Hơn một năm nay, kinh nguyệt của cô thưa dần rồi mất hẳn. Tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, bác sĩ Đồng Thu Trang chỉ định siêu âm và xét nghiệm nồng độ AMH, chỉ số phản ánh dự trữ nang trứng còn lại trong buồng trứng.
Kết quả cho thấy hai bên buồng trứng đã teo nhỏ, hầu như không còn nang trứng trội. Chỉ số AMH chỉ vỏn vẹn 0,005 ng/ml, mức tương đương với phụ nữ ở giai đoạn tiền mãn kinh, trong khi ngưỡng bình thường ở độ tuổi 20-30 dao động từ 1,0 đến 3,5 ng/ml. Ngoài ra, Loan thường xuyên vã mồ hôi, bốc hỏa, dễ cáu gắt vô cớ, những triệu chứng điển hình của thiếu hụt estrogen.
“Số lượng nang trứng dự trữ của bệnh nhân đang ở mức rất thấp và tiếp tục suy giảm theo thời gian. Nếu không can thiệp kịp thời, cơ hội làm mẹ bằng chính trứng của mình sẽ ngày càng thu hẹp”, bác sĩ Trang nói.
Khi được hỏi về lối sống, Loan cho biết đã làm nghề livestream bán hàng online suốt 4 năm qua. Cô duy trì thói quen ngủ xuyên ngày, chỉ ăn một bữa, ban đêm liên tục dùng trà và cà phê đặc để tỉnh táo “chốt đơn” đến 2h sáng, rồi dọn dẹp đến khi mặt trời mọc.
Bác sĩ Trang nhận định, ở trường hợp của Loan, lối sống thức khuya kéo dài, ăn uống thiếu chất và căng thẳng mạn tính là những yếu tố có thể thúc đẩy sự suy giảm nội tiết tố nhanh hơn. Tuy nhiên, bác sĩ cũng lưu ý rằng suy giảm dự trữ buồng trứng ở mức độ nặng như trường hợp này thường không có nguyên nhân duy nhất. Di truyền, bệnh lý tự miễn tiềm ẩn hoặc các yếu tố cơ địa cũng cần được loại trừ qua thăm khám chuyên sâu.
“Điều quan trọng là bệnh nhân cần được đánh giá toàn diện để tìm ra nguyên nhân nền, thay vì chỉ quy về lối sống”, bác sĩ nhấn mạnh.
Liên, 25 tuổi, cũng bàng hoàng khi nhận kết quả kiểm tra sau hơn một năm sinh con. Tháng 8 năm ngoái, tất cả chỉ số của cô vẫn trong giới hạn bình thường. Gần đây, chu kỳ kinh nguyệt bị rút ngắn bất thường, cô quyết định đi kiểm tra lại.
Kết quả siêu âm cho thấy buồng trứng không còn nang trứng rõ ràng, chỉ số AMH xuống còn 0,006 ng/ml. Nếu không can thiệp y tế kịp thời, khả năng thụ thai tự nhiên của Liên sẽ rất thấp.
Trao đổi với bác sĩ, cô cho biết trong thời gian qua vừa chăm con một mình, vừa đi làm, mỗi ngày chỉ ngủ vài tiếng. Bữa ăn hàng ngày cũng qua loa, không đủ chất. Chỉ trong 5 tháng, cô sụt gần 15 kg, liên tục ốm vặt, bổ sung nhiều loại vitamin nhưng không cải thiện được sức khỏe.
Suy buồng trứng sớm (Premature Ovarian Insufficiency – POI) truyền thống được xem là tình trạng hiếm gặp ở phụ nữ dưới 40 tuổi, với tỷ lệ ước tính khoảng 1% trong dân số chung. Trong những năm gần đây, các bác sĩ tại một số bệnh viện lớn ở Việt Nam ghi nhận ngày càng nhiều phụ nữ ở độ tuổi 30, thậm chí mới hơn 20, đến khám với tình trạng suy giảm dự trữ buồng trứng đáng kể.
