Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan bất ngờ bị sa thải ngày 22/4 sau nhiều tháng căng thẳng với Bộ trưởng Quốc phòng (Bộ trưởng Chiến tranh) Pete Hegseth liên quan đến dự án đóng tàu “Hạm đội Vàng” (Golden Fleet). Đây là diễn biến bất ngờ vì Hải quân Mỹ đang đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran giữa lúc tình hình này ngày càng nóng lên từng ngày.
Theo các nguồn tin, Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan đã không chấp nhận việc bị sa thải cho đến khi nhận được thông báo từ Tổng thống Donald Trump.
Báo Wall Street cho biết, vào tối 24/4, ông Phelan ngồi trong sảnh ở Cánh Tây của Nhà Trắng hơn một giờ đồng hồ, chờ xem liệu người bạn lâu năm và hàng xóm của ông, Tổng thống Trump, có cứu vãn được tình thế này hay không. Nhưng rồi, ông ra về trong thất vọng.
Chiều hôm đó, vị Bộ trưởng Hải quân này nhận được một cuộc điện thoại từ cấp trên, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, yêu cầu ông từ chức.
Ông Phelan sau đó chỉ ở trong khu vực tòa nhà Quốc hội trên Đồi Capitol, gặp gỡ các nghị sĩ bàn việc đóng tàu của Hải quân và yêu cầu Lầu Năm Góc chi ngân sách cho việc này.
Cách đó không xa tại Nhà Trắng, một cuộc họp khác đang diễn ra, sẽ quyết định số phận của ông, theo các quan chức Mỹ.
Ông chủ Lầu Năm Góc Hegseth và cấp phó của ông, Stephen Feinberg, đã nhấn mạnh với Tổng thống Trump rằng: ông Phelan không hành động nhanh chóng và quyết liệt đối với các dự án đóng tàu ưu tiên của ông Trump, đặc biệt là về “Hạm đội Vàng” và việc ngày càng phụ thuộc vào việc sử dụng động cơ hơi nước. Họ kết luận rằng Hải quân cần một ban lãnh đạo mới.
Ông Phelan đã thực hiện hàng loạt cuộc gọi, bao gồm cả cuộc gọi cho trợ lý điều hành của Tổng thống Trump, nói rằng ông cần nói chuyện với nhà lãnh đạo Mỹ. Sau đó, ông Phelan tiến về phía Nhà Trắng.
Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền, ngay khi Tổng thống Trump có thời gian rảnh rỗi vào tối 22/4, vị Bộ trưởng này lúc đó đã xin được giữ lại chức vụ, nhưng Tổng tư lệnh quân đội đã ủng hộ quyết định của lãnh đạo Lầu Năm Góc Hegseth.
Sự việc này là dấu hiệu cho thấy ông Hegseth vẫn duy trì sự ủng hộ của Tổng thống Trump bất chấp những biến động nhân sự cấp cao gần đây tại Lầu Năm Góc.
Khi ký quyết định sa thải ông Phelan, Tổng thống Trump đã đứng về phía ông Hegseth thay vì một người bạn và hàng xóm thân thiết, người đã gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của chính ông. Các quan chức chính quyền cho hay ông Trump đã chỉ thị cho người đứng đầu Lầu Năm Góc xử lý việc sa thải Bộ trưởng Hải quân.
Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 23/4, Tổng thống Trump ca ngợi người bạn của mình, nhưng nói rằng, “Ông ấy là người rất quyết đoán và đã có một số mâu thuẫn với một số người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu. Tôi rất quyết liệt trong việc đóng tàu mới, và bằng cách nào đó ông ấy lại không hòa thuận với họ”.
Ông Trump đồng thời nhấn mạnh rằng trong môi trường quân sự, khả năng phối hợp và “hòa hợp” là yếu tố bắt buộc.
Động thái này là một cú sốc đối với ông Phelan và các trợ lý cấp cao nhất của ông, những người chỉ biết về việc sa thải thông qua một bài đăng trên mạng xã hội của người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell vào hôm 22/4.
