do UBND tỉnh này ban hành liên quan tới dự án công viên nghĩa trang sinh thái Vĩnh Hằng ở xã Hưng Nguyên, sau đó giao các sở ngành lấy ý kiến người dân để chuyển quy hoạch lò hỏa táng và nghĩa trang tập trung theo hình thức cát táng, hỏa táng đến xã Diễn Lợi (nay là xã Tân Châu) với quy mô 60 ha. Dự án được quy hoạch lắp đặt lò hỏa táng có công nghệ đạt tiêu chuẩn bảo vệ môi trường của Việt Nam và châu Âu. Dự kiến, dự án hoàn thành sau 12 tháng kể từ ngày giao đất, cho thuê đất dự kiến vào tháng 5.2025. Vị trí lò hỏa táng và nghĩa trang tập trung nằm cách khu dân cư khá xa, đáp ứng tiêu chuẩn quy định.
Dù vậy, khi lấy ý kiến cộng đồng dân cư, người dân ở đây cũng không đồng ý việc xây dựng lò hỏa táng và nghĩa trang vì băn khoăn, lo lắng ảnh hưởng đến môi trường sống. Dự án một lần nữa phải chuyển địa điểm.
Mới đây nhất, tỉnh Nghệ An đồng ý cho doanh nghiệp khảo sát để quy hoạch chuyển lò hỏa táng đến xã Hải Lộc. Nhưng sau đó không lâu, UBND xã Hải Lộc đã có văn bản báo cáo không đồng ý với đề xuất quy hoạch lò hỏa táng tại địa phương.
Văn bản này cho rằng, hiện nay trên địa bàn đã có khu liên hiệp xử lý chất thải rắn (bãi rác sinh hoạt) đang hoạt động, phát sinh nhiều tác động đến môi trường, đời sống người dân như: mùi, khí thải, nước rò rỉ, lưu lượng phương tiện vận chuyển tăng cao, gây tâm lý lo ngại trong nhân dân. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục đầu tư thêm cơ sở hỏa táng tại cùng khu vực sẽ làm gia tăng áp lực môi trường, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng sống của người dân, đồng thời gây khó khăn trong công tác bảo đảm an ninh trật tự tại cơ sở. Do đó, xã này kiến nghị các cơ quan chức năng lựa chọn vị trí khác phù hợp hơn, bảo đảm khoảng cách an toàn về môi trường và khu dân cư.
Một lãnh đạo Sở Xây dựng Nghệ An cho biết, dự án nghĩa trang và lò hỏa táng ở xã Tân Châu đã bị dừng quy hoạch. Tại xã Hải Lộc thì đang lấy ý kiến dân cư. UBND tỉnh Nghệ An giao các sở, ngành tiếp tục lập và chọn các vị trí phù hợp, lấy ý kiến của cộng đồng dân cư để thực hiện các bước tiếp theo.
"Hiện nay đã thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp nên tỉnh phân cấp, đang giao cho các xã quy hoạch, lựa chọn địa điểm để xây dựng nghĩa trang có lò hỏa táng", vị này nói.
Trong khi hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước đã có các trung tâm hỏa táng và nghĩa trang tập trung cho đô thị lớn thì Nghệ An với dân số hơn 3,8 triệu người vẫn chưa có lò hỏa táng nào. Những người qua đời ở Nghệ An phải đưa qua tỉnh Hà Tĩnh hoặc Thanh Hóa với khoảng cách rất xa để hỏa táng làm phát sinh thêm chi phí và tốn thêm nhiều thời gian. Đặc biệt, tại các phường thuộc đô thị Vinh, chưa có nghĩa trang tập trung đúng chuẩn để chôn cất nên các nghĩa trang tự phát của các phường, xã cũ vẫn tiếp tục phải gánh công việc này, dù hầu hết các nghĩa trang này nằm sát bên khu dân cư đông đúc và đã quá tải.
Theo quy chuẩn xây dựng nghĩa trang của Bộ Xây dựng, khoảng cách giữa tường nhà dân đến nghĩa trang hung táng (hình thức mai táng thi hài trong một khoảng thời gian nhất định sau đó sẽ được cải táng) tối thiểu là 1.500 m. Thế nhưng, các nghĩa trang tự phát hiện nay ở các phường thuộc đô thị Vinhcó khoảng cách chỉ là… mấy bước chân.
Chỉ ra khu nghĩa trang với hàng ngàn ngôi mộ cũ, mới, thậm chí vừa mới chôn cất, nằm cách nhà chỉ một con đường rộng chừng 4 m, bà Phan Thị Hải (P.Trường Vinh) thở dài nói khi có người mới chôn cất, gia đình bà không dám mở cửa vì sợ tử khí.
"Sống ở đây lâu rồi, thành quen nên chúng tôi cũng không sợ gì, chỉ sợ ô nhiễm môi trường. Người mất nếu đã hỏa táng rồi chôn cất còn đỡ, chứ những trường hợp không hỏa táng thì rất ngại", bà Hải nói.
Người dân sống ở gần nghĩa trang này cho biết họ đã nhiều lần đề nghị chính quyền dừng chôn cất mới tại đây, nhưng không có kết quả vì chính quyền phản hồi rằng nếu dừng thì không biết chôn cất ở đâu.
"Chúng tôi chỉ mong tỉnh sớm quy hoạch lò hỏa táng và nghĩa trang tập trung để các phường làm nơi chôn cất, chứ để chôn cất kiểu tự phát, không ai quản lý như thế này vừa ô nhiễm môi trường sống, vừa mất mĩ quan đô thị", bà Hải bày tỏ.
Đây cũng là tình cảnh của rất nhiều hộ dân khác ở các phường thuộc Nghệ An, khi nghĩa trang nằm sát nhà dân, gây ô nhiễm môi trường. Thậm chí, một số khu đô thị mới được xây dựng bên cạnh các nghĩa trang tự phát cũ, chủ đầu tư đã cam kết sẽ đóng cửa nghĩa trang này từ nhiều năm qua, nhưng không thể dừng chôn cất vì dự án xây dựng dự án nghĩa trang tập trung với tên gọi công viên vĩnh hằng vẫn chưa có lời giải.
Tin Gốc: Thanh Niên
