Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) ngày 7/5 đã cố công văn gửi Sở Y tế tỉnh Quảng Trị, Sơn La về việc điều tra, xử lý vụ nghi ngờ ngộ độc thực phẩm trên địa bàn tỉnh.
Công văn nêu rõ, Cục An toàn thực phẩm nhận được thông tin ngày 5/5/2026 trên địa bàn một số xã miền núi bao gồm Hướng Phùng, Lìa, Tân Lập, Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị có ghi nhận 9 người nghi ngờ ngộ độc thực phẩm sau khi ăn ve sầu với các triệu chứng như đau bụng, sốt, tiêu chảy, nôn, nổi mẩn đỏ,… và được đưa đến Bệnh viện Đa khoa khu vực Hướng Hóa để điều trị.
Ngày 6/5/2026 trên địa bàn bản Nà Hiên, xã Phiêng Pằn, tỉnh Sơn La ghi nhận 6 trường hợp nghi ngộ độc thực phẩm do ăn nấm rừng có trường hợp tử vong, các trường hợp còn lại đang được điều trị tích cực tại bệnh viện.
Trước tình hình trên, Cục An toàn thực phẩm đề nghị Sở Y tế tỉnh Quảng Trị, Sở Y tế tỉnh Sơn La chỉ đạo cơ sở khám, chữa bệnh có bệnh nhân đang điều trị tập trung nguồn lực tích cực điều trị cho bệnh nhân ngộ độc thực phẩm không để ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
Phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương xác minh, điều tra vụ việc; xác định nguyên nhân chính gây ngộ độc; theo dõi, giám sát tình hình để kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp tương tự có thể phát sinh.
Cùng với đó, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về kiến thức, kỹ năng bảo đảm an toàn thực phẩm và phòng chống ngộ độc thực phẩm cho cộng đồng trong quá trình chế biến, tiêu thụ các loài động vật, thực vật lạ, có nguy cơ gây ngộ độc như nấm rừng, cây, củ, quả rừng, côn trùng…
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã miền núi, nội dung truyền thông phải được xây dựng và truyền tải bằng tiếng dân tộc dưới các hình thức phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.
Khi xuất hiện các triệu chứng như tê môi, tê lưỡi, tê tay chân, nôn, đau bụng, khó thở… cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
Thực hiện nghiêm các nội dung chỉ đạo tại Chỉ thị số 38 ngày 11/10/2024 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm; Công văn số 848 của Bộ Y tế về việc bảo đảm an toàn thực phẩm trong kinh doanh thức ăn đường phố.
Trước đó, thông tin trên báo chí, bác sĩ Nguyễn Việt Đức – Giám đốc Bệnh viện Đa khoa khu vực Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, cho biết từ ngày 1/4 đến 3/5, bệnh viện tiếp nhận 9 bệnh nhân bị ngộ độc ve sầu. Trong đó, bệnh nhân nhỏ tuổi nhất 17 tuổi, lớn tuổi nhất 86 tuổi.
Bác sĩ Đức cho biết, Bệnh viện Đa khoa khu vực Hướng Hóa và trạm y tế các xã trên địa bàn đã thường xuyên cảnh báo, nhắc nhở người dân không nên ăn ve sầu. Thế nhưng, ở vùng núi Hướng Hoá, ăn ve sầu như một thói quen của người dân. Vì vậy, số ca ngộ độc ve sầu chưa giảm, mỗi năm có trên 10 ca nhập viện, cao điểm vào mùa hè.
Theo bác sĩ Đức, người dân không nên ăn ve sầu vì có thể dẫn tới ngộ độc thực phẩm.
Nguyên nhân khiến người dân bị ngộ độc khi ăn ve sầu và nhộng ve sầu là do ve sầu chui dưới lòng đất nên dễ mang nhiều mầm bệnh nguy hiểm. Khi gặp nhiệt độ, độ ẩm và môi trường sinh trưởng thích hợp, các bào tử nấm lây nhiễm và ấu trùng sẽ sinh sôi nảy nở dữ dội, biến cơ thể của côn trùng và ấu trùng thành ổ chứa đầy sợi nấm độc.
Ấu trùng bị các bào tử nấm độc này giết chết nhưng vẫn giữ nguyên hình dáng bên ngoài nên nhiều người không nhận ra. Ngoài ra, protein trong ve sầu có thể gây sốc phản vệ, dị ứng nghiêm trọng.
Sáng 24/4, BS.CKII Hồ Ngọc Thái, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Diễn Châu cho biết, đến thời điểm này, cơ quan y tế ghi nhận 63 trường hợp ngộ độc thực phẩm liên quan đến bánh mì mua tại 2 cơ sở của một tiệm trên địa bàn.