Theo bác sĩ Phan Chí Thành, Phó trưởng khoa Nam học và Y học giới tính, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, số lượng bệnh nhân đến khám vì lý do này đã tăng lên rõ rệt so với những năm trước. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng con số này chưa có khảo sát dịch tễ học chính thức tại Việt Nam, và một phần nguyên nhân của sự gia tăng là do nhận thức cộng đồng về sức khỏe sinh sản được nâng cao, kéo theo nhiều phụ nữ chủ động đi tầm soát hơn.
“Chúng ta chưa thể khẳng định tỷ lệ mắc trong cộng đồng thực sự đang tăng lên hay chỉ là số người đi khám tăng lên. Để có kết luận chính xác, cần có nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn”, bác sĩ Thành nói.
Về bối cảnh quốc tế, một nghiên cứu tổng hợp cho thấy khoảng 9–24% phụ nữ trong nhóm đang điều trị hỗ trợ sinh sản (không phải trong dân số chung) có tình trạng suy giảm dự trữ buồng trứng. Con số này không phản ánh tỷ lệ trong toàn bộ quần thể nữ giới.
Theo bác sĩ Thành, suy giảm dự trữ buồng trứng và suy buồng trứng sớm có nguyên nhân phức tạp, bao gồm di truyền, các bệnh lý tự miễn hoặc bệnh liên quan đến nhiễm sắc thể. Tuổi của người phụ nữ càng cao thì dự trữ buồng trứng càng thấp. Đặc biệt, lối sống không lành mạnh, uống nhiều rượu bia, hút thuốc lá, sử dụng các chất kích thích, thường xuyên thức khuya, gặp nhiều căng thẳng, stress, giảm cân quá mức cũng là yếu tố nguy cơ.
Cùng quan điểm, bác sĩ Trang cho biết buồng trứng giống như một “ngân hàng, chỉ có rút ra chứ không có gửi vào”. Không giống như nam giới liên tục sản sinh tinh trùng mới, phụ nữ tiêu tốn số trứng có sẵn qua từng chu kỳ kinh nguyệt.
“Một khi buồng trứng đã suy và cạn kiệt, hiện tại y học chưa có cách nào hồi phục hay kích thích nó hoạt động bình thường trở lại”, bác sĩ nói.
Đặc biệt, nhiều cô gái nghĩ mình còn trẻ, khỏe nên “bạc đãi” cơ thể mà không biết rằng buồng trứng là cơ quan rất nhạy cảm với các kích thích độc hại. Cụ thể, áp lực công việc, học tập, và cuộc sống mưu sinh ở đô thị lớn khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái “báo động”.
Khi stress, cơ thể tiết ra hormone gây hại sức khỏe. Ở nữ giới, căng thẳng kéo dài có thể dẫn đến rối loạn nội tiết tố nữ, rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng, giảm khả năng thụ thai tự nhiên.
Thức khuya sau 23h làm suy giảm nghiêm trọng melatonin, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ bảo vệ chất lượng trứng. Xu hướng chuộng vóc dáng “mình hạc xương mai” khiến nhiều cô gái nhịn ăn nghiêm trọng hoặc uống thuốc giảm cân cấp tốc, gây hại buồng trứng. Hút thuốc lá, kể cả hút thuốc thụ động hoặc thuốc lá điện tử, lạm dụng rượu bia, caffeine cũng là yếu tố nguy cơ.
“Nếu bệnh nhân không còn nang trứng thì biện pháp cuối cùng là đi xin trứng”, bác sĩ nói. Tùy vào tình trạng và mong muốn của bệnh nhân, bác sĩ tư vẫn điều trị phù hợp.
Phụ nữ suy buồng trứng thường bị vô kinh hoặc ra máu không đều, rối loạn kỳ kinh, thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt, buồn nôn, mất ngủ, dễ kích động, khó tập trung tư tưởng, đau khi quan hệ tình dục, âm đạo khô. Nhiều trường hợp giảm ham muốn tình dục, luôn né tránh chuyện giường chiếu, mất khả năng sinh sản, rối loạn tiết niệu…
“Suy giảm buồng trứng khiến cơ thể lão hóa 60 tuổi trong cơ thể 30 tuổi, đồng nghĩa với sức khỏe bị giảm sút, nguy cơ mắc bệnh tim mạch, xương khớp, ung thư… có thể tăng lên”, ông Thành cho hay.
