Từ nhỏ, dù bản thân là nữ, Thanh luôn cảm thấy mình là con trai. Năm 20 tuổi, sau nhiều lần đấu tranh với bản thân và dè dặt chia sẻ với bạn bè thân thiết, tìm hiểu thông tin nhiều nguồn, Thanh quyết định bước vào hành trình chuyển giới. Điều khiến người trẻ này mong chờ nhất không chỉ là giọng nói trầm hơn, cơ bắp săn chắc hay vài sợi ria mép lún phún, mà còn là ngày cơ thể không còn kinh nguyệt.
“Rụng dâu” – cách gọi vui trong cộng đồng chuyển giới nam về việc mất kinh nguyệt – với Thanh giống như một dấu mốc xác nhận cơ thể đang dần tiến gần hơn với hình ảnh bản thân luôn mong muốn.
Như nhiều người trong cộng đồng, Thanh dùng theo kinh nghiệm truyền miệng trên các hội nhóm. Một người quen giới thiệu loại testosterone “xách tay” từ Thái Lan, dặn cứ đều đặn tiêm một ml mỗi hai đến ba tuần. Thấy giọng bắt đầu trầm xuống, cơ thể săn hơn, kinh nguyệt biến mất, Thanh càng tin rằng dùng càng nhiều hormone thì hiệu quả càng nhanh nên tăng liều.
“Lúc đó em nghĩ cơ thể mình đang từ số 0 đi lên, tiêm bao nhiêu chắc cũng không sao”, Thanh kể với TS.BS Nguyễn Hồ Vĩnh Phước, khi tìm đến phòng khám dành riêng cho cộng đồng LGBT tại Bệnh viện Bình Dân. LGBT là các chữ cái viết tắt của Lesbian (đồng tính nữ), Gay (đồng tính nam), Bisexual (song tính luyến ái), Transgender (chuyển giới). Phòng khám duy trì hoạt động một buổi mỗi tuần, kể từ khi ra đời năm 2019 đến nay.
Vài tháng trước, cơ thể bắt đầu phát tín hiệu lạ. Sau thời gian dài không còn chu kỳ, Thanh bất ngờ thấy bụng âm ỉ đau rồi xuất hiện kinh nguyệt trở lại. Thanh gần như suy sụp, cứ nghĩ mình làm sai gì đó, lo cơ thể đang quay lại như cũ. Không dám chia sẻ với gia đình, Thanh lên mạng hỏi các hội nhóm, thử tăng liều hormone nhưng tình trạng không cải thiện, cuối cùng quyết định tìm đến bác sĩ.
Theo bác sĩ Phước, đây không phải trường hợp hiếm gặp. Phòng khám chuyên biệt cho cộng đồng LGBT tại bệnh viện nhiều năm qua tiếp nhận không ít người chuyển giới nam đến cầu cứu trong trạng thái lo lắng vì bất ngờ “rụng dâu” trở lại. Nhiều bạn mang tâm lý nôn nóng, nghĩ tiêm càng nhiều testosterone càng tốt, tiêm kéo dài vài năm mà không xét nghiệm hay kiểm tra y tế.
Thực tế, khi sử dụng testosterone liều cao trong thời gian dài, phần hormone dư thừa cơ thể không hấp thụ hết có thể chuyển hóa ngược thành estrogen – hormone nữ. Hệ quả là dù kết quả xét nghiệm cho thấy testosterone trong máu ở mức rất cao, người dùng vẫn có thể bất ngờ xuất hiện kinh nguyệt trở lại, đi ngược hoàn toàn mong muốn ban đầu.
Với Thanh, kết quả xét nghiệm còn cho thấy một chỉ số khác đáng lo hơn là dung tích hồng cầu (HCT) tăng cao bất thường. Sở dĩ xuất hiện điều này là do testosterone kích thích tủy xương sản sinh hồng cầu. Nếu lượng hồng cầu tăng quá mức, máu sẽ trở nên đặc hơn, làm tăng độ nhớt và khiến tim phải hoạt động vất vả để bơm máu đi khắp cơ thể.