Việc Bộ trưởng Hegseth liên tục cải tổ nhân sự ở một số vị trí lãnh đạo hàng đầu của Lầu Năm Góc trong những tuần gần đây đã gây ra lo ngại vào một thời điểm bấp bênh, khi Mỹ đang thực thi lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
Mặc dù Bộ trưởng Hải quân không nằm trong chuỗi chỉ huy tác chiến, ông Phelan đóng một vai trò quan trọng khi Bộ Quốc phòng đang đưa ra yêu cầu ngân sách lớn nhất trong lịch sử.
Đáng chú ý, dù quyết định thay thế, vị Tổng thống Mỹ vẫn dành lời khen cho ông Phelan trên nền tảng Truth Social và để ngỏ khả năng đưa ông trở lại chính quyền trong tương lai, cho thấy đây nhiều khả năng là sự điều chỉnh nhân sự mang tính chiến thuật hơn là rạn nứt hoàn toàn.
Năm ngoái, ông Feinberg đã tạo ra chức vụ “đặc phái viên” phụ trách mua sắm tàu ngầm, báo cáo trực tiếp cho ông dù danh mục công việc đó thường thuộc về Hải quân. Ngoài ra, theo một nguồn tin thân cận với các cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Feinberg thường không mời ông Phelan tham gia các cuộc họp thường xuyên với các giám đốc điều hành đóng tàu hàng đầu.
Không giống như trường hợp của ông Phelan, Tổng thống Trump hiếm khi công khai cảm ơn các lãnh đạo cấp cao khác mà Bộ trưởng Hegseth đã sa thải, một dấu hiệu cho thấy mối quan hệ tốt đẹp của ông Phelan với Tổng thống.
Nhà của ông Phelan ở Florida chỉ cách câu lạc bộ Mar-a-Lago của Tổng thống Trump một đoạn ngắn, nơi hai người từng thường xuyên ăn tối cùng nhau. Năm ngoái, ông Phelan nói với các nghị sĩ rằng ông đã nhắn tin cho Tổng thống về việc đóng tàu chiến vào lúc giữa đêm.
Quân đội Israel hôm nay thượng cờ trên lâu đài Beaufort, tuyên bố kiểm soát công trình thời trung cổ cũng như khu vực rặng núi cùng tên, vốn có tầm quan sát rộng khắp miền nam Lebanon.
"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) mở rộng hoạt động ở Lebanon, vượt qua sông Litani và chiếm rặng núi Beaufort, một trong những cứ điểm chiến lược quan trọng để bảo vệ các cộng đồng vùng Galilee và đảm bảo an toàn cho quân nhân", Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz nói.
Lâu đài Beaufort, còn được gọi là Qalaat al-Shakif, là pháo đài ra đời trước hoặc trong thế kỷ 12, nằm trên cao điểm có thể quan sát khu vực Galilee ở miền bắc Israel và vùng Nabatieh ở miền nam Lebanon. Israel từng kiểm soát địa điểm này trong thời gian chiếm đóng một phần lãnh thổ Lebanon năm 1982-2000.
IDF cho rằng nhóm vũ trang Hezbollah đã xây dựng nhiều hạ tầng quân sự tại khu vực với sự hỗ trợ của Iran, cho phép họ phát động nhiều đợt phóng rocket nhằm vào Israel.
Quân đội Israel đã triển khai chiến dịch trên bộ tại rặng núi Beaufort cùng thung lũng Wadi Saluki những ngày gần đây, phá hủy hạ tầng quân sự Hezbollah và "loại bỏ mối đe dọa trực tiếp" đối với khu vực biên giới phía bắc Israel. Bộ trưởng Katz khẳng định "hàng nghìn thành viên Hezbollah đã bị loại khỏi vòng chiến" và quân đội Israel đã kiểm soát thêm hàng trăm km2 lãnh thổ trong chiến dịch Lebanon.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu sau đó ca ngợi kiểm soát lâu đài Beaufort là "giai đoạn mới và bước ngoặt lớn" trong sách lược quân sự của Israel tại Lebanon. Ông cho biết đã chỉ đạo IDF tiến sâu vào những khu vực thực tế đang do Hezbollah kiểm soát.
