Trong nhiều năm, người dân Kiev đã quen với tiếng vo ve kéo dài của các UAV cảm tử Shahed bay trên đầu. Giờ đây, thủ đô Ukraine đang nghe thấy một loại âm thanh khác: tiếng rít chói tai của các UAV phản lực lao qua bầu trời với tốc độ cao đến mức dễ bị nhầm là tên lửa.
Những UAV nâng cấp này có thể đạt tốc độ tới 500km/h, gần gấp 3 lần các mẫu Shahed sử dụng động cơ cánh quạt trước đó, đồng thời mang đầu đạn nặng từ 50 đến 90kg.
Các quan chức Ukraine cho biết Nga đang ngày càng sử dụng loại UAV này để tấn công thủ đô nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng không, buộc Kiev phải tiêu hao các tên lửa đánh chặn quý giá nhất, từ đó tạo ra những khoảng trống để tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình xuyên thủng.
Trong cuộc tấn công vào Kiev rạng sáng 2/7, Moscow đã triển khai số lượng UAV Shahed phản lực nhiều chưa từng có. Cuộc tấn công khiến ít nhất 25 người thiệt mạng, hơn 90 người bị thương và khoảng 130 tòa nhà bị hư hại.
Sau hơn 4 năm rưỡi xung đột, Kiev đã xây dựng được một mạng lưới phòng không đáng gờm gồm UAV đánh chặn nội địa, tên lửa đánh chặn nhập khẩu, các đội hỏa lực cơ động, hệ thống tác chiến điện tử và trực thăng.
Các UAV đánh chặn của Ukraine đặc biệt hiệu quả đối với những chiếc Shahed cánh tam giác bay chậm với tốc độ khoảng 180km/h mà chúng được thiết kế để đối phó.
Tuy nhiên, các phiên bản mới của Shahed hiện được trang bị động cơ turbo phản lực, cho phép đạt tốc độ tối đa 500km/h và khiến UAV đánh chặn của Ukraine “hít khói”.
“Những UAV này không còn nằm trong khả năng đánh chặn của các UAV phòng không vốn chỉ đạt tốc độ khoảng 300km/h”, người phát ngôn Không quân Ukraine Yurii Ihnat nói với Kênh 5 hôm 2/7.
“Điều đó có nghĩa là các đội hỏa lực cơ động và UAV đánh chặn không còn đáng tin cậy nữa. Chúng tôi phải sử dụng tên lửa”, ông giải thích.
Hiện tại, các mẫu UAV phản lực vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ. Trong số 496 UAV mà Nga phóng vào Ukraine hôm thứ Năm, bao gồm các loại Shahed, Gerbera và Italmas, các kênh giám sát cho biết chỉ có khoảng 30 chiếc sử dụng động cơ phản lực. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng con số thực tế có thể “hơn 100 chiếc”.
Dù theo con số nào, đây vẫn là số lượng UAV phản lực lớn nhất từng được sử dụng trong một đêm nhằm vào Kiev.
Các nhà phân tích quốc phòng Ukraine nhận định những UAV này đang khiến các đợt tập kích bằng tên lửa của Nga trở nên hiệu quả hơn.
Trong cuộc tấn công hôm thứ Năm, Nga đã sử dụng 74 tên lửa, bao gồm Zircon, Iskander, Kh-101, Kalibr và Kh-59/69. Tuy nhiên, chỉ có 3 trong số 28 tên lửa đạn đạo bị bắn hạ. Đây vốn là loại mục tiêu khó đánh chặn nhất và thường phải dựa vào các hệ thống Patriot do Mỹ cung cấp.
Nhà phân tích quân sự Ukraine Oleksandr Kovalenko cho rằng cuộc tấn công lần này “nổi bật” so với các đợt tập kích gần đây vì tỷ lệ UAV phản lực cao hơn đáng kể.
“Trong tính toán của Bộ chỉ huy Nga, điều này sẽ giúp họ xuyên thủng các lớp phòng không tầm gần của chúng tôi, đặc biệt là các UAV phòng không”, ông nói với truyền thông Ukraine.
“Điều quan trọng nhất mà chúng ta đang chứng kiến là sự gia tăng số lượng UAV cảm tử phản lực, vốn là mục tiêu rất khó đánh chặn do tốc độ cao từ 400 đến 450km/h”, chuyên gia hàng không Ukraine Bogdan Dolintse nhận định.
“Thứ hai, đối phương đang cố gắng gia tăng mật độ tấn công. Nếu trước đây các đợt tập kích bằng khoảng 1.000 UAV kéo dài từ 10 đến 14 giờ thì hiện nay Nga muốn đạt hiệu quả tương tự chỉ trong vòng 4 đến 6 giờ”, ông nói thêm.
