Chiến sự giữa Iran với Mỹ và Israel bùng phát cuối tháng 2 khiến eo biển Hormuz rơi vào vòng phong tỏa kép. Ngay sau đó, Bob Wilt, giám đốc điều hành tập đoàn khai khoáng Maaden của Arab Saudi, đã cử hàng loạt lãnh đạo cấp cao tới các cảng ở biển Đỏ để tìm đối sách.
Chỉ trong vòng hai tuần, Maaden thiết lập được mạng lưới hậu cần giúp vận chuyển phân bón xuyên Arab Saudi, với yếu tố then chốt là hàng nghìn xe tải hạng nặng hoạt động không ngừng.
“Từ 600 xe tăng lên 1.600, rồi 2.000 xe, chúng tôi lúc này có 3.500 xe tải chạy từ vùng Vịnh sang biển Đỏ”, Wilt nói, thêm rằng các phương tiện lăn bánh suốt ngày đêm, do hai tài xế luân phiên điều khiển. Ông kỳ vọng đoàn xe tải xuyên sa mạc này có thể giải quyết xong lượng hàng tồn xuất khẩu vào cuối tháng 5.
Nỗ lực của Maaden đang góp phần giảm tình trạng thiếu phân bón, yếu tố có thể ảnh hưởng tới nguồn cung lương thực toàn cầu, khi đàm phán Mỹ – Iran vẫn bế tắc. Mỗi chuyến hàng vượt qua sa mạc cũng tạo thêm dư địa cho các nước vùng Vịnh duy trì dòng chảy thương mại, chờ tình hình Hormuz hạ nhiệt.
Trong thời bình, Hormuz là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, Iran hiện đã siết kiểm soát Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia “thân thiện” đi qua, với lý do nhằm đảm bảo an ninh cho nước này. Quân đội Mỹ cũng áp lệnh phong tỏa với mọi cảng biển Iran từ ngày 13/4, không cho phép các tàu có liên hệ với Iran rời eo biển Hormuz.
Điều này thúc đẩy các nước vùng Vịnh phải tái định hình bản đồ logistics, nhằm giảm bớt phụ thuộc vào “nút cổ chai Hormuz”, và vận tải bằng đường bộ, đường sắt trở thành lựa chọn thay thế tạm thời.
Những hãng vận tải biển như MSC và Maersk cũng đang chuyển sang dùng xe tải để chuyển hàng hóa xuyên bán đảo Arab. Mạng lưới này chưa thể thay thế hoàn toàn năng lực hay cạnh tranh về chi phí so với vận tải biển, nhưng vẫn có hiệu quả nhất định trong tình hình hiện tại.
Chuỗi siêu thị Spinneys của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã điều xe tải chở thực phẩm gồm khoai tây chiên, yến mạch và đồ ăn nhẹ cho trẻ em nhập khẩu từ Anh. Hành trình này kéo dài 16 ngày từ hạt Kent của Anh qua các nước Tây Âu, Ai Cập và Arab Saudi rồi đến thành phố Dubai.
Hãng vận tải đường sắt Etihad Rail Freight gần đây cũng vận chuyển hàng trăm ôtô từ thành phố Fujairah ở bờ đông UAE tới Abu Dhabi bên vịnh Ba Tư, đánh dấu lần đầu tiên nước này vận chuyển ôtô bằng tàu hỏa.
Những đoàn xe tải xuyên sa mạc phần nào cho thấy khả năng ứng biến của nền kinh tế toàn cầu trước các cú sốc do chiến tranh gây ra. Dù Hormuz bị đóng cửa, một lượng đáng kể dầu mỏ và khí tự nhiên, mặt hàng quan trọng nhất của vùng Vịnh, vẫn tiếp tục được đưa ra thị trường toàn cầu thông qua các tuyến dự phòng.
Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco của Arab Saudi đang sử dụng Đường ống Đông – Tây nối tới cảng Yanbu bên biển Đỏ, trong khi UAE tăng cường vận chuyển dầu thô qua Fujairah. Hai nước đều tìm cách tăng công suất của các tuyến vận chuyển dầu này, cân nhắc xây thêm đường sắt và mở rộng hạ tầng cảng biển.
Cảng Khor Fakkan, quy mô nhỏ hơn Yanbu, đã trở thành “phao cứu sinh” của UAE. Lượng xe tải qua cảng nằm bên vịnh Oman này đã tăng từ 100 lên 7.000 lượt mỗi ngày kể từ khi xung đột Iran bùng phát. Những hàng dài xe tải hạng nặng chở container giờ trở thành hình ảnh quen thuộc trên các tuyến cao tốc.
