CNN hôm qua (30.5) đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chủ trì cuộc họp kéo dài 2 tiếng tại Phòng Tình huống của Nhà Trắng để xem xét “quyết định cuối cùng” về đề xuất gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran thêm 60 ngày. Tuy nhiên, cuộc họp kết thúc mà Washington không đưa ra tuyên bố nào, trong bối cảnh giới quan sát theo dõi liệu Mỹ và Iran có sớm đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, hay vẫn giữ nguyên hiện trạng “đấu trí” với các thông điệp chính trị.
Một quan chức Nhà Trắng nói rằng ông Trump sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận bảo vệ tối đa lợi ích của Mỹ và đáp ứng “lằn ranh đỏ”, trong đó kiên quyết không để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Viết trên mạng xã hội X, Tổng thống Trump yêu cầu Iran phải lập tức mở cửa eo biển Hormuz cho tàu thuyền tự do qua lại không thu phí. Ông cũng đề cập việc sẽ dỡ phong tỏa hải quân để cho phép tàu thuyền rời vùng biển ở Trung Đông, dù chưa rõ tác động thực tiễn sẽ ra sao khi Iran vẫn là bên kiểm soát huyết mạch Hormuz.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố rằng việc quản lý eo biển Hormuz phải do Iran và Oman quyết định, và tuyến hàng hải này chỉ mở lại theo điều kiện của Tehran sau khi Mỹ hoàn toàn dỡ bỏ phong tỏa. Ông Baghaei hôm 29.5 nói quan chức Tehran và Washington vẫn giữ liên lạc, song hai bên chưa thống nhất các văn bản ghi nhớ làm bước đệm để đạt thỏa thuận.
Hơn 3 tháng sau khi Mỹ cùng Israel phát động chiến dịch tấn công Iran, giới quan sát nhận định Tổng thống Trump đang rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” khi các yêu cầu cứng rắn ban đầu không buộc được Tehran khuất phục. Theo phân tích của tạp chí Foreign Affairs hôm 28.5, Mỹ hiện khó có thể bắt Iran chấp nhận một giải pháp thỏa thuận hoàn hảo với Washington, mà chỉ có thể cân nhắc những lựa chọn “tệ và ít tệ hơn”.
Cụ thể, ở lựa chọn thứ nhất, Mỹ có thể kéo dài lệnh phong tỏa với hy vọng kinh tế kiệt quệ sẽ ép Tehran nhượng bộ. Tuy nhiên, giới phân tích đánh giá kịch bản này rất dễ phản tác dụng. Dù chịu thiệt hại kinh tế, Iran vẫn coi đây là cuộc chiến sinh tồn và không có dấu hiệu sẽ đầu hàng. Trong khi đó, việc eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa có thể giáng đòn nặng nề vào kinh tế thế giới, đặc biệt khi nhu cầu sử dụng năng lượng tăng cao trong mùa hè.
Thứ hai, Mỹ có thể leo thang quân sự, điều mà Washington đã làm hồi đầu tuần với các cuộc tấn công hạn chế. Lựa chọn này lại tiềm ẩn rủi ro Iran tấn công trả đũa vào các nước láng giềng, làm tê liệt sản xuất dầu của khu vực. Thứ ba, ông Trump có thể chọn cách đơn phương rút lui, tuyên bố chiến thắng để cắt đứt tổn thất. Dù tốt cho cục diện chung, đây sẽ là bước lùi chính trị rất lớn của Washington và cá nhân ông Trump, khi không giải quyết vấn đề hạt nhân hay an ninh hàng hải, vốn được Mỹ nhấn mạnh là các điều kiện để đàm phán.
Do đó, lựa chọn được đánh giá là “ít tệ nhất” là Mỹ chấp nhận thỏa thuận nhượng bộ: dỡ bỏ phong tỏa, mở tài sản bị đóng băng và chấp nhận để Tehran giữ lại kho tên lửa như một biện pháp phòng vệ. Đổi lại, Iran sẽ mở cửa eo biển Hormuz và tạm dừng chương trình hạt nhân. Dù việc “xuống nước” trước đối thủ như vậy có thể vấp phải sự phản đối gay gắt tại Washington, đó có thể là bước đi thực tế nhất để Mỹ thoát khỏi bế tắc hiện tại, các chuyên gia nhận định với Foreign Affairs. Ngoài ra, Iran cũng cần những sự đảm bảo vững chắc từ Mỹ rằng Washington sẽ không bất ngờ “quay xe”, trong bối cảnh ông Trump nhiều lần thay đổi lập trường về dự trữ hạt nhân của Tehran.
Tin Gốc: Thanh Niên