"Chúng ta trở lại Beaufort với tâm thế khác, đoàn kết, quyết tâm và mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chúng ta đã phá vỡ rào cản sợ hãi, giành quyền chủ động và hoạt động trên mọi mặt trận từ Syria, Gaza đến Lebanon", ông Netanyahu nói trong video do Văn phòng Thủ tướng Israel công bố.
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot thông báo nước này đã đề nghị Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc họp khẩn sau khi Israel kiểm soát lâu đài Beaufort. "Không điều gì có thể biện minh cho việc Israel tiếp tục chiến dịch quân sự tại Lebanon và ngày càng chiếm nhiều lãnh thổ hơn", ông nói.
Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam cáo buộc Israel theo đuổi chính sách "tiêu thổ" và "trừng phạt tập thể" ở miền nam Lebanon, cho rằng những cuộc tấn công thời gian qua đã cố tình phá hủy các thị trấn và làng mạc, buộc người dân rời bỏ nhà cửa.
IDF đã ra lệnh sơ tán quy mô lớn đối với các khu vực phía nam sông Zahrani và phía bắc sông Litani, cách biên giới Israel khoảng 40 km. Người phát ngôn IDF Avichay Adraee cảnh báo bất kỳ ai ở gần lực lượng hoặc cơ sở của Hezbollah đều có nguy cơ trở thành mục tiêu.
Hãng thông tấn Lebanon cho biết nhiều cuộc không kích đã xảy ra gần thành phố Tyre ở miền nam đất nước, trong đó có một đòn đánh gần bệnh viện. Bộ Y tế Lebanon cho biết những cuộc tấn công của Israel kể từ ngày 2/3 đã khiến gần 3.400 người thiệt mạng.
Theo Hãng tin AFP, trong đoạn video đăng trên mạng xã hội X ngày 28-5, Đại sứ Israel tại Liên hợp quốc Danny Danon gọi quyết định đưa Israel vào danh sách đen liên quan cáo buộc sử dụng bạo lực tình dục tại các khu vực xung đột là "điều vô lý".
"Tổng thư ký Antonio Guterres và đội ngũ của ông ấy tiếp tục lan truyền những điều giả dối chống lại Israel. Việc xếp chúng tôi cùng danh sách với các tay súng Hamas là điều không thể chấp nhận", ông Danon tuyên bố.
Phái bộ Israel tại Liên hợp quốc thông báo sẽ không duy trì bất kỳ liên lạc nào với văn phòng Tổng thư ký chừng nào ông Guterres còn tại nhiệm. "Chúng tôi đã chấm dứt quan hệ với vị tổng thư ký này", ông Danon nhấn mạnh.
Đáp lại, người phát ngôn của Tổng thư ký Liên hợp quốc, ông Stephane Dujarric, cho biết phía tổ chức đã ghi nhận các phát biểu từ phía Israel. "Về phần mình, cánh cửa của tổng thư ký vẫn luôn rộng mở", ông Dujarric nói.
Theo AFP, báo cáo thường niên của Tổng thư ký Liên hợp quốc về bạo lực tình dục trong xung đột thường được gửi trước cho các quốc gia liên quan trước khi công bố chính thức.
Hồi tháng 8 năm ngoái, báo cáo này từng cảnh báo Israel có thể bị đưa vào danh sách các bên bị nghi ngờ hoặc chịu trách nhiệm về bạo lực tình dục trong xung đột vũ trang. Hamas hiện cũng nằm trong danh sách này.
