Căng thẳng gần đây giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Giáo hoàng Leo XIV đang bộc lộ khác biệt sâu sắc giữa Nhà Trắng và Tòa thánh Vatican về cuộc chiến ở Iran. Từ những lời kêu gọi chấm dứt xung đột của Giáo hoàng đến phản ứng gay gắt từ phía ông Trump, bất đồng này đang thu hút sự chú ý toàn cầu.
“Chiến tranh như vậy là đủ rồi”, Giáo hoàng Leo XIV nói trong buổi cầu nguyện cho hòa bình hôm 11/4. Ông lên án “ảo tưởng về quyền năng vô hạn” đang thúc đẩy xung đột leo thang. Thông điệp không nhắc đích danh bên nào, được hiểu là lời kêu gọi quay lại con đường đối thoại và giải pháp đa phương.
Tổng thống Trump ngày 12/4 phản ứng lại bằng bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, cho rằng Giáo hoàng Leo XIV “yếu đuối trong việc chống tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại”. “Tôi không muốn một Giáo hoàng nghĩ rằng Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Tôi không muốn một Giáo hoàng cho rằng thật tệ khi Mỹ tấn công Venezuela, đất nước đã chuyển lượng lớn ma túy vào Mỹ”, ông Trump viết.
Giáo hoàng Leo XIV ngày 13/4 tuyên bố “không e sợ chính quyền Trump” và vẫn sẽ tiếp tục lên tiếng cho hòa bình, lần hiếm hoi người đứng đầu Vatican nhắc đích danh một chính quyền tổng thống Mỹ. Giáo hoàng nhấn mạnh ông “không công kích bất kỳ ai” và “phúc cho những người kiến tạo hòa bình”.
Đây không phải lần đầu tiên ông Trump tranh cãi với một giáo hoàng, và cũng không phải lần đầu tiên một tổng thống Mỹ có bất đồng với lãnh đạo cộng đồng Công giáo thế giới.
Tổng thống Trump và Giáo hoàng Francis
Khi tranh cử nhiệm kỳ đầu tiên năm 2016, ông Trump đã vướng vào tranh cãi với Giáo hoàng Francis, người tiền nhiệm của Giáo hoàng Leo XIV, liên quan cam kết xây tường dọc biên giới Mỹ – Mexico.
“Một người chỉ nghĩ đến việc xây tường ở bất cứ đâu mà không xây cầu nối thì không phải là Cơ đốc nhân”, Giáo hoàng Francis nói với các phóng viên vào tháng 2/2016, trên chuyến bay trở về Vatican sau khi thăm Mexico.
Ông Trump gọi những bình luận của Giáo hoàng Francis là “không thể tin nổi” và “đáng xấu hổ”.
“Không một lãnh đạo nào, đặc biệt là lãnh đạo tôn giáo, có quyền đặt câu hỏi về tôn giáo hay đức tin của người khác. Tôi tự hào là một Cơ đốc nhân và với tư cách tổng thống, tôi sẽ không cho phép Cơ đốc giáo liên tục bị tấn công và suy yếu”, ông Trump viết trên mạng xã hội khi đó.
Bất đồng công khai giữa Giáo hoàng Francis và Tổng thống Trump về vấn đề nhập cư tiếp diễn trong suốt nhiệm kỳ đầu và kéo dài sang cả nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Tháng 2/2025, Vatican công bố một bức thư của Giáo hoàng Francis gửi tới các giám mục Công giáo Mỹ, trong đó chỉ trích mạnh mẽ chính sách trục xuất hàng loạt của Tổng thống Trump.
“Hành động trục xuất những người mà trong nhiều trường hợp đã rời bỏ quê hương vì nghèo đói cùng cực, bất an, bị bóc lột, bị đàn áp hoặc do môi trường suy thoái nghiêm trọng, làm tổn hại đến phẩm giá của nhiều đàn ông và phụ nữ, cũng như của các gia đình, và đặt họ vào tình trạng đặc biệt dễ bị tổn thương và không được bảo vệ”, Giáo hoàng Francis viết trong thư.
