Bộ tư lệnh không quân Ukraine hôm 6/7 tuyên bố lực lượng phòng không đã đánh chặn 37 tên lửa hành trình cùng 326 máy bay không người lái (UAV) trong đòn tập kích của Nga, nhưng không hạ được mục tiêu nào trong 29 quả đạn siêu vượt âm Zircon, tên lửa đạn đạo Iskander-M và S-400 hoán cải để đánh đất.
Bộ Quốc phòng Nga thông báo trong số mục tiêu bị nhắm tới có Nhà máy Chế tạo máy Zhulyany (Vizar) tại thành phố Vyshneve thuộc tỉnh Kiev. Đây được cho là nơi sản xuất linh kiện cho tên lửa diệt hạm R-360 Neptune, cũng như tên lửa 5V55 và 48N6 cho tổ hợp phòng không S-300.
Video được người dân Vyshneve ghi hình cho thấy quầng lửa lớn bốc lên từ khu vực nhà máy Vizar, kèm theo hàng loạt vụ nổ thứ cấp và nhiều mảnh vỡ bắn ra xung quanh. Ít nhất hai vật thể phóng lên từ hiện trường rồi lao xuống khu chung cư ở khá xa, dường như là tên lửa bị kích hoạt do vụ nổ.
Gần 500 cư dân tại Vyshneve đã phải sơ tán do nguy cơ tiếp tục xảy ra nổ thứ cấp. Thủ tướng Yuliia Svyrydenko cho biết khoảng 130.000 m2 nhà dân đã bị hư hỏng, thêm rằng đây là thiệt hại lớn nhất đối với các khu dân cư tại Ukraine kể từ khi xung đột bùng phát.
“Đám mây hình nấm khổng lồ bốc lên bầu trời và những mảnh vỡ cháy rực liên tục bay về phía sau chúng tôi. Chúng bay khá cao, tôi cảm thấy mọi thứ như đang bốc cháy. Tôi gọi cho mẹ để bảo bà đừng lo lắng và tôi vẫn còn sống. Rồi một vụ nổ lớn khác xảy ra. Tôi sợ rằng mẹ sẽ nghe thấy âm thanh con mình chết qua điện thoại”, Diana Liashchuk, cư dân tại Vyshneve, kể lại.
Liashchuk ở trong căn hộ riêng khi cuộc tập kích xảy ra và bị sóng xung kích hất văng. Cô cùng hàng chục người phải tháo chạy, băng qua cánh đồng và nghĩa trang vào lúc rạng sáng, trong lúc mảnh vỡ rơi xuống xung quanh.
Ngay cả cư dân ở phía bên kia của thị trấn, cách xa hiện trường cũng bị ảnh hưởng bởi các vụ nổ.
“Cả ngôi nhà rung chuyển, tường lắc lư. Đã xảy ra một số vụ nổ vào trước bình minh. Họ vẫn đang dọn dẹp các đống đổ nát, còn tiệm cắt tóc mà tôi thường ghé thăm đã bị thiêu rụi hoàn toàn”, cư dân Kyrylo Melnyk cho biết.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thừa nhận “tình hình khó khăn” tại Vyshneve do các vụ nổ thứ cấp, thêm rằng ông thường xuyên được cập nhật về công tác cứu nạn và dọn dẹp đống đổ nát. “Tôi kỳ vọng Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) và các cơ quan tình báo sẽ làm rõ chi tiết về điều đã xảy ra ở Vyshneve”, ông cho biết.
Mykola Kalashnyk, lãnh đạo cơ quan quân sự tỉnh Kiev, thông báo 9 người đã thiệt mạng sau cuộc tấn công của Nga nhằm vào Vyshneve. Tính đến tối 7/7, còn 18 người đang được điều trị tại các cơ sở y tế.
Igor Mosiychuk, cựu nghị sĩ quốc hội Ukraine, cho biết tên lửa Nga đã đánh trúng “kho chứa đạn chùm và đạn pháo chứa uranium nghèo”, khẳng định vật liệu này không gây ra mức phóng xạ nguy hiểm nhưng đã làm các vụ nổ trở nên mạnh hơn.
Theo báo RBC Ukraine, chỉ số chất lượng không khí ở Vyshneve đã có lúc chạm mức “đỏ”, tức là ngưỡng nguy hiểm, trước khi được cải thiện.