"Hiện đã có 38 bệnh nhân được xuất viện. Còn 21 trường hợp đang điều trị tại bệnh viện sức khỏe ổn định, dự kiến sẽ xuất viện trong ngày. Ngoài ra, 4 bệnh nhân được chuyển lên tuyến trên cũng qua cơn nguy kịch", ông Thái thông tin.
Theo cơ quan chức năng, các mẫu bệnh phẩm đã được gửi đến Viện Kiểm nghiệm an toàn thực phẩm quốc gia để xét nghiệm, xác định nguyên nhân gây ngộ độc.
Thông tin ban đầu trước đó, từ ngày 17/4, hàng chục người dân trên địa bàn xã Diễn Châu liên tục nhập viện với các triệu chứng như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt… sau khi ăn bánh mì. Ngay sau khi vụ việc xảy ra, Sở Y tế Nghệ An chỉ đạo khẩn trương điều tra, lấy mẫu thực phẩm và tổ chức điều trị cho các bệnh nhân.
Theo ông Phan Thanh Tuấn, Trưởng phòng An toàn thực phẩm (Sở Y tế Nghệ An), bánh mì là món ăn phổ biến nhưng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cao, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng.
Nguyên nhân thường đến từ các nguyên liệu như patê, xúc xích, rau sống… dễ bị nhiễm khuẩn nếu không được bảo quản đúng cách. Bên cạnh đó, việc chế biến thủ công, môi trường bán hàng ngoài trời, bụi bẩn, cùng thói quen sử dụng thực phẩm không được làm nóng lại trước khi phục vụ cũng làm tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
"Các cơ sở kinh doanh cần tuân thủ nghiêm quy trình chế biến, bảo quản. Người dân cũng nên lựa chọn điểm bán đảm bảo vệ sinh để hạn chế rủi ro", ông Tuấn khuyến cáo.
Trước diễn biến phức tạp, Sở Y tế Nghệ An đã ban hành văn bản yêu cầu các địa phương, đơn vị y tế triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm. Các xã liên quan phải khẩn trương thông báo đến người dân từng sử dụng bánh mì tại các cơ sở nghi liên quan, chủ động theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế khi có biểu hiện bất thường.
Các địa phương được yêu cầu thành lập đoàn kiểm tra, tăng cường giám sát, kiểm tra đột xuất các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, đặc biệt là các quán bánh mì. Những cơ sở vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm, công khai để cảnh báo cộng đồng; trường hợp có nguy cơ cao sẽ bị đình chỉ hoạt động.
Hệ thống y tế được yêu cầu sẵn sàng tiếp nhận, cấp cứu, điều trị; bố trí đầy đủ nhân lực, thuốc, vật tư, trang thiết bị để xử lý các trường hợp nghi ngộ độc. Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu và Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An chuẩn bị phương án tiếp nhận bệnh nhân nặng, tổ chức hội chẩn và chuyển tuyến khi cần thiết.
Trung tâm Y tế Diễn Châu cùng các trạm y tế cơ sở được giao rà soát các trường hợp đã sử dụng thực phẩm nghi liên quan, giám sát chặt ca bệnh mới trong cộng đồng, phối hợp điều tra nguyên nhân.
Sở Y tế Nghệ An yêu cầu các đơn vị báo cáo hằng ngày và kịp thời khi có diễn biến bất thường, nhằm kiểm soát chặt chẽ vụ việc và ngăn ngừa nguy cơ lan rộng.
Đầu bếp Vũ Nhất Thông, sáng lập Trung tâm dạy nấu ăn Eric Vũ Cooking Class, cho biết mỗi loại giấy có đặc tính riêng, phục vụ cho những mục đích nấu nướng khác nhau.
Giấy bạc chịu nhiệt cao, giữ ẩm tốt
Giấy bạc (aluminum foil) là kim loại nhôm cán siêu mỏng, thường được sử dụng khi nướng thực phẩm. Người nội trợ lót giấy bạc dưới đáy khay để phản xạ nhiệt, giúp thực phẩm chín nhanh hơn, đồng thời hứng mỡ thừa giúp khay nướng sạch sẽ.
Vật liệu này phát huy tối đa công năng khi dùng để lót nướng các khối thịt lớn hoặc gà, vịt nguyên con.
