Sáng cuối tháng 6, bà Bùi Thị Vân lội ra bãi đá cách làng Gò Cỏ (Sa Huỳnh) khoảng 500 m, nơi sóng vừa rút sau một đêm vỗ bờ. Trên mặt đá lỗ chỗ những hốc trũng còn đọng nước biển, lấp lánh dưới nắng. Bà cúi nhìn những tinh thể muối đang kết lại, lớn dần như những bông hoa nở chậm trên đá.
Đó là công việc bà gắn bó từ nhỏ, khi còn nghe cha kể chuyện nghề. Nay ở tuổi 70, bà là người gìn giữ và truyền lại cách làm muối đặc biệt này. “Nghề đã có từ rất lâu, truyền từ đời này sang đời khác. Chúng tôi vẫn giữ cách làm cũ nhưng cải tiến để muối sạch hơn”, bà Vân nói.
Bãi đá làm muối nằm sát biển, khá bằng phẳng. Bà chọn các hốc đá tự nhiên ở vị trí cao, không bị sóng đánh tới, rồi múc nước biển đổ đầy và phơi nắng khoảng 7 ngày để tăng độ mặn.
Ở các “ruộng muối”, bà đắp bờ bằng đất sét trộn cát quanh những ô đá trũng, sau đó múc từng gàu nước đã “dang” nắng (phơi nắng) đổ vào.
Sau 3-4 ngày, muối mới bắt đầu kết tinh. Trong thời gian này, bà phải túc trực liên tục. Trời sắp mưa, bà vội múc nước cất vào thùng có nắp; giữa trưa nắng gắt lại châm thêm nước đã đủ độ mặn để muối kết tinh nhanh hơn.
“Chỉ một cơn mưa trước lúc muối kết tinh là công sức cả chục ngày coi như mất trắng”, bà nói.
Khác với cách làm muối thông thường khi tinh thể lắng xuống đáy, muối trên đá Sa Huỳnh kết thành từng mảng lơ lửng trong nước, các tinh thể quấn vào nhau và lớn dần.
Khi thu hoạch, muối được gỡ thành từng mảng, hòa với nước để loại bỏ bụi bẩn, rồi sàng lấy hạt lớn và phơi thêm đến khi trắng, khô hoàn toàn. Thành phẩm có vị mặn thanh, không gắt.
Theo bà Vân, loại muối này giúp cá ướp làm mắm thơm hơn và có thể bảo quản cả năm mà không chảy nước.
Cứ khoảng ba ngày, bà thu được 7-8 kg muối. Hiện bà là người kiên trì nhất giữ nghề, đồng thời hướng dẫn hai người còn theo nghề là bà Gá và bà Quế. Bà cũng là Tổ trưởng Tổ bảo tồn trảng muối cổ Gò Cỏ.
Theo quy chế của tổ, toàn bộ muối được bán cho Hợp tác xã Du lịch Cộng đồng làng Gò Cỏ để làm quà tặng du khách mua vé tham quan. Giá thu mua là 100.000 đồng một kg, cao gấp khoảng 100 lần muối thông thường.
“Cách làm này giúp người dân không cạnh tranh giá, tăng thu nhập từ du lịch và ngăn muối trảng đá cổ bị làm giả”, đại diện hợp tác xã cho biết.
Mong muốn đưa di sản nghìn năm ra thế giới
Bãi đá nơi bà Vân làm muối nằm trong làng Gò Cỏ, khu vực rộng khoảng 105 ha lưu giữ nhiều dấu tích của văn hóa Sa Huỳnh có niên đại khoảng 3.000 năm. Đá hiện diện khắp nơi, từ trảng muối, đường làng, hàng rào đến giếng nước.
Năm 2024, tiến sĩ Trần Ngọc Khôi, Phó giám đốc Bảo tàng tỉnh Quảng Ngãi, tình cờ phát hiện trảng muối khi khảo cứu văn hóa Sa Huỳnh và thấy người dân gánh muối trên bãi đá.
Theo ông, trảng muối rộng khoảng 10 ha, có niên đại khoảng 2.000 năm. “Nhiều khả năng cư dân Sa Huỳnh đã tận dụng nền đá tự nhiên cùng nguồn nước biển để làm muối phục vụ đời sống”, ông Khôi nhận định.
Phát hiện này thu hút nhiều du khách đến làng Gò Cỏ, trong đó có nhà báo Nhật Bản Suzuki Katsuhiko, nguyên Trưởng phân xã báo Akahata tại Hà Nội.