Tổng thống George W. Bush và Giáo hoàng John Paul II
Tháng 7/2001, trong cuộc gặp đầu tiên với Tổng thống George W. Bush, Giáo hoàng John Paul II đã kêu gọi Mỹ “từ chối” việc nghiên cứu tế bào gốc từ phôi người. Cuộc gặp diễn ra tại dinh thự mùa hè Castel Gandolfo của Giáo hoàng ở gần thủ đô Rome, nhân dịp ông Bush đến Italy dự hội nghị thượng đỉnh G8.
“Một xã hội tự do và có đạo đức, điều mà nước Mỹ hướng tới, phải từ chối những hành động làm hạ thấp và xâm phạm sự sống con người ở bất kỳ giai đoạn nào, từ lúc thụ thai đến khi chết tự nhiên”, Giáo hoàng John Paul II nói với Tổng thống Bush.
Một tháng sau cuộc gặp với Giáo hoàng John Paul II, Tổng thống Bush tuyên bố trong bài phát biểu trên truyền hình rằng ông chấp thuận tài trợ liên bang cho nghiên cứu tế bào gốc, sử dụng các dòng tế bào gốc đã tồn tại.
Ông chủ Nhà Trắng lưu ý rằng “vấn đề này vẫn đang được tranh luận trong giáo hội, với những người thuộc các đức tin khác nhau”. Ông cho biết chính phủ Mỹ phê duyệt tài trợ vì các nghiên cứu từ lĩnh vực tư nhân đã cho thấy “nhiều triển vọng lớn” trong việc cải thiện cuộc sống của những người mắc các bệnh như tiểu đường type 1, Alzheimer, Parkinson và chấn thương tủy sống.
“Về cốt lõi, vấn đề này buộc chúng ta phải đối diện với những câu hỏi nền tảng về sự khởi đầu của sự sống và giới hạn của khoa học”, ông Bush phát biểu. “Nó đặt chúng ta vào một điểm giao thoa đạo đức đầy khó khăn. Một bên là nhu cầu bảo vệ sự sống ở mọi giai đoạn, bên kia là cơ hội phục vụ và cải thiện chất lượng cuộc sống ở mọi thời điểm”.
Tổng thống Bill Clinton và Giáo hoàng John Paul II
Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã có bất đồng với Giáo hoàng John Paul II về vấn đề phá thai. Trong chiến dịch tranh cử năm 1992, ông Clinton cho biết lập trường của mình về phá thai là làm cho việc này “an toàn, hiếm xảy ra và hợp pháp”.
Tại cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai người tại thành phố Denver, bang Colorado tháng 8/1993, Giáo hoàng John Paul II đã nhấn mạnh quan điểm “quyền được sống”.
“Nếu các bạn muốn công lý bình đẳng cho tất cả, tự do đích thực và hòa bình lâu dài, thì hỡi nước Mỹ, hãy bảo vệ sự sống. Tất cả những mục tiêu lớn lao mà các bạn đang theo đuổi ngày hôm nay chỉ có ý nghĩa khi các bạn bảo đảm quyền được sống và bảo vệ con người”, Giáo hoàng John Paul II phát biểu tại Denver, khi ông Clinton đứng bên cạnh.
Trong cuộc gặp tại Vatican tháng 6/1994, ông Clinton thừa nhận tồn tại “những bất đồng thực sự” với Giáo hoàng John Paul II về tránh thai và chính sách dân số. Hai người tiếp tục bày tỏ quan điểm khác biệt trong vấn đề này tại hội nghị về dân số của Liên Hợp Quốc tổ chức ở Ai Cập vào tháng 9 cùng năm.
Bất chấp căng thẳng, ông Clinton vẫn ca ngợi vai trò lãnh đạo về mặt đạo đức của Giáo hoàng John Paul II. Hai bên cũng tìm được điểm chung trong các nỗ lực hỗ trợ người nghèo, chấm dứt xung đột và thúc đẩy trách nhiệm toàn cầu của Mỹ.
David Campbell, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame, cho hay bất đồng chính sách giữa các tổng thống Mỹ và giáo hoàng là điều bình thường, nhưng ông và các đồng nghiệp chưa từng thấy “cuộc đấu khẩu” nào giống như những gì đang xảy ra giữa ông Trump và Giáo hoàng Leo XIV.
