Khi các cuộc đàm phán mong manh giữa Mỹ và Iran vừa bắt đầu vào cuối tuần trước tại Thụy Sĩ, Tổng thống Donald Trump bất ngờ đăng bài trên mạng xã hội, đe dọa tấn công Iran nếu nước này không ngừng tài trợ cho nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon.
Các nguồn tin thân cận cho biết ông Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng phái đoàn đàm phán Iran, ban đầu không hay biết về lời đe dọa do đã để điện thoại bên ngoài phòng họp. Khi được trợ lý thông báo về bình luận của Tổng thống Trump, ông Ghalibaf quay sang khiển trách Phó tổng thống JD Vance, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán Mỹ.
Ông Ghalibaf nói với Phó tổng thống Mỹ rằng lời đe dọa này đã vi phạm ngay phần mở đầu của bản ghi nhớ mà chính ông Trump vừa ký vài ngày trước đó, trong đó cam kết Mỹ và Iran sẽ không tấn công hoặc đe dọa lẫn nhau. Ngay sau đó, phái đoàn Iran đã chấm dứt cuộc đối thoại trực tiếp và bỏ ra ngoài phòng đàm phán.
“Tôi đã nói với ông Vance rằng ‘hôm nay Tổng thống của ông lại đưa ra những lời đe dọa. Hãy hiểu rằng chúng tôi không bao giờ đàm phán dưới sự đe dọa hay áp lực'”, ông nói với đài truyền hình nhà nước Iran hôm 23/6.
Ông Ghalibaf thêm rằng phía Mỹ đã cố gắng sắp xếp một cuộc gặp khác thông qua các trung gian, “nhưng chúng tôi đã từ chối”.
WSJ dẫn lời một quan chức Mỹ am hiểu về cuộc đàm phán cho biết lúc ở trong phòng họp, ông Vance giải thích với phía Iran rằng ý của ông Trump là nếu Tehran vi phạm thỏa thuận, Mỹ sẽ đáp trả. Ông Vance đã chủ động đề xuất tạm dừng cuộc họp để phía Iran có thời gian xem xét các đề xuất, chứ không phải vì bài đăng của Tổng thống Trump.
Sau đó, Phó tổng thống Mỹ đã lên tiếng bảo vệ ông Trump khi nói rằng Tổng thống chỉ đang đáp trả những “lời khẩu chiến” từ phía Iran nhằm “làm rõ lại thực tế”, nhưng không giải thích gì thêm.
Đây không phải lần đầu những phát ngôn bộc phát của ông Trump trên mạng xã hội trở thành yếu tố gây nhiễu đàm phán. Trong suốt quá trình thương lượng, các bên trung gian nhiều lần cảnh báo Washington rằng các bài đăng này đang làm suy yếu nỗ lực đạt thỏa thuận. Họ cũng cố thuyết phục Iran bỏ qua những gì ông Trump nói công khai, thay vào đó tập trung vào các thông điệp mà các nhà đàm phán Mỹ trao đổi kín.
Không chỉ là những lời đe dọa, những bình luận đầy lạc quan của ông Trump cũng đẩy hai bên vào thế bất đồng.
Sáng 23/6, Tổng thống Trump đã vội vã công bố nhượng bộ mới nhất mà ông cho là các nhà đàm phán của mình đã ép được Iran thực hiện. Trên mạng xã hội, ông viết rằng Tehran đồng ý cho phép tiến hành “các cuộc thanh sát hạt nhân ở cấp độ cao nhất trong tương lai lâu dài”.
Phát biểu này được ông Trump đưa ra sau khi Tehran khẳng định không có kế hoạch cho các thanh sát viên vào ba cơ sở hạt nhân chủ chốt từng bị Mỹ không kích hồi tháng 6/2025, nơi đang lưu giữ gần như toàn bộ lượng uranium làm giàu của nước này.
Trước đó một ngày, ông Vance khi rời địa điểm đàm phán và cho biết Iran đã đồng ý rằng nếu các tài sản của nước này được rã băng, quan chức Mỹ và Qatar sẽ giám sát quy trình và số tiền đó sẽ được dùng để mua nông sản Mỹ.
Esmail Baghaei, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, nói không loại trừ khả năng Iran mua nông sản xuất khẩu của Mỹ bằng các quỹ bị đóng băng, nhưng việc chi nguồn tiền này thế nào hoàn toàn là quyền của Iran.
“Đối với các tài sản được giải phóng của Iran, chúng tôi sẽ đưa ra quyết định theo cách nào có lợi và phù hợp nhất cho đất nước”, ông nói.