Khi cần hấp hoặc hầm trong lò, bọc kín thực phẩm bằng giấy bạc sẽ tạo ra một môi trường tuần hoàn hơi nước khép kín. Giấy bac rất hữu ích cho các món như cá hấp xì dầu. Việc gói chặt cá cùng gừng, hành và nước sốt trong giấy bạc rồi cho vào lò nướng sẽ giúp cá thấm đẫm gia vị, thịt mềm mọng do chín bằng chính hơi nước bên trong.
Giấy bạc còn được dùng làm "lá chắn" để che phủ các vùng dễ bị cháy sém (như vành bánh, ức gà) trong lò nướng, làm chậm quá trình hấp thụ nhiệt của khu vực đó.
Giấy nến chống dính tối ưu
Khác với giấy bạc, giấy nến (parchment paper) được làm từ sợi cellulose và phủ một lớp silicone siêu mỏng trên bề mặt. Lớp silicone này tạo ra đặc tính kỵ nước và chống dính gần như tuyệt đối.
Giấy nến là vật liệu không thể thiếu trong nghệ thuật nướng bánh, giúp bánh không bị dính vào đáy khuôn, bề mặt đáy bánh vàng đều.
Giấy nến cũng là vật liệu lý tưởng để nướng rau củ thái miếng đạt độ giòn rụm. Các thử nghiệm từ những chuyên gia ẩm thực cho thấy, bề mặt sáng bóng của giấy bạc làm phản xạ tia nhiệt và giữ lại hơi nước, khiến rau củ dính chặt và bị ỉu (do hấp chín). Ngược lại, bề mặt xốp của giấy nến cho phép hơi nước thoát ra từ từ, duy trì mức truyền nhiệt ổn định giúp đẩy nhanh quá trình caramel hóa.
Ngoài ra, giấy nến loại đục lỗ thường được dùng để lót nồi chiên không dầu hoặc xửng hấp, giúp các món có nước sốt, bánh bao, há cảo không dính chặt và rách vỏ khi lấy ra. Tuy nhiên, giấy nến không dẫn nhiệt tốt như kim loại và có thể bốc cháy nếu mức nhiệt vượt qua ngưỡng cho phép (thường trên 220 độ C).
Những quy tắc cấm kỵ
Theo các chuyên gia hóa học thực phẩm, để bảo đảm an toàn cho sức khỏe và thiết bị nhà bếp, người dùng tuyệt đối không được vi phạm ba quy tắc sau:
Thứ nhất, không dùng giấy bạc bọc các thực phẩm chứa axit (chanh, giấm, cà chua). Môi trường axit sẽ tạo ra phản ứng hóa học hòa tan nhôm, khiến món ăn có vị kim loại và gây hại cho sức khỏe nếu sử dụng lâu dài. Chẳng hạn, nếu dùng giấy bạc bọc món gà sốt chanh để nướng, lượng nhỏ nhôm bị hòa tan có thể khiến món ăn bị ám mùi kim loại rất khó chịu.
Thứ hai, không đặt giấy bạc vào lò vi sóng. Bản chất là kim loại, giấy bạc sẽ phản xạ sóng vi ba, gây ra hiện tượng phóng tia lửa điện và dẫn đến cháy nổ lò.
Thứ ba, không để giấy nến tiếp xúc trực tiếp với ngọn lửa hoặc thanh nhiệt của lò nướng. Dù chịu được nhiệt độ khá cao, giấy nến vẫn có thể bốc cháy nếu dùng cho chế độ lửa trên (broiler) ở nhiệt độ vượt quá giới hạn.
Trong nhóm các loài hải sản có hình thái độc đáo của vùng biển Nam Trung Bộ, cá tắc kè trở thành cái tên thu hút sự quan tâm của du khách và giới ẩm thực. Tên gọi "cá tắc kè" xuất phát từ chính ngoại hình của loài cá này: Phần đầu và thân tròn dẹt, vảy nổi, hình dạng có phần giống loài bò sát cùng tên. Tuy nhiên, màu sắc của cá lại rất bắt mắt, với sắc đỏ au và đôi khi xuất hiện các chấm tròn nâu mờ trên thân. Điểm nhận dạng tiếp theo là chiếc đuôi dài, giúp cá trở nên dễ phân biệt so với các loài cá biển thông thường.
Tại Việt Nam, loài cá này thường sống ở vùng biển sâu, khá xa bờ. Ở vùng biển Quảng Ngãi, Ninh Thuận, Nha Trang,... cá tắc kè là đặc sản lạ nhiều người tò mò muốn ăn thử.
