Khi chuyên cơ chở Tổng thống Mỹ Donald Trump hạ cánh ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ hôm 7/7 để tham gia hội nghị thượng đỉnh NATO, các đồng minh của Washington không chắc người đứng đầu Nhà Trắng sẽ xuất hiện với thái độ thân thiện hay đối đầu.
Ông Trump đến hội nghị thượng đỉnh với tâm trạng không mấy vui vẻ. Ông nói rằng bản thân có lẽ đã không tham dự nếu chủ nhà không phải là Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, người mà ông coi là bạn và nhiều lần dành lời ca ngợi.
Ông bày tỏ nỗi thất vọng khi các nước châu Âu không ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran, chỉ trích Tây Ban Nha chi quá ít cho quốc phòng. Ông cũng một lần nữa khẳng định tham vọng kiểm soát Greenland, điều từng khiến liên minh rơi vào cuộc khủng hoảng nội bộ nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ hồi tháng 1.
Đây dường như là những điều mà các lãnh đạo NATO lo ngại nhất, buộc họ phải tìm mọi cách để không khiến Tổng thống Mỹ phật ý, hoặc tệ hơn là đưa ra những quyết định bất ngờ như giảm lực lượng đồn trú ở châu Âu hay rút Mỹ khỏi NATO.
Tổng thống nước chủ nhà Erdogan ngày 7/7 đã dành cho ông Trump nghi thức đón tiếp trọng thị, đến tận chân cầu thang máy bay để chào đón Tổng thống Mỹ. Đây là biệt lệ mà ông Erdogan dành cho ông Trump, thể hiện sự coi trọng với vị thế của Tổng thống Mỹ cũng như mối quan hệ đặc biệt giữa hai bên.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte cũng nỗ lực làm việc để duy trì hình ảnh đoàn kết của liên minh và giữ vững sự ủng hộ của ông Trump bằng cách công khai ca ngợi ông một cách nồng nhiệt, đồng thời giảm nhẹ các cuộc tranh cãi gay gắt và công khai giữa Tổng thống Mỹ và các đồng minh châu Âu trước hội nghị thượng đỉnh.
Ông Rutte đã thúc đẩy các thành viên châu Âu và Canada chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng và nhanh chóng nâng cao năng lực quân sự. Ông cũng cho rằng các đồng minh đều đang đạt được những bước tiến đáng kể trong việc củng cố quốc phòng.
Theo những người am hiểu các cuộc trao đổi giữa hai bên, trong các cuộc gặp kín, ông Rutte cũng nhiều lần lên tiếng phản bác những chỉ trích của ông Trump đối với các đồng minh châu Âu.
“Rõ ràng là liên minh đang ở một vị thế rất khác so với một năm trước. Các nước châu Âu đang tăng cường chi tiêu quốc phòng, đổi mới và sản xuất quân sự”, Torrey Taussig, cựu quan chức Lầu Năm Góc và hiện làm việc tại tổ chức tư vấn Hội đồng Đại Tây Dương, cho hay.
Các thành viên liên minh hy vọng rằng bằng cách chứng minh quyết tâm mới nhằm giúp NATO tăng cường năng lực quân sự, họ có thể xoa dịu ông Trump và giữ chân ông ở lại.
“Tôi tin rằng điều khiến ông Trump mất kiên nhẫn là các đồng minh nói nhiều nhưng không làm. Theo tôi, khi ông ấy thấy tình hình thực sự thay đổi, có những kết quả và cam kết cụ thể, những lo ngại của ông ấy cũng sẽ giảm đi phần nào”, Tổng thống Cộng hòa Czech Petr Pavel cho hay.
Tại tiệc chiêu đãi do ông Erdogan chủ trì tại dinh thự riêng tối 7/7, ông Trump đã nhận được cơn mưa lời khen từ lãnh đạo các nước thành viên NATO, theo một quan chức Mỹ am hiểu cuộc gặp nói với WSJ. Hai quan chức khác cho biết bầu không khí tại tiệc chiêu đãi rất thân mật và các lãnh đạo đã thở phào nhẹ nhõm sau khi nó kết thúc mà không biến thành cuộc cãi vã nảy lửa.
