Cuối năm 2017, con trai chị Bảo Yến sốt cao. Lúc đó, người mẹ là nhân viên kế toán, đang bận quyết toán sổ sách, còn chồng đi công tác xa. Trong tình huống khẩn cấp, mẹ chồng chị cầm lái xe máy, mẹ đẻ bế cháu đưa thẳng vào bệnh viện. Trở về nhà, nhìn hai người mẹ phờ phạc, chị nhận ra mình đang để họ bước vào hành trình “nuôi con mọn” lần nữa. Ý định sinh thêm con khép lại.
Chị Yến kết hôn năm 2013 và sinh con đầu lòng một năm sau. Khi bé ba tháng tuổi, chị quay lại công việc. Dù hai bên nội ngoại sống cùng chung cư ở phường An Lạc, việc chăm con không dễ san sẻ. Bé ốm đau liên tục, bên nội phải lo cho hai cháu nhỏ khác, mẹ đẻ không thể gánh vác hết. Chị trở nên ít nói, dễ kích động, cảm giác tách khỏi mọi người. Ban ngày làm việc trong trạng thái kiệt sức, về nhà lại căng thẳng, nhiều lần không kiểm soát được cảm xúc với chồng con.
Khi con vào lớp 1, tình hình dần cải thiện, vợ chồng chị Yến tính chuyện sinh thêm nhưng nhận ra gánh nặng tài chính trở thành rào cản. Hiện tại, vợ chồng thu nhập khoảng 45 triệu mỗi tháng, nhưng chi phí nuôi một con chiếm khoảng 15 triệu đồng, tương đương 35% thu nhập gia đình.
Chị Yến cho biết mỗi tháng tiền học phí và bán trú của con là 5 triệu đồng, cùng 500.000 đồng các khoản trường lớp. Tiền ăn sáng tốn 30.000-40.000 đồng và bữa chiều tối khoảng 100.000 đồng mỗi ngày. Gia đình dành 2 triệu đồng cho việc đi chơi, ăn uống và 2 triệu đồng cho quần áo, tập vở, bảo hiểm (chia đều cho các tháng).
“Nếu sinh bé thứ hai, chi phí này tăng gần gấp đôi, quá khả năng của vợ chồng tôi”, chị nói. “Thà một con nhưng đảm bảo chất lượng sống, vì người lớn có thể nhịn chứ trẻ nhỏ không thể thiếu thốn”.
Tại TP HCM, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là 1,51, tăng nhẹ so với mức 1,43 của năm trước nhưng vẫn ở mức thấp kéo dài. Theo Chi cục Dân số TP HCM, mức sinh này dưới xa ngưỡng thay thế 2,1 con, gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh tương lai.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, nhận định xu hướng phụ nữ đô thị 25-40 tuổi chọn sinh một con đang gia tăng. Quyết định này là kết quả từ những thay đổi cấu trúc xã hội, trong đó áp lực kinh tế là rào cản lớn nhất, chi phí nuôi dạy trẻ ngày càng đắt đỏ.
Nghiên cứu công bố hồi giữa 2025 của Numbeo – nền tảng chuyên về giá cả và chi phí sinh hoạt toàn cầu, cho thấy một gia đình bốn người tại TP HCM cần khoảng 44 triệu đồng mỗi tháng.
Chi phí nuôi dạy trẻ đang tạo áp lực lớn trong bối cảnh mức sống tại TP HCM thuộc nhóm cao nhất cả nước. Các nghiên cứu của Đại học Kinh tế TP HCM (UEH) dựa trên Khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) của Tổng cục Thống kê cho thấy ở bậc tiểu học, dù học sinh trường công lập được miễn học phí theo chính sách phổ cập giáo dục, phụ huynh vẫn phải chi thêm nhiều khoản dịch vụ theo quy định như tiền bán trú, học phẩm và hoạt động ngoại khóa. Tổng chi phí học tập tại nhiều trường công lập vì vậy dao động khoảng 3 đến 7 triệu đồng mỗi tháng, tùy mô hình trường. Khi cộng thêm chi phí dinh dưỡng, y tế và học kỹ năng, tổng chi phí nuôi một đứa trẻ tại TP HCM thường ở mức 8 đến 15 triệu đồng mỗi tháng. Mức chi này tăng mạnh nếu gia đình chọn trường tư, trường quốc tế hoặc đầu tư thêm chương trình ngoài chính khóa.
Trên bình diện quốc tế, gánh nặng này cũng đang là “nút thắt” kéo giảm mức sinh của nhiều nền kinh tế. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa chỉ ra Hàn Quốc là quốc gia tốn kém nhất thế giới để nuôi một đứa trẻ, với chi phí cao gấp 7,79 lần GDP bình quân đầu người. Tại Mỹ, viện Brookings ước tính chi phí này đã vượt 300.000 USD cho một trẻ dưới 17 tuổi do lạm phát.
