Cuối tuần trước, lối thoát ngoại giao cho xung đột giữa Mỹ và Iran trở nên bế tắc, khi các đề xuất ngừng bắn liên tiếp bị hai bên bác bỏ với những ngôn từ ngày càng leo thang. Căng thẳng lên đỉnh điểm khi Tổng thống Donald Trump ấn định hạn chót 20h ngày 7/4 để Iran chấp nhận thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz, nếu không Mỹ sẽ giáng đòn mạnh mẽ, “xóa sổ một nền văn minh”.
Vài giờ trước khi tối hậu thư này hết hạn, một đề xuất được Pakistan, bên trung gian đàm phán tích cực trong những ngày qua, đưa ra. Đây là thành quả của nỗ lực mà Pakistan triển khai suốt nhiều tuần sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran bùng phát ngày 28/2.
Quốc gia Tây Á này sở hữu lợi thế để trở thành cầu nối hóa giải xung đột, bởi Pakistan là một trong những bên hiếm hoi còn duy trì được quan hệ với cả Mỹ và Iran.
Từ cuối tháng 3, Pakistan đã họp với Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi và Ai Cập, nhằm thiết lập một mặt trận ngoại giao thống nhất tìm giải pháp cho chiến sự Iran. Các cuộc tham vấn trước đó tại Riyadh cũng giúp các nước điều chỉnh lập trường và ủng hộ nỗ lực hòa giải.
Pakistan cũng duy trì liên lạc với Mỹ và Iran, đóng vai trò là bên chuyển thông điệp qua lại giữa hai nước. Islamabad còn sẵn sàng tổ chức một cuộc gặp trực tiếp giữa phái đoàn Washington và Tehran nếu điều kiện cho phép.
4 nguồn thạo tin nói với trang Axios rằng cuộc đàm phán diễn ra giữa các nhà trung gian hòa giải Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như qua tin nhắn được gửi qua lại giữa đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Ngoại trưởng Araghchi hôm 31/3 cũng xác nhận đã nhận trực tiếp một số thông điệp từ đặc phái viên Witkoff. Một quan chức Mỹ giấu tên cho hay trong quá trình này, chính quyền Trump đã chuyển cho Iran một số đề xuất, nhưng giới chức Iran đều không chấp thuận.
“Chúng tôi đã liên hệ với phía Iran. Họ gần đây tỏ ra linh động khi sẵn sàng tham gia đàm phán, nhưng cũng đưa ra những lập trường cứng rắn làm điều kiện tiên quyết cho bất kỳ cuộc thương lượng nào”, một nguồn tin an ninh Pakistan nói với TRT World.
Pakistan sau đó chủ động xây dựng một khuôn khổ hòa giải, được truyền thông gọi là “Thỏa thuận Islamabad” nhằm chấm dứt chiến sự theo lộ trình hai giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất là lệnh ngừng bắn 45 ngày để các bên thảo luận về việc chấm dứt hoàn toàn cuộc xung đột. Lệnh ngừng bắn này có thể được gia hạn nếu cần thiết. Giai đoạn hai là một thỏa thuận kết thúc chiến tranh.
Reuters dẫn nguồn thạo tin ngày 6/4 nói sau các cuộc tiếp xúc xuyên đêm giữa Tư lệnh Lục quân Pakistan Asim Munir với Phó tổng thống Mỹ JD Vance, đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, các bên đã hình thành được một khuôn khổ kế hoạch hành động mới.
Thỏa thuận bao gồm ngừng bắn có hiệu lực ngay lập tức và mở lại eo biển Hormuz, đồng thời dành ra 15-20 ngày để hoàn tất một giải pháp toàn diện hơn. Một khuôn khổ mang tính khu vực cho eo biển này cũng là một phần của kế hoạch, với các cuộc đàm phán trực tiếp cuối cùng dự kiến diễn ra tại Islamabad.
Sự xuất hiện của ông Vance trong các kênh đàm phán hậu trường là điểm đáng chú ý. Ông Vance được cho là từng hai lần chuẩn bị dẫn đầu phái đoàn Mỹ đến Islamabad để đàm phán trực tiếp với phía Iran, nhưng đều bị hoãn vào phút chót, khi Tehran cần thêm thời gian cân nhắc.
Đại sứ Iran tại Pakistan Reza Amiri Moghadam ngày 7/4 phát đi tín hiệu lạc quan. Trong một bài đăng trên X, ông cho biết những “nỗ lực tích cực và mang tính xây dựng, dựa trên thiện chí và vai trò trung gian” của Islamabad nhằm chấm dứt chiến tranh đang tiến tới một “giai đoạn then chốt, nhạy cảm”.
