Tôi đồng tình với ý kiến của ông Ju Liang ở Đại học Vân Nam trong bài “Kho lạnh bảo vệ nông dân” (Tuổi Trẻ ngày 27-4), thủ phạm lại là một mắt xích tưởng khô khan: kho lạnh tại nguồn.
Nông sản Việt Nam có một nghịch lý đau lòng. Chúng ta đứng hàng đầu thế giới về xuất khẩu thanh long, sầu riêng, cà phê, hồ tiêu; xuất khẩu rau quả năm 2025 đạt khoảng 8,5 tỉ USD.
Nhưng giá trị thu về mỗi ha canh tác vẫn thấp hơn Thái Lan, thua xa Chile hay New Zealand ở cùng nhóm sản phẩm. Vì sao? Phần lớn câu trả lời nằm ở 24 giờ đầu tiên sau thu hoạch – khoảng thời gian mà trái cây, rau củ bắt đầu “chết” sinh học nếu không được hạ nhiệt kịp thời.
Con số gây sốc: tỉ lệ tổn thất sau thu hoạch của ngành rau quả Việt Nam ở mức 20 – 40% tùy mặt hàng, theo báo cáo của Hiệp hội Rau quả Việt Nam tại Hội nghị xúc tiến thương mại tháng 6-2025. Tính ra thiệt hại kinh tế lên tới 3,5 – 4,1 tỉ USD mỗi năm – một khoản “thuế tàng hình” mà ngành nông nghiệp đang âm thầm trả.
Trong khi đó toàn quốc hiện chỉ có khoảng 117 kho lạnh chuyên nghiệp. Tới 90% trong số đó phục vụ đông lạnh sâu cho thủy sản và thịt. Kho mát chuyên dụng (0 – 15oC) cho trái cây tươi – vốn là trái tim của chuỗi giá trị nông sản xuất khẩu – gần như là khoảng trống trên bản đồ hạ tầng.
Hệ quả là người nông dân buộc phải bán ngay, bán vội. Mỗi đợt “được mùa rớt giá” lại có kêu gọi “giải cứu”. Nhưng “giải cứu” là dấu hiệu của một chuỗi cung ứng không có vùng đệm.
Trong kinh tế học vận trù, kho lạnh cho phép nông dân và hợp tác xã giữ hàng lại 3 – 7 ngày – đủ để thương lượng, đủ để đón sóng giá, khớp đơn xuất khẩu. Không có vùng đệm, bên bán mất quyền thương lượng. Đó là “lời nguyền vỉa hè”: nông sản chín cây, đồng hồ sinh học đếm ngược từng giờ, và người mua nắm thế thượng phong.
Bài học từ Chile và Nam Phi về táo, nho và cam rất đáng suy ngẫm. Họ không xuất khẩu theo mùa vụ tự nhiên. Họ xuất khẩu theo nhịp điệu do chính họ thiết kế, nhờ hệ thống kho lạnh điều tiết từ trang trại ra cảng. Khi người bán kiểm soát được nhịp độ, quyền định giá tự khắc chuyển dịch.
Thái Lan không vượt Việt Nam về diện tích canh tác trái cây, nhưng vượt xa về giá trị xuất khẩu trên mỗi tấn. Bí quyết nằm ở mô hình các trạm sơ chế và kho mát đặt ngay tại vùng trồng.
Sầu riêng Monthong hái xong được đưa vào buồng tiền làm lạnh trong vài giờ rồi phân loại theo chuẩn xuất khẩu tại chỗ. Chuỗi này không chỉ giữ được phẩm cấp mà còn cho phép Thái Lan truy xuất nguồn gốc đến từng lô hàng – điều kiện sống còn để chinh phục các thị trường khắt khe.
Ấn Độ theo hướng khác. Chương trình Mega Food Parks và các gói tín dụng thuộc Bộ Công nghiệp chế biến thực phẩm hỗ trợ 35 – 50% chi phí đầu tư hạ tầng chuỗi lạnh cho doanh nghiệp nội.
Với vùng như đông bắc Ấn và vùng xa, mức hỗ trợ có thể tới 75%. Cơ chế rõ ràng: Nhà nước không làm kho, nhưng “kích” dòng vốn tư nhân chảy vào khu vực nông thôn – nơi vốn không đủ hấp dẫn với logic thị trường thuần túy.
Trung Quốc thì đi xa hơn nữa. Chỉ riêng một huyện Chu Chí (Thiểm Tây) đã có tới 3.000 kho lạnh phục vụ vùng táo – nhiều hơn tổng số kho lạnh chuyên nghiệp của cả Việt Nam gấp hàng chục lần.