"Những tuyến đường hàng không ở phía đông không phận Iran đã được mở cửa cho các chuyến bay quốc tế quá cảnh qua nước này", Cơ quan Hàng không Dân dụng Iran cho biết, thêm rằng một số sân bay cũng đã mở cửa trở lại lúc 7h sáng hôm nay (10h30 giờ Hà Nội).
Cơ quan này cho biết hoạt động của các sân bay trên khắp Iran sẽ từng bước được khôi phục sau nhiều tuần đóng cửa vì xung đột. Việc mở cửa trở lại phụ thuộc vào tiến độ chuẩn bị về kỹ thuật cũng như năng lực vận hành của cả khối quân sự và dân dụng nhằm đảm bảo phục vụ hành khách.
Một điện văn thông báo hàng không (NOTAM) được ban hành vào sáng sớm 18/4 nhằm cập nhật lộ trình bay mới cho các hãng hàng không và đơn vị điều hành.
Tuy nhiên, hơn ba giờ sau thông báo mở cửa, các trang web theo dõi hoạt động hàng không vẫn không hiển thị bất kỳ chuyến bay quốc tế nào đi qua Iran. Một số chuyến bay vẫn tránh không phận nước này bằng cách đi đường vòng.
Ngày 17/4, Iran cũng đã thông báo mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cho các tàu thương mại. Tehran cho hay động thái nhằm hưởng ứng lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon, có hiệu lực cùng ngày.
"Eo biển Hormuz chỉ được mở cửa trong thời gian thực thi lệnh ngừng bắn, với điều kiện là không cho phép tàu quân sự và các tàu liên quan tới lực lượng thù địch đi qua", Reza Talaei-Nik, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Iran, nói.
Ông nói thêm rằng tình hình hiện tại chỉ là tạm thời và có thể đảo ngược nếu áp lực gia tăng đối với nhóm Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Lebanon.
Nhóm Hezbollah từ hôm 2/3 tập kích vào Israel để trả thù cho cố lãnh tụ tối cao Iran, khiến Israel tấn công đáp trả. Chiến sự đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng ở Lebanon và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon được thúc đẩy sau các cuộc điện đàm của Tổng thống Donald Trump với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun. Ông Trump kỳ vọng các lãnh đạo sẽ sớm gặp nhau tại Nhà Trắng để hướng tới hòa bình giữa hai quốc gia.
Theo Hãng tin Reuters, Thượng viện Mỹ ngày 15-4 đã chặn hai nghị quyết do Thượng nghị sĩ Bernie Sanders khởi xướng, nhằm dừng các thương vụ trị giá khoảng 450 triệu USD cung cấp bom và xe ủi cho Israel. Các nghị quyết này không được thông qua do vấp phải sự phản đối đồng loạt từ phe Cộng hòa, cùng một số nghị sĩ Dân chủ.
Trong khi đó đa số các nghị sĩ Dân chủ ủng hộ các đề xuất trên, phản ánh sự bất mãn ngày càng gia tăng trong đảng này trước tác động từ các chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza, Lebanon và Iran đối với dân thường.
Dù vậy giới quan sát nhận định truyền thống ủng hộ Israel lâu đời tại Quốc hội Mỹ, đã khiến các nỗ lực ngăn chặn bán vũ khí cho quốc gia đồng minh này gần như không có cơ hội thành công.
Song song đó, Thượng viện cũng bác bỏ một nghị quyết khác nhằm hạn chế quyền hạn chiến tranh của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong việc sử dụng lực lượng quân sự chống Iran. Nghị quyết này do Thượng nghị sĩ Tammy Duckworth dẫn dắt, yêu cầu rút quân Mỹ khỏi các hoạt động quân sự liên quan đến Iran nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội.
Đáng chú ý, đây đã là lần thứ tư phe Dân chủ thúc đẩy bỏ phiếu về vấn đề này kể từ khi xung đột bắt đầu cuối tháng 2, nhưng tất cả đều thất bại. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cảnh báo sẽ tiếp tục gây sức ép nếu chiến sự kéo dài.
Các nghị sĩ Dân chủ cho rằng chính quyền ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi tiến hành chiến dịch quân sự mà không có sự cho phép rõ ràng của Quốc hội, đồng thời chỉ trích những tuyên bố cứng rắn gần đây của ông Trump về Iran làm gia tăng căng thẳng.
Trong khi đó nhiều nghị sĩ Cộng hòa vẫn ủng hộ chiến lược của Nhà Trắng, cho rằng các hành động quân sự trên nhằm bảo vệ lợi ích và an ninh của Mỹ. Nhưng một số tiếng nói trong đảng này cũng bắt đầu phát tín hiệu thận trọng, đặc biệt khi chiến sự có nguy cơ kéo dài.
Theo Nghị quyết Quyền chiến tranh năm 1973, Tổng thống Mỹ chỉ được phép tiến hành các hoạt động quân sự không có sự phê chuẩn của Quốc hội trong tối đa 60 ngày.