Tuy nhiên, ngay cả khi động lực ngoại giao gia tăng, cả Mỹ và Iran đều quyết không nhượng bộ trên thực địa. Hai bên đều đưa ra những tuyên bố cứng rắn, sẵn sàng khiến đối phương trả giá đắt, với những hệ lụy tiềm ẩn cho khu vực cũng như thế giới.
“Cả một nền văn minh sẽ diệt vong tối nay, không bao giờ phục hồi được nữa. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng có lẽ nó sẽ xảy ra”, ông Trump viết trên Truth Social cùng ngày.
Đến tối 7/4 tại Islamabad, các quan chức chính phủ Pakistan cho biết nỗ lực đàm phán đã đến giai đoạn then chốt. Một khuôn khổ đang hình thành, dự kiến theo lộ trình nhiều bước. Trước hết là thỏa thuận ban đầu nhằm thiết lập các biện pháp xây dựng lòng tin, sau đó tiến tới lệnh ngừng bắn chính thức.
Chi tiết của các biện pháp này chưa được công bố. Pakistan cũng tránh đưa ra nhận định về các quyết định thuộc về Mỹ và Iran. Khi hạn chót cận kề, Thủ tướng Pakistan đã lên tiếng kêu gọi hai bên cho ngoại giao thêm một cơ hội.
“Nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình cho cuộc chiến ở Trung Đông đang tiến triển, tiềm năng đạt kết quả thực chất trong tương lai gần. Để tạo điều kiện cho quá trình này, tôi tha thiết đề nghị Tổng thống Trump hoãn không kích hai tuần”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif viết trên X, đồng thời kêu gọi Iran mở cửa eo biển Hormuz trong cùng thời gian nhằm thể hiện thiện chí.
Ông Sharif nhắc đến 7 người, gồm Tổng thống Trump, Phó tổng thống Vance, Ngoại trưởng Rubio, ông Witkoff ở phía Mỹ, Tổng thống Masoud Pezeshkian, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Araghchi ở phía Iran.
Nỗ lực phút chót của Pakistan đạt kết quả khi chỉ khoảng 90 phút trước hạn chót, Tổng thống Trump đồng ý tạm dừng kế hoạch tấn công các cây cầu và nhà máy điện của Iran để tạo cơ hội cho ngoại giao.
Sau đó, một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời trong hai tuần được công bố, đánh dấu bước lùi đầu tiên khỏi bờ vực xung đột. Về phía Iran, các tín hiệu ban đầu cho thấy Tehran sẵn sàng tạo điều kiện cho hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn.
Osama Bin Javaid, cây viết chuyên về Pakistan và Afghanistan tại Al Jazeera, cho biết đề xuất của ông Sharif đã mang đến cơ hội để hạ nhiệt căng thẳng.
“Ông Sharif nêu tất cả những người quan trọng để thông báo rằng nỗ lực ngoại giao hoàn toàn khả thi”, Javaid nói. “Các bên cần cho đi gì đó để thể hiện thiện chí, và không có nhiều thứ để đòi hỏi”.
Theo Hãng tin AP, bài phát biểu lúc 21h tối 1-4 theo giờ Mỹ (tức 8h sáng nay 2-4, theo giờ Việt Nam) là bài phát biểu giờ vàng đầu tiên của Tổng thống Donald Trump, kể từ khi ông phát động chiến dịch quân sự chung với Israel nhằm vào Iran hơn 1 tháng trước.
Bài phát biểu này sẽ giúp ông Trump tiếp cận lượng lớn khán giả để trình bày rõ ràng các mục tiêu của mình trong cuộc xung đột, sau nhiều tuần thay đổi mục tiêu và đưa ra những thông điệp đôi khi mâu thuẫn về việc liệu ông đang xuống thang hay sẵn sàng leo thang các hoạt động quân sự.
"Chúng tôi sẽ tiếp tục cho đến khi đạt được đầy đủ các mục tiêu. Nhờ những tiến bộ đã đạt được, tôi có thể nói rằng chúng ta đang đi đúng hướng để hoàn thành tất cả các mục tiêu của Mỹ trong thời gian rất ngắn, rất ngắn thôi" - Tổng thống Mỹ nói.
Ông tuyên bố: "Chúng ta sẽ giáng cho họ (Iran) đòn cực mạnh trong 2-3 tuần tới. Chúng ta sẽ đưa họ trở lại thời kỳ đồ đá, nơi họ thuộc về".