Ở người chuyển giới nam dùng hormone kéo dài, chỉ số HCT nhiều trường hợp chạm ngưỡng báo động 50-52%, trong khi mức an toàn thường chỉ khoảng hơn 40%. Khi máu “đặc quánh”, nguy cơ tắc các mạch máu nhỏ và biến chứng tim mạch tăng lên. Ngoài ra, hormone chuyển hóa qua gan cũng có thể ảnh hưởng men gan, rối loạn chuyển hóa mỡ hoặc phát sinh một số bất thường khác nếu không theo dõi định kỳ.
Thanh thừa nhận trước đây gần như không biết những rủi ro này. “Em chỉ nghĩ dùng để mạnh mẽ hơn, để giống con trai hơn thôi”, người trẻ nói.
Hiện nay, nhiều người chuyển giới nam tại Việt Nam tiếp cận hormone thông qua nguồn xách tay từ nước ngoài, phổ biến là các loại được gọi tắt “Test C” (testosterone cypionate) hoặc “Test E” (testosterone enanthate). Do chưa có phác đồ kê đơn chính thức, không ít người tự trở thành “bác sĩ” của chính mình, nghe kinh nghiệm từ cộng đồng, tự tăng giảm liều, thậm chí tự đọc kết quả xét nghiệm để điều chỉnh thuốc.
Theo bác sĩ Phước, điều trị nội tiết cần được cá thể hóa vì mỗi người đáp ứng hormone khác nhau. Có người cần giãn khoảng cách tiêm từ hai tuần lên ba tuần, có người phải giảm liều từ 1 ml xuống nửa ml. Trường hợp HCT tăng quá ngưỡng báo động có thể phải tạm ngưng testosterone hoặc được khuyên hiến máu để giảm nguy cơ biến chứng.
Bác sĩ ví việc điều chỉnh nội tiết giống như điều trị bệnh mạn tính, phải liên tục theo dõi để thay đổi liều lượng phù hợp với từng giai đoạn cơ thể. Người sử dụng hormone nên tái khám và làm xét nghiệm mỗi ba tháng trong năm đầu tiên, sau đó duy trì khoảng 6 tháng một lần để phát hiện sớm các bất thường và điều chỉnh phác đồ kịp thời trên hành trình tìm lại chính mình.
Sau lần khám đầu tiên, Thanh bắt đầu đi xét nghiệm định kỳ thay vì chỉ nghe lời khuyên trên mạng. Kết quả là liều hormone được điều chỉnh lại và chu kỳ kinh nguyệt biến mất.
Bác sĩ Gaurav Singh Bhandari, giám đốc kiêm trưởng khoa chỉnh hình và thay khớp, Bệnh viện chuyên khoa Dharamshila Narayana (Ấn Độ), đã chỉ cách đúng để ra khỏi giường vào buổi sáng.
Bác sĩ Bhandari nêu lên mối lo ngại về thói quen phổ biến là đột ngột bật lên và ngồi thẳng dậy khỏi giường: Kiểu ngồi dậy đột ngột có thể chính là lý do khiến bạn cảm thấy những cơn đau lưng khó chịu vào buổi sáng, theo tờ Hindustan Times.
Ông cho biết sai lầm lớn nhất là ngay lập tức đứng dậy từ tư thế nằm, vì động tác này buộc cột sống phải gập lại ngay lập tức, gây ra áp lực rất lớn lên vùng lưng dưới trước khi các cơ bắp đủ "tỉnh táo" để chịu được tải trọng.
Bác sĩ Bhandari giải thích: Trong suốt thời gian ngủ, cột sống ở trạng thái hoàn toàn không chịu tải, thư giãn; các đĩa đệm giữa các đốt sống tích trữ nước và giãn nở. Đến sáng, các cơ tương đối cứng và những đĩa đệm tích nước khiến cột sống tạm thời ít chịu đựng được các chuyển động đột ngột, bật mạnh.
Điều khiến nhiều người ngạc nhiên là không có sự khác biệt lớn giữa bên trái và bên phải. Bác sĩ Bhandari hướng dẫn trình tự để đứng dậy an toàn như sau:
Lăn nhẹ nhàng: Lăn nhẹ nhàng sang bên nào bạn cảm thấy thoải mái nhất.