Theo bà Thúy, bên cạnh yếu tố chi phí nuôi con, nhiều phụ nữ không dám sinh thêm bởi thị trường lao động chưa tạo cơ hội cho phụ nữ vừa sinh con vừa phát triển sự nghiệp. Với nhóm người có học vấn cao, việc có thêm con thường đồng nghĩa với lộ trình thăng tiến bị bỏ dở. Nhiều bà mẹ hiện đại còn lo ngại về chất lượng dịch vụ xã hội. Các nhu cầu về trường lớp, an toàn thực phẩm và y tế hiện chưa đáp ứng được kỳ vọng.
Việc chuyển sang mô hình gia đình hạt nhân khiến các cặp vợ chồng mất đi mạng lưới hỗ trợ từ ông bà. Khi sự giúp đỡ từ người thân trở thành điều xa xỉ, mọi áp lực chăm sóc dồn hết lên vai người mẹ. “Lựa chọn sinh một con trở thành giải pháp an toàn để họ bảo toàn chất lượng sống”, bà Thúy nói.
Chị Bảo Yến kể từng chứng kiến những gia đình “rơi từ tầng lớp trung lưu xuống nhóm khó khăn” do sinh con thứ hai. Một người bạn của chị từng phải vay mượn để xoay xở khi sinh thêm con ngoài kế hoạch. Một người khác ở Phan Rí Cửa (Bình Thuận), từng là kỹ sư IT, nghỉ việc 10 năm chăm hai con và không thể quay lại thị trường lao động. “Tôi chọn không đi vào con đường đó”, Yến nói.
Đó cũng là lý do Minh Hạnh, 29 tuổi, quê Bình Dương, thường cười khi bạn bè khuyên sinh thêm để nhận hỗ trợ từ thành phố. “Không ai sinh con chỉ để nhận 5 triệu đồng”, chị nói.
Vợ chồng chị đón con đầu lòng năm 2022. Chồng làm thiết kế đồ họa, chị từng làm marketing nhưng chấp nhận ở nhà làm hậu phương. Nội ngoại ở cách 40 km nên vợ chồng tự xoay xở. Chị thường thức trắng đêm khi con ốm, đến việc mua cháo cũng phải nhờ người trông con giúp. Trở ngại lớn nhất của Hạnh là sự tự ti về công việc sau 5 năm nghỉ chăm con và dịch bệnh, kỹ năng dần tụt hậu giữa thị trường cạnh tranh khắc nghiệt.
Chuyên gia Phạm Thị Thúy cho rằng mức sinh dưới ngưỡng thay thế kéo dài đang để lại nhiều hệ quả. Đầu tiên là già hóa dân số, lực lượng lao động thu hẹp, tạo gánh nặng cho thế hệ trẻ. Những gia đình một con dễ khiến người cao tuổi sống một mình khi con cái đi làm xa, gia tăng nguy cơ cô đơn. Trẻ em thiếu tương tác với anh chị em dễ chịu kỳ vọng lớn, tạo thêm căng thẳng cho cả phụ huynh và trẻ.
Về chính sách, chuyên gia đánh giá các quy định hiện nay chưa đủ. Cần cải cách chế độ thai sản cho nam giới, tăng cường các lớp kỹ năng tiền hôn nhân và cải thiện chất lượng dịch vụ công thay vì chỉ dừng ở việc miễn phí y tế, giáo dục.
Cuối năm ngoái, chị Yến mở một sổ tiết kiệm cho tuổi già của mình. Là con một trong gia đình có cha mẹ ly hôn, chị hiểu cảm giác một mình gánh vác trách nhiệm. “Khoản tiết kiệm là cách tôi tự lo cho bản thân, không tạo gánh nặng cho con sau này”, chị nói.
Sau bữa sáng, anh Nguyễn Văn Thắng (trú tại xã Nhị Chiểu, TP Hải Phòng) chuẩn bị những ly sữa dừa phục vụ khách. Bên cạnh, chú dê tên là Bẹ quấn quýt theo từng bước chân.
Chú dê từng xuất hiện trong nhiều đoạn video do anh Thắng chia sẻ trên trang cá nhân, nhận về hàng triệu lượt xem và tương tác của cộng đồng mạng.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, anh Thắng cho biết, gia đình đã nuôi Bẹ được gần 1 năm.
Trước đó, tình cờ đi ngang qua đàn vật nuôi của hàng xóm, anh nhìn thấy chú dê khoảng 3 tháng tuổi, nặng 10kg, sở hữu bộ lông màu vàng nên quyết định mua với giá 2,8 triệu đồng.
