Căng thẳng gần đây giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Giáo hoàng Leo XIV đang bộc lộ khác biệt sâu sắc giữa Nhà Trắng và Tòa thánh Vatican về cuộc chiến ở Iran. Từ những lời kêu gọi chấm dứt xung đột của Giáo hoàng đến phản ứng gay gắt từ phía ông Trump, bất đồng này đang thu hút sự chú ý toàn cầu.
“Chiến tranh như vậy là đủ rồi”, Giáo hoàng Leo XIV nói trong buổi cầu nguyện cho hòa bình hôm 11/4. Ông lên án “ảo tưởng về quyền năng vô hạn” đang thúc đẩy xung đột leo thang. Thông điệp không nhắc đích danh bên nào, được hiểu là lời kêu gọi quay lại con đường đối thoại và giải pháp đa phương.
Tổng thống Trump ngày 12/4 phản ứng lại bằng bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, cho rằng Giáo hoàng Leo XIV “yếu đuối trong việc chống tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại”. “Tôi không muốn một Giáo hoàng nghĩ rằng Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Tôi không muốn một Giáo hoàng cho rằng thật tệ khi Mỹ tấn công Venezuela, đất nước đã chuyển lượng lớn ma túy vào Mỹ”, ông Trump viết.
Giáo hoàng Leo XIV ngày 13/4 tuyên bố “không e sợ chính quyền Trump” và vẫn sẽ tiếp tục lên tiếng cho hòa bình, lần hiếm hoi người đứng đầu Vatican nhắc đích danh một chính quyền tổng thống Mỹ. Giáo hoàng nhấn mạnh ông “không công kích bất kỳ ai” và “phúc cho những người kiến tạo hòa bình”.
Đây không phải lần đầu tiên ông Trump tranh cãi với một giáo hoàng, và cũng không phải lần đầu tiên một tổng thống Mỹ có bất đồng với lãnh đạo cộng đồng Công giáo thế giới.
Tổng thống Trump và Giáo hoàng Francis
Khi tranh cử nhiệm kỳ đầu tiên năm 2016, ông Trump đã vướng vào tranh cãi với Giáo hoàng Francis, người tiền nhiệm của Giáo hoàng Leo XIV, liên quan cam kết xây tường dọc biên giới Mỹ – Mexico.
“Một người chỉ nghĩ đến việc xây tường ở bất cứ đâu mà không xây cầu nối thì không phải là Cơ đốc nhân”, Giáo hoàng Francis nói với các phóng viên vào tháng 2/2016, trên chuyến bay trở về Vatican sau khi thăm Mexico.
Ông Trump gọi những bình luận của Giáo hoàng Francis là “không thể tin nổi” và “đáng xấu hổ”.
“Không một lãnh đạo nào, đặc biệt là lãnh đạo tôn giáo, có quyền đặt câu hỏi về tôn giáo hay đức tin của người khác. Tôi tự hào là một Cơ đốc nhân và với tư cách tổng thống, tôi sẽ không cho phép Cơ đốc giáo liên tục bị tấn công và suy yếu”, ông Trump viết trên mạng xã hội khi đó.
Bất đồng công khai giữa Giáo hoàng Francis và Tổng thống Trump về vấn đề nhập cư tiếp diễn trong suốt nhiệm kỳ đầu và kéo dài sang cả nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Tháng 2/2025, Vatican công bố một bức thư của Giáo hoàng Francis gửi tới các giám mục Công giáo Mỹ, trong đó chỉ trích mạnh mẽ chính sách trục xuất hàng loạt của Tổng thống Trump.
“Hành động trục xuất những người mà trong nhiều trường hợp đã rời bỏ quê hương vì nghèo đói cùng cực, bất an, bị bóc lột, bị đàn áp hoặc do môi trường suy thoái nghiêm trọng, làm tổn hại đến phẩm giá của nhiều đàn ông và phụ nữ, cũng như của các gia đình, và đặt họ vào tình trạng đặc biệt dễ bị tổn thương và không được bảo vệ”, Giáo hoàng Francis viết trong thư.
Tổng thống George W. Bush và Giáo hoàng John Paul II
Tháng 7/2001, trong cuộc gặp đầu tiên với Tổng thống George W. Bush, Giáo hoàng John Paul II đã kêu gọi Mỹ “từ chối” việc nghiên cứu tế bào gốc từ phôi người. Cuộc gặp diễn ra tại dinh thự mùa hè Castel Gandolfo của Giáo hoàng ở gần thủ đô Rome, nhân dịp ông Bush đến Italy dự hội nghị thượng đỉnh G8.