Sau bữa tối, một quan chức cấp cao của châu Âu đã nhắn tin cho các đồng cấp của mình để báo cáo tình hình và nội dung chỉ có một từ: “Phù”.
Nhiều quan chức châu Âu cho biết cuộc họp sau đó của các lãnh đạo diễn ra tốt đẹp hơn mong đợi. Và đó là kết quả đáng hài lòng, bởi điều quan trọng nhất là ông Trump không đe dọa rút Mỹ khỏi liên minh, theo Brian Schwartz, nhà bình luận của WSJ.
“Thay vì thúc đẩy các bước đột phá trong vô số vấn đề mà NATO đang gặp phải, các thành viên giờ đây coi việc làm cho ông Trump hài lòng là tiêu chuẩn mới của hội nghị”, bình luận viên người Mỹ Robbie Gramer nhận xét.
Tomas Valasek, cựu đại sứ Slovakia tại NATO, cho rằng tiêu chuẩn thành công cho hội nghị thượng đỉnh NATO hiện nay không phải là đề ra những quyết sách lớn, mà ý tưởng của liên minh bây giờ là “tránh rạn nứt lớn”.
Ông thêm rằng việc sử dụng chiến lược lấy lòng ông Trump để giữ cho hội nghị thượng đỉnh diễn ra suôn sẻ là cách tiếp cận “không lý tưởng nhưng vẫn còn tốt hơn những lựa chọn khác”.
Một số người đã hoài nghi về hiệu quả trong cách các lãnh đạo NATO lấy lòng ông Trump. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ đã xác nhận chúng hiệu quả.
Trong cuộc họp kín giữa các lãnh đạo, ông Trump đã không nhắc đến Greenland, thay vào đó khen ngợi các thành viên tăng mạnh chi tiêu quốc phòng và chỉ đề cập qua về vấn đề Iran.
“Trong căn phòng đó tràn ngập tình cảm dành cho tôi”, ông Trump nói về cuộc họp thượng đỉnh hôm 8/7. “Họ nói ‘chúng tôi yêu ngài’. Có thể họ thực sự nghĩ thế hoặc cũng có thể họ chỉ đang cố lấy lòng tôi. Dù thế nào thì họ cũng đã thành công, bởi vì có sự đoàn kết rất lớn trong căn phòng hôm đó”.
Ông Trump cũng gợi ý rằng những bất đồng giữa ông với Thủ tướng Italy Giorgia Meloni và các lãnh đạo châu Âu khác về việc họ thiếu sự ủng hộ trong cuộc chiến Iran có thể được bỏ qua.
“Tây Ban Nha đã rất tệ, nhưng bạn biết đấy, Italy đã tốt. Hầu hết các nước đều tốt. Họ chỉ có một khoảnh khắc tồi tệ thôi. Họ đã không giúp chúng tôi”, ông nói.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố Tehran có quyền thực hiện các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào các “căn cứ và tài sản” trong khu vực, nếu chúng được sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công chống lại Tehran.
“Các quốc gia có nghĩa vụ pháp lý đã được quy định rằng họ không được cho phép lãnh thổ hoặc tài sản của mình được sử dụng để chống lại các quốc gia khác”, ông Baghaei nêu rõ trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 1/6.
Ông Baghaei cũng cho rằng, việc EU lên án Iran vì “thực hiện quyền tự vệ” để đối phó với các cuộc tấn công do Mỹ phát động “từ các căn cứ ở các nước láng giềng” là “đạo đức giả và liều lĩnh”.
Trước đó, cơ quan ngoại giao của EU đã chỉ trích các cuộc tấn công được cho là do Iran tiến hành nhằm vào Kuwait. EU cáo buộc hành động của Iran vi phạm chủ quyền của Kuwait và “gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh và ổn định khu vực”.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cũng cáo buộc Mỹ tiếp tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, sau khi các cuộc tấn công của Mỹ vào một cảng phía nam Iran gây ra các cuộc đụng độ quân sự.