Từ một cảng chủ yếu đóng vai trò trung chuyển, Khor Fakkan đã trở thành cửa ngõ vận tải thực sự, khi container được đưa khỏi cảng bằng xe tải, đi qua cổng kiểm soát và hải quan trước khi tới các kho hàng hay nhà máy.
Công ty Gulftainer, đơn vị vận hành cảng Khor Fakkan, đã tuyển thêm 900 nhân viên chỉ trong hai tuần, điều chuyển nhân viên chăm sóc khách hàng sang làm nhiệm vụ quản lý bãi xe hoặc kiểm soát cổng ra vào. Công ty cũng mở thêm một bãi tập kết xe tải mới để phân loại và điều phối hàng hóa.
“Điều đó giống như phải tập hợp cả một dàn nhạc chỉ sau một đêm để biểu diễn bản giao hưởng của Mozart”, Farid Belbouab, giám đốc điều hành Gulftainer, ví von.
Với ông Wilt, cuộc khủng hoảng lần này còn là phép thử cho khả năng hoạt động của Maaden trên quy mô toàn cầu.
Arab Saudi đã yêu cầu Maaden mở rộng sản xuất phosphate, vàng và nhôm, trong kế hoạch đầu tư 110 tỷ USD trong thập kỷ tới. Công ty cũng hợp tác với doanh nghiệp và Bộ Quốc phòng Mỹ trong các dự án tinh luyện đất hiếm, đưa Arab Saudi thành mắt xích quan trọng trong nỗ lực giảm phụ thuộc nguồn cung hàng hóa này vào Trung Quốc.
Maaden góp phần đưa Arab Saudi trở thành nước xuất khẩu phosphate lớn thứ ba thế giới. Loại khoáng sản này được khai thác, xử lý thành dạng hạt và trong điều kiện bình thường sẽ được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Với Maaden, việc đưa hàng vượt qua những sa mạc rộng lớn phần nào dễ hơn, bởi Arab Saudi có mạng lưới đường cao tốc xuyên quốc gia khá hoàn thiện. Tuy nhiên, các cảng ở biển Đỏ lại không được xây dựng để phục vụ mặt hàng phosphate. Maaden phải dựng các kho lắp ghép và xây dựng hệ thống đường ống để bơm axit sulfuric, nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phosphate, vào xe bồn.
Ông Wilt cho biết tuyến vận tải đường bộ kém hiệu quả vì nhiều xe tải chạy rỗng khi quay về, nhưng giá hàng hóa tăng mạnh đã bù đắp được chi phí vận chuyển phát sinh.
“Chúng tôi đã chứng minh được năng lực của mình”, ông Wilt nói. “Giờ cần củng cố hệ thống này để luôn có một tuyến đường ra biển Đỏ”.
Giai đoạn cuối năm 1945, đầu năm 1946 đánh dấu thời điểm hàng triệu binh sĩ Mỹ xuất ngũ trở về quê hương sau Thế chiến II. Cuộc đoàn tụ quy mô lớn này đã mở đầu cho làn sóng bùng nổ trẻ sơ sinh (Baby Boomer) tại Mỹ.
Mùa hè năm nay, thế hệ tiên phong của làn sóng bùng nổ dân số này bắt đầu bước sang tuổi 80 và đã để lại dấu ấn đậm nét trong đời sống xã hội Mỹ. Đặc biệt, mùa hè năm 1946 trở thành cột mốc lịch sử khi là năm sinh của ba tổng thống Mỹ gồm Donald Trump (14/6), George W. Bush (6/7) và Bill Clinton (19/8).
Lớn lên trong một xã hội đầy rẫy những quy chuẩn rập khuôn thời hậu chiến, thế hệ tiên phong Baby Boomer luôn khao khát được sống theo cách riêng của mình, theo Joe Klein, nhà bình luận chính trị kỳ cựu cũng sinh ra trong giai đoạn này.
Họ nghe và chơi nhạc rock 'n' roll. Họ tham gia vào những cuộc biểu tình của học sinh, sinh viên. Khóa tốt nghiệp trung học năm 1964 của thế hệ này cũng là khóa có điểm thi cao nhất trong lịch sử Mỹ.