Ông cũng nói thêm rằng "thay đổi chế độ chưa bao giờ là mục tiêu của chúng tôi", nhưng "việc thay đổi chế độ đã xảy ra do nhà lãnh đạo ban đầu của họ đã chết".
Ông cũng cảnh báo Iran về việc sẽ tấn công các nhà máy điện nếu không đạt được thỏa thuận.
"Nếu trong thời gian này không đạt được thỏa thuận nào, chúng tôi sẽ nhắm đến các mục tiêu trọng điểm. Nếu không đạt được thỏa thuận, chúng tôi sẽ tấn công mạnh vào từng nhà máy điện của họ, và có thể là cùng lúc" - ông nói.
Tổng thống Mỹ đã kết thúc bài phát biểu của mình bằng việc khẳng định lại rằng Mỹ đã giành thắng lợi và cuộc chiến gần như đã kết thúc.
"Chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa chấm dứt mối đe dọa nguy hiểm từ Iran đối với nước Mỹ và thế giới" - ông Trump nói.
Theo Đài Al Jazeera, ngay sau khi ông Trump kết thúc bài phát biểu, quân đội Israel cho biết họ đã phát hiện các tên lửa phóng từ Iran. "Các hệ thống phòng thủ đang hoạt động để đánh chặn mối đe dọa" - quân đội Israel cho biết.
Tổng thống Mỹ đã thừa nhận những khó khăn kinh tế mà nhiều người Mỹ đang phải gánh chịu khi giá xăng tăng hơn 25% so với thời điểm trước khi xung đột bắt đầu.
Ông Trump cho rằng việc tăng giá chỉ là tạm thời. "Nhiều người Mỹ đã lo ngại trước việc giá xăng tăng gần đây trong nước" - ông nói.
"Sự gia tăng ngắn hạn này hoàn toàn là kết quả của việc chính quyền Iran tiến hành các cuộc tấn công khủng bố điên cuồng nhằm vào các tàu chở dầu thương mại ở các nước láng giềng vốn không liên quan gì đến cuộc xung đột. Điều này càng chứng minh rằng không bao giờ có thể tin tưởng để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân" - nhà lãnh đạo Mỹ lập luận.
"Chúng ta sẽ hoàn thành công việc. Chúng ta đang tiến rất gần đến mục tiêu" -Tổng thống Mỹ nói.
Ông Trump tuyên bố "các mục tiêu chiến lược của Mỹ sắp hoàn tất". Ông nói: "Những hành động này, khi kết hợp lại, sẽ làm tê liệt Iran về mặt quân sự, làm suy yếu khả năng hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm khủng bố và không cho họ còn khả năng chế tạo bom hạt nhân. Các lực lượng vũ trang của chúng ta đã thể hiện xuất sắc. Đêm nay, tôi vui mừng thông báo rằng những mục tiêu chiến lược cốt lõi này đang gần hoàn tất".
Ông chia sẻ: "Tôi muốn cảm ơn các đồng minh của chúng ta ở Trung Đông là Israel, Saudi Arabia, Qatar, UAE và Bahrain. Họ tuyệt vời và chúng ta sẽ không để họ thất bại dưới bất cứ hình thức nào".
Mặc dù Mỹ và Israel là bên phát động cuộc chiến, song ông Trump lại kêu gọi các quốc gia khác cùng tham gia nỗ lực để mở lại eo biển Hormuz, vốn đang bị Iran phong tỏa.
Ông gửi thông điệp tới các quốc gia nhập khẩu dầu mỏ từ vùng Vịnh: "Hãy tích lũy thêm chút dũng khí".
"Họ đáng lẽ phải làm điều đó từ trước, đáng lẽ phải làm cùng với chúng tôi, như chúng tôi đã yêu cầu. Hãy đi tới eo biển này và cứ việc chiếm lấy nó, bảo vệ nó" - ông kêu gọi.
Tổng thống Mỹ cho biết trong bốn tuần qua, quân đội nước này đã giành được "những chiến thắng nhanh chóng, quyết định và áp đảo trên chiến trường".
Ông nói rằng Hải quân Iran đã biến mất, không quân tan nát, hầu hết các nhà lãnh đạo Iran đều đã thiệt mạng và khả năng phóng tên lửa bị hạn chế. Ông cho rằng Mỹ đang "thắng lớn hơn bao giờ hết".
Nhà lãnh đạo Mỹ đánh giá Iran còn "rất ít" bệ phóng tên lửa. "Khả năng phóng tên lửa và máy bay không người lái (drone) của họ đã bị hạn chế đáng kể, và các nhà máy sản xuất vũ khí cũng như bệ phóng tên lửa của họ đang bị phá hủy thành từng mảnh, chỉ còn lại rất ít" - ông Trump nói.