Liên hợp quốc cho biết họ có "thông tin đáng tin cậy" về các hành vi bạo lực tình dục bị cáo buộc do lực lượng an ninh Israel thực hiện đối với tù nhân Palestine trong các nhà tù và cơ sở giam giữ khác.
Cơ quan này cũng cho hay các thanh tra viên Liên hợp quốc đã không được phép tiếp cận những địa điểm trên.
Đại sứ Danon ngay lập tức bác bỏ cáo buộc, khẳng định Israel từng mời đại diện Liên hợp quốc tới kiểm tra thực tế, nhưng phía tổ chức "đã không tới".
Giới chức Israel nhiều lần chỉ trích ông Antonio Guterres cùng nhiều quan chức Liên hợp quốc vì lên án các cuộc không kích của Israel tại Gaza. Năm 2024, ông Guterres từng bị Israel tuyên bố là "người không được hoan nghênh".
Hôm qua, giá dầu Brent đã giảm thêm khoảng 1 USD còn 92 USD/thùng sau khi có thông tin Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận để gia hạn lệnh ngừng bắn giữa hai bên và dỡ bỏ các hạn chế đối với việc vận chuyển qua eo biển Hormuz. Theo Reuters dẫn một số nguồn tin thân cận, thỏa thuận sẽ kéo dài lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và cho phép lưu thông tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, hai bên tiến hành đàm phán các vấn đề khác như chương trình hạt nhân của Iran.
Tuy nhiên, Reuters ngày 29.5 dẫn lời Phó tổng thống Mỹ JD Vance trả lời báo chí cho biết Washington chưa đạt thỏa thuận mới với Tehran, nhưng các bên đã tiến gần điều này, đồng thời khẳng định Mỹ đang có vị thế đẩy lùi đáng kể chương trình hạt nhân của Iran.
Liên quan vấn đề trên, trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, chỉ ra nhiều thông tin cho thấy thỏa thuận giữa Mỹ và Iran có thể được ký kết với các điều khoản như mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ, giải phóng các tài sản bị đóng băng của Tehran (thông qua Qatar), và gia hạn lệnh ngừng bắn, đồng thời trì hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân. Cũng theo đó, thỏa thuận dường như không có điều khoản giải tán các lực lượng ủy nhiệm của Tehran, không có hạn chế nào đối với chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, không có lệnh cấm vĩnh viễn việc làm giàu uranium, không có việc tiếp quản kho dự trữ uranium được làm giàu cao, không đặt điều kiện về người được lựa chọn đứng đầu Iran, không có sự thay đổi chế độ.
Nếu tính cả tổn thất về sinh mạng và tiền bạc của Mỹ, sự gián đoạn kinh tế toàn cầu và thiệt hại về uy tín của Mỹ, thì thỏa thuận là thất bại chính sách đối ngoại của Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, TS Bremmer cho rằng thỏa thuận như vậy càng trở nên tồi tệ hơn với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Đó là vì Thủ tướng Netanyahu, nhà lãnh đạo tại vị lâu nhất của Israel, phải đối mặt với nhiều bất lợi trong cuộc bầu cử ở nước này vào ngày 27.10 tới.
Thời gian qua, sự phản kích mạnh mẽ của Tel Aviv sau khi Hamas tấn công Israel vào tháng 10.2023 đã giúp ông Netanyahu tăng cường uy tín. Khi đó, Tel Aviv đã tấn công lực lượng Hamas (ở Dải Gaza), Hezbollah (ở Li Băng) và cả Iran khiến phần lớn nội bộ Israel ủng hộ. Tuy nhiên, tình hình cuộc chiến Iran hiện nay đang khiến nhiều người thất vọng. Ông Yair Lapid, nhà lãnh đạo đối lập tại Israel và là một trong những đối thủ chính của Thủ tướng Netanyahu, chỉ trích: "Gần 3 năm kể từ tháng 10.2023, Hamas vẫn cai trị Gaza, Hezbollah vẫn cai trị Li Băng, và thay vì một lãnh tụ tối cao (Ali) Khamenei 86 tuổi lãnh đạo Iran, thì nay là lãnh tụ tối cao (Mojtaba) Khamenei chỉ 56 tuổi đang lãnh đạo Iran".