So với thế hệ cha anh, họ được học đại học nhiều hơn và số người nhập ngũ ít hơn. Cả 7 tổng thống sinh trong khoảng thời gian từ năm 1908 đến năm 1924 đều từng tham gia quân đội dưới các hình thức khác nhau trong Thế chiến II.
Ông Trump và ông Clinton, 2 trong 3 tổng thống sinh năm 1946, chưa từng tham gia quân ngũ, còn ông Bush chỉ phục vụ trong lực lượng không quân thuộc Vệ binh Quốc gia bang Texas.
Dù sinh cùng một mùa hè và cùng tốt nghiệp đại học vào năm 1968, ba tổng thống sinh năm 1946 có xuất thân và lộ trình chính trị hoàn toàn khác biệt. Tổng thống Bush đại diện cho tầng lớp tinh hoa lâu đời tại Texas, có cha là một chính trị gia kỳ cựu. Tổng thống Trump xuất thân từ giới giàu mới nổi ở New York, chịu ảnh hưởng từ người cha là nhà phát triển bất động sản. Trong khi đó, tổng thống Clinton lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn tại Arkansas, không biết mặt cha đẻ và trải qua tuổi thơ phức tạp với cha dượng.
Tuy nhiên, cả ba đều chinh phục những ngôi trường đại học danh giá. Tổng thống Clinton tốt nghiệp Đại học Georgetown và Trường Luật Đại học Yale. Tổng thống Bush nhận bằng cử nhân lịch sử tại Đại học Yale vào năm 1968, sau đó tiếp tục lấy bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh (MBA) tại Trường Kinh doanh Đại học Harvard vào năm 1975. Tổng thống Trump trong khi đó lấy bằng cử nhân kinh tế tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania.
Theo nhà sử học Michael Barone, tổng thống Clinton là một thần đồng chính trị, với khả năng thấu hiểu chính sách công cũng như các hệ quả chính trị của chúng một cách nhanh chóng.
Ông bắt đầu sự nghiệp chính trị từ rất sớm, điều hành chiến dịch tranh cử của nghị sĩ Dân chủ George McGovern tại Texas vào năm 1972 và suýt đánh bại một nghị sĩ đảng Cộng hòa vào năm 1974. Năm 1976, ông đắc cử vị trí tổng chưởng lý bang Arkansas và đến năm 1979, ở tuổi 32, ông đã trở thành thống đốc bang này.
"Clinton gặp khá nhiều may mắn, và với tài năng chính trị xuất chúng của mình, ông đã tận dụng triệt để những cơ hội đó", Barone nhận xét. "Ngay cả khi sự nghiệp tưởng chừng như đang đi xuống, cụ thể là khi tái đắc cử thống đốc năm 1990 với tỷ lệ phiếu bầu không mấy ấn tượng, ông vẫn quyết định mạo hiểm ra tranh cử tổng thống để đối đầu với đối thủ là tổng thống đương nhiệm, người từng khởi đầu năm đó với tỷ lệ ủng hộ lên tới 91%".
Trong nhiệm kỳ của mình, tổng thống Clinton cũng có những lúc vấp ngã và vướng vào những vụ bê bối. Song ông lại là người có khả năng thích ứng và thay đổi liên tục, thậm chí có thể viết lại toàn bộ bài phát biểu Thông điệp Liên bang ngay trên đường xe chạy đến Điện Capitol.
Tổng thống Bush ở một góc độ nào đó lại hoàn toàn trái ngược, theo nhà sử học Barone. Sau thất bại trong cuộc đua vào Hạ viện năm 1978, ông gần như gác lại chuyện chính trị. Sau khi cha ông thua cuộc trước Clinton, ông dường như tin rằng Chúa đã chọn cho mình con đường tranh cử tổng thống và ông đã nỗ lực để có thể hoàn thành mục tiêu.
Điểm mạnh của ông Bush là tính kiên định, nhưng điểm yếu lại là sự cứng nhắc, Barone nhận xét. Ông tỏ ra vô cùng chậm chạp trong việc thay đổi định hướng giữa chừng, điều này thể hiện rõ nhất trong vấn đề Iraq và cả trong cuộc cải cách an sinh xã hội. Khi tỷ lệ ủng hộ dành cho ông sụt giảm từ năm 2006 đến 2008, đảng Cộng hòa lúc bấy giờ đã phải hứng chịu những thất bại nặng nề nhất trong vòng 25 năm.