Ông từng đi qua Sa Huỳnh năm 1976 và luôn nhớ những cánh đồng muối ven biển. Gần 50 năm sau, trong chuyến khảo sát tại Quảng Ngãi, ông quyết tìm lại nơi này.
“Tôi rất xúc động khi được đến thăm làng muối Sa Huỳnh”, ông nói.
Sau khi tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất và nếm thử sản phẩm, ông bày tỏ sự bất ngờ.
“Nhật Bản có nhiều loại muối nổi tiếng. Nhưng cách làm muối của cư dân Sa Huỳnh khiến chúng tôi rất ngạc nhiên. Muối ở đây rất ngon”, ông nhận xét.
Đi cùng đoàn, ông Honda Kato, chuyên gia nông nghiệp Nhật Bản, cho biết mình đã đến các làng muối ở Okinawa rất nhiều lần và thấy muối Sa Huỳnh không hề thua kém.
Ông Suzuki nói sẽ trao đổi với các doanh nghiệp Nhật Bản để giới thiệu mô hình làm muối tự nhiên của Việt Nam và Nhật Bản ra thế giới.
Ông Nguyễn Đức Bình, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, đánh giá sự quan tâm của các chuyên gia và du khách quốc tế là tín hiệu tích cực đối với địa phương.
Theo Hợp tác xã Du lịch Cộng đồng làng Gò Cỏ, mục tiêu không phải mở rộng sản xuất mà biến trảng muối thành điểm đến du lịch.
Muối không bán theo cân mà được tặng cho du khách. Giá trị nằm ở trải nghiệm tham quan, câu chuyện gìn giữ nghề truyền thống và không gian cư trú của cư dân Sa Huỳnh xưa.
Trảng muối cổ Gò Cỏ hiện được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi đề xuất bổ sung vào phạm vi Di tích quốc gia đặc biệt Văn hóa Sa Huỳnh.
Ngày 31-3, ông Trương Công Thái - Phó chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk - cho biết đã ký ban hành văn bản yêu cầu tăng cường quản lý giá xăng dầu, vật liệu xây dựng và đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm trên địa bàn.
Giám đốc một doanh nghiệp xây dựng dân dụng tại Đắk Lắk cho biết trước khi giá xăng dầu tăng mạnh, đơn vị nhận xây dựng nhà trọn gói với mức khoảng 6,5 triệu đồng/m².
Tuy nhiên sau khi giá nhiên liệu tăng, hàng loạt vật liệu như nhôm, kính và chi phí vận chuyển tăng hơn 10%, khiến giá xây dựng hiện phải điều chỉnh lên khoảng 7 - 7,5 triệu đồng/m².
Người dân cũng chịu tác động rõ rệt. Một hộ dân tại phường Buôn Ma Thuột cho biết căn nhà 2 tầng diện tích khoảng 130m² vừa hoàn thiện với chi phí gần 1 tỉ đồng, chưa tính nội thất; nếu xây vào thời điểm này, chi phí có thể tăng thêm khoảng 100 triệu đồng.
Theo các nhà thầu, nhu cầu vật liệu cho các dự án trọng điểm, đặc biệt là cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, đang rất lớn, trong khi nguồn cung lại khan hiếm. Giá đá 1x2 có thời điểm vượt 100.000 đồng/m³, trong khi giá dầu diesel tăng thêm trên 20.000 đồng/lít khiến chi phí vận chuyển đội lên đáng kể. Nhiều mỏ vật liệu không đáp ứng đủ nhu cầu thực tế, buộc các đơn vị sản xuất phải hoạt động cầm chừng.
Ông Nguyễn Tài Minh - Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông, nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Đắk Lắk (Ban A) - cho biết khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở việc giá vật liệu tăng, mà còn ở tiến độ công bố giá chưa theo kịp diễn biến thực tế thị trường.
Theo ông Minh, khi giá vật liệu như đá, cát, bê tông, nhựa đường tăng mạnh nhưng bảng giá công bố chậm cập nhật, doanh nghiệp rất khó lập dự toán, nghiệm thu và thanh toán khối lượng.
"Nhà thầu chịu áp lực rất lớn vì vừa phải bảo đảm tiến độ, vừa phải gánh chi phí đầu vào tăng. Tuy nhiên đây là khó khăn chung, các đơn vị vẫn phải chia sẻ và nỗ lực hoàn thành công trình", ông Minh nói.
Ông Minh cho biết thêm phần lớn các dự án trọng điểm do Ban A phụ trách đã cơ bản hoàn thành, khối lượng còn lại không nhiều nên áp lực hiện nay đã giảm so với giai đoạn cao điểm.