Lâu nay giới ngoại giao vẫn tuân thủ một nguyên tắc đàm phán, đó là “chưa có gì được thống nhất cho đến khi mọi thứ được thống nhất”. Nhờ đó, Mỹ và Iran có thể giữ lại dư địa mặc cả, đồng thời điều chỉnh câu chữ để xoa dịu những tiếng nói chỉ trích trong nước và thuyết phục họ chấp nhận một thỏa thuận cuối cùng.
Nhưng trong những cuộc đàm phán với Iran gần đây, ông Trump có xu hướng công khai mô tả các kết quả mà mình mong muốn như thể chúng đã được hai bên thống nhất, với mục đích tạo sức ép buộc Iran phải chấp nhận từng nội dung trong bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào.
Phía Iran dường như đã nhận ra chiến thuật đó. Họ cũng triển khai cách ứng phó riêng khi lập tức và công khai bác bỏ các tuyên bố từ phía Mỹ để tránh bị dồn vào thế bí, ngay cả khi những phát biểu của ông Trump có một phần đúng sự thật. Kiểu đấu khẩu công khai như vậy có thể dễ dàng hủy hoại một cuộc đàm phán có mức độ rủi ro cao.
Suzanne Maloney, chuyên gia về Iran kiêm phó chủ tịch phụ trách chính sách đối ngoại tại Viện Brookings ở Mỹ, nhận định rằng cả “Washington và Tehran đang bước vào cuộc chiến truyền thông công khai nhằm định hình dư luận và thúc đẩy kết quả mà họ mong muốn trong cuộc đàm phán”.
Bà thêm rằng những bất đồng công khai giữa Mỹ và Iran cho thấy thực tế hai bên đạt được rất ít đồng thuận.
Thực tế, cả những gì ông Trump và ông Vance đưa ra, cùng những phản bác từ phía Iran, đều chứa đựng một phần sự thật. Việc bóc tách những điểm khác biệt trong tuyên bố của hai bên giúp giải thích tại sao tiến trình đàm phán này nhiều khả năng sẽ kéo dài và căng thẳng, theo David E. Sanger, nhà bình luận của NY Times.
Dù Iran phủ nhận, vấn đề thanh sát hạt nhân vẫn được đưa ra bàn thảo tại các cuộc đàm phán ở Thụy Sĩ cuối tuần qua, theo hai nguồn thạo tin. Một phương án đang được xem xét là trao cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) quyền thanh tra rộng rãi, có thể tiếp cận hầu hết các địa điểm bị nghi ngờ tại Iran chỉ trong thời gian ngắn.
Tại khu nghỉ dưỡng ở Thụy Sĩ cuối tuần qua, Tổng giám đốc IAEA Rafael Mariano Grossi đã trao đổi với hai bên về mức độ tiếp cận mà các đội thanh sát cần có để bảo đảm không có nhiên liệu hạt nhân nào bị chuyển hướng sang mục đích chế tạo vũ khí, theo các nhà ngoại giao am hiểu cuộc thảo luận.
Phía Iran được cho là đồng ý về nguyên tắc, nhưng không muốn chốt thời gian hay chi tiết cho đến khi các phần khác của thỏa thuận, bao gồm việc tiếp cận hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng, được thống nhất.
Đó là lý do Iran lập tức phản bác tuyên bố của ông Vance rằng Tehran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên IAEA vào các cơ sở này, gọi đó là “bước đi đầu tiên” để đảm bảo Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân. Và điều đó cũng khiến ông Trump giận dữ cảnh báo sẽ không có thỏa thuận nào nếu Iran không đồng ý về các cuộc thanh sát.
“Ông Trump đang áp dụng các bài học trong ‘Nghệ thuật Đàm phán’, đưa ra các lời đe dọa cực đoan để thử thách ý chí của đối phương. Nhưng người Iran thừa hiểu các chiến thuật này nên chúng sẽ không làm thay đổi cục diện”, Mohamed Amersi, chuyên gia về Iran và là thành viên Hội đồng Cố vấn Toàn cầu của Trung tâm Wilson ở Mỹ, nói.
Những mâu thuẫn công khai là dấu hiệu cho thấy hai bên “bất đồng cơ bản với nhau và họ đang cố gắng che đậy điều đó”, Richard Nephew, từng là chuyên gia trưởng về các lệnh trừng phạt trong đội ngũ đàm phán của Mỹ về thỏa thuận hạt nhân năm 2015, nhận xét.
Dẫn số liệu của Bộ Y tế, phó phát ngôn viên chính phủ Lalida Perisviwattana cho biết trong thời gian từ ngày 1-1 đến ngày 16-4, Thái Lan đã ghi nhận 732 trường hợp mắc bệnh Melioidosis (bệnh Whitmore, còn được gọi là "sốt đất"), trong đó 23 ca tử vong.
Khu vực Đông Bắc vốn là vùng sản xuất nông nghiệp lớn của đất nước ghi nhận số ca nhiễm cao nhất. Dữ liệu cũng cho thấy nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất là những người từ 50 tuổi trở lên.