“Một xã hội tự do và có đạo đức, điều mà nước Mỹ hướng tới, phải từ chối những hành động làm hạ thấp và xâm phạm sự sống con người ở bất kỳ giai đoạn nào, từ lúc thụ thai đến khi chết tự nhiên”, Giáo hoàng John Paul II nói với Tổng thống Bush.
Một tháng sau cuộc gặp với Giáo hoàng John Paul II, Tổng thống Bush tuyên bố trong bài phát biểu trên truyền hình rằng ông chấp thuận tài trợ liên bang cho nghiên cứu tế bào gốc, sử dụng các dòng tế bào gốc đã tồn tại.
Ông chủ Nhà Trắng lưu ý rằng “vấn đề này vẫn đang được tranh luận trong giáo hội, với những người thuộc các đức tin khác nhau”. Ông cho biết chính phủ Mỹ phê duyệt tài trợ vì các nghiên cứu từ lĩnh vực tư nhân đã cho thấy “nhiều triển vọng lớn” trong việc cải thiện cuộc sống của những người mắc các bệnh như tiểu đường type 1, Alzheimer, Parkinson và chấn thương tủy sống.
“Về cốt lõi, vấn đề này buộc chúng ta phải đối diện với những câu hỏi nền tảng về sự khởi đầu của sự sống và giới hạn của khoa học”, ông Bush phát biểu. “Nó đặt chúng ta vào một điểm giao thoa đạo đức đầy khó khăn. Một bên là nhu cầu bảo vệ sự sống ở mọi giai đoạn, bên kia là cơ hội phục vụ và cải thiện chất lượng cuộc sống ở mọi thời điểm”.
Tổng thống Bill Clinton và Giáo hoàng John Paul II
Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã có bất đồng với Giáo hoàng John Paul II về vấn đề phá thai. Trong chiến dịch tranh cử năm 1992, ông Clinton cho biết lập trường của mình về phá thai là làm cho việc này “an toàn, hiếm xảy ra và hợp pháp”.
Tại cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai người tại thành phố Denver, bang Colorado tháng 8/1993, Giáo hoàng John Paul II đã nhấn mạnh quan điểm “quyền được sống”.
“Nếu các bạn muốn công lý bình đẳng cho tất cả, tự do đích thực và hòa bình lâu dài, thì hỡi nước Mỹ, hãy bảo vệ sự sống. Tất cả những mục tiêu lớn lao mà các bạn đang theo đuổi ngày hôm nay chỉ có ý nghĩa khi các bạn bảo đảm quyền được sống và bảo vệ con người”, Giáo hoàng John Paul II phát biểu tại Denver, khi ông Clinton đứng bên cạnh.
Trong cuộc gặp tại Vatican tháng 6/1994, ông Clinton thừa nhận tồn tại “những bất đồng thực sự” với Giáo hoàng John Paul II về tránh thai và chính sách dân số. Hai người tiếp tục bày tỏ quan điểm khác biệt trong vấn đề này tại hội nghị về dân số của Liên Hợp Quốc tổ chức ở Ai Cập vào tháng 9 cùng năm.
Bất chấp căng thẳng, ông Clinton vẫn ca ngợi vai trò lãnh đạo về mặt đạo đức của Giáo hoàng John Paul II. Hai bên cũng tìm được điểm chung trong các nỗ lực hỗ trợ người nghèo, chấm dứt xung đột và thúc đẩy trách nhiệm toàn cầu của Mỹ.
David Campbell, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame, cho hay bất đồng chính sách giữa các tổng thống Mỹ và giáo hoàng là điều bình thường, nhưng ông và các đồng nghiệp chưa từng thấy “cuộc đấu khẩu” nào giống như những gì đang xảy ra giữa ông Trump và Giáo hoàng Leo XIV.
“Đây là mức độ chỉ trích chưa từng có từ một tổng thống Mỹ đối với giáo hoàng”, giáo sư Campbell nói.
Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 19/5 tới Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm hai ngày đến Trung Quốc với tiêu điểm là cuộc hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình. Đây là lần thứ hai ông Putin gặp ông Tập trong vòng một năm, sau chuyến công du 4 ngày của lãnh đạo Nga cuối tháng 8/2025.