Tổng thống Mỹ đã mô tả cuộc xung đột này như một nỗ lực nhằm bảo đảm một tương lai tốt đẹp hơn và an toàn hơn cho nước Mỹ.
"Đây thực sự là một khoản đầu tư vào tương lai của con cái và cháu chắt của các vị. Cả thế giới đang dõi theo, và họ không thể bỏ qua sức mạnh, tầm ảnh hưởng và sự xuất sắc này. Họ không thể tin vào những gì mình đang thấy" - ông Trump nói.
Ông nhắc lại rằng cuộc chiến này là cần thiết để ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, mặc dù chính người đứng đầu cơ quan tình báo của ông đã thừa nhận hồi năm ngoái rằng Tehran không tìm kiếm loại vũ khí này.
Tổng thống Trump lập luận rằng cách tiếp cận đối đầu của ông với Iran, bao gồm việc rút Mỹ thỏa thuận hạt nhân Iran trong nhiệm kỳ đầu tiên, đã cứu khu vực và Israel khỏi sự hủy diệt.
Ông cho rằng thỏa thuận hạt nhân được ký kết dưới thời Tổng thống Mỹ Barack Obama "sẽ dẫn đến việc Iran sở hữu một kho vũ khí hạt nhân khổng lồ".
Theo thỏa thuận này, Iran vốn phải thu hẹp đáng kể chương trình hạt nhân của mình dưới sự giám sát chặt chẽ của quốc tế.
"(Có thể) họ sẽ có vũ khí hạt nhân từ nhiều năm trước và đã sử dụng chúng rồi. Thế giới có thể đã khác đi. Sẽ không có Trung Đông và không có Israel ngày nay" - ông bình luận.
Tổng thống Donald Trump bắt đầu có "bài phát biểu giờ vàng" vào tối 1-4 theo giờ địa phương trước người dân Mỹ về cuộc chiến với Iran, trong bối cảnh tỉ lệ ủng hộ giảm và tình hình kinh tế khó khăn.
Ông Trump trước đó đã không lựa chọn "phát biểu trong giờ vàng" sớm hơn, vào thời điểm Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc tấn công Iran vào ngày 28-2. Hiện giới quan sát đặt ra nghi vấn liệu bài phát biểu lúc này còn đủ sức tạo ảnh hưởng hay đã quá muộn.
Bài phát biểu của ông được đưa ra trong bối cảnh giá dầu tăng, thị trường tài chính biến động và các cuộc thăm dò cho thấy, nhiều người Mỹ cho rằng quân đội nước này đã đi quá xa tại Iran.
Nhà Trắng không cung cấp trước nhiều chi tiết về bài phát biểu này. Tuy nhiên, ông Trump được cho là sẽ tìm cách trấn an người dân rằng các mục tiêu của Mỹ đang được thực hiện và ông có kế hoạch kết thúc cuộc chiến, theo Hãng tin AFP.
Trước đó, trong ngày 1-4, ông Trump tuyên bố đạt được một bước đột phá lớn, cho rằng tổng thống Iran đang tìm kiếm lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, tuyên bố này nhanh chóng bị Bộ Ngoại giao Iran bác bỏ, đồng thời Tehran cáo buộc Washington đang đưa ra những yêu cầu "quá đáng và phi lý".
Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) hôm 20/4 giờ địa phương cho biết, chỉ sau một tuần áp đặt phong tỏa quanh eo biển Hormuz, Hải quân Mỹ đã buộc 27 tàu phải quay đầu và lần đầu nổ súng vô hiệu hóa một tàu hàng Iran, làm gia tăng căng thẳng tại tuyến hàng hải chiến lược này.
Một quan chức quân đội Mỹ cũng cho biết, nhóm lính thủy đánh bộ đã lục soát và kiểm tra một số lượng lớn container trên tàu Touska - tàu chở hàng của Iran mà Hải quân Mỹ đã vô hiệu hóa và bắt giữ ở Vịnh Oman hôm 19/4 sau khi nó tìm cách tránh lệnh phong tỏa.
Đây là lần đầu tiên có thông tin về một con tàu tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt đối với các tàu ra vào cảng Iran kể từ khi biện pháp này có hiệu lực vào tuần trước.
Các quan chức Mỹ sẽ quyết định xử lý con tàu bị vô hiệu hóa như thế nào sau khi việc kiểm tra hoàn tất, một quan chức quân đội Mỹ cho biết.
Một phương án là kéo con tàu bị hư hại về Oman, theo các chuyên gia độc lập. Phương án khác là để tàu Touska tự di chuyển về một cảng của Iran, nếu con tàu còn khả năng hoạt động.