Bệnh Melioidosis do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei - loại vi khuẩn được tìm thấy trong đất và nước tù đọng - gây ra. Tác nhân gây bệnh xâm nhập cơ thể qua 3 con đường chính là tiếp xúc trực tiếp với vết thương hở hoặc vết trầy xước da, hít phải bụi bị nhiễm khuẩn và uống nước bị ô nhiễm chưa qua xử lý. Biểu hiện lâm sàng của bệnh có thể gây nhầm lẫn, thường giống với cảm lạnh hoặc cúm thông thường.
Các triệu chứng bao gồm từ sốt cao cấp tính và khó thở đến áp xe mãn tính và nhiễm trùng da. Trong trường hợp nặng, vi khuẩn có thể xâm nhập máu, dẫn đến nhiễm trùng huyết gây đe dọa tính mạng và là nguyên nhân dẫn đến tỉ lệ tử vong cao trong đợt bùng phát hiện nay.
Bà Lalida cho biết chính phủ đã xác định nông dân và người lao động làm việc thường xuyên tiếp xúc với đất và nước là những người có nguy cơ cao nhất. Ngoài ra, những người có bệnh nền, bao gồm tiểu đường, bệnh thận, bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và các bệnh suy giảm miễn dịch khác có nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng cao hơn.
Trước tình hình số ca mắc bệnh ngày càng tăng, chính quyền kêu gọi tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn. Nông dân được khuyến cáo nên mang ủng cao su và găng tay để tránh tiếp xúc trực tiếp với đất. Bất cứ ai bị sốt cao hơn 2 ngày hoặc có dấu hiệu suy hô hấp nên đi khám ngay.
Bà Ladida nhấn mạnh bệnh Melioidosis có thể điều trị được nếu phát hiện sớm, khẳng định can thiệp y tế nhanh chóng là điều cần thiết để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng và giảm nguy cơ tử vong.
Nhóm đàm phán còn có Ngoại trưởng Abbas Araghchi, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Abdolnaser Hemmati, Thư ký Hội đồng An ninh tối cao Ali Akbar Ahmadian, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei, cùng các cố vấn chuyên môn, đại diện truyền thông, các nhóm ngoại giao và an ninh khác.
“Do tính chất phức tạp và độ nhạy cảm cao của các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ, phái đoàn Iran không chỉ bao gồm các nhà đàm phán chính mà còn có các nhóm kỹ thuật và chuyên gia để phục vụ cho việc tham vấn khi cần thiết”, Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin.
Về phía Washington, phái đoàn Mỹ sẽ do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng hai đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner, Ngoại trưởng Marco Rubio và Tư lệnh Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper.
Nhóm này đang trên đường tới Islamabad, sau khi dừng tiếp nhiên liệu tại thủ đô Paris (Pháp).
Ông Vance là nhân vật cấp cao được bổ sung vào phái đoàn này. Một số nguồn tin cho biết Iran muốn làm việc với Phó tổng thống Mỹ, cũng như ưu tiên ông hơn những nhà đàm phán khác.
Theo các nguồn tin của CNN, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad sẽ bao gồm cả hình thức trực tiếp và gián tiếp.
Đề xuất 15 điểm của Washington (đề xuất của phía Iran là 10 điểm) được cho là bao gồm việc Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, bàn giao lượng uranium làm giàu ở mức cao, chấp nhận các giới hạn đối với năng lực quốc phòng và mở lại eo biển Hormuz.
Một nguồn tin tiết lộ hai bên nhiều khả năng sẽ thống nhất chương trình nghị sự cho các cuộc đàm phán thông qua bên trung gian Pakistan, sau đó dự kiến chuyển sang thảo luận trực tiếp vào cuối ngày.
Trước đây các vòng đàm phán giữa Mỹ và Iran chủ yếu diễn ra theo hình thức gián tiếp thông qua bên trung gian Oman, dù vẫn có một số cuộc tiếp xúc trực tiếp trong các cuộc đàm phán hạt nhân vào mùa xuân 2025.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran vẫn trong tình trạng bấp bênh vào ngày 2-5 (giờ Mỹ), khi Tổng thống Donald Trump cho biết ông đang xem xét đề xuất mới nhất từ Iran, nhưng nhà lãnh đạo Mỹ không loại trừ khả năng tấn công Iran lần nữa nếu Tehran "hành xử không đúng mực".
Những bình luận này được đưa ra chỉ một ngày sau khi ông Trump hôm 1-5 thẳng thừng nói rằng ông "không hài lòng" với đề xuất mới nhất từ phía Iran.
Hai hãng tin Tasnim và Fars của Iran tường thuật Tehran đã gửi tới Mỹ một đề xuất mới gồm 14 điểm thông qua Pakistan.