Cuộc gặp diễn ra khi chiến sự Nga - Ukraine vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc và xung đột Iran đã làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu. Các vấn đề này được cho là đang thúc đẩy Nga và Trung Quốc xích lại gần nhau hơn để tìm kiếm lợi ích chung.
"Quan hệ giữa Trung Quốc và Nga phản ánh lựa chọn của hai quốc gia độc lập trong việc thúc đẩy phát triển, bảo đảm an ninh và mở rộng hợp tác cùng có lợi, dựa trên lợi ích của mỗi nước cũng như mục tiêu duy trì ổn định khu vực và toàn cầu", tờ China Daily của Trung Quốc viết trong bài xã luận đăng ngày 19/5.
Chuyến thăm lần này của Tổng thống Putin trùng dịp kỷ niệm 30 năm Nga - Trung thiết lập quan hệ đối tác hợp tác chiến lược và 25 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Nga - Trung, văn kiện đặt nền móng cho quan hệ song phương sau nhiều thập kỷ nghi kỵ.
Sau nhiều năm chịu sức ép từ phương Tây, Moskva ngày càng thúc đẩy quan hệ với Bắc Kinh về thương mại, công nghệ và năng lượng. Trong khi đó, Trung Quốc coi Nga là đối tác chiến lược quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế.
Nhu cầu về công nghệ và 'lối thoát kinh tế' của Nga
Trong video đăng trước thềm chuyến thăm, Tổng thống Putin cho biết quan hệ Nga - Trung đã đạt "mức độ chưa từng thấy về hiểu biết và tin cậy lẫn nhau".
Sau khi chiến sự Ukraine bùng phát cuối tháng 2/2022, Mỹ và nhiều nước châu Âu đã áp hàng loạt lệnh trừng phạt Nga để trả đũa. Khi hầu hết doanh nghiệp phương Tây rời đi, nhiều tuyến thương mại bị gián đoạn, Trung Quốc đã trở thành "phao cứu sinh" giúp Nga duy trì hoạt động kinh tế và thích nghi với môi trường bị cô lập hơn trước. Kim ngạch thương mại hai chiều Nga - Trung đạt 237 tỷ USD vào năm 2024, gấp đôi so với năm 2020.
"Với Nga, chuyến thăm của ông Putin rất quan trọng", Sergei Guriev, hiệu trưởng Trường Kinh doanh London, Anh, nói với CNBC. "Nga còn phụ thuộc vào Trung Quốc về công nghệ, hàng tiêu dùng và hàng hóa sản xuất".
Một báo cáo gần đây của Bloomberg cho thấy Nga nhập từ Trung Quốc hơn 90% mặt hàng công nghệ bị phương Tây siết kiểm soát, trong đó có nhiều linh kiện quan trọng phục vụ sản xuất máy bay không người lái (UAV) và công nghiệp quốc phòng.
Trung Quốc là một trong những khách hàng lớn nhập khẩu dầu thô, khí đốt và nhiều nguyên liệu khác từ Nga, thay thế phần nào vai trò của thị trường châu Âu trước đây. Nhiều công ty Trung Quốc đã nhanh chóng lấp khoảng trống do doanh nghiệp phương Tây để lại trong các lĩnh vực công nghệ, điện tử và viễn thông ở Nga.
Tuy nhiên, cán cân thương mại có điểm bất đối xứng. Trong khi Trung Quốc là đối tác lớn nhất của Nga, Moskva lại chỉ chiếm khoảng 4% tổng kim ngạch thương mại của Bắc Kinh.
Trung Quốc cần an ninh năng lượng và vai trò địa chính trị
Ở chiều ngược lại, quan hệ với Nga cũng mang lại nhiều lợi ích chiến lược cho Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và địa chính trị.
Trong bối cảnh bất ổn tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, Bắc Kinh ngày càng chú trọng đến các nguồn cung năng lượng ổn định qua đường bộ. Nga, với trữ lượng dầu khí khổng lồ và đường biên giới dài hơn 4.300 km với Trung Quốc, trở thành đối tác phù hợp.
Yury Ushakov, trợ lý chính sách đối ngoại của Tổng thống Putin, cho biết xuất khẩu dầu thô từ Nga sang Trung Quốc tăng 35% trong quý I. "Trong cuộc khủng hoảng Trung Đông, Nga vẫn là một nhà cung ứng năng lượng đáng tin cậy và Trung Quốc là bên tiêu thụ có trách nhiệm", ông Ushakov nói.