Đối với những trường hợp như Liên, các bác sĩ cho biết cô cần nhanh chóng điều chỉnh lại lối sống, bổ sung dinh dưỡng để phục hồi thể trạng, đồng thời phối hợp với các biện pháp hỗ trợ sinh sản để chắt chiu những nang trứng cuối cùng nếu vẫn có nguyện vọng sinh thêm con.
Riêng với Loan, việc quan trọng nhất hiện tại là ổn định tâm lý, tránh rơi vào hoảng loạn. Cô cần theo dõi sát sao theo phác đồ điều trị nội tiết của bác sĩ để bảo vệ sức khỏe tổng thể, ngăn ngừa các biến chứng mãn kinh sớm, đồng thời cân nhắc đến phương án xin trứng nếu muốn thực hiện thiên chức làm mẹ trong tương lai.
Bác sĩ khuyến cáo phụ nữ trẻ khi có các dấu hiệu bất thường như kinh nguyệt không đều, lượng kinh giảm đột ngột hoặc mất kinh từ 3 tháng trở lên cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để xét nghiệm AMH và siêu âm đầu dò tầm soát, tránh việc phát hiện quá muộn khi cơ hội điều trị đã trôi qua.
Trước đó, nữ bệnh nhân N.C.N.T. (17 tuổi, trú tại phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau) đến khám tại một bệnh viện ở phường Bạc Liêu, trong tình trạng đau nhiều vùng bụng dưới.
Qua thăm khám, bác sĩ ghi nhận vùng hạ vị có khối to, căng, ấn đau và di động kém. Kết quả siêu âm cho thấy vùng hạ vị có cấu trúc dạng nang kích thước khoảng 125x79mm, thành dày, bên trong có vách ngăn và giảm tưới máu thành nang.
Bác sĩ chẩn đoán T. bị u nang buồng trứng xoắn và chỉ định can thiệp phẫu thuật chuyên sâu. Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ ghi nhận phần phụ bên phải có u nang buồng trứng kích thước to, bầm tím toàn bộ, xoắn 3 vòng kèm dấu hiệu hoại tử.
Ê-kíp đã tiến hành cắt phần phụ phải, kiểm tra cầm máu kỹ và lấy bệnh phẩm gửi giải phẫu bệnh nhằm đánh giá tính chất khối u, đồng thời kiểm tra buồng trứng bên trái bình thường.
TTƯT.BSCKI Nguyễn Thị Thanh Thủy khuyến cáo phụ nữ trẻ, kể cả chưa lập gia đình không nên e ngại việc siêu âm kiểm tra định kỳ. Khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường, chị em cần được kiểm tra sớm tại cơ sở y tế.
Việc thăm khám đúng thời điểm sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng vùng chậu, phát hiện sớm các bất thường tiềm ẩn và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Từ đó, góp phần bảo vệ sức khỏe sinh sản và chất lượng cuộc sống lâu dài cho chị em.
Tại hội nghị bệnh truyền nhiễm quốc tế APAC-IRIDS 2026 ở Thái Lan ngày 8/7, tiến sĩ Subramanian Swaminathan, Giám đốc Khoa Bệnh truyền nhiễm và Kiểm soát nhiễm khuẩn Bệnh viện Gleneagles Global, Phó chủ tịch Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm lâm sàng Ấn Độ, cảnh báo biến đổi khí hậu trở thành "thực tế mới" với các đợt nắng nóng, lũ lụt, hạn hán và mưa cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn. Điều này không chỉ làm thay đổi môi trường sống mà còn tạo điều kiện để mầm bệnh tồn tại, lây lan và tiến hóa.
"Chúng ta không làm chủ thế giới này, vi sinh vật mới là chủ. Khi khí hậu thay đổi, các mầm bệnh thích nghi tốt hơn con người", ông nói, thêm rằng "nhiều người nghĩ chúng ta vẫn còn kháng sinh để điều trị. Điều đáng sợ là những vi khuẩn phổ biến hằng ngày đang ngày càng khó trị".
