Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan bất ngờ bị sa thải ngày 22/4 sau nhiều tháng căng thẳng với Bộ trưởng Quốc phòng (Bộ trưởng Chiến tranh) Pete Hegseth liên quan đến dự án đóng tàu “Hạm đội Vàng” (Golden Fleet). Đây là diễn biến bất ngờ vì Hải quân Mỹ đang đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran giữa lúc tình hình này ngày càng nóng lên từng ngày.
Theo các nguồn tin, Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan đã không chấp nhận việc bị sa thải cho đến khi nhận được thông báo từ Tổng thống Donald Trump.
Báo Wall Street cho biết, vào tối 24/4, ông Phelan ngồi trong sảnh ở Cánh Tây của Nhà Trắng hơn một giờ đồng hồ, chờ xem liệu người bạn lâu năm và hàng xóm của ông, Tổng thống Trump, có cứu vãn được tình thế này hay không. Nhưng rồi, ông ra về trong thất vọng.
Chiều hôm đó, vị Bộ trưởng Hải quân này nhận được một cuộc điện thoại từ cấp trên, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, yêu cầu ông từ chức.
Ông Phelan sau đó chỉ ở trong khu vực tòa nhà Quốc hội trên Đồi Capitol, gặp gỡ các nghị sĩ bàn việc đóng tàu của Hải quân và yêu cầu Lầu Năm Góc chi ngân sách cho việc này.
Cách đó không xa tại Nhà Trắng, một cuộc họp khác đang diễn ra, sẽ quyết định số phận của ông, theo các quan chức Mỹ.
Ông chủ Lầu Năm Góc Hegseth và cấp phó của ông, Stephen Feinberg, đã nhấn mạnh với Tổng thống Trump rằng: ông Phelan không hành động nhanh chóng và quyết liệt đối với các dự án đóng tàu ưu tiên của ông Trump, đặc biệt là về “Hạm đội Vàng” và việc ngày càng phụ thuộc vào việc sử dụng động cơ hơi nước. Họ kết luận rằng Hải quân cần một ban lãnh đạo mới.
Ông Phelan đã thực hiện hàng loạt cuộc gọi, bao gồm cả cuộc gọi cho trợ lý điều hành của Tổng thống Trump, nói rằng ông cần nói chuyện với nhà lãnh đạo Mỹ. Sau đó, ông Phelan tiến về phía Nhà Trắng.
Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền, ngay khi Tổng thống Trump có thời gian rảnh rỗi vào tối 22/4, vị Bộ trưởng này lúc đó đã xin được giữ lại chức vụ, nhưng Tổng tư lệnh quân đội đã ủng hộ quyết định của lãnh đạo Lầu Năm Góc Hegseth.
Sự việc này là dấu hiệu cho thấy ông Hegseth vẫn duy trì sự ủng hộ của Tổng thống Trump bất chấp những biến động nhân sự cấp cao gần đây tại Lầu Năm Góc.
Khi ký quyết định sa thải ông Phelan, Tổng thống Trump đã đứng về phía ông Hegseth thay vì một người bạn và hàng xóm thân thiết, người đã gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của chính ông. Các quan chức chính quyền cho hay ông Trump đã chỉ thị cho người đứng đầu Lầu Năm Góc xử lý việc sa thải Bộ trưởng Hải quân.
Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 23/4, Tổng thống Trump ca ngợi người bạn của mình, nhưng nói rằng, “Ông ấy là người rất quyết đoán và đã có một số mâu thuẫn với một số người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu. Tôi rất quyết liệt trong việc đóng tàu mới, và bằng cách nào đó ông ấy lại không hòa thuận với họ”.
Ông Trump đồng thời nhấn mạnh rằng trong môi trường quân sự, khả năng phối hợp và “hòa hợp” là yếu tố bắt buộc.
Động thái này là một cú sốc đối với ông Phelan và các trợ lý cấp cao nhất của ông, những người chỉ biết về việc sa thải thông qua một bài đăng trên mạng xã hội của người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell vào hôm 22/4.
