Nga, Mỹ nói gì trước thất bại của ông Orban trong bầu cử Hungary?

Khi chuyên cơ chở Tổng thống Mỹ Donald Trump hạ cánh ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ hôm 7/7 để tham gia hội nghị thượng đỉnh NATO, các đồng minh của Washington không chắc người đứng đầu Nhà Trắng sẽ xuất hiện với thái độ thân thiện hay đối đầu.

Ông Trump đến hội nghị thượng đỉnh với tâm trạng không mấy vui vẻ. Ông nói rằng bản thân có lẽ đã không tham dự nếu chủ nhà không phải là Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, người mà ông coi là bạn và nhiều lần dành lời ca ngợi.

Ông bày tỏ nỗi thất vọng khi các nước châu Âu không ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran, chỉ trích Tây Ban Nha chi quá ít cho quốc phòng. Ông cũng một lần nữa khẳng định tham vọng kiểm soát Greenland, điều từng khiến liên minh rơi vào cuộc khủng hoảng nội bộ nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ hồi tháng 1.

Đây dường như là những điều mà các lãnh đạo NATO lo ngại nhất, buộc họ phải tìm mọi cách để không khiến Tổng thống Mỹ phật ý, hoặc tệ hơn là đưa ra những quyết định bất ngờ như giảm lực lượng đồn trú ở châu Âu hay rút Mỹ khỏi NATO.

Tổng thống nước chủ nhà Erdogan ngày 7/7 đã dành cho ông Trump nghi thức đón tiếp trọng thị, đến tận chân cầu thang máy bay để chào đón Tổng thống Mỹ. Đây là biệt lệ mà ông Erdogan dành cho ông Trump, thể hiện sự coi trọng với vị thế của Tổng thống Mỹ cũng như mối quan hệ đặc biệt giữa hai bên.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte cũng nỗ lực làm việc để duy trì hình ảnh đoàn kết của liên minh và giữ vững sự ủng hộ của ông Trump bằng cách công khai ca ngợi ông một cách nồng nhiệt, đồng thời giảm nhẹ các cuộc tranh cãi gay gắt và công khai giữa Tổng thống Mỹ và các đồng minh châu Âu trước hội nghị thượng đỉnh.

Ông Rutte đã thúc đẩy các thành viên châu Âu và Canada chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng và nhanh chóng nâng cao năng lực quân sự. Ông cũng cho rằng các đồng minh đều đang đạt được những bước tiến đáng kể trong việc củng cố quốc phòng.

Theo những người am hiểu các cuộc trao đổi giữa hai bên, trong các cuộc gặp kín, ông Rutte cũng nhiều lần lên tiếng phản bác những chỉ trích của ông Trump đối với các đồng minh châu Âu.

"Rõ ràng là liên minh đang ở một vị thế rất khác so với một năm trước. Các nước châu Âu đang tăng cường chi tiêu quốc phòng, đổi mới và sản xuất quân sự", Torrey Taussig, cựu quan chức Lầu Năm Góc và hiện làm việc tại tổ chức tư vấn Hội đồng Đại Tây Dương, cho hay.

Các thành viên liên minh hy vọng rằng bằng cách chứng minh quyết tâm mới nhằm giúp NATO tăng cường năng lực quân sự, họ có thể xoa dịu ông Trump và giữ chân ông ở lại.

"Tôi tin rằng điều khiến ông Trump mất kiên nhẫn là các đồng minh nói nhiều nhưng không làm. Theo tôi, khi ông ấy thấy tình hình thực sự thay đổi, có những kết quả và cam kết cụ thể, những lo ngại của ông ấy cũng sẽ giảm đi phần nào", Tổng thống Cộng hòa Czech Petr Pavel cho hay.

Tại tiệc chiêu đãi do ông Erdogan chủ trì tại dinh thự riêng tối 7/7, ông Trump đã nhận được cơn mưa lời khen từ lãnh đạo các nước thành viên NATO, theo một quan chức Mỹ am hiểu cuộc gặp nói với WSJ. Hai quan chức khác cho biết bầu không khí tại tiệc chiêu đãi rất thân mật và các lãnh đạo đã thở phào nhẹ nhõm sau khi nó kết thúc mà không biến thành cuộc cãi vã nảy lửa.

Sau bữa tối, một quan chức cấp cao của châu Âu đã nhắn tin cho các đồng cấp của mình để báo cáo tình hình và nội dung chỉ có một từ: "Phù".