Nhiều khu vực trên thế giới gần đây liên tiếp ghi nhận các đợt nắng nóng kỷ lục. Khí hậu nóng lên ảnh hưởng đến hầu hết con đường lây truyền bệnh, từ bệnh do muỗi truyền như sốt xuất huyết, sốt rét đến các bệnh lây qua nước, thực phẩm và không khí. Sốt xuất huyết đã lan tới nhiều khu vực trước đây chưa từng ghi nhận dịch, trong khi nhiều loại vi khuẩn đường ruột cũng gia tăng. Cứ nhiệt độ môi trường tăng thêm một độ C thì số ca nhiễm Salmonella - tác nhân phổ biến gây ngộ độc thực phẩm - có thể tăng 5-10%.
Đáng lo hơn, biến đổi khí hậu còn thúc đẩy tình trạng kháng kháng sinh. Các nghiên cứu cho thấy khi nhiệt độ tăng thêm 10 độ C, tỷ lệ kháng thuốc của E. coli có thể tăng khoảng 4,2%, Klebsiella tăng 2,2% và Staphylococcus aureus tăng 2,7%.
Nhiệt độ cao, lũ lụt, hạn hán và ô nhiễm môi trường đều tạo điều kiện để vi khuẩn trao đổi gene kháng thuốc nhanh hơn. Khi đất khô hạn, các hợp chất kháng khuẩn tự nhiên bị cô đặc, buộc vi khuẩn phải tiến hóa cơ chế chống chịu để tồn tại, từ đó làm gia tăng các chủng kháng thuốc.
Ngoài ra, việc lạm dụng kháng sinh trong y tế và chăn nuôi càng làm tình trạng nghiêm trọng hơn. Một số hóa chất nông nghiệp có thể góp phần thúc đẩy hiện tượng này, theo tiến sĩ Subramanian Swaminathan.
Ông Mihai Irimescu, Tổng giám đốc Roche Diagnostics Thái Lan, cho biết châu Á - Thái Bình Dương, nơi sinh sống của khoảng 60% dân số thế giới, đang chịu gánh nặng đặc biệt lớn về các bệnh truyền nhiễm như viêm gan, lao, HIV, sốt xuất huyết. Khu vực này đồng thời phải đối mặt với cuộc khủng hoảng kháng kháng sinh ngày càng nghiêm trọng.
Xét nghiệm chẩn đoán giữ vai trò then chốt trong ứng phó các thách thức này. Dù chỉ chiếm khoảng 2-3% tổng chi phí chăm sóc sức khỏe, kết quả xét nghiệm lại ảnh hưởng đến khoảng 70% quyết định điều trị của bác sĩ. Đầu tư vào chẩn đoán sớm và chính xác sẽ giúp sử dụng kháng sinh hợp lý hơn, hạn chế lạm dụng thuốc và làm chậm sự gia tăng kháng thuốc, theo ông Mihai Irimescu.
Đồng quan điểm, PGS Piroon Mootsikapun, Chủ tịch Hội Truyền nhiễm Thái Lan, cho rằng việc kết hợp chặt chẽ giữa bác sĩ lâm sàng và hệ thống xét nghiệm sẽ giúp phát hiện bệnh sớm, điều trị chính xác hơn và bảo tồn hiệu quả của kháng sinh.
Các chuyên gia thống nhất rằng biến đổi khí hậu, bệnh truyền nhiễm và kháng kháng sinh là những thách thức có liên quan chặt chẽ, không thể giải quyết riêng lẻ. Để giảm tác động, các quốc gia cần tăng cường giám sát dịch tễ, quản lý nguồn nước, sử dụng kháng sinh hợp lý và áp dụng mô hình "Một sức khỏe" (One Health) - cách tiếp cận phối hợp giữa y tế, thú y và môi trường nhằm kiểm soát bệnh từ nguồn gốc.
"Biến đổi khí hậu sẽ không biến mất. Điều nguy hiểm hơn là chúng ta nhận ra vấn đề nhưng không hành động, để tình trạng kháng kháng sinh tiếp tục tăng tốc", ông Swaminathan nói.
Không ít người từng bước vào hành trình giảm cân với sự hào hứng rồi nhanh chóng bỏ cuộc sau vài tuần. Áp lực tập luyện, chế độ ăn quá khắt khe hay cảm giác xấu hổ về ngoại hình khiến nhiều người rơi vào vòng lặp “giảm rồi tăng”, càng cố càng nản.