Gập gối: Nhấc nhẹ đầu gối về phía ngực.
Chống tay: Thay vì dùng cơ lưng để kéo mình lên, hãy chống tay đẩy phần thân trên khỏi nệm một cách có kiểm soát. Điều này giúp giữ cho cột sống thẳng hàng thay vì bị vặn xoắn.
Tạm dừng trong vài giây: Khi đã ngồi trên mép giường, hãy giữ nguyên tư thế đó trong vài giây để cho phép huyết áp và cột sống thích nghi với tư thế thẳng đứng, theo Hindustan Times.
Khi đã sẵn sàng để đứng dậy, hãy tập trung vào việc sử dụng cơ chân để tạo lực cho chuyển động. Tránh cúi gập người về phía trước một cách đột ngột để "nâng" mình lên.
Thói quen ăn uống buổi tối ngày càng phổ biến, khi nhiều người kết thúc công việc muộn và có xu hướng ăn thêm trước giờ ngủ. Tuy nhiên, không phải thực phẩm nào cũng phù hợp vào thời điểm này. Những lựa chọn tưởng chừng lành mạnh vẫn có thể gây ảnh hưởng nếu dùng không đúng lúc.
Cơ thể vào ban đêm có nhiều thay đổi về chuyển hóa, tiêu hóa và nhu cầu nghỉ ngơi, vì vậy việc ăn uống trong khoảng thời gian này cần được cân nhắc, theo trang NDTV Food (Ấn Độ).
Dưa hấu là loại trái cây giàu nước, có vị ngọt tự nhiên và cung cấp nhiều dưỡng chất. Thành phần của dưa hấu chứa khoảng 94% nước, cùng lycopene, kali và chất xơ, giúp hỗ trợ tiêu hóa và bù nước cho cơ thể.
Bà Shilpa Arora, chuyên gia dinh dưỡng tại Ấn Độ, cho biết dưa hấu mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, bà không khuyến khích ăn dưa hấu sau 19 giờ. Theo bà, dưa hấu có tính axit nhẹ, trong khi hệ tiêu hóa hoạt động chậm hơn vào ban đêm nên dễ gây cảm giác khó chịu.
Bà Shilpa Arora khuyến nghị nên ăn dưa hấu vào khoảng 12 - 13 giờ, khi hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả, giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất tốt hơn.
Ông Dhanvantri Tyagi lưu ý cần thận trọng khi ăn dưa hấu vào buổi tối. Loại quả này chứa nhiều nước và đường tự nhiên, nếu ăn sát giờ ngủ có thể khiến dạ dày phải làm việc trong khi cơ thể đang chuẩn bị nghỉ ngơi.
Điều này dễ gây cảm giác đầy bụng, nặng bụng hoặc khó chịu vào sáng hôm sau. Ngoài ra, lượng nước lớn trong dưa hấu còn làm tăng nhu cầu đi tiểu ban đêm, khiến giấc ngủ bị gián đoạn.
Người có hệ tiêu hóa yếu hoặc mắc hội chứng ruột kích thích nên cân nhắc khi ăn dưa hấu vào buổi tối. Những người dễ bị đầy hơi, trào ngược axit cũng nên hạn chế.
Người mắc tiểu đường cần kiểm soát khẩu phần khi ăn loại trái cây này. Ngoài ra, sau bữa tối nhiều đạm và chất béo, không nên ăn thêm dưa hấu ngay lập tức.
Dưa hấu vẫn là thực phẩm bổ dưỡng nếu ăn tươi và bảo quản đúng cách. Tuy nhiên, thời điểm ăn đóng vai trò quan trọng. Ăn dưa hấu vào ban ngày hoặc giữa các bữa chính sẽ giúp cơ thể hấp thu tốt hơn và hạn chế cảm giác khó chịu.
Ngày 5.5 nữ bệnh nhân N.T.T.H (37 tuổi, ở Hà Nội) đã được ra viện sau 3 tuần ghép tế bào gốc tự thân điều trị u lympho không Hodgkin tế bào B hệ thần kinh T.Ư, là bệnh ác tính hiếm gặp, dễ tái phát.
Trước đó, năm