Thứ nhất, Việt Nam cần quy hoạch quỹ đất logistics chuyên biệt tại các vùng trồng trọng điểm – Đồng bằng sông Cửu Long cho trái cây, Tây Nguyên cho cà phê và bơ, Đông Nam Bộ cho rau quả xuất khẩu. Đất cho kho lạnh phải nằm trong quy hoạch hạ tầng nông nghiệp – logistics tích hợp, không bị đẩy sang nhóm “đất thương mại dịch vụ” với giá thuê phi lý khiến bài toán đầu tư vỡ trận ngay từ đầu.
Thứ hai, và là sống còn nhất: giá điện. Kho lạnh tiêu thụ điện gấp 4 – 6 lần kho thường trên cùng diện tích. Nếu ngành sản xuất có giá điện ưu đãi, không có lý do gì hạ tầng cold chain phục vụ nông nghiệp – ngành trực tiếp tạo sinh kế cho hơn 30 triệu người – lại bị áp giá điện kinh doanh. Đây là sự công bằng chính sách.
Thứ ba, tiếp cận vốn. Một gói tín dụng chuyên biệt cho hạ tầng chuỗi lạnh, với lãi suất và thời hạn phù hợp chu kỳ hoàn vốn 7 – 10 năm, hoàn toàn khả thi nếu có sự phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Phát triển Việt Nam và các ngân hàng thương mại. Mô hình bảo lãnh tín dụng qua Quỹ Bảo lãnh doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể được sử dụng.
Mất một vụ mùa, nông dân thiệt một năm. Mất một thập kỷ không đầu tư kho lạnh tại nguồn, ngành nông sản Việt mất quyền định giá cả một thế hệ. Với 3,5 – 4,1 tỉ USD tổn thất mỗi năm, chúng ta đang trả cho sự trì hoãn một cái giá đủ để xây dựng một hệ thống kho lạnh tại nguồn hoàn chỉnh trên cả nước chỉ trong vòng 5 năm.
Ngày 11-6, Quỹ Hỗ trợ bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam, nền tảng TikTok phối hợp cùng Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM chính thức khởi động chuỗi chương trình “Chạm di sản - Ký ức đô thị”.
Đây là chương trình livestream quảng bá văn hóa, di sản và thúc đẩy du lịch bền vững, chọn cách tiếp cận di sản gần gũi hơn với cộng đồng trẻ.
Theo đó, dự kiến trong tháng 6 và 7, chương trình sẽ khởi động tại ba phường mang tính biểu tượng của TP.HCM là phường Sài Gòn, phường Bến Thành và phường Chợ Lớn, là những điểm đến không chỉ gắn liền với lịch sử phát triển của thành phố.
Tại buổi ra mắt ngày 11-6, nhiều chuyên gia, nhà sáng tạo nội dung và doanh nghiệp cho rằng việc đưa di sản đến gần công chúng không thể chỉ dừng ở hoạt động bảo tồn, mà cần những cách tiếp cận sáng tạo hơn để biến các giá trị văn hóa thành nội dung hấp dẫn trên môi trường số.
Nhà sáng tạo nội dung Nguyễn Đức Huy cho biết thay vì chỉ giới thiệu một món ăn hay một địa điểm check-in, điều quan trọng là kể được câu chuyện phía sau những giá trị ấy.
"Mỗi gánh bánh tráng, mỗi tô hủ tiếu hay một góc phố cũ đều mang trong mình những lớp ký ức và câu chuyện đời sống. Khi đi sâu hơn vào những câu chuyện đó, người xem không chỉ biết đến món ăn hay địa điểm, mà còn hiểu thêm về con người, văn hóa và lịch sử của vùng đất", Huy chia sẻ.
Đại diện TikTok Việt Nam cho biết cộng đồng người dùng trên nền tảng đang ngày càng quan tâm đến các giá trị văn hóa bản địa. Chỉ riêng hashtag #DisanVanHoa đã ghi nhận hơn 300 video nội dung về di sản, từ kiến trúc, làng nghề đến ẩm thực truyền thống.
Tuy nhiên phần lớn các sản phẩm hiện vẫn được thực hiện khá tự phát, thiếu sự kết nối để tạo thành một hệ sinh thái nội dung đủ sức lan tỏa mạnh mẽ.
Từ thực tế đó, sáng kiến thành lập Câu lạc bộ Sáng tạo nội dung di sản văn hóa - "Chạm di sản" được đưa ra với kỳ vọng kết nối những người yêu văn hóa, các nhà sáng tạo nội dung, đơn vị quản lý điểm đến và doanh nghiệp cùng chung tay kể những câu chuyện về di sản Việt Nam theo cách gần gũi hơn với công chúng trẻ.