Dù vậy, việc bám sát công bố giá vật liệu từ cơ quan chức năng vẫn được ban quản lý thực hiện thường xuyên để kịp thời điều chỉnh dự toán, hạn chế phát sinh chi phí và giữ ổn định tiến độ các dự án.
Mới đây UBND tỉnh Đắk Lắk có văn bản yêu cầu các cơ quan chức năng tăng cường quản lý giá vật liệu xây dựng, nhiên liệu để đảm bảo tiến độ các công trình trọng điểm.
Theo đó, các xã Krông Á, Cư Pui, Yang Mao, Ea Ô, Vụ Bổn, Tân Tiến, Ea Knuếc, Krông Pắc, Ea Ning và Ea Ktur phải tập trung xử lý dứt điểm các tồn tại trong công tác giải phóng mặt bằng.
Các địa phương phải bảo đảm bàn giao 100% phần diện tích còn lại của dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột trong tháng 3-2026. Đối với các trường hợp chưa chấp hành, đặc biệt tại các điểm còn vướng ở Krông Á, Vụ Bổn, Tân Tiến và Ea Knuếc, UBND tỉnh yêu cầu địa phương phối hợp với lực lượng công an hoàn thiện ngay hồ sơ bảo vệ thi công hoặc cưỡng chế thu hồi đất theo đúng quy định, tránh ảnh hưởng đến tiến độ chung của dự án.
Song song đó, Ban A được giao chỉ đạo các nhà thầu duy trì thi công "3 ca, 4 kíp", làm xuyên ngày nghỉ, tranh thủ thời tiết thuận lợi để bù phần tiến độ bị chậm.
UBND tỉnh cũng giao các sở Xây dựng, Tài chính, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời cập nhật và công bố giá vật liệu xây dựng hằng tháng, làm cơ sở cho doanh nghiệp lập dự toán, điều chỉnh chi phí và thanh toán khối lượng thi công.
Ngày 3.4, đại diện UBND phường Bình Trưng (thành phố Thủ Đức cũ, TP.HCM) cho biết đã lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính đối với một lò giết mổ gia cầm trái phép hoạt động nhiều năm trong khu dân cư.
Trước đó, chiều 2.4, tổ liên ngành gồm UBND phường Bình Trưng, Công an phường và Trạm thú y khu vực 1 (thuộc Chi cục Chăn nuôi và thú y TP.HCM) kiểm tra đột xuất một điểm giết mổ gia cầm trên đường Bình Trưng.
Tại thời điểm kiểm tra, cơ sở do ông N.Đ.T làm chủ đang giết mổ 3 con gà. Kiểm tra thực tế ghi nhận trong lồng có 55 con gà, vịt còn sống.
Làm việc với đoàn kiểm tra, chủ cơ sở cho biết gia cầm được lấy từ các nguồn ở khu vực quận 9 cũ và từ một số tỉnh thành khác. Tuy nhiên, ông T. chưa xuất trình được giấy chứng minh nguồn gốc xuất xứ cũng như giấy chứng nhận kiểm dịch. Cơ sở này cũng không có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, hoạt động giết mổ không đảm bảo điều kiện vệ sinh thú y.
Tổ công tác đã lập biên bản vi phạm hành chính đối với ông T., chủ điểm giết mổ trên đường Bình Trưng với các hành vi như: không đăng ký thành lập hộ kinh doanh; giết mổ động vật tại địa điểm không được cơ quan có thẩm quyền cho phép; trang thiết bị, dụng cụ và nguồn nước không đảm bảo yêu cầu vệ sinh thú y; không có giấy chứng nhận kiểm dịch động vật và sản phẩm động vật; chưa chứng minh được nguồn gốc xuất xứ số gia cầm.
Theo nội dung làm việc, ông T. đã thống nhất tự nguyện tiêu hủy toàn bộ 55 con gia cầm sống cùng 3 con gà đang giết mổ, đồng thời cung cấp biên bản xác nhận tiêu hủy.
Động thái trên được triển khai sau khi cơ quan chức năng tiếp nhận tư liệu do Báo Thanh Niên cung cấp.
Trước đó, người dân phản ánh đến Báo Thanh Niên về việc điểm giết mổ gia cầm hoạt động không đảm bảo các điều kiện vệ sinh, gây hôi thối tại khu dân cư. Theo người dân, cơ sở này tồn tại nhiều năm, nuôi nhốt số lượng lớn gà, vịt và tổ chức giết mổ tại chỗ để cung cấp cho các quán nhậu.