Ông Mosiychuk nói rằng người dân địa phương được yêu cầu ở trong nhà và đóng kín cửa sổ. “Tôi không biết tên khốn nào đã cho phép đặt kho đạn ở ngoại ô Kiev”, cựu nghị sĩ Ukraine cho hay và kêu gọi cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov.
Uranium nghèo (DU) là sản phẩm phụ của quá trình làm giàu uranium cho nhiên liệu và vũ khí hạt nhân. DU có tính phóng xạ thấp nhưng độ đặc cao hơn gần 70% so với chì, nên được sử dụng làm đầu đạn để tăng khả năng xuyên phá, chống lại giáp xe tăng.
Bộ Cựu binh Mỹ cho biết uranium nghèo phát ra hạt alpha năng lượng cao nhưng khả năng xuyên kém, không thể xâm nhập qua quần áo và da người, các tác động sức khỏe chủ yếu xảy ra nếu vật liệu lọt vào cơ thể qua mảnh văng, vết thương hở, cũng như đường thở và tiêu hóa.
Tuy nhiên, DU sau khi tự cháy có thể phản ứng với chất ăn mòn trong nước và không khí, tạo thành các hợp chất độc hại có thể xâm nhập cơ thể qua thức ăn và nước uống, dần tích tụ ở các cơ quan như gan, lá lách và thận.
Mỹ và Anh hồi năm 2023 viện trợ cho Ukraine nhiều lô đạn DU cho pháo 120 mm trên xe tăng Abrams và Challenger 2. Điện Kremlin khi đó cảnh báo các thế hệ sau sẽ phải gánh chịu hậu quả của hành động này và trách nhiệm sẽ thuộc về Mỹ – Anh.
Tạp chí Focus của Ukraine dẫn lời blogger quân sự Vladyslav Smirnov cho biết “thảm kịch tại Vyshneve” là lời cảnh báo cho toàn bộ đất nước. “Cần đánh giá và xem xét nghiêm túc sự thờ ơ của chính quyền đối với an toàn của người dân, đồng thời rà soát trên phạm vi cả nước để ngăn chặn sự việc tương tự tái diễn”, Smirnov nói.
Trong khi đó, quân đội Ukraine khẳng định “không liên quan” đến kho đạn phát nổ ở thành phố Vyshneve. “Địa điểm xảy ra các vụ nổ không thuộc quyền quản lý của chúng tôi”, phát ngôn viên Bộ tổng tham mưu quân đội Ukraine Dmytro Lykhovii tuyên bố, nhưng không cho biết cơ sở do bên nào phụ trách và loại đạn nào được cất ở đây.
Theo quan chức này, Tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrsky đã cấm đặt kho đạn hoặc cơ sở tương tự gần khu dân cư hay nơi có dân thường hiện diện, mệnh lệnh này vẫn có hiệu lực. Ông Lykhovii nhấn mạnh quân đội Ukraine “luôn bảo vệ người dân”, bày tỏ chia buồn sâu sắc với những người bị ảnh hưởng bởi “thảm kịch do cuộc tấn công của Nga gây ra”.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 13/7 cáo buộc Tòa Hình sự Quốc tế (ICC) đang "tiến hành một cuộc chiến chống lại nước Mỹ, không phải bằng tên lửa hay bom đạn, mà bằng sức mạnh của cái gọi là luật pháp quốc tế".
"Chúng tôi sẽ sử dụng mọi công cụ mà chính phủ có trong tay, cùng các đồng minh sẵn sàng hợp tác, để làm tan rã ICC từng bước một", ông viết trong bài bình luận đăng trên Wall Street Journal.
Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết chiến dịch do cơ quan này dẫn đầu sẽ huy động toàn thể bộ máy chính phủ nhằm "làm tê liệt một cách có hệ thống khả năng hoạt động của ICC", ngăn tòa án này truy tố các binh sĩ và quan chức Mỹ hoặc "đe dọa chủ quyền của Mỹ".