Về phần Tổng thống Trump, nhiều người từng cho rằng ông không thể đắc cử khi chạy đua vào Nhà Trắng lần đầu tiên năm 2016, bởi ông lúc bấy giờ hoàn toàn là "kẻ ngoại đạo chính trị", chỉ nổi tiếng với vai trò doanh nhân và ngôi sao truyền hình thực tế.
Nhưng bất chấp mọi dự đoán, ông đã đánh bại ứng viên đảng Dân chủ Hillary Clinton, một người có kinh nghiệm chính trường dày dạn hơn nhiều khi là cựu ngoại trưởng Mỹ, vợ cựu tổng thống Clinton.
Theo BBC, một phần sức hút của Tổng thống Trump đối với cử tri là việc ông không ăn nói hay hành xử giống như các chính trị gia khác. Và việc bước chân vào Nhà Trắng lần đầu tiên cũng không làm thay đổi điều đó. Tổng thống Trump vẫn liên tục đăng tải bài viết trên mạng xã hội, bất kể khung giờ nào. Ông cũng vẫn giữ phong cách khó đoán và thẳng thắn đã quen thuộc đến mức trở thành dấu ấn cá nhân.
Dù thất bại trong cuộc đua tái tranh cử năm 2020, ông đã quay trở lại mạnh mẽ trong cuộc bầu cử năm 2024 và giành chiến thắng áp đảo trước đối thủ đảng Dân chủ Kamala Harris.
Trở lại Nhà Trắng với một chương trình nghị sự sâu rộng, ông Trump đã ngay lập tức triển khai các cam kết cốt lõi của mình nhằm tái cấu trúc nền kinh tế, siết chặt biên giới và cải tổ bộ máy chính quyền liên bang vẫn theo tiêu chí "nước Mỹ trên hết".
Tuy nhiên, nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump tiếp tục được ghi dấu bởi những quyết sách gây nhiều tranh cãi, như việc ông áp thuế hàng loạt quốc gia hay phát động cuộc chiến tại Iran khiến thị trường toàn cầu chao đảo.
Các biện pháp cải cách mạnh mẽ của ông Trump mang lại tâm lý hào hứng cho những người ủng hộ, song chúng cũng đồng thời tạo ra không ít mối lo âu ở trong nước và làm gia tăng tâm lý thận trọng từ các đồng minh lẫn đối tác quốc tế trong bối cảnh cục diện toàn cầu có nhiều biến động, nhà bình luận chính trị Klein nhận định.
Lực lượng Vũ trang Quốc gia Indonesia (TNI) ngày 3/7 cho biết họ đã tiến hành một chiến dịch phản ứng nhanh, điều 10 binh sĩ đặc nhiệm và một trực thăng tới làng Balinggama, huyện Yahukimo, tỉnh Cao nguyên Papua để tìm kiếm thi thể phi công Mỹ Nicholas Gosselin.
Gosselin, phi công dân sự của hãng hàng không Indonesia PT AMA, bị nhóm ly khai Quân đội Giải phóng Quốc gia Tây Papua (TPNPB) bắn chết hôm 2/7, sau khi hạ cánh xuống đường băng Ipdeheik ở làng Balinggama.
10 binh sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Tác chiến Habema đã đổ bộ từ trực thăng để kiểm soát khu vực đường băng và tiếp cận ngôi nhà nơi có thi thể Gosselin. Thi thể phi công sau đó được đưa lên trực thăng rời khỏi khu vực. Các binh sĩ không đụng độ với phiến quân trong toàn bộ chiến dịch.
"Chúng tôi đã chứng kiến hành vi sát hại người vô tội của TPNPB và chúng tôi lên án hành động này", trung tướng Lucky Avianto, phát ngôn viên TNI, cho hay.
Bộ Chỉ huy Tác chiến Habema là lực lượng đặc nhiệm được TNI triển khai để quản lý xung đột và duy trì an ninh ở Cao nguyên Papua.
Phi công Gosselin trước đó mất liên lạc ngay sau khi thông báo hạ cánh và trên máy bay còn chở theo 7 hành khách. TPNPB tuyên bố chiếc máy bay đã vi phạm lệnh cấm các chuyến bay dân sự trong khu vực mà họ coi là vùng hoạt động của mình.
TPNPB xác nhận đã bắn chết Gosselin và phóng hỏa máy bay, cáo buộc rằng phương tiện đã được sử dụng để vận chuyển quân nhân Indonesia vào Papua. Nhóm ly khai nhấn mạnh phi công người Mỹ đã thiệt mạng vì máy bay tiếp tục hoạt động bất chấp cảnh báo của nhóm.