“Đây là mức độ chỉ trích chưa từng có từ một tổng thống Mỹ đối với giáo hoàng”, giáo sư Campbell nói.
“Eo biển phải được mở. Khu vực này sẽ được mở lại bằng cách này hay cách khác, vì vậy nó cần phải được mở”, Ngoại trưởng Rubio nói với các phóng viên hôm 25/5 tại thành phố Jaipur của Ấn Độ, nơi ông đang có chuyến thăm chính thức.
“Những gì đang xảy ra ở đó là bất hợp pháp, trái pháp luật, không bền vững đối với thế giới, không thể chấp nhận được”, ông Rubio cảnh báo.
Ngoại trưởng Rubio cho biết một thỏa thuận với Iran vẫn có thể đạt được, bất chấp các cuộc tấn công mới của Mỹ làm dấy lên nghi ngờ về thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa hai bên.
“Hôm nay đã có một số cuộc đàm phán diễn ra ở Qatar, vì vậy chúng ta sẽ xem liệu có thể đạt được tiến triển nào không. Tôi nghĩ rằng đang có rất nhiều cuộc thảo luận qua lại về nội dung cụ thể trong văn bản ban đầu, vì vậy sẽ mất vài ngày”, ông Rubio nói thêm.
“Tổng thống đã bày tỏ mong muốn đạt được thỏa thuận (với Iran). Tổng thống cho biết, hoặc sẽ đạt được một thỏa thuận tốt, hoặc không đạt được thỏa thuận nào cả”, Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh.
Tuyên bố của Ngoại trưởng Rubio được đưa ra sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran xung quanh khu vực eo biển Hormuz.
Hãng tin Fox News dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết, hôm 25/5, lực lượng Mỹ phát hiện 2 tàu của Iran đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Lực lượng Mỹ cũng đã đáp trả sau khi một trận địa tên lửa của Iran nhắm mục tiêu vào các chiến đấu cơ của Mỹ trong khu vực.
Kết quả là, quân đội Mỹ đã phá hủy cả 2 tàu cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đồng thời tấn công một trận địa tên lửa đất đối không tại thành phố cảng Bandar Abbas.
“Đây là những đòn tấn công mang tính phòng vệ”, vị quan chức này khẳng định. Hai nguồn tin khác cũng nhấn mạnh các cuộc không kích này không đồng nghĩa với việc lệnh ngừng bắn với Iran đã chấm dứt.
Báo Nikkei (Nhật Bản) ngày 25/5 dẫn nguồn tin ngoại giao Trung Đông tiết lộ, Mỹ và Iran đang thảo luận về kế hoạch mở cửa eo biển Hormuz khoảng 30 ngày sau khi hai nước đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Theo Nikkei, Iran sẽ tiến hành rà phá thủy lôi khỏi eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày sau khi đạt được thỏa thuận, sau đó tàu thuyền từ tất cả các quốc gia sẽ có thể di chuyển tự do và an toàn, và Iran sẽ ngừng thu phí đi qua eo biển.
Thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào đầu tháng 4 sẽ được gia hạn thêm 60 ngày. Nguồn tin cho biết các bên có kế hoạch tổ chức các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran trong thời gian ngừng bắn.
Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển chiến lược Hormuz kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran hồi cuối tháng 2. Trong khi đó, Mỹ cũng áp lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran.
Sau cuộc tấn công mới nhất, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố tiếp tục bảo vệ các lực lượng Mỹ trong khi vẫn "duy trì sự kiềm chế trong thời gian lệnh ngừng bắn đang diễn ra".
“Quá trình phi hạt nhân hóa Iran đang tiến triển tốt. Hai bên đã có những cuộc đàm phán rất tốt đẹp và chúng ta hãy chờ xem sao”, nhà lãnh đạo Mỹ phát biểu tại Căn cứ liên hợp Andrews.
Ông Trump cho biết tiến trình đàm phán Mỹ - Iran “đã đi được một chặng đường dài”, sau khi “Mỹ tấn công Iran rất mạnh vào tuần trước”.