Một trong những dự án được chú ý là đường ống khí đốt "Power of Siberia 2", dự kiến vận chuyển khoảng 50 tỷ m3 khí đốt Nga sang Trung Quốc mỗi năm. Dự án đã được thảo luận nhiều năm nhưng đang nhận được sự quan tâm lớn hơn trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động.
Quan hệ với Nga còn mang ý nghĩa chiến lược với Trung Quốc, bởi Moskva là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn và có vai trò quan trọng trong nhiều vấn đề quốc tế. Hai nước thường phối hợp lập trường trong các vấn đề đối ngoại và cùng phản đối điều họ gọi là trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt.
Theo giới quan sát, chiến sự Ukraine cũng giúp Trung Quốc có thêm cơ hội đánh giá thực tế chiến tranh hiện đại, từ hiệu quả của UAV cho tới khả năng chống chịu trước các lệnh trừng phạt quy mô lớn.
Nhà phân tích Bobo Lo, cựu phó đại sứ Australia tại Moskva, nhận định Nga - Trung "không phải đồng minh, mà là quan hệ đối tác chiến lược linh hoạt".
Theo ông, chính sự linh hoạt này giúp quan hệ giữa hai nước bền vững hơn so với mô hình liên minh quân sự truyền thống, bởi cả Moskva và Bắc Kinh đều không bị ràng buộc phải bảo vệ bên kia trong mọi tình huống.
Giới hạn của mối quan hệ
Trên thực tế, quan hệ Nga - Trung vẫn tồn tại khác biệt đáng kể. Nền kinh tế Trung Quốc có quy mô lớn hơn, được đánh giá là có lợi thế hơn trong đàm phán song phương. Bắc Kinh cũng tránh gây áp lực quá mức với Moskva, nhằm không tạo cảm giác Nga bị lép vế hoàn toàn.
Các nhà phân tích cho rằng Nga nhận thức rõ rủi ro của sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc. Trong một bài bình luận gần đây, Dmitry Trenin, Chủ tịch Hội đồng Các vấn đề Quốc tế Nga, nhấn mạnh Moskva không muốn trở thành "đối tác cấp dưới" của Bắc Kinh.
"Điều quan trọng là duy trì vị thế bình đẳng trong quan hệ với Trung Quốc và ghi nhớ rằng Nga là một cường quốc", ông Trenin viết.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy Moskva và Bắc Kinh đều có ít lựa chọn khác đủ để thay thế vai trò của nhau. Nga cần thị trường, công nghệ và đối tác chiến lược để giảm tác động từ sức ép phương Tây. Trung Quốc cần nguồn năng lượng ổn định và một đối tác có khả năng hỗ trợ quá trình cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ.
"Quan hệ đối tác Trung - Nga vẫn bền vững. Cả hai đều hiểu rằng mối quan hệ này quan trọng đến mức không thể làm tổn hại", Bobo Lo nhận định với BBC.
Tại thủ đô của Mỹ, nhiệt độ cao nhất được dự báo gần 34 độ C vào chiều 15.4 và ngày 16.4 (giờ địa phương).
Cơ quan Dự báo thời tiết quốc gia Mỹ đã dự báo nhiệt độ cao nhất ở mức 30 độ C tại công viên Trung tâm ở New York trong ngày 15.4. Kỷ lục nhiệt độ cao nhất cho ngày này là 31 độ C, không thay đổi từ năm 1941. Thời tiết thậm chí còn nóng hơn ở Philadelphia, nơi nhiệt độ cao nhất vào ngày 15.4 đã được dự báo là 32 độ C.
Đây là đợt nắng nóng bất thường trong tháng 4, không chỉ vì thiêu đốt phần lớn nước Mỹ quá sớm trong năm mà còn vì thời gian kéo dài. Các nhà dự báo cho hay nhiệt độ gần đạt mức kỷ lục dự kiến sẽ kéo dài đến cuối tuần này. Dù việc nhiệt độ lên tới gần 32 độ C vào một ngày của tháng 4 không phải là chưa từng xảy ra, nhưng một đợt nắng nóng kéo dài như trên vào tháng 4 là rất hiếm, theo AP dẫn lời các chuyên gia. Ông John Feerick, nhà khí tượng học kỳ cựu tại Công ty dự báo thời tiết AccuWeather (Mỹ), cho biết điều tốt là độ ẩm không ở mức như mùa hè, có nghĩa là trời sẽ không nóng như một ngày oi bức của tháng 7. Tuy nhiên, cái nóng bất thường trong tháng 4 có thể gây căng thẳng hơn người dân chưa có kinh nghiệm thích nghi.