Quân đội Indonesia bác bỏ cáo buộc máy bay của Gosselin được sử dụng để vận chuyển binh sĩ. Lực lượng này cho hay thi thể của phi công này đang được chuyển tới Jakarta để bàn giao cho đại sứ quán Mỹ.
Đại sứ quán Mỹ tại Indonesia đang điều tra sự việc.
Giao tranh giữa các lực lượng ly khai vũ trang và quân đội chính phủ bắt đầu xuất hiện tại Papua kể từ khi vùng đất này sáp nhập vào Indonesia sau cuộc trưng cầu dân ý được tổ chức dưới sự giám sát của Liên Hợp Quốc (LHQ) vào năm 1969.
Các nhà hoạt động người Papua chỉ trích cuộc bỏ phiếu và yêu cầu tiến hành trưng cầu dân ý lần nữa, song chính phủ Indonesia khẳng định LHQ ủng hộ chủ quyền của Jakarta đối với khu vực này.
Bạo lực tại Papua leo thang nghiêm trọng kể từ năm 2018, khi các lực lượng ly khai tấn công với tần suất lớn và có mức độ nguy hiểm cao hơn, được cho là do những nhóm này đã mua được nhiều vũ khí hiện đại. Lực lượng an ninh Indonesia cho biết các nhóm vũ trang đã sát hại binh sĩ và cảnh sát trong một số vụ đụng độ.
Lực lượng nổi dậy tại Papua từng bắt cóc phi công New Zealand Phillip Mehrtens sau khi người này đáp máy bay thương mại cỡ nhỏ xuống khu vực miền núi hẻo lánh ở Nduga, Cao nguyên Papua. Mehrtens được trả tự do vào năm 2024.
"Các máy bay xâm nhập của địch ở phía nam Isfahan, bao gồm hai trực thăng Black Hawk và một máy bay vận tải quân sự C-130, đã bị bắn trúng và đang bốc cháy", Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya phụ trách hoạt động tác chiến của lực lượng vũ trang Iran hôm nay ra tuyên bố.
Đài truyền hình và phát thanh IRIB của Iran đăng video được mô tả là xác hai trực thăng Black Hawk và vận tải cơ C-130, cho thấy các mảnh vỡ cháy đen trên mặt đất, trong đó có vật thể giống cánh quạt trực thăng và một số vật thể như động cơ cỡ lớn.
Theo hãng thông tấn Fars, chiếc C-130 bị đơn vị đặc nhiệm cảnh sát Faraj của Iran phá hủy. "Đây là nỗ lực tuyệt vọng của ông Trump nhằm che đậy một thất bại lớn", Fars cho biết.
Bộ Quốc phòng Mỹ và Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin trên.
Hai thành viên tổ bay trên chiếc F-15E Strike Eagle đã phóng ghế thoát hiểm khi tiêm kích bị bắn hạ tại Iran ngày 3/4. Trong khi phi công buồng trước được giải cứu nhanh chóng, sĩ quan điều khiển vũ khí, hay còn gọi là phi công buồng sau, mắc kẹt tại Iran. Sự việc khiến Mỹ kích hoạt chiến dịch tìm kiếm khẩn cấp.
Chiến dịch giải cứu diễn ra vào đêm 4/4, huy động hàng trăm lính đặc nhiệm, hàng chục máy bay chiến đấu, trực thăng cùng các năng lực tình báo mạng, không gian và nhiều phương tiện trinh sát khác.
New York Times dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên nói rằng sau khi phi công được giải cứu, hai chiếc máy bay vận tải làm nhiệm vụ đưa đội đặc nhiệm và phi công về nơi an toàn đã mắc kẹt tại một căn cứ hẻo lánh ở Iran. Các chỉ huy sau đó quyết định điều thêm ba máy bay khác đến để di tản toàn bộ quân nhân Mỹ. Họ "cho nổ tung hai chiếc máy bay gặp sự cố thay vì để chúng rơi vào tay phía Iran".
Tài khoản mạng xã hội chuyên thu thập dữ liệu tình báo nguồn mở OSINTWarfare nói rằng một vận tải cơ C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công ở tây nam Iran "bị mắc kẹt, không thể di chuyển". Đặc nhiệm Delta của Mỹ sau đó phá hủy phi cơ này.