"Nhìn thấy chú dê dễ thương, tôi muốn chăm sóc, xem nó như con vật cưng của gia đình", anh kể.
Những ngày đầu đón Bẹ về nhà, chàng trai khá vất vả vì chưa có kinh nghiệm chăm sóc vật nuôi. Nhờ bàn tay chăm sóc của anh Thắng, đến nay, chú dê đã được gần 1 năm tuổi, nặng 25kg, có sức đề kháng tốt.
Hàng ngày, anh cắt rau muống, tìm lá sung, lá mít hoặc các loại hoa quả cho chú dê thưởng thức. Khu vườn của gia đình rộng 500m2, đủ không gian để Bẹ được chạy nhảy, vận động.
Khoảng 2 ngày một lần, anh tắm, sấy khô và chải chuốt lớp lông màu vàng cho Bẹ. Chi phí chăm sóc chú dê không tốn kém, vì nguồn thức ăn có sẵn quanh nhà.
Ban đầu, hàng xóm ngạc nhiên khi thấy anh Thắng thường xuyên chơi đùa với chú dê. Sau một thời gian, Bẹ được mọi người trong thôn quý mến vì đáng yêu.
Buổi tối, Bẹ ngủ trong chuồng riêng. Ban ngày, con vật cưng được anh Thắng cho vào nhà, tự do chạy nhảy khắp các phòng.
Sau một ngày làm việc, chàng trai thích cảm giác được vuốt ve bộ lông mượt mà của chú dê, lên sóng trực tiếp chia sẻ câu chuyện cuộc sống với khán giả.
"Những lúc tôi đi vắng, Bẹ thường chạy lên tầng tìm kiếm hoặc nằm chờ đợi ở cửa. Tôi chăm sóc kỹ lưỡng khiến con vật quấn quýt không rời", anh cho hay.
Chủ đề trẻ em nghiện game đã được cảnh báo từ rất lâu, được báo chí phản ánh rất nhiều về thực trạng cùng hậu quả đã nóng trở lại khi vấn đề có nên cấm trẻ dùng mạng xã hội được đặt ra hiện nay.
Sau các bài viết nói về thực trạng nhiều trẻ lên mạng "cày" game bất chấp, có bạn đọc gửi bình luận đến diễn đàn: "Các nhà phát hành game hiện nay dùng đủ mọi thủ thuật để giữ chân người chơi, ra mắt chương trình, trang phục mới... Trẻ nghiện game sẽ mất dần kỹ năng giao tiếp xã hội".
Nhưng có một ý kiến của bạn đọc Nguyễn Văn Cao Nguyên tự nhận là "hơi trái chiều nhưng mong được mọi người cùng bàn luận". Bạn đọc này nói lâu nay chúng ta bài xích game online nhưng cũng có những game online bổ ích lại là cứu cánh.
Theo Cao Nguyên, có những người trẻ không nhiều cơ hội chứng tỏ bản thân nên đến với thế giới ảo rồi tìm được bạn bè cùng chơi game và mang lại cảm giác ảo của thành công, chơi hay lại là cơ hội chứng minh bản thân.
"Xã hội bây giờ 16 năm, liên tục mỗi ngày 12 tiếng chỉ tập trung điểm số. Những em học lực kém hầu như ít có môi trường phát triển bản thân. Thử tưởng tượng thay vì những tiệm net hoạt động chui sao chúng ta không có những trung tâm giải trí với nhiều game lành mạnh và cộng đồng hỗ trợ các em", bạn này viết.
Ý kiến trên được bạn đọc Toàn Nguyễn chia sẻ và bổ sung rằng không thể xem game là thứ phá hủy tiền đồ của một người. Lý giải, bạn đọc này nói những người đang chơi game cùng mình trong bang hội đều là những người thành đạt trong xã hội, thường xuyên sinh hoạt trên Discord và có những trao đổi thẳng thắn về vấn đề nhức nhối này của xã hội.
Anh nói tất cả đều là trụ cột gia đình, có công ăn việc làm ổn định, chỉ chơi vào thời gian rảnh và lập luận "chơi game không hề xấu đến nỗi phải bị bài xích, cái xấu chính là nghiện game". "Cái họ nghiện chính là cái cảm giác được thừa nhận trong thế giới ảo, được là con người thật của chính mình, không bị ai ép buộc phải trở thành một "mơ ước" cho người khác", Toàn Nguyễn viết.