Một số nghị sĩ Cộng hòa cho biết họ có thể xem xét lại lập trường nếu mốc thời gian này bị vượt qua mà không có chiến lược rõ ràng. Hiện chiến dịch quân sự của Mỹ - Israel nhắm vào Iran đã kéo dài 48 ngày.
Diễn biến này tại Thượng viện cho thấy sự chia rẽ ngày càng rõ trong nội bộ chính trường Mỹ về cách tiếp cận xung đột Trung Đông, đặc biệt là giữa áp lực bảo vệ đồng minh Israel và yêu cầu hạn chế thiệt hại đối với dân thường, cũng như vai trò giám sát quyền hạn chiến tranh của Quốc hội đối với Tổng thống.
Bộ Ngoại giao Nga ngày 25/5 tuyên bố cuộc tấn công của Ukraine vào ký túc xá trường học ở thị trấn Starobelsk thuộc vùng Lugansk tuần trước là “giọt nước tràn ly” đối với Nga. Do vậy, Moscow cảnh báo sẽ tiến hành “các cuộc tấn công có hệ thống” vào nhiều mục tiêu khác nhau trên khắp thủ đô của Ukraine.
Bộ Ngoại giao Nga chỉ trích Ukraine vì nhắm mục tiêu vào dân thường, bao gồm trẻ em, trong cuộc tấn công vào trường học ở Lugansk.
“Đây là giọt nước tràn ly. Trong hoàn cảnh này, lực lượng vũ trang Nga sẽ tiến hành các cuộc tấn công có hệ thống nhằm vào tổ hợp công nghiệp quân sự Ukraine ở Kiev, bao gồm các địa điểm thiết kế, sản xuất, lập trình và chuẩn bị sử dụng máy bay không người lái do chính quyền Kiev sử dụng với sự hỗ trợ của các chuyên gia NATO chịu trách nhiệm cung cấp linh kiện, cung cấp thông tin tình báo và hướng dẫn”, Bộ Ngoại giao Nga cho biết.
Bộ Ngoại giao Nga cảnh báo chiến dịch tấn công cũng sẽ nhắm đến “các trung tâm ra quyết định và các sở chỉ huy” của Ukraine.
Theo Bộ Ngoại giao Nga, các mục tiêu mà Moscow nhắm đến nằm rải rác khắp Kiev.
"Đây là hành vi vi phạm trắng trợn Công ước Geneva năm 1949 và các Nghị định thư bổ sung, quy định về việc bảo vệ dân thường trong các cuộc xung đột, Công ước về Quyền trẻ em năm 1989, và một số văn kiện quốc tế quan trọng khác”, Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố.
Bộ Ngoại giao Nga cũng kêu gọi công dân nước ngoài, bao gồm các nhà ngoại giao và đại diện của các tổ chức quốc tế, rời khỏi thủ đô của Ukraine ngay lập tức.
Bộ Ngoại giao Nga cũng cảnh báo người dân Kiev tránh xa “các cơ sở quân sự và hành chính của chính quyền” Ukraine.
Bộ Ngoại giao Nga khuyến cáo người nước ngoài nên rời Kiev càng sớm càng tốt và người dân địa phương không nên đến gần các khu vực cơ sở hạ tầng quân sự và hành chính.
Bộ Ngoại giao Nga đã đưa ra cảnh báo tương tự hồi đầu tháng này, khi Moscow đe dọa tấn công quy mô lớn vào Kiev để đáp trả nguy cơ Ukraine tấn công nhân dịp lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng ở Moscow. Một thông báo sơ tán chính thức đã được gửi đến tất cả các phái đoàn nước ngoài và các tổ chức quốc tế, hối thúc họ rời đi.
Trước đó, rạng sáng 22/5, lực lượng vũ trang Ukraine đã triển khai máy bay không người lái (UAV) tấn công tòa nhà và ký túc xá của Trường Cao đẳng Sư phạm Starobelsk thuộc Đại học Sư phạm Quốc gia Lugansk ở Cộng hòa Nhân dân Lugansk (LPR) tự xưng. Đây là khu vực ở miền Đông Ukraine mà Nga đã tuyên bố sáp nhập và khẳng định quyền kiểm soát.
Vụ tấn công, đã khiến 86 học sinh từ 14 đến 18 tuổi bị thương vong, trong đó có 21 người thiệt mạng.
Moscow cáo buộc Kiev cố tình nhắm mục tiêu vào dân thường. Quân đội Nga sau đó đã trả đũa bằng các cuộc tấn công vào các mục tiêu trong và xung quanh thủ đô Kiev của Ukraine, bao gồm phóng tên lửa đạn đạo tầm trung có khả năng mang đầu đạn hạt nhân Oreshnik, được cho là đã bắn trúng một cơ sở của Không quân Ukraine.
