Từ mảnh vỡ ký ức và dòng điện “vá” bằng mồ hôi. Lật lại những trang biên niên sử ngày 7.8.1976, khi Sở Quản lý và phân phối điện TP.HCM vừa rũ bùn đứng dậy sau chiến tranh. Tài sản tiếp quản khi ấy là một hệ thống lưới điện rách nát, chắp vá, nguồn cung thiếu hụt trầm trọng khiến những dòng điện luân phiên trở thành nỗi ám ảnh.
Tôi đã lặn lội đến căn nhà nhỏ ở Q.4 (cũ) để tìm gặp ông Nguyễn Văn Tám (74 tuổi), một người thợ đường dây thuộc thế hệ đầu tiên. Đôi bàn tay chi chít sẹo của người thợ già run run khi chạm vào chiếc kìm gỉ sét kỷ vật một thời gian khó: “Ngày đó, vật tư thiếu thốn đến mức một mét dây cáp cũng phải nâng niu như báu vật. Đèn huỳnh quang trong nhà dân chỉ đỏ lừ như đốm nhang. Anh em chúng tôi cứ nghe cúp điện ở đâu là lao đi bất kể ngày đêm, leo cột bằng đôi guốc sắt mộc mạc, thức trắng đêm để ‘vá’ từng dòng điện cho các nhà máy dệt, nhà máy cơ khí kịp chạy máy. Gian khổ thế, nhưng không một ai bỏ cuộc. Bản lĩnh của người thợ điện thành phố mang tên Bác được tôi luyện từ những ngày gian khó nhất ấy”.
Chính cái bản lĩnh thầm lặng ấy đã nâng đỡ thành phố đi qua thời kỳ bao cấp, mở đường cho những dòng điện vượt sông băng rạch về Củ Chi đất thép, về Nhà Bè gian khó, làm bệ đỡ vững chắc cho các khu chế xuất, khu công nghiệp đầu tiên của cả nước như Tân Thuận, Linh Trung ra đời.
Nếu chỉ có sự tận tụy bằng sức người, ngành điện TP.HCM không thể đưa một siêu đô thị cất cánh vươn tầm quốc tế. Nửa thế kỷ trôi qua, tuổi 50 của EVNHCMC ghi dấu ấn bằng một cuộc cách mạng vĩ đại: Chuyển đổi số và xây dựng “lưới điện thông minh” (Smart Grid).
Đứng trong Trung tâm Điều độ hệ thống điện TP.HCM hôm nay, tôi ngỡ như mình đang bước vào một phân cảnh của bộ phim viễn tưởng. Không còn những bản đồ giấy dày cộp, không còn những cuộc điện thoại điều xe vội vã. Trước mắt các kỹ sư trẻ là hệ thống màn hình khổng lồ hiển thị sơ đồ thời gian thực của SCADA/DMS là “bộ não” quản lý toàn bộ lưới điện thành phố. Bằng công nghệ tự động hóa, lưới điện tự cấu hình, điều khiển từ xa và các trạm biến áp không người trực, các sự cố được cô lập và tái lập điện chỉ trong vòng chưa đầy một phút bằng một cú click chuột.
Sự hiện đại này mang lại giá trị cốt lõi cho đời sống. Anh Trần Hoàng Quân, giám đốc một doanh nghiệp công nghệ cao tại Khu công nghệ cao (SHTP), chia sẻ: “Trong sản xuất vi mạch, chỉ cần điện chớp tắt trong một mili giây là cả lô hàng hàng triệu USD thành phế liệu. Nhưng nhiều năm qua, nhờ hệ thống giám sát bằng camera nhiệt, công nghệ đo xa và lưới điện thông minh của EVNHCMC, nguồn điện của chúng tôi ổn định tuyệt đối. Ngành điện thực sự đã số hóa để làm bệ đỡ cho chúng tôi bay xa”.
Khát vọng tuổi 50 của EVNHCMC không dừng lại ở đó, mà đang hướng tới tương lai xanh bằng việc tích hợp năng lượng sạch, các giải pháp giảm phát thải và hiện đại hóa lưới phân phối để bảo vệ lá phổi xanh của thành phố.
Có một điều làm nên cốt cách độc bản của người thợ điện EVNHCMC, điều mà không một công nghệ AI nào có thể thay thế được: Đó là hai chữ “nghĩa tình”.
Xuôi về xã đảo Thạnh An (Cần Giờ) sẽ nghe nhiều người dân kể về kỳ tích dòng điện lưới quốc gia vượt biển năm nào. Từ một ốc đảo nghèo khó, ánh đèn dầu hiu hắt, nhờ có dòng cáp ngầm xuyên biển, Thạnh An hôm nay đã lột xác. Những vuông tôm công nghiệp chạy máy ô xy xuyên đêm, những lớp học lung linh ánh điện, đời sống người dân vùng sâu, khó khăn bừng lên sức sống mới. Điện về, mở ra con đường sinh kế, thắp sáng cả niềm tin của người dân nơi đầu sóng.
Và có lẽ, lịch sử ngành điện thành phố sẽ mãi khắc ghi những ngày tháng cam go khi đại dịch Covid-19 càn quét. Giữa lằn ranh sinh tử, khi cả thành phố thực hiện giãn cách xã hội, hơn một ngàn cán bộ, công nhân viên EVNHCMC đã chọn giải pháp “ba tại chỗ”, cách ly hoàn toàn với gia đình để sống và trực chiến ngay tại cơ quan. Họ chấp nhận hiểm nguy, giữ cho dòng điện tại các bệnh viện dã chiến, các khu hồi sức cấp cứu không bao giờ tắt một giây. Những người lính áo cam đã giữ cho những chiếc máy thở luôn chạy, giữ lại nhịp đập trái tim cho đồng bào. Đó là biểu tượng cao đẹp nhất của một ngành điện nhân văn và nghĩa tình sâu nặng.
Năm 2026, EVNHCMC tròn 50 tuổi. Năm mươi năm một chặng đường đủ dài để một dòng điện thô sơ vươn mình trở thành một tổng công ty hiện đại hàng đầu khu vực, đạt giải thưởng quốc tế về lưới điện thông minh.
Hành trình ấy không được xây bằng những viên gạch vô tri, nó được dệt bằng mồ hôi, xương máu và cả tuổi thanh xuân của biết bao thế hệ. Những “ngọn hải đăng trên đất liền” ấy vẫn đang ngày đêm thầm lặng tận tụy, viết tiếp những trang sử mới, trang sử của một ngành điện “Tận tụy – Bản lĩnh – Hiện đại – Nhân văn – Nghĩa tình”, giữ cho dòng điện sáng của thành phố mang tên Bác luôn lấp lánh, tự hào vươn ra.
Tin Gốc: Thanh Niên