Nhiều quan chức châu Âu cho biết cuộc họp sau đó của các lãnh đạo diễn ra tốt đẹp hơn mong đợi. Và đó là kết quả đáng hài lòng, bởi điều quan trọng nhất là ông Trump không đe dọa rút Mỹ khỏi liên minh, theo Brian Schwartz, nhà bình luận của WSJ.

"Thay vì thúc đẩy các bước đột phá trong vô số vấn đề mà NATO đang gặp phải, các thành viên giờ đây coi việc làm cho ông Trump hài lòng là tiêu chuẩn mới của hội nghị", bình luận viên người Mỹ Robbie Gramer nhận xét.

Tomas Valasek, cựu đại sứ Slovakia tại NATO, cho rằng tiêu chuẩn thành công cho hội nghị thượng đỉnh NATO hiện nay không phải là đề ra những quyết sách lớn, mà ý tưởng của liên minh bây giờ là "tránh rạn nứt lớn".

Ông thêm rằng việc sử dụng chiến lược lấy lòng ông Trump để giữ cho hội nghị thượng đỉnh diễn ra suôn sẻ là cách tiếp cận "không lý tưởng nhưng vẫn còn tốt hơn những lựa chọn khác".

Một số người đã hoài nghi về hiệu quả trong cách các lãnh đạo NATO lấy lòng ông Trump. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ đã xác nhận chúng hiệu quả.

Trong cuộc họp kín giữa các lãnh đạo, ông Trump đã không nhắc đến Greenland, thay vào đó khen ngợi các thành viên tăng mạnh chi tiêu quốc phòng và chỉ đề cập qua về vấn đề Iran.

"Trong căn phòng đó tràn ngập tình cảm dành cho tôi", ông Trump nói về cuộc họp thượng đỉnh hôm 8/7. "Họ nói 'chúng tôi yêu ngài'. Có thể họ thực sự nghĩ thế hoặc cũng có thể họ chỉ đang cố lấy lòng tôi. Dù thế nào thì họ cũng đã thành công, bởi vì có sự đoàn kết rất lớn trong căn phòng hôm đó".

Ông Trump cũng gợi ý rằng những bất đồng giữa ông với Thủ tướng Italy Giorgia Meloni và các lãnh đạo châu Âu khác về việc họ thiếu sự ủng hộ trong cuộc chiến Iran có thể được bỏ qua.

"Tây Ban Nha đã rất tệ, nhưng bạn biết đấy, Italy đã tốt. Hầu hết các nước đều tốt. Họ chỉ có một khoảnh khắc tồi tệ thôi. Họ đã không giúp chúng tôi", ông nói.

Tin Gốc: Vnexpress

Đài Channel 14 ngày 18.6 dẫn lời ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, tuyên bố rằng nước này sẽ phản ứng ngay lập tức và bằng vũ lực nếu bị Iran tấn công, đồng thời nói rằng "không ai có thể bảo chúng tôi phải làm gì".

"Nếu Iran tấn công, chúng tôi sẽ hành động ngay lập tức và đáp trả bằng vũ lực. Không ai có thể bảo chúng tôi phải làm gì, và chúng tôi đã chứng minh điều đó. Tất cả các khả năng đều đã có và đang được xây dựng", ông Katz phát biểu.

Ông Katz nói thêm rằng "chúng tôi chưa bao giờ yêu cầu Mỹ chiến đấu cùng chúng tôi chống lại lực lượng Hezbollah ở Lebanon, chống lại lực lượng thánh chiến ở Syria hay lực lượng Hamas ở Gaza", đồng thời cho biết Israel đã "tự làm điều đó".

"Chúng tôi đã kỳ vọng rằng Mỹ sẽ ủng hộ quyền lợi và cho chúng tôi một sự bảo trợ về ngoại giao, chứ không phải quân sự, để hành động chống lại tất cả những đối thủ này", ông nói thêm.

Ông tuyên bố Israel không rời khỏi các khu vực an ninh ở Lebanon, Syria và Dải Gaza. Tuyên bố được đưa ra vài ngày sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ về việc chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon.

Các quan chức Israel đã chỉ trích và tuyên bố sẽ không tuân theo các điều khoản của thỏa thuận, dẫn đến phản ứng mạnh mẽ từ Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance.

Tờ The Times of Israel dẫn thông cáo của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ngày 19.6 cho biết lực lượng này đã tiêu diệt hàng chục thành viên Hezbollah kể từ tối 18.6, trong các cuộc tập kích vào hơn 80 mục tiêu phía nam và phía đông Lebanon.