“Vấn đề hạt nhân của Iran rất đơn giản. Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân”, Tổng thống Mỹ nhấn mạnh.
Cùng ngày 1-7, Mỹ và Iran đã tổ chức các cuộc đàm phán tại thủ đô Doha của Qatar, nhằm tìm cách thống nhất về việc lưu thông tàu thuyền qua eo biển Hormuz, cũng như đảm bảo khả năng duy trì lệnh ngừng bắn lâu dài.
Hai đại diện của phái đoàn Mỹ là Jared Kushner và Steve Witkoff đã gặp giới chức Qatar để chuẩn bị cho các cuộc thảo luận, nhưng sẽ không tham gia đàm phán trực tiếp.
Phái đoàn Iran do Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi dẫn đầu, cùng các quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao, Ngân hàng Trung ương và Bộ Nông nghiệp Iran.
Hãng thông tấn Fars dẫn lời Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết một số hạn chế về tài chính và ngoại hối đối với Iran đã được nới lỏng. Đây là kết quả đạt được từ các cuộc đàm phán với Washington.
Theo hai nguồn tin cấp cao của Iran, Tehran quyết tâm giành được sự công nhận quốc tế đối với quyền kiểm soát eo biển Hormuz, cũng như thực thi chính sách thu phí đối với các tàu ra vào vịnh Ba Tư, ngay cả khi phải sử dụng vũ lực.
Trong khi đó, ưu tiên hàng đầu của Mỹ là đảm bảo lưu thông tự do qua tuyến hàng hải này. Ngoài ra, một yêu cầu khác của Tổng thống Trump là loại bỏ uranium làm giàu của Iran, theo Hãng tin Reuters.
Trong chuyến công du sắp tới, Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ thảo luận với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình về cách "thắt chặt quan hệ đối tác toàn diện và hợp tác chiến lược" giữa Moscow và Bắc Kinh, theo AFP dẫn thông báo từ Điện Kremlin.
Cũng theo thông báo này, hai nhà lãnh đạo sẽ "trao đổi quan điểm về các vấn đề quốc tế và khu vực quan trọng" và ký một tuyên bố chung khi kết thúc cuộc hội đàm.
Trong khuôn khổ chuyến thăm, Tổng thống Putin cũng dự kiến sẽ thảo luận về hợp tác kinh tế và thương mại với Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường.
Hôm 15.5, phát ngôn viên Điện Kremlin Peskov chưa công bố ngày Tổng thống Putin sẽ thăm Trung Quốc, nhưng cho hay Tổng thống Putin hy vọng sẽ trao đổi với Chủ tịch Tập Cận Bình về chuyến thăm Bắc Kinh gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Ông Peskov cho biết thêm hai nhà lãnh đạo sẽ tập trung vào quan hệ song phương trong bối cảnh kim ngạch thương mại tăng trưởng tích cực, nhưng cũng sẽ thảo luận về các vấn đề quốc tế, theo Reuters.
Điện Kremlin ra thông báo về chuyến thăm Trung Quốc sắp tới của Tổng thống Putin sau khi Tổng thống Trump hôm 15.5 kết thúc chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một tổng thống Mỹ tới nước này trong gần một thập niên.
Tổng thống Trump đã được phía Trung Quốc tiếp đón một cách trọng thể, trái ngược với hàng loạt căng thẳng thương mại và địa chính trị chưa được giải quyết, trong đó có xung đột Nga - Ukraine.
Trung Quốc thường xuyên kêu gọi đàm phán để chấm dứt xung đột Nga - Ukraine và tự coi mình là một bên trung lập. Bắc Kinh cũng phủ nhận việc cung cấp vũ khí và linh kiện quân sự cho ngành công nghiệp quốc phòng của Moscow, đổ lỗi cho các nước phương Tây đã kéo dài cuộc xung đột bằng cách trang bị vũ khí cho Ukraine, theo AFP.
Là quốc gia mua nhiên liệu hóa thạch của Nga nhiều nhất thế giới, Trung Quốc đã trở thành đối tác kinh tế chủ chốt của Moscow, đặc biệt là kể từ khi các nước phương Tây áp đặt lệnh cấm vận kinh tế đối với Nga vì cuộc xung đột.