Chương trình truyền hình Nhật Bản Cinderella - Nỗ lực hết mình mới đây gây chú ý khi chia sẻ câu chuyện của cô Take, 32 tuổi, một nhân viên văn phòng từng nặng tới 90kg.
Với chiều cao 154cm, cân nặng vượt ngưỡng khiến cô nhiều lần né tránh việc soi gương, ngại xuất hiện trước đám đông và dần mất tự tin trong cuộc sống thường ngày.
Sau khoảng một năm rưỡi, cô giảm còn 48kg, từ mặc size 4XL xuống size S. Điều đáng chú ý là cô không lựa chọn cách ép cân cực đoan hay tập luyện cường độ cao ở phòng gym.
Không ép bản thân đến phòng gym
Take cho biết trước đây cô từng nhiều lần có ý định giảm cân nhưng đều thất bại.
“Mỗi lần nghĩ đến việc bước vào phòng gym, tôi lại thấy áp lực và xấu hổ”, cô chia sẻ trong chương trình.
Thay vì ép bản thân vào môi trường khiến mình căng thẳng, cô bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ tại nhà. Dưới sự hướng dẫn trực tuyến của huấn luyện viên cá nhân, cô chuẩn bị một số dụng cụ cơ bản như thảm yoga, ghế tập, tạ tay và foam roller (dụng cụ tập dạng con lăn).
Mỗi tuần, cô duy trì khoảng 3-4 buổi tập sức mạnh kết hợp đi bộ nhanh 30 phút mỗi sáng.
Thay vì đặt mục tiêu giảm cân cấp tốc, cô tập trung vào việc tạo thói quen có thể duy trì lâu dài. Ngay cả trong sinh hoạt hằng ngày, cô cũng cố gắng tăng vận động tự nhiên như đi bộ nhiều hơn, hạn chế ngồi lâu hoặc tranh thủ di chuyển bất cứ khi nào có thể.
Theo nhiều chuyên gia sức khỏe, việc duy trì vận động đều đặn mỗi ngày có vai trò quan trọng trong kiểm soát cân nặng, đặc biệt với người làm việc văn phòng.
Các bài tập kháng lực như squat, tập tạ tay hay chống đẩy không chỉ hỗ trợ đốt năng lượng mà còn giúp tăng khối cơ, cải thiện chuyển hóa và hạn chế tình trạng giảm cân nhưng cơ thể thiếu săn chắc.
Chế độ ăn 2-1-1
Một trong những thay đổi lớn nhất của Take là ưu tiên tập luyện với tạ tay thay vì chỉ tập cardio.
Những động tác như squat kết hợp đẩy tạ, gập tạ tay hay các bài tập toàn thân giúp kích hoạt đồng thời nhiều nhóm cơ, tăng tiêu hao năng lượng ngay cả khi nghỉ ngơi.
Song song với tập luyện, cô duy trì thói quen giãn cơ trước khi tập và bổ sung đủ protein để hạn chế mất cơ trong quá trình giảm cân.
Sau khi giảm hơn 40kg, cơ thể cô không rơi vào tình trạng gầy gò thiếu sức sống mà vẫn giữ được độ săn chắc và đường nét rõ rệt.
Bên cạnh tập luyện, chế độ ăn cũng được điều chỉnh theo hướng cân bằng thay vì cắt giảm cực đoan.
Huấn luyện viên hướng dẫn cô áp dụng nguyên tắc “đĩa ăn 2-1-1”, gồm 2 phần rau xanh, 1 phần protein và 1 phần tinh bột hoặc ngũ cốc nguyên hạt.
Cách ăn này giúp tạo cảm giác no lâu, ổn định đường huyết và hạn chế tình trạng ăn quá mức.
Trong thực đơn hằng ngày, cô ưu tiên các nguồn đạm như cá hồi, ức gà, đồng thời bổ sung thực phẩm lên men như natto, miso hay mơ muối, vốn phổ biến trong chế độ ăn của người Nhật.
Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu rau xanh, protein chất lượng và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng bền vững hơn so với các phương pháp nhịn ăn khắc nghiệt.