Việc Bộ trưởng Hegseth liên tục cải tổ nhân sự ở một số vị trí lãnh đạo hàng đầu của Lầu Năm Góc trong những tuần gần đây đã gây ra lo ngại vào một thời điểm bấp bênh, khi Mỹ đang thực thi lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
Mặc dù Bộ trưởng Hải quân không nằm trong chuỗi chỉ huy tác chiến, ông Phelan đóng một vai trò quan trọng khi Bộ Quốc phòng đang đưa ra yêu cầu ngân sách lớn nhất trong lịch sử.
Đáng chú ý, dù quyết định thay thế, vị Tổng thống Mỹ vẫn dành lời khen cho ông Phelan trên nền tảng Truth Social và để ngỏ khả năng đưa ông trở lại chính quyền trong tương lai, cho thấy đây nhiều khả năng là sự điều chỉnh nhân sự mang tính chiến thuật hơn là rạn nứt hoàn toàn.
Năm ngoái, ông Feinberg đã tạo ra chức vụ “đặc phái viên” phụ trách mua sắm tàu ngầm, báo cáo trực tiếp cho ông dù danh mục công việc đó thường thuộc về Hải quân. Ngoài ra, theo một nguồn tin thân cận với các cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Feinberg thường không mời ông Phelan tham gia các cuộc họp thường xuyên với các giám đốc điều hành đóng tàu hàng đầu.
Không giống như trường hợp của ông Phelan, Tổng thống Trump hiếm khi công khai cảm ơn các lãnh đạo cấp cao khác mà Bộ trưởng Hegseth đã sa thải, một dấu hiệu cho thấy mối quan hệ tốt đẹp của ông Phelan với Tổng thống.
Nhà của ông Phelan ở Florida chỉ cách câu lạc bộ Mar-a-Lago của Tổng thống Trump một đoạn ngắn, nơi hai người từng thường xuyên ăn tối cùng nhau. Năm ngoái, ông Phelan nói với các nghị sĩ rằng ông đã nhắn tin cho Tổng thống về việc đóng tàu chiến vào lúc giữa đêm.
Phát biểu ngày 20/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, Mỹ có thể phải tấn công Iran thậm chí còn mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh, ông sẽ chờ xem liệu một thỏa thuận có được ký kết hay không.
"Chúng ta sẽ chờ xem điều gì xảy ra. Chúng ta đã đánh (Iran) rất mạnh. Chúng ta có thể phải đánh thậm chí còn mạnh hơn nữa, nhưng cũng có thể là không”, ông Trump phát biểu tại lễ tốt nghiệp ở Học viện Lực lượng Phòng vệ Bờ biển Mỹ.
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết thêm: "Chúng ta sẽ không để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Điều đó rất đơn giản”.
Ông cho biết sức mạnh quân sự của Iran phần lớn đã không còn và câu hỏi duy nhất là liệu Mỹ có quay lại để hoàn thành nốt công việc hay Iran sẽ ký kết một thỏa thuận.
"Mọi thứ đã bị phá hủy. Hải quân của họ đã không còn. Không quân của họ đã không còn. Gần như là tất cả mọi thứ. Câu hỏi duy nhất là, chúng ta có tiếp tục (chiến dịch không kích) hay không? Họ có chịu ký vào một văn kiện hay không? Hãy cùng chờ xem điều gì xảy ra", ông Trump phát biểu.
Trước đó cùng ngày, ông Trump cho biết các cuộc đàm phán với Iran đang ở giai đoạn cuối cùng và ông sẵn sàng chờ đợi một vài ngày để có được "câu trả lời đúng đắn" từ Iran.
"Các cuộc đàm phán đã ở giai đoạn cuối, nếu chúng ta không nhận được những câu trả lời đúng đắn, mọi thứ sẽ diễn ra rất nhanh chóng. Tất cả chúng ta đều đã sẵn sàng hành động", ông nói với các phóng viên ngay sau khi bước xuống từ chuyên cơ Không lực Một.
Tổng thống Trump nhấn mạnh: "Chúng ta phải có được những câu trả lời đúng đắn từ Iran, vì vậy đó phải là những câu trả lời tốt đẹp hoàn toàn 100%, và nếu chúng ta có được điều đó, chúng ta sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian, năng lượng và mạng sống”.