Trong khi đó, thủy thủ đoàn của tàu sẽ sớm trở về Iran, một quan chức quân sự Mỹ cho biết.
“Thông điệp đã được phát đi rằng phần lớn các tàu không muốn đi vào khu vực đó”, Kevin Donegan, Phó đô đốc đã nghỉ hưu và từng là chỉ huy cấp cao của Hải quân Mỹ tại Trung Đông, cho hay.
Theo các nguồn tin, thuyền trưởng của tàu Touska đã phớt lờ nhiều cảnh báo qua radio từ phía Mỹ yêu cầu dừng lại.
Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường Spruance, một trong hơn một chục chiến hạm đang thực thi phong tỏa của Mỹ, đã yêu cầu thủy thủ đoàn sơ tán khỏi phòng máy. Sau đó, tàu Spruance đã bắn nhiều loạt đạn từ pháo Mk-45 vào hệ thống động cơ của con tàu khi nó đang di chuyển về phía cảng Bandar Abbas của Iran, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thông tin trong một tuyên bố kèm video về vụ nổ súng.
Một phát ngôn viên quân đội Iran hôm 20/4 nhắc lại đe dọa sẽ “thực hiện các hành động cần thiết chống lại quân đội Mỹ” nhằm đáp trả việc bắt giữ con tàu, theo truyền thông nhà nước Iran. Ông cho biết Tehran cho đến nay vẫn kiềm chế hành động nhằm bảo vệ thủy thủ đoàn và một số thành viên gia đình của họ.
Các tài khoản mạng xã hội tại Iran cho hay Tehran đã tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào tàu Hải quân Mỹ trong khu vực, nhưng Lầu Năm Góc khẳng định vụ tấn công này chưa từng xảy ra.
Tàu Touska là một trong một số tàu đáng chú ý mà các nhà phân tích tình báo Mỹ đã theo dõi trong những ngày gần đây, cả bên trong và bên ngoài ranh giới phong tỏa, một quan chức quân đội Mỹ tiết lộ
“Chúng tôi theo dõi từng con tàu trong số đó”, Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm, nói với các phóng viên hôm 17/4.
Hôm 16/4, tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cũng tuyên bố các chỉ huy quân sự Mỹ ở các khu vực khác trên thế giới, đặc biệt là khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, sẽ “tích cực truy đuổi bất kỳ tàu treo cờ Iran nào hoặc bất kỳ tàu nào tìm cách hỗ trợ vật chất cho Iran".
"Tính đến thời điểm hiện tại, chúng tôi báo cáo 14 người chết và ít nhất 38 người bị thương, trong đó có 5 trẻ vị thành niên", Tỉnh trưởng Cauca Octavio Guzman thông báo trên mạng xã hội X vào tối 25.4 (giờ địa phương). Một nguồn tin cảnh sát cho hay lực lượng cứu hộ đang tìm kiếm một số người mất tích.
Vụ nổ trên đường cao tốc Popayan-Cali đã làm biến dạng các xe buýt và xe tải nhỏ, và một số ô tô đã bị lật úp do sức mạnh của vụ nổ. Vụ đánh bom đã tạo ra một hố lớn trên mặt đường.
"Đây là một vụ tấn công khủng bố nhắm vào dân thường", Tổng tư lệnh quân đội Colombia Hugo Lopez phát biểu trong một cuộc họp báo. Ông nói rằng quả bom phát nổ sau khi những kẻ tấn công chặn đường bằng cách chặn lối đi bằng một chiếc xe buýt và một phương tiện khác.
Chính quyền đổ lỗi cho vụ tấn công ở tỉnh Cauca là do những thành viên bất mãn của lực lượng du kích FARC đã bị giải tán gây ra. "Những kẻ thực hiện vụ tấn công này... là những kẻ khủng bố, phát xít và buôn bán ma túy", Tổng thống Colombia Gustavo Petro viết trên X.
Đây là vụ bạo lực mới nhất trước thềm cuộc bầu cử tổng thống vào tháng tới. Hôm 24.4 đã xảy ra vụ đánh bom nhắm vào một căn cứ quân sự ở Cali, thủ phủ của tỉnh Valle del Cauca, khiến 2 người bị thương.
Đã có 26 vụ tấn công được ghi nhận ở hai tỉnh Cauca và Valle del Cauca trong hai ngày qua, theo tướng Lopez. Bộ trưởng Quốc phòng Colombia Pedro Sanchez ngày 25.4 cho hay chính quyền đã tăng cường sự hiện diện của quân đội và cảnh sát trong những khu vực này.