Trong một diễn biến khác, AFP dẫn lời giới chức CH Dominica cho hay mưa lớn và lũ lụt đã khiến 7 người chết và hơn 30.000 người phải sơ tán kể từ tuần trước. Những cơn bão mạnh bắt đầu từ ngày 7.4 tiếp tục gây mưa lớn ở quốc gia vùng Caribe này. Các nhà khí tượng học của CH Dominica dự báo sẽ có thêm mưa và mưa đá trong những ngày tới. Trước đó, giới chức Haiti thông báo kể từ ngày 11.4 đã có ít nhất 12 người chết do mưa lũ.
"Trong khoảng thời gian từ 22h ngày 16/5 đến 7h sáng 17/5, các phương tiện trực chiến phòng không của chúng ta đã đánh chặn và phá hủy 556 UAV cánh cố định của Ukraine trên các vùng Belgorod, Kaluga, Kursk, Oryol, Bryansk, Voronezh, Tula, Smolensk, Pskov, Lipetsk, Tver và Rostov, Vùng lãnh thổ Krasnodar, Moscow, Crimea, cùng vùng biển thuộc biển Đen và biển Azov”, Bộ Quốc phòng Nga cho biết.
Theo truyền thông Nga, đây là cuộc không kích lớn nhất của Ukraine trong khoảng một năm trở lại đây. Quân đội Ukraine hiện chưa đưa ra bình luận.
Thống đốc Moscow Andrey Vorobyev cho hay, 3 người đã thiệt mạng trong một cuộc tập kích UAV của Ukraine vào vùng Moscow đêm qua.
Theo ông Vorobyev, các lực lượng phòng không trong khu vực đã đẩy lùi một cuộc tấn công bằng UAV "quy mô lớn" kể từ lúc 3h sáng. Hai người đàn ông đã thiệt mạng khi mảnh vỡ của một UAV bị bắn hạ rơi xuống một công trường xây dựng nhà ở tại ngôi làng Pogorelki gần thành phố Mytishchi, phía đông bắc Moscow, ông nói.
Tại thành phố Khimki, phía tây bắc thủ đô, UAV đã đâm trúng tòa nhà chung cư, khiến một nữ cư dân tử vong. Một người khác hiện vẫn bị mắc kẹt dưới đống đổ nát, và các nhân viên cứu hộ đang tích cực làm việc tại hiện trường.
Trong khi đó, 4 người bị thương khi một tòa chung cư và 6 ngôi nhà riêng bị trúng đạn ở thành phố Istra, ông Vorobyev nói. Các khu dân cư và cơ sở hạ tầng cũng trở thành mục tiêu bị nhắm tới ở các khu vực khác trong vùng.
Thị trưởng Moscow Sergey Sobyanin viết trên Telegram rằng 12 người tại thủ đô đã bị thương do hậu quả của cuộc tập kích. Tổng cộng đã có 120 chiếc UAV nhắm vào Moscow bị đánh chặn trong vòng 24 giờ qua.
Các vụ tấn công bằng UAV của Ukraine vào Nga đã gia tăng cường độ kể từ giữa tháng 3, với việc Kiev triển khai hàng trăm UAV cánh cố định gần như hàng ngày, nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng quan trọng, cơ sở sản xuất và khu dân cư.
Nga đã trả đũa bằng một chiến dịch tấn công tầm xa, nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng lưỡng dụng, bao gồm các cơ sở lưới điện và các địa điểm quân sự ở Ukraine bằng tên lửa và máy bay không người lái. Moscow luôn khẳng định rằng họ không bao giờ nhắm mục tiêu vào các địa điểm thuần túy dân sự.
Theo quân đội Ukraine, trong 2 ngày 13/5 và 14/5, Nga đã phóng hơn 1.500 UAV cùng hàng chục tên lửa vào các khu vực trên khắp Ukraine, trong đó có thủ đô Kiev. Các cuộc tấn công diễn ra gần như liên tục từ đêm tới sáng.
Giới quan sát cho rằng, việc tấn công quy mô lớn trong thời gian kéo dài cả ban ngày là một chiến thuật mới của Nga trong vài tháng gần đây nhằm kéo căng hệ thống phòng không của Ukraine và gây sức ép về tâm lý.