Ông Trump nói rằng việc này "có thể mất vài ngày, nhưng nó cũng có thể diễn ra rất nhanh chóng”. Ông cho biết Mỹ đang đàm phán với Iran thông qua "những người mà tôi nghĩ là có lý trí hơn nhiều so với những người thực sự không còn ở lại với chúng ta nữa, vì vậy hy vọng những người đó sẽ đưa ra một thỏa thuận tuyệt vời cho đôi bên”.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei hôm qua cho hay Tehran đã "nhận được các quan điểm của phía Mỹ và Iran đang xem xét chúng".
Ông nhắc lại các yêu cầu của Iran, bao gồm việc giải phóng các tài sản của Iran bị đóng băng ở nước ngoài và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng biển Iran.
Trong khi đó, trưởng phái đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo, Iran sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ tái xung đột.
Hãng thông tấn Xinhua ngày 3/4 đưa tin Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Trung Quốc đang điều tra ông Mã, cựu bí thư đảng ủy khu tự trị Tân Cương, Ủy viên Bộ Chính trị nước này, vì nghi vấn "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật". Đây là cụm từ thường được giới chức Trung Quốc sử dụng khi đề cập những vụ án tham nhũng.
Ông Mã là Ủy viên Bộ Chính trị thứ ba thuộc khóa lãnh đạo nhiệm kỳ từ năm 2022 bị điều tra, điều chưa từng có tiền lệ trong nhiều thập kỷ qua tại Trung Quốc. Ông rời ghế bí thư Tân Cương vào tháng 7 năm ngoái và không xuất hiện từ đó đến nay.
Mã Hưng Thụy được đánh giá là một trong những nhà khoa học hàng đầu Trung Quốc. Ông từng giữ các chức vụ Phó hiệu trưởng Đại học Công nghiệp Cáp Nhĩ Tân, Tổng giám đốc Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc, Cục trưởng Cục Vũ trụ Quốc gia và Tổng chỉ huy Thường Nga 3, sứ mệnh thám hiểm Mặt trăng đầu tiên của Trung Quốc.
Sau đó, ông lần lượt giữ chức Thứ trưởng Công nghiệp và Công nghệ Thông tin, Trưởng Ban Chính pháp tỉnh Quảng Đông, Bí thư Thành ủy Thâm Quyến, Phó bí thư Tỉnh ủy và Tỉnh trưởng Quảng Đông.
Ông đảm nhận cương vị Bí thư Đảng ủy Tân Cương từ năm 2021 đến 2025. Nhiệm kỳ của ông được đánh dấu bằng việc nới lỏng tương đối các chính sách an ninh tại Tân Cương và tập trung nhiều hơn vào phát triển kinh tế.
Hồi tháng 10 năm ngoái, ông Hà Vệ Đông, cựu phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc (CMC), ủy viên Bộ Chính trị, đã bị điều tra, khai trừ khỏi đảng và tước quân tịch vì "vi phạm kỷ luật và pháp luật". Hồi tháng một, tướng Trương Hựu Hiệp, phó chủ tịch khác của CMC, ủy viên Bộ Chính trị, cũng bị liệt vào danh sách điều tra với cáo buộc tương tự.
Như vậy, số lượng thành viên Bộ Chính trị Trung Quốc hiện còn 21 người, quy mô nhỏ nhất kể từ năm 1999.
Cuối tháng trước, giới chức Trung Quốc thông báo ông Quách Vĩnh Hàng, 60 tuổi, người giữ chức bí thư thành ủy Quảng Châu từ tháng 6 đến tháng 12/2023, đang bị điều tra vì nghi vấn tham nhũng. Ông từng là trợ lý cấp cao của ông Mã khi ông này giữ chức Bí thư Thành ủy Thâm Quyến, trung tâm công nghệ của tỉnh Quảng Đông, trong giai đoạn 2015 - 2016.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bắt đầu tiến hành chiến dịch chống tham nhũng sâu rộng kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2012. Hồi tháng một, ông nhấn mạnh tham nhũng là "mối đe dọa lớn nhất" đối với đảng Cộng sản Trung Quốc và tình trạng này vẫn gia tăng.