Phía Israel cho biết có 4 binh sĩ thiệt mạng. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố Hezbollah phải trả giá đắt cho điều này, đồng thời nói rằng quân đội Israel sẽ ở lại Lebanon "cho đến khi nào còn cần thiết", theo AFP.

Về phía Tehran, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei lên án việc Israel tập kích Lebanon và cảnh báo hậu quả của hành động đó đối với hòa bình và an ninh khu vực.

Trong diễn biến sau đó, một quan chức cấp cao Mỹ cho hay Israel và Hezbollah đồng ý ngừng bắn từ 16 giờ ngày 19.6 (giờ địa phương, 20 giờ tại Việt Nam). Một quan chức cấp cao Israel xác nhận thông tin trên và nói rằng lệnh ngừng bắn chỉ có hiệu lực nếu Hezbollah không tấn công Israel.

Ngoài ra, vị quan chức Israel còn nói rằng lực lượng nước này sẽ duy trì tại miền nam Lebanon, nơi họ đã giành quyền kiểm soát một khu vực dọc theo biên giới phía bắc Israel.

Tin Gốc: Thanh Niên

Khi xung đột Mỹ - Iran nổ ra ngày 28/2, Oman đã chạy đua để thiết lập kênh đối thoại trung gian bí mật với Tehran. Các quan chức Arab giấu tên cho hay kênh đối thoại mà Oman xây dựng đã giúp các nước vùng Vịnh khôi phục hành lang hàng không, vốn gián đoạn do chiến sự.

Thành công lớn về mặt ngoại giao này có được nhờ sự trung lập kiên định của Oman trong cuộc xung đột, theo Benoit Faucon, nhà bình luận của WSJ. Nhưng ba tháng sau, lập trường trung lập đó bắt đầu bộc lộ hạn chế, khi Mỹ ngày càng coi cách tiếp cận của Oman đối với Iran là hành động đối đầu với Washington.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump gần đây đe dọa trừng phạt và thậm chí "thổi bay" Oman, sau khi tình báo Mỹ cho rằng Muscat có kế hoạch hợp tác với Tehran để thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

"Thông điệp mà chính quyền Trump gửi tới Oman là 'hãy chọn phe đi, và cắt quan hệ với Iran'", Faucon cho hay.

Oman đã nhiều lần phủ nhận họ có kế hoạch cùng Iran lập "trạm thu phí" ở Hormuz. Bộ trưởng Bộ Thông tin Abdulla Al-Harrasi cho biết "Oman sẵn sàng hợp tác với Mỹ và tất cả các đối tác có trách nhiệm để thúc đẩy sự ổn định, ngăn chặn gián đoạn và bảo vệ lợi ích chiến lược chung của chúng ta".

Với vị trí nằm ở phía nam eo biển Hormuz, Oman đóng vai trò then chốt với tuyến hàng hải khu vực. Đồng thời, nước này cũng duy trì mối quan hệ ngoại giao tốt đẹp với cả Washington và Tehran.

Oman đã có quan hệ ngoại giao với Mỹ trong gần 200 năm, khiến nước này là một trong những đối tác lâu đời nhất của Washington. Họ cũng có mối quan hệ gần gũi với Iran và cư dân hai nước vẫn thường xuyên giao lưu, buôn bán qua eo biển Hormuz. Iran đã nhắm hỏa lực vào Oman ít hơn rất nhiều so với các nước láng giềng khác trong suốt cuộc chiến.

Oman đã nhiều lần được chọn làm nơi diễn ra các cuộc đàm phán liên quan đến Iran. Trước khi xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2, nước này đã làm trung gian cho hai vòng đàm phán hạt nhân giữa Tehran và Washington.

"Oman là một trong số ít quốc gia trong khu vực duy trì được mối quan hệ tương đối ổn định với gần như tất cả các bên xung đột", Stefan Lukas, nhà sáng lập công ty phân tích Middle East Minds, nói với DW.

Trong suốt cuộc chiến, vương quốc Hồi giáo này đã đi trên ranh giới mong manh giữa đồng minh lâu năm Mỹ và nước láng giềng quyền lực Iran ở phía bên kia eo biển. Đây là chiến lược được Muscat lựa chọn với niềm tin giúp đạt được hòa bình lâu dài, hai quan chức Arab cho hay.

Nhưng Oman dường như đang đánh mất vị thế là một quốc gia Arab mà cả Mỹ và Iran đều cảm thấy có thể làm việc cùng, theo Summer Said, nhà bình luận của WSJ.

Vào tháng 5, Oman là quốc gia duy nhất ở vịnh Ba Tư từ chối ký vào tuyên bố của Liên Hợp Quốc do Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) khởi xướng nhằm lên án động thái thu phí của Iran ở Hormuz.