“Mỹ cũng đang vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, kể cả vụ việc sáng nay”, ông Baghaei nói, đồng thời tuyên bố Iran sẽ “thực hiện bất kỳ biện pháp nào mà chúng tôi cho là cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia của Iran”.
Ông Baghaei cũng cho biết hiện tại không có cuộc đàm phán nào với Mỹ về vấn đề hạt nhân.
Tuyên bố của quan chức Iran được đưa ra sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã tiến hành các cuộc “tấn công tự vệ vào các trạm radar và trung tâm chỉ huy kiểm soát máy bay không người lái của Iran tại Goruk, Iran và đảo Qeshm vào cuối tuần qua”.
Theo CENTCOM, các cuộc tấn công “được tính toán kỹ lưỡng và có chủ đích” diễn ra vào ngày 30 và 31/5 nhằm “đáp trả các hành động gây hấn của Iran”, bao gồm việc Iran bắn hạ một máy bay không người lái MQ-1 của Mỹ đang hoạt động trên vùng biển quốc tế.
CENTCOM cho biết máy bay chiến đấu của Mỹ đã nhanh chóng đáp trả bằng cách “phá hủy các hệ thống phòng không của Iran, một trạm điều khiển mặt đất và 2 máy bay không người lái tấn công một chiều gây ra mối đe dọa rõ ràng cho các tàu thuyền di chuyển trong vùng biển khu vực”.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó cho biết lực lượng không quân IRGC đã nhắm mục tiêu vào một căn cứ không quân được sử dụng trong cuộc tấn công của Mỹ vào một tháp viễn thông trên đảo Sirik thuộc tỉnh Hormozgan phía nam Iran.
IRGC tuyên bố tấn công căn cứ không quân, nơi xuất phát của lực lượng đối phương, và phá hủy các mục tiêu được xác định.
IRGC không nêu rõ vị trí của căn cứ không quân, nhưng thông báo này được đưa ra ngay sau khi Kuwait báo cáo về một cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.
Theo truyền thông Kuwait, các hệ thống phòng không nước này đã đánh chặn các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trong khi còi báo động vang lên khắp lãnh thổ.
Trước đó, Bloomberg hôm 30/5 dẫn một nguồn tin thân cận với vụ việc cho biết, Iran đã bắn tên lửa vào một căn cứ không quân Ali Al Salem của Mỹ ở Kuwait. Vụ tấn công đã làm hư hại nghiêm trọng hoặc phá hủy 2 máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ tại căn cứ, trị giá ước tính khoảng 30 triệu USD.
Kuwait là nơi Mỹ đặt căn cứ quân sự, đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động tác chiến của Washington tại khu vực Trung Đông.
Nếu được xác nhận, đây là vụ tấn công thứ hai của Iran trong tuần trước nhằm vào căn cứ của Mỹ ở Kuwait. Trong vụ tấn công đầu tiên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xác nhận đã nhắm mục tiêu vào một “căn cứ không quân của Mỹ” để đáp trả cuộc tấn công của lực lượng Mỹ vào một địa điểm gần sân bay ở thành phố Bandar Abbas, miền Nam Iran vào rạng sáng 28/5.
Phát biểu với các phóng viên sau cuộc cuộc duyệt binh kỷ niệm 81 năm Ngày Chiến thắng ở Moscow hôm 9.5, Tổng thống Putin nói rằng Nga đã chuẩn bị cho một cuộc tấn công trả đũa quy mô lớn vào trung tâm thủ đô Kyiv nếu có bất kỳ ý đồ nào nhằm phá hoại lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng, theo Hãng tin TASS.
Ông còn nói rằng Nga đã thảo luận với Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ và các đối tác khác về hậu quả có thể xảy ra của những cuộc tấn công từ Kyiv trong ngày 9.5 và phản ứng tiềm tàng từ Nga.