Theo một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, Washington sẽ gây sức ép để các quốc gia thành viên ICC rút khỏi tòa án và cắt toàn bộ hỗ trợ tài chính, buộc cơ quan này phải giải thể. Mỹ cũng kêu gọi các nước chưa phải là thành viên ICC cùng sử dụng mạng lưới ngoại giao nhằm cô lập ICC, tổ chức có trụ sở tại The Hague.
Quan chức nói thêm rằng Mỹ sẽ xem xét áp dụng nhiều biện pháp, gồm cấm nhập cảnh, thu hồi thị thực và mở rộng các lệnh trừng phạt đối với các thẩm phán ICC. "Những quốc gia tiếp tục dựa vào viện trợ của Mỹ nhưng không bác bỏ thẩm quyền giả tạo của ICC sẽ đối mặt sự giám sát chặt chẽ hơn", người này nói.
Bộ Ngoại giao Mỹ còn kêu gọi những nước hợp tác với lực lượng thực thi pháp luật hoặc quân đội Mỹ bác bỏ quyền tài phán mà ICC tuyên bố đối với các quan chức và quân nhân Mỹ.
Ông Rubio cho rằng Mỹ chưa bao giờ chấp nhận quyền tài phán của ICC, nhấn mạnh kể từ khi Quy chế Rome được thông qua, các đời tổng thống Mỹ đều giữ quan điểm tòa án này không có thẩm quyền đối với công dân Mỹ.
Tuyên bố của Ngoại trưởng Rubio lập tức vấp phải chỉ trích từ giới chuyên gia luật quốc tế. Ông Kenneth Roth, cựu giám đốc điều hành tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW), lo ngại rằng nếu ICC bị tê liệt, các hành động phạm tội ác chiến tranh trong tương lai có thể không bị truy cứu.
Ông lưu ý ICC chỉ có thẩm quyền điều tra những vấn đề xảy ra trên lãnh thổ các quốc gia tham gia Quy chế Rome, trong khi Mỹ chưa phê chuẩn hiệp ước thành lập tòa án này và ICC chưa từng mở cuộc điều tra đối với các hành vi xảy ra trên lãnh thổ Mỹ.
ICC được thành lập năm 2002 và đặt trụ sở tại Hà Lan, hiện có 125 thành viên. Đây là tòa án thường trực để truy tố cá nhân phạm tội ác diệt chủng, chống lại loài người và tội ác chiến tranh. Mỹ và một số quốc gia như Nga, Trung Quốc, Israel không tham gia Quy chế Rome, hiệp ước thành lập ICC.
Chiến dịch do Bộ Ngoại giao Mỹ phát động đánh dấu bước leo thang đáng kể trong nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump nhằm cô lập ICC. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Washington từng phản đối việc ICC điều tra cáo buộc tội ác chiến tranh của binh sĩ Mỹ tại Afghanistan.
Chính quyền Tổng thống Trump kể từ năm 2025 đã áp lệnh trừng phạt, bao gồm cấm nhập cảnh vào Mỹ và đóng băng tài sản ở nước này, đối với ít nhất 11 quan chức ICC, trong đó có cả công tố viên trưởng. Động thái nhằm đáp trả cuộc điều tra của ICC nhắm vào Israel, đồng minh chủ chốt của Mỹ. ICC năm 2024 phát lệnh bắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vì cáo buộc phạm tội ác chiến tranh.
Sau khi nhận được báo cáo từ các cơ quan quân sự và tình báo Ukraine, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 15/5 cho biết, Nga có kế hoạch tấn công Văn phòng Tổng thống Ukraine ở thủ đô KIev và dinh thự nhà nước của tổng thống ở Koncha Zaspa.
Dẫn các tài liệu do cơ quan tình báo quân sự Ukraine (HUR) thu được, ông Zelensky cho biết Moscow sẽ nhắm mục tiêu vào khoảng 20 "trung tâm ra quyết định", bao gồm các tòa nhà chính phủ và sở chỉ huy quân sự của Ukraine.
“Các chuyên gia từ Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine đã thu được các tài liệu cho thấy Nga đang chuẩn bị các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái mới nhằm vào Ukraine, bao gồm việc nhắm vào các trung tâm ra quyết định”, ông Zelensky cho biết thêm.