Oman đã không chỉ trích đích danh Iran sau các cuộc tấn công vào tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz cũng như các cuộc tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) trên khắp khu vực. Ngay cả khi UAV Iran đánh trúng các cảng của Oman, nước này thừa nhận sự việc xảy ra nhưng không tuyên bố Tehran phải chịu trách nhiệm.

Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi hồi đầu xung đột còn từng nói với truyền thông nước này rằng cuộc chiến đã làm suy yếu khu vực và gợi ý các quốc gia vùng Vịnh nên xem xét lại mối quan hệ an ninh của họ với Mỹ.

Sanam Vakil, giám đốc Trung Đông tại tổ chức tư vấn Chatham House ở Anh, cho rằng cách tiếp cận của Oman với Iran cho đến nay đã khiến họ đối mặt với "những chỉ trích và sự soi xét không mong muốn" từ cả Mỹ lẫn các nước Arab. Lời đe dọa từ chính quyền ông Trump "đã làm nổi bật quan điểm của giới lãnh đạo Mỹ rằng Oman đang đồng cảm với Iran", theo Vakil.

Lãnh thổ Oman từng được sử dụng để tiếp tế hậu cần cho quân đội Mỹ hồi đầu cuộc chiến, theo các quan chức Arab và Mỹ. Tuy nhiên, giới chức Mỹ nói rằng sự hỗ trợ đó là rất nhỏ.

Các quan chức Mỹ cho biết chính quyền ông Trump bắt đầu hoài nghi lập trường của Muscat từ một ngày trước các cuộc không kích đầu tiên của Mỹ - Israel hôm 28/2. Ngoại trưởng Oman khi đó xuất hiện trên truyền hình Mỹ và tuyên bố rằng một thỏa thuận về vấn đề hạt nhân nhằm tránh xung đột đã "nằm trong tầm tay, nếu chúng ta chỉ cần tạo cho ngoại giao không gian cần thiết để đạt được điều đó".

Song Washington cho rằng hai bên chưa tiến gần tới việc đạt được một thỏa thuận như vậy, đồng thời lưu ý Iran chưa đưa ra một đề xuất nghiêm túc nào nhằm hạn chế hoạt động hạt nhân của nước này.

Kể từ đó, chính quyền Trump đã cố gắng gạt Oman sang bên lề trong mọi tiến trình ngoại giao, theo nhà bình luận người Mỹ Alexander Ward.

"Việc Oman tiếp cận với Iran đã làm phật lòng không chỉ Mỹ mà cả các đồng minh của Mỹ trong khu vực, đặc biệt là UAE và Arab Saudi, những nước cũng cho rằng láng giềng của mình đang nghiêng nhiều hơn về phía Iran", Ward cho hay.

Tuy nhiên, nhiều người đã lên tiếng bảo vệ chính sách của Oman. WSJ dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết kể từ khi chiến sự bắt đầu, Oman đã hỗ trợ các tàu thuyền mắc kẹt ở vịnh Ba Tư, bao gồm cả tàu của Mỹ, bằng cách cung cấp hướng dẫn hàng hải, tìm kiếm cứu nạn và hỗ trợ y tế cho các thuyền viên.

Kersten Knipp, bình luận viên chuyên về Trung Đông của DW, cho rằng hiện "có rất ít bằng chứng cho thấy Oman thực sự muốn cùng Iran kiểm soát eo biển Hormuz".

Nhà phân tích Lukas cũng cho rằng cáo buộc như vậy nhắm vào Oman là "khá phi thực tế" và chính phủ nước này "hoàn toàn không quan tâm tới việc cùng Iran kiểm soát Hormuz". Ngược lại, điều cốt lõi với lợi ích của Oman là khôi phục hoạt động vận tải hàng hải an toàn và không bị gián đoạn qua eo biển.

"Kể từ khi chiến tranh bùng nổ, Oman là một trong những quốc gia vùng Vịnh nỗ lực nhất trong việc thúc đẩy xuống thang xung đột", Marcus Schneider, người đứng đầu Dự án Khu vực về Hòa bình và An ninh ở Trung Đông của Quỹ Friedrich Ebert tại Beirut, cho hay.

Schneider thêm rằng giống như các quốc gia khác trong khu vực, Oman lo sợ bị cuốn vào vòng xoáy chiến tranh. "Họ cảm thấy mình dễ bị tổn thương nhất do vị trí nằm ngay trên eo biển Hormuz", Schneider nói.

Tin Gốc: Vnexpress