Loài này không có kích thước lớn; đa phần chỉ nặng vài lạng và con trưởng thành hiếm khi vượt quá 1kg. Mặc dù phân bố tự nhiên khá rộng, nhưng trong thời gian dài, cá tắc kè gần như không được chú ý do hình thù khá xấu xí, ít thịt (chiếm 1/3 trọng lượng cơ thể), còn lại là xương, vảy cá. Chỉ khoảng mấy năm gần dây, người ta mới phát hiện ra cá tắc kè có hương vị thơm ngon, ăn không ngán sau khi cách chế biến và thưởng thức nó được giới thiệu rộng rãi.
Những món ăn được làm từ cá tắc kè rất được ưa chuộng trong các nhà hàng, quán ăn, quán nhậu. Một kg cá tắc kè tươi có giá khoảng 200.000 đồng. Ngoài tắc kè tươi, người dân còn làm cá tắc kè khô giá khoảng 300.000 đồng/kg.
Theo đó, cá tắc kè sau khi bắt được thì người ta mổ bụng, chẻ ra rồi đem phơi khô, mỗi cân có khoảng 8-12 con. khô tắc kè giờ đây được nhiều du khách mua về làm quà cho người thân hoặc làm món nhậu trong các nhà hàng
Trong số các phương pháp chế biến, món cá tắc kè nướng than được đánh giá là ngon nhất. Khác với hầu hết các loại cá biển, cá tắc kè không cần mổ bụng, bỏ mang hay tẩm ướp. Sau khi rửa sạch, người đầu bếp chỉ cần để nguyên con rồi đặt trực tiếp lên bếp than hoa.
Thịt cá tắc kè có độ dai tự nhiên, vị ngọt đậm, không hề bị bở như nhiều loại cá biển. Hương thơm khi nướng tỏa ra rất mạnh, đến mức nhiều ngư dân địa phương ví rằng "ngửi một lần là nhớ cả đời". Chính mùi thơm đặc trưng này đã tạo nên câu nói quen thuộc của dân biển Quảng Ngãi: "Cá thu, cá trích, cá mè… im re khi gặp tắc kè nướng than". Khi thưởng thức, người ăn thường chấm cùng nước mắm nguyên chất hoặc muối ớt giã nhuyễn. Vị mặn nhẹ của nước chấm hòa với độ ngọt, dai và thơm của thịt cá tạo nên trải nghiệm ẩm thực rõ rệt, được so sánh với thịt gà thả đồng.
Tại các chợ trực tuyến, cá tắc kè được rao bán ngày càng nhiều, thu hút người tiêu dùng bởi cả hình dáng lẫn tên gọi lạ tai. Giá bán trên thị trường dao động từ 150.000 đến 250.000 đồng/kg tùy kích cỡ, thường loại 4–5 con/kg có giá thấp hơn so với loại 2 con/kg. Dù từng bị chê xấu xí, nhưng hiện nay, dư luận ẩm thực dành nhiều đánh giá tích cực cho độ tươi ngọt và hàm lượng dinh dưỡng của loài cá này.
Một ưu điểm khác của cá tắc kè là tính lành, phù hợp với nhiều thể trạng. Để chọn cá ngon, người dân địa phương khuyên nên ưu tiên những con có màu đỏ tươi, thịt rắn chắc. Cá có màu nhợt hoặc thịt mềm thường không giữ được độ dai và hương vị đặc trưng sau khi nấu. Món hấp cũng là lựa chọn phổ biến, giữ trọn độ ngọt tự nhiên của cá. Khi hấp, chỉ cần đợi đến lúc lớp da đỏ sậm lại, thịt bên trong chuyển màu trắng đục là có thể dùng ngay.
Loài cá này thường sinh sống ở vùng biển sâu, xa bờ, khiến việc khai thác phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện thời tiết và sự may rủi mỗi chuyến đi. Có ngày ngư dân thu được vài chục ký, nhưng cũng có hôm chỉ được vài cân.
Ngoài món nướng và hấp, ngư dân các tỉnh ven biển còn dùng cá tắc kè để nấu canh chua với lá me non. Phần thịt săn chắc, vị chua nhẹ từ me giúp món canh trở nên thanh mát, phù hợp những ngày nắng nóng. Đây cũng là cách chế biến được nhiều gia đình miền biển duy trì từ lâu, dù trước đây loài cá này không có giá trị kinh tế.
Từ một loài cá từng bị bỏ quên đến khi trở thành món đặc sản được săn đón, cá tắc kè đang chứng minh giá trị thực sự của mình trong ẩm thực Việt Nam. Hình dáng khác lạ, cách chế biến đơn giản, hương vị đặc trưng và độ ngọt dai hiếm có đã giúp cá tắc kè trở thành lựa chọn mới cho những ai yêu thích khám phá văn hóa ẩm thực vùng biển.