Truyền thông Iran cho biết đề xuất 14 điểm mới nhất của Tehran bao gồm việc Mỹ rút lực lượng khỏi các khu vực xung quanh Iran, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ tại eo biển Hormuz, giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, bồi thường thiệt hại, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận (gồm cả tại Lebanon), thiết lập một cơ chế kiểm soát mới đối với eo biển Hormuz…
Trong cuộc gặp với các nhà ngoại giao nước ngoài tại Tehran hôm 1-5, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho rằng trách nhiệm chấm dứt cuộc chiến hiện nằm ở phía Mỹ.
"Về việc lựa chọn ngoại giao hay tiếp tục cách tiếp cận đối đầu, quả bóng đang ở trong phần sân của Mỹ" - ông nói, đồng thời nhấn mạnh Iran sẵn sàng chiến đấu nếu xung đột quân sự giữa hai nước tái diễn.
Theo báo New York Times, hai quan chức cấp cao Iran cho biết đề xuất mới của Tehran không còn yêu cầu ông Trump phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền Iran tại eo biển Hormuz trước khi các nhà đàm phán gặp mặt trực tiếp. Họ cũng cho biết Iran sẵn sàng mở lại eo biển này ngay cả trước khi ông Trump tuyên bố chấm dứt phong tỏa.
Dù Iran sẽ mở lại eo biển theo đề xuất này, khơi thông tuyến đường mà trước xung đột vận chuyển tới 1/5 lượng dầu mỏ của thế giới, các quan chức Iran khẳng định họ sẽ chưa bàn đến tương lai chương trình hạt nhân cho đến giai đoạn đàm phán sau, sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn lâu dài.
Tại một sự kiện tối 1-5 ở Florida, ông Trump nói: "Họ chưa đưa ra được kiểu thỏa thuận mà chúng ta cần, và chúng ta sẽ xử lý việc này một cách đúng đắn. Chúng ta sẽ không rút lui sớm rồi lại để vấn đề tái diễn sau ba năm nữa".
Ông Trump nhiều lần nhấn mạnh rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân và phải chấm dứt toàn bộ hoạt động làm giàu uranium - một điểm mấu chốt trong đàm phán, vốn rất khó, nếu không muốn nói là gần như không thể, dung hòa với lập trường của Iran. Tehran vẫn khẳng định họ có quyền làm giàu uranium.
Hiện nay nhà lãnh đạo Mỹ đang cân nhắc hướng đi tiếp theo cho cuộc đối đầu kéo dài nhiều tuần qua. Theo Đài NBC News, tuần này các quan chức quân sự đã báo cáo cho ông Trump về những phương án liên quan eo biển Hormuz cũng như tình hình thực địa tại Iran.
Hôm 1-5, Tổng thống Trump cho biết ông đang cân nhắc mọi phương án của mình, gồm cả việc phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn. "Chúng ta muốn lao vào và đánh họ tan tác để kết thúc vĩnh viễn, hay chúng ta muốn thử đạt được một thỏa thuận? Đó là hai lựa chọn" - ông Trump nói với các phóng viên.
Trong bối cảnh đó, Hải quân Mỹ đang sử dụng hơn 100 máy bay chiến đấu và trinh sát, hai nhóm tác chiến tàu sân bay cùng hơn một chục tàu chiến để thực thi lệnh phong tỏa đối với Iran.
Những bình luận của ông Trump cũng được đưa ra trong bối cảnh theo Đạo luật Quyền hạn chiến tranh năm 1973, Tổng thống Mỹ phải xin Quốc hội nước này phê chuẩn khi một chiến dịch quân sự kéo dài đến ngày thứ 60.
Các hoạt động quân sự của Mỹ tại Iran đã chạm mốc này. Trong thư gửi Quốc hội, ông Trump khẳng định rằng chiến sự Iran "đã chấm dứt" sau lệnh ngừng bắn tạm thời đã có hiệu lực từ ngày 8-4 và không có các hoạt động thù địch nào nữa, nhưng việc ông tuyên bố không loại trừ khả năng tấn công Iran lần nữa lại đặt tình hình vào thế tiếp tục bấp bênh.
Hai tháng trôi qua, giao tranh đã tạm ngừng, nhưng một cái kết rõ ràng cho cuộc xung đột này vẫn còn xa vời. Mỹ vẫn chưa đạt được những lợi ích chiến lược rõ ràng, trong khi một cuộc xung đột vốn được mô tả là hạn chế nay lại kéo cả thế giới vào một vòng xoáy bất ổn ngày càng lan rộng.
Trên Đài CNN, bà Melanie Sisson, nghiên cứu viên tại Viện Brookings, chỉ ra "hiện không có bất kỳ người chiến thắng thực sự nào trong cuộc chiến này".