"Khi một thỏa thuận giữa Nhà Trắng với Tehran không chỉ giữ nguyên vẹn chế độ Iran mà còn giúp chính quyền nước này củng cố sức mạnh về địa chính trị sẽ làm suy yếu lập luận của Thủ tướng Netanyahu trước cử tri rằng chỉ ông mới có thể đánh bại mối đe dọa từ Iran, hợp tác hiệu quả với Tổng thống Trump và giữ an toàn cho Israel", TS Bremmer đặt vấn đề.
Theo nhà khoa học chính trị Bremmer, dù sự ủng hộ trong nước đối với cuộc chiến trên nhiều mặt trận vẫn còn cao do hầu hết người dân Israel xem Tehran và các lực lượng ủy nhiệm Iran là mối đe dọa đối với nhà nước Do Thái, nhưng phần lớn người dân cũng mệt mỏi với các vụ bê bối tham nhũng của Thủ tướng Netanyahu cũng như việc ông làm suy yếu thể chế dân chủ của Israel, đồng thời ông còn ủng hộ quá mức lợi ích của người Do Thái cực đoan và cử tri ở các khu định cư.
Trong khi đó, với tình hình hiện nay ở Quốc hội Israel, liên minh cầm quyền của Thủ tướng Netanyahu, gồm các đảng cực hữu và cực đoan tôn giáo, đang thiếu đáng kể so với 61 ghế cần thiết để duy trì đa số tại quốc hội. "Thủ tướng Netanyahu đặt mục tiêu lật đổ chế độ Iran; thay vào đó, chính chế độ của ông đang trên bờ vực sụp đổ", vị chuyên gia đánh giá.
Bất lợi càng lớn hơn cho Thủ tướng Netanyahu là nhiều cuộc điều tra hình sự đang nhắm vào ông. Và bất chấp áp lực từ Tổng thống Trump, Tổng thống Israel Isaac Herzog đến nay vẫn từ chối ân xá cho Thủ tướng Netanyahu, nên các phiên tòa xét xử tham nhũng đối với ông sẽ tiếp tục diễn ra. Điều này càng khiến ông Netanyahu thêm khó khăn.
TS Bremmer phân tích thêm: "Trước nay, lợi thế cho ông Netanyahu chính là sự phân mảnh của phe đối lập - bao gồm các đảng cánh hữu, trung dung, cánh tả và các đảng Ả Rập - trong khi khối nhỏ của ông vẫn tương đối thống nhất, với các đối tác cực hữu và cực đoan tôn giáo vốn có thể giành được những nhượng bộ về chính sách từ ông Netanyahu mà không chính phủ nào khác chịu nhượng bộ (kể cả các liên minh trước đây của Thủ tướng Netanyahu). Nhưng sự đoàn kết đó bắt đầu rạn nứt khi các đảng cực đoan Chính thống giáo Shas và UTJ tạm thời rút sự ủng hộ khỏi liên minh vào năm ngoái do Thủ tướng Netanyahu không thông qua luật miễn nghĩa vụ quân sự cho cử tri của họ. Trong khi đó, 2 cựu thủ tướng là ông Lapid theo chủ nghĩa trung dung và ông Naftali Bennett theo chủ nghĩa cánh hữu đã đồng ý liên danh nhằm tập hợp nguồn lực, tối đa hóa số ghế trong Quốc hội Iran mà khối này có thể giành được".
Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy khối đối lập Israel đang bám sát phe của ông Netanyahu, nhưng vẫn thiếu 2 ghế so với 61 ghế cần thiết để thành lập chính phủ đa số. Mặc dù vậy, khoảng cách có thể thu hẹp nhanh nếu Mỹ và Iran đạt thỏa thuận như trên.