Hoạt động diễn ra thường xuyên, gây tiếng ồn lớn từ máy vặt lông, kèm theo mùi hôi nồng nặc bốc lên từ khu vực nuôi nhốt và giết mổ.
“Có hôm dọn cơm ra thì mùi hôi xộc vào, cả nhà tôi phải bỏ bữa, thậm chí có người nôn ói”, một người dân cho biết.
Ghi nhận của PV Thanh Niên các ngày 30 và 31.3 cho thấy, cơ sở nằm ngay mặt tiền đường Bình Trưng, xung quanh là nhà dân và nhiều hoạt động kinh doanh. Phía trước đặt hàng loạt lồng lớn, nuôi nhốt hàng trăm con gia cầm. Việc mua bán, giết mổ diễn ra công khai.
Bên trong, khu vực giết mổ chật hẹp luôn đọng nước, nhếch nhác, trong cùng một không gian với khu nuôi nhốt, thải phân gia cầm, điều kiện vệ sinh kém.
Cụ thể, gia cầm được nhốt phía trên, chất thải rơi trực tiếp xuống nền, phía dưới là nơi cắt tiết, máu, lông và chất bẩn hòa lẫn, bốc mùi khó chịu. Toàn bộ quy trình giết mổ thủ công, không có bất kỳ biện pháp kiểm soát thú y nào.
Đáng nói, chất thải từ quá trình giết mổ như ruột, lông, nước bẩn đều xả thẳng vào hệ thống thoát nước sinh hoạt khiến dòng nước ứ đọng, đen bẩn, ám mùi hôi thối lan rộng ra khu vực xung quanh.
Chủ cơ sở cho biết đã hoạt động khoảng 5 năm, mỗi ngày cung cấp khoảng 100 con gia cầm cho các quán nhậu, nguồn hàng thu mua từ nhiều nơi.
Các chuyên gia vệ sinh an toàn thực phẩm cho rằng, việc giết mổ gia cầm không qua kiểm soát thú y, đặc biệt diễn ra ngay trong khu dân cư, tiềm ẩn nguy cơ rất lớn về dịch bệnh và mất vệ sinh an toàn thực phẩm.
Các mầm bệnh nguy hiểm như cúm gia cầm hoàn toàn có thể lây lan sang người nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Ngoài ra, việc xả thải trực tiếp còn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng.
Ngày 29.6, Công an phường Hòa Khánh cho biết đơn vị vừa phối hợp với Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đà Nẵng, nhanh chóng làm rõ vụ nhóm thanh thiếu niên sử dụng hung khí cướp tài sản xảy ra trên địa bàn.
Theo thông tin ban đầu, tối 25.6, nhóm thanh thiếu niên (5 người) tụ tập tại một quán cà phê trên địa bàn thành phố. Trong lúc nói chuyện, nhóm này nảy sinh ý định chiếm đoạt lại chiếc mô tô mà một người trong nhóm trước đó đã bán cho người khác.
Sau khi bàn bạc, nhóm này hẹn người mua đến đường Hố Truông 2 (phường Hòa Khánh) bàn giao biển số xe để làm thủ tục sang tên.
Để thực hiện hành vi, các nghi phạm chuẩn bị cây ba chĩa, bình xịt hơi cay và phân công nhiệm vụ cụ thể.
Khoảng 22 giờ cùng ngày, khi người mua điều khiển phương tiện đến điểm hẹn, nhóm nghi phạm bất ngờ dùng hung khí đe dọa, xịt hơi cay khiến bị nạn nhân hoảng sợ bỏ chạy rồi chiếm đoạt xe mô tô hiệu Honda Winner và một điện thoại di động.
Tiếp nhận tin báo, lực lượng công an khẩn trương triển khai các biện pháp nghiệp vụ, xác minh, triệu tập những người liên quan.
Qua đấu tranh, nhóm nghi phạm đã thừa nhận toàn bộ hành vi phạm tội. Tang vật thu giữ gồm xe mô tô Honda Winner, điện thoại di động, cây ba chĩa bằng kim loại, bình xịt hơi cay cùng nhiều vật chứng liên quan.
Theo cơ quan công an, đa số các nghi phạm trong vụ cướp tài sản đều ở độ tuổi thanh thiếu niên, trong đó có trường hợp chưa đủ 18 tuổi.
Hiện Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đà Nẵng tiếp tục củng cố hồ sơ để xử lý các nghi phạm theo quy định của pháp luật.