Những hình ảnh đính kèm trong bản cập nhật của Tổng thống Zelensky dường như là ảnh vệ tinh do tình báo Ukraine thu được từ các văn phòng quân sự Nga. Các hình ảnh bao gồm tọa độ và thông tin về một số địa điểm, trong đó có Văn phòng Tổng thống Ukraine, dinh thự tổng thống và các cơ sở ngầm được bảo vệ ở trung tâm Kiev. Các hình ảnh được chụp ngày 6/5.
"Tất nhiên, chúng tôi đã xem xét thông tin này. Nga phải chấm dứt xung đột và đàm phán hòa bình, thay vì tìm kiếm những cách thức mới để đe dọa Ukraine", ông Zelensky tuyên bố.
Nga hiện chưa lên tiếng về thông tin trên.
Ngày 6/5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết Moscow đã gửi công hàm chính thức cảnh báo tất cả các phái đoàn ngoại giao và tổ chức quốc tế về một cuộc tấn công trả đũa quy mô lớn tiềm tàng vào Kiev.
Moscow cảnh báo trả đũa nhằm vào Kiev nếu Ukraine tấn công Moscow trong dịp kỷ niệm Ngày Chiến thắng (9/5).
Cuối cùng, Ukraine đã đồng ý với lệnh ngừng bắn, mặc dù cả Kiev và Moscow đều cáo buộc nhau vi phạm trong thời gian ngừng bắn 3 ngày. Không có cuộc tấn công nào xảy ra nhằm vào cuộc duyệt binh của Nga.
Tuyên bố của Tổng thống Zelensky được đưa ra sau khi Nga tiến hành đợt tấn công quy mô lớn với hơn 1.600 tên lửa và máy bay không người lái vào các khu vực ở Ukraine trong 2 ngày. Đợt tấn công đã gây tổn thất lớn cho Ukraine và khiến 24 người thiệt mạng.
Tổng thống Zelensky tuyên bố sẽ đáp trả cuộc tấn công của Nga. Lực lượng Ukraine cũng phóng hàng loạt máy bay không người lái vào các mục tiêu trên lãnh thổ Nga.
Trước đó, Tổng thống Zelensky nhấn mạnh: "Ukraine sẵn sàng hành động vì hòa bình. Ukraine tìm cách chấm dứt cuộc chiến này một cách có phẩm giá”.
Ông cũng khẳng định Nga đã nhận được đề xuất ngừng bắn từ phía Ukraine.
"Nga đã nhận được từ chúng tôi một đề xuất rõ ràng về việc ngừng bắn và thực hiện ngoại giao, và họ biết cách liên lạc với Ukraine hoặc các đối tác của chúng tôi để điều phối các chi tiết", ông nói.
Mặt khác, ông cáo buộc Nga tiếp tục hoạt động tấn công trên khắp các khu vực khác nhau của Ukraine bất chấp tuyên bố ngừng bắn của Kiev.
Tổng thống Zelensky cũng cho biết Nga đang chuẩn bị triển khai một đợt tấn công khác vào cuối mùa hè này.
Ông nói, Ukraine đang thúc giục các đồng minh phương Tây đẩy nhanh việc bàn giao các hệ thống phòng không và tên lửa đánh chặn.
Tư lệnh quân đội Italy Luciano Portolano hồi tháng 3 thông báo đòn tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào căn cứ không quân Ali Al Salem ở Kuwait đã đánh trúng một nhà chứa và phá hủy "một máy bay điều khiển từ xa" thuộc sở hữu của không quân Italy.
Ông không nêu cụ thể chủng loại, song chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định đó là máy bay không người lái (UAV) MQ-9A Predator-B do Mỹ sản xuất. Máy bay thuộc biên chế nhóm tác chiến Araba Fenice, trực thuộc Bộ tư lệnh hỗn hợp Italy - Kuwait, có nhiệm vụ hỗ trợ chiến dịch chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Iraq và Syria.
Corriere della Sera, nhật báo nhiều người xem nhất tại Italy, hôm 30/6 dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề tiết lộ Bộ Quốc phòng Italy từng đánh giá phi cơ đồn trú ở Kuwait có thể trở thành mục tiêu nếu bùng phát xung đột tại Trung Đông, cũng như thảo luận về biện pháp bảo vệ lực lượng triển khai ở đây.