Trong bối cảnh du khách ngày càng tìm kiếm những trải nghiệm mang tính bản địa và cá nhân hóa, nội dung số về di sản có thể trở thành một "cầu nối" hiệu quả giữa văn hóa và kinh tế du lịch. Những video ngắn, câu chuyện đời thường hay ký ức đô thị được kể bằng góc nhìn sáng tạo không chỉ giúp di sản tiếp cận thế hệ trẻ mà còn góp phần quảng bá điểm đến, kích thích nhu cầu trải nghiệm thực tế.
"Mong muốn của nền tảng là sau một năm, mỗi địa phương có thể sở hữu từ vài nghìn đến hàng chục nghìn video với hashtag riêng, tạo ra hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỉ lượt tiếp cận về các giá trị văn hóa, điểm đến và con người của địa phương đó", đại diện TikTok Việt Nam nói.
Chia sẻ về hoạt động chương trình, ông Nguyễn Ngọc Hồi - Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM - cho biết đây là cơ hội để quảng bá hình ảnh TP.HCM như một thành phố năng động, sáng tạo nhưng vẫn giữ gìn và phát huy những giá trị bản sắc. "Qua chương trình, chúng tôi mong muốn mỗi người dân, du khách đều có thể đi tìm cảm xúc của chính mình thông qua hành trình khám phá văn hóa, ẩm thực của thành phố", ông Hồi nói.
Sau giai đoạn triển khai tại ba phường trung tâm, chương trình sẽ tiếp tục mở rộng đến nhiều địa phương khác, góp phần đưa văn hóa, di sản và bản sắc từng phường, xã hiện diện rõ nét hơn trên không gian số.
Liên Bộ Công Thương - Tài chính cho biết thị trường xăng dầu thế giới những ngày qua vẫn chịu tác động từ thông tin cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, và vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz vẫn tắc nghẽn.
Các yếu tố này khiến giá xăng dầu thế giới có xu hướng tăng so với 7 ngày trước. Cụ thể, mỗi thùng RON95 tăng 6,8% lên 139,8 USD, dầu diesel thêm 6,4% lên 155,3 USD.
Ở kỳ điều hành chiều nay, liên Bộ tiếp tục điều chỉnh giá xăng dầu trong nước. Với xăng RON 95-III (loại phổ biến trên thị trường) tăng 1.470 đồng lên 25.540 đồng một lít. Tương tự, E5 RON 92 có giá mới 24.340 đồng.
Các mặt hàng dầu cũng tăng so với kỳ điều hành trước. Cụ thể, mỗi lít diesel thêm 1.540 đồng một lít, còn mazut 900 đồng một kg.
Nhà điều hành tiếp tục ngừng trích lập vào Quỹ bình ổn xăng dầu với các mặt hàng.
Giá xăng dầu trong nước đã trải qua 22 kỳ điều hành từ cuối tháng 2 đến nay. Trong đó, RON 95-III tăng 12 lần, giảm 8 và giữ nguyên 2 kỳ. Tương tự, dầu diesel có 10 lần tăng, 10 lần giảm và 2 kỳ ổn định giá.
Giá xăng, dầu thay đổi như sau:
Từ cuối tháng 4, theo Thông tư 21, mặt hàng dầu hỏa đã được Bộ Công Thương bỏ ra khỏi danh mục công bố giá cơ sở bán lẻ xăng dầu do tỷ trọng rất nhỏ (0,1%) tổng lượng tiêu thụ.
Hiện tại, các loại thuế như bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt và giá trị gia tăng (VAT) với xăng, dầu và nhiên liệu bay tiếp tục bằng 0 tới cuối tháng 6, theo Nghị quyết của Quốc hội. Thuế nhập khẩu xăng dầu cũng duy trì mức 0% tới hết 30/6, theo Nghị quyết của Chính phủ.
Từ 1/6, xăng E10 RON 95-III sẽ được bán rộng rãi, thay thế xăng khoáng RON 95-III trên thị trường. Còn xăng E5 RON 92 tiếp tục được bán tới cuối 2030.
Theo số liệu của Bộ Công Thương, tính đến ngày 15/5, Việt Nam nhập khẩu gần 4,33 triệu tấn xăng dầu các loại, tương ứng 4,55 tỷ USD. So với cùng kỳ năm ngoái, nhập khẩu nhóm hàng năng lượng này tăng mạnh 20,9%, trong khi giá trị tăng tới 85,7%. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu xăng đạt 1,05 tỷ USD, dầu diesel gần 2,46 tỷ USD, dầu mazut khoảng 119 triệu USD và nhiên liệu bay 927 triệu USD.