Bạn đọc khác chỉ đồng thuận với Toàn Nguyễn ở khía cạnh người lớn chơi và làm chủ việc chơi game của mình, song khẳng định rằng điều này không có nghĩa với việc tùy ý để cho con trẻ tiếp xúc với game, đặc biệt là game online. Bạn đọc nói môi trường game online không khác gì mạng xã hội, luôn có đủ mọi thể loại mà trẻ em chưa đủ chín chắn để phân biệt đâu là người tốt, đâu là người xấu.
Một bạn đọc khác đề xuất thay vì cấm đoán và không cho tiếp xúc game, có thể để game như một "phần thưởng" giúp tụi nhỏ giải trí sau giờ học căng thẳng. Đồng thời cha mẹ cũng nên tìm hiểu về game để có cái nhìn bao quát hơn mà biết cách giới hạn những game nào vô danh sách "phần thưởng" cho con.
Bạn đọc này ủng hộ tuyệt đối không cho trẻ mẫu giáo và tiểu học tiếp xúc với game online. Nếu có chỉ là chơi vài game offline kích thích tư duy, trí tưởng tượng như Minecraft, xây dựng TP, nông trại...
Theo bạn đọc, việc đó phần nào có lợi cho sự phát triển trí não của trẻ bởi khi chơi tụi nhỏ phải dùng nhiều kỹ năng về tư duy, logic, toán học... song quan trọng vẫn là phụ huynh phải đồng hành cùng con nhiều hơn.
Bạn đọc ký tên Lien chia sẻ: "Hè tôi cho con về quê sống cùng bà ngoại, con được chạy xe đạp, chơi đánh cầu, chơi năm mười, tối thì 21h ngủ hết vì bà ngoại ngủ sớm nên không ai được thức. Ở quê còn được đi chợ quê, ăn cá sông, tép sông, rau thì đủ loại, ăn các món quê mà bà ngoại lại nấu ăn rất ngon".
Dự án "Dệt ước mơ xanh" do Báo Tiền Phong phối hợp cùng các đơn vị tổ chức. Toàn bộ nguồn quỹ thu được sẽ được chuyển đến Quỹ Hội Chữ thập đỏ TP Hà Nội để thực hiện các hoạt động an sinh xã hội.
Dự án dành cho trẻ từ 5 đến 18 tuổi, sinh sống tại Hà Nội và các khu vực lân cận. Các em sẽ được làm tranh vải, bán hàng hoặc làm tình nguyện viên hướng dẫn các bạn nhỏ khác.
Chia sẻ tại chương trình, nghệ sĩ nhân dân Lan Hương chia sẻ hoạt động là sân chơi bổ ích cho trẻ em. Bà nói hiện nay rất nhiều trẻ em thường xuyên sử dụng điện thoại, thiết bị điện tử trong suốt mùa hè mà không có những hoạt động cộng đồng.
"Tại chương trình, các bé có thể làm những bức tranh bằng vải vụn giống như chơi đồ hàng, giúp trẻ rời xa thiết bị điện tử, vừa thỏa sức sáng tạo. Và hơn hết được tham gia hoạt động thiện nghiện, hiểu hơn về tinh thần "lá lành đùm lá rách" của dân tộc Việt Nam", nghệ sĩ nhân dân Lan Hương nói.
Ông Trịnh Xuân Quang, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Truyền thông, Công ty Cổ phần Tiền Phong - Báo Tiền Phong chia sẻ, dự án "Dệt ước mơ xanh" không chỉ là một hoạt động trải nghiệm mùa hè dành cho trẻ em mà còn là chương trình mang ý nghĩa kết nối sâu sắc giữa các em nhỏ, gia đình, cộng đồng và các doanh nghiệp để cùng chung tay lan tỏa những giá trị nhân văn.
"Điều khiến tôi thực sự bất ngờ là sự sáng tạo, khéo léo và chất lượng trong từng sản phẩm mà các em thực hiện.
Chương trình được kỳ vọng sẽ tạo ra một sân chơi giúp các em được trải nghiệm, phát huy khả năng sáng tạo và học cách lan tỏa yêu thương bằng chính đôi tay của mình", ông Quang nói.
Tham gia với tư cách là tình nguyện viên, bé Thảo Nguyên (Hà Nội) chia sẻ rất vui khi được tham gia chương trình.
"Mùa hè thông thường con sẽ dành rất nhiều thời gian để giải trí bằng điện thoại, xem các chương trình, video,….
Nhưng khi biết đến chương trình, con đã đến tham gia. Ở đây con có thể làm tranh bằng vải, hướng dẫn các em nhỏ hay bán hàng. Đây cũng là lần đầu tiên con được tham gia một chương trình như vậy nên con rất vui.
Đặc biệt là chương trình sẽ góp phần mang đến thêm phần quà cho các em nhỏ nữa", Thảo Nguyên chia sẻ.