Mặt khác, nhà lãnh đạo Nga nói rằng ông không chủ động, cũng không từ chối cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. "Tôi chưa bao giờ từ chối. Tôi không đề xuất cuộc gặp này, nhưng nếu ai đó đề xuất thì hãy để họ đến. Ai muốn gặp thì hãy đến Moscow, và chúng ta sẽ gặp nhau", Tổng thống Putin nói.
Nhà lãnh đạo Nga nói thêm rằng ông cũng sẵn sàng gặp ở một quốc gia thứ ba, nhưng chỉ để ký kết thỏa thuận. "Tuy nhiên, đây phải là bước cuối cùng, chứ không phải là một số cuộc đàm phán", ông Putin nhấn mạnh. Ông nói thêm: "Tôi nghĩ [cuộc xung đột Nga - Ukraine] đang tiến gần đến hồi kết".
Trong khi đó, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov hôm 9.5 nói rằng việc đạt được thỏa thuận hòa bình về Ukraine là một con đường còn rất dài, theo Hãng tin TASS.
Hôm 8.5, Nga và Ukraine xác nhận rằng hai bên đã đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn 3 ngày do Mỹ làm trung gian, kéo dài từ ngày 9-11.5, và Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay ông hy vọng thỏa thuận này sẽ được gia hạn, theo Reuters.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ phía Ukraine đối với tuyên bố trên của phía Nga.
Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 7/5 thông báo quy trình thu hồi hộ chiếu sẽ bắt đầu từ hôm nay, trước mắt nhắm vào những người nợ tiền cấp dưỡng từ 100.000 USD trở lên. Khoảng 2.700 người sở hữu hộ chiếu Mỹ thuộc diện này, theo số liệu được Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh cung cấp cho Bộ Ngoại giao Mỹ.
Tại Mỹ, tiền cấp dưỡng (child support) là khoản mà cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con phải chi trả để hỗ trợ sinh hoạt phí, học tập, chăm sóc con cái sau khi ly hôn hoặc hai bên không còn chung sống.
Đây là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, những người chây ì trả tiền cấp dưỡng trong thời gian dài có thể đối mặt nhiều biện pháp cưỡng chế như khấu trừ lương, phong tỏa tiền hoàn thuế. Đây là lần đầu tiên Mỹ áp dụng chính sách thu hồi hộ chiếu với nhóm người này.
Chính sách trên sẽ sớm được mở rộng đáng kể, áp dụng với những người nợ tiền cấp dưỡng từ 2.500 USD trở lên. Theo Bộ Ngoại giao, đây là ngưỡng quy định trong luật năm 1996, nhưng lâu nay ít được thực thi.
Với ngưỡng 2.500 USD, số người Mỹ thuộc diện bị thu hồi hộ chiếu có thể tăng đáng kể. Chính phủ Mỹ đang tổng hợp dữ liệu từ các cơ quan cấp bang để thực thi chính sách này.
Những người bị hủy hộ chiếu sẽ nhận được thông báo rằng họ không thể sử dụng hộ chiếu đó để xuất cảnh và phải nộp đơn xin cấp hộ chiếu mới sau khi được xác nhận đã thanh toán nợ cấp dưỡng.
Nếu người mang hộ chiếu đang ở nước ngoài vào thời điểm thu hồi, họ sẽ phải đến đại sứ quán hoặc lãnh sự quán Mỹ để xin giấy tờ đi lại khẩn cấp, cho phép trở về Mỹ.
Kể từ khi AP lần đầu đưa tin về kế hoạch mở rộng chính sách thu hồi hộ chiếu với những người nợ tiền cấp dưỡng hồi tháng 2, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết hàng trăm người đã chủ động xử lý và thanh toán các khoản nợ với giới chức cấp bang.
"Chúng tôi thực hiện biện pháp này nhằm thúc đẩy các phụ huynh làm điều đúng đắn với con cái của họ và với luật pháp Mỹ", tuyên bố của Bộ Ngoại giao có đoạn.