Ông Đỗ Thành Nhân sinh năm 1981, quê ở An Giang. Ông từng giữ chức Chủ tịch Hội đồng quản trị (HĐQT) nhiều công ty niêm yết trong giai đoạn 2021-2022, sau đó bị bắt và tuyên phạt 4 năm vì tội Thao túng thị trường chứng khoán.
Sau thời gian dài vắng bóng trên thương trường, ông Nhân mới được bầu vào HĐQT Công ty cổ phần VKC Holdings trong phiên họp cổ đông thường niên cuối tháng 6. Doanh nghiệp này tiền thân là xí nghiệp tư doanh cao su nhựa Vĩnh Khánh, được thành lập năm 1993. Nhiều năm qua, lĩnh vực kinh doanh chính của công ty là sản xuất cáp viễn thông, dây điện, ống nhựa và phân phối phụ tùng ôtô.
Sự xuất hiện của ông Nhân kéo theo một loạt thay đổi định hướng phát triển của VKC Holdings. Đầu tiên, doanh nghiệp này chốt phương án thoái vốn hai công ty con bằng hình thức đấu giá. Trong số này có đơn vị phụ trách mảng sản xuất cáp nhựa - một trong những trụ cột kinh doanh cũ. Ban lãnh đạo công ty gọi đây là quyết định để tái cấu trúc hoạt động theo định hướng mới.
Thay vào đó, VKC Holdings bổ sung một loạt mã ngành kinh doanh mới và chọn sản xuất thời trang làm chính yếu. Công ty cũng dự tính đổi tên thành Tập đoàn May mặc Velora.
Điểm nhấn trong kế hoạch "lột xác" VKC Holdings là dự án nhà máy thời trang trẻ em và người lớn tại tỉnh Lâm Đồng với công suất thiết kế 80 triệu sản phẩm một năm và có 12.000 lao động. Ban lãnh đạo công ty cho biết trong thời gian tới sẽ hoàn tất pháp lý, thuê đất và xây dựng để vận hành vào nửa cuối năm sau. Từ 2028, nhà máy này chính thức sản xuất thương mại để đưa thành phẩm vào châu Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản.
Trong phiên họp cổ đông mới đây, ông Đỗ Thành Nhân nói "đầu tư vào may mặc vì đây là lĩnh vực gắn với nhu cầu thiết yếu của con người". Ban lãnh đạo cho rằng lĩnh vực này có dư địa thị trường rất lớn với mức tăng trưởng dự báo ít nhất 8% mỗi năm và có thể hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu. Họ kỳ vọng đến năm thứ tám vận hành (tức 2035) sẽ có doanh thu khoảng 14.300 tỷ đồng.
Dự án này cần vốn đầu tư 7.600 tỷ đồng. Để đáp ứng một phần nhu cầu vốn đột biến, VKC Holdings thống nhất sẽ bán 170 triệu cổ phiếu cho Công ty cổ phần Thiên Hoàng Holdings, một doanh nghiệp khác liên quan đến ông Đỗ Thành Nhân. Sau thương vụ này, vốn điều lệ doanh nghiệp nhảy vọt từ 200 tỷ đồng lên 1.900 tỷ đồng, trong đó Thiên Hoàng Holdings là công ty mẹ và nắm quyền chi phối với tỷ lệ sở hữu gần 90%. Ngoài ra, công ty tính vay thêm 3.000 tỷ đồng, ưu tiên vốn từ ngân hàng.
Kế hoạch mới đầy tham vọng, nhưng trước mắt, VKC Holdings vẫn đối diện thực tế khó khăn. Công ty đã lỗ liên tục 4 năm, nâng lỗ lũy kế đến cuối năm ngoái lên 516 tỷ đồng và vốn chủ sở hữu âm gần 300 tỷ đồng.
Theo ban điều hành, thiếu vốn lưu động và dư nợ quá lớn từ những năm trước khiến công ty không thể huy động vốn vay của các tổ chức tín dụng. Điều này dẫn tới việc không thể tái lập hoạt động kinh doanh cốt lõi.
VKC Holdings kỳ vọng năm nay doanh thu 25 tỷ đồng và lỗ thêm 43 tỷ đồng. Ban lãnh đạo nhấn mạnh mục tiêu chính là duy trì và giữ ổn định sản xuất theo năng lực hiện có, đảm bảo hoạt động kinh doanh liên tục và xử lý dứt điểm các vấn đề tồn đọng.
Trên sàn chứng khoán, cổ phiếu VKC chỉ được giao dịch vào mỗi thứ Sáu hàng tuần. Cả ba phiên được giao dịch gần nhất, giá đều chạm trần, lên 1.300 đồng.