Một trong những phương án được đưa ra là sơ tán máy bay khỏi Kuwait để tránh thiệt hại khi căn cứ bị tập kích, nhưng Bộ Quốc phòng Italy cho rằng động thái này có thể bị Iran coi là hành vi thù địch. Italy không phải bên tham chiến, do đó họ quyết định tránh mọi hoạt động có thể khiến mình bị lôi vào xung đột.
"Sau loạt cuộc tham vấn, quân đội Italy quyết định án binh bất động, cho phi cơ ở nguyên vị trí. Chiếc MQ-9A có trị giá 34 triệu euro (khoảng 39 triệu USD), đã nằm lại ở Ali Al Salem và bị phá hủy hoàn toàn trong đòn tấn công ngày 15/3 của Iran", Corriere della Sera cho hay.
Bộ Quốc phòng Italy chưa bình luận về thông tin.
Không quân Italy đặt mua tổng cộng 5 máy bay MQ-9A từ Mỹ để làm nhiệm vụ trinh sát và tình báo. Một chiếc trong số này đã bị phá hủy trong tai nạn hồi năm 2019. Tướng Portolano từng mô tả chiếc MQ-9A đồn trú ở Kuwait là "vũ khí không thể thiếu đối với hoạt động tác chiến, được triển khai ở căn cứ để đảm bảo tính liên tục của chiến dịch".
"Nếu được xác nhận, thông tin này đồng nghĩa với việc Italy quyết tâm không để bị cuốn vào xung đột đến mức sẵn sàng chấp nhận nguy cơ mất phương tiện quý giá như UAV MQ-9A", David Cenciotti, biên tập viên của Aviationist, nhận định.
Đây không phải thiệt hại duy nhất được ghi nhận tại căn cứ Ali Al Salem trong chiến sự Trung Đông.
Ảnh vệ tinh chụp hồi tháng 3 cho thấy 4 nhà chứa UAV tại đây đã trúng đòn, trong khi ít nhất một tiêm kích Typhoon cũng bị hư hại. Nhiều công trình, như khu hậu cần và nhà văn phòng, cũng bị đánh sập.
Clash Report, tài khoản X chuyên theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở về chiến sự, dẫn nguồn tin giấu tên nói rằng những cuộc tấn công đã khiến không quân Kuwait mất 3 tiêm kích Typhoon, mỗi chiếc có giá 110-165 triệu USD tùy phiên bản, cùng một chiếc Typhoon bị hỏng nhẹ.
Truyền thông Italy tiết lộ hai chiến đấu cơ Typhoon nước này đồn trú ở căn cứ Ali Al Salem cũng bị hư hại trong đòn tấn công của Iran ngày 5-6/3.
"Có thông tin cho rằng Italy triển khai 4 chiếc Typhoon tới Kuwait trước thời điểm xảy ra vụ tập kích ngày 15/3, ba tiêm kích đã về nước sau đó vài ngày. Điều này cho thấy ít nhất một máy bay đã thật sự bị hư hại, chiếc còn lại có khả năng bị ảnh hưởng nhẹ và vẫn có thể cất cánh", Cenciotti cho biết.
Ali Al Salem là cơ sở quân sự có tầm quan trọng chiến lược của Kuwait, nằm ở trung tâm đất nước, cách biên giới với Iraq khoảng 60 km. Kuwait đã đầu tư từ 800 triệu đến 1,5 tỷ USD trong những năm qua cho năng lực phòng thủ của căn cứ.
Ảnh vệ tinh thương mại do hãng Airbus chụp đầu tháng 6 cho thấy một nhà chứa phi cơ và UAV tại sân bay đã bị đánh sập và cháy đen. Hai hố va chạm cũng xuất hiện gần đó. Đây dường như là hậu quả của đòn tấn công được Iran tiến hành cuối tháng 5 để trả đũa vụ Mỹ không kích thành phố cảng Bandar Abbas.
"Phòng không Kuwait đã đánh chặn được quả đạn, nhưng mảnh vỡ vẫn rơi xuống căn cứ. Sự việc làm bị thương 5 người Mỹ, gồm quân nhân chính quy và nhà thầu quốc phòng. Một máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper đã bị phá hủy, một chiếc khác cũng bị hư hại nghiêm trọng", nguồn tin giấu tên nói với Bloomberg sau sự việc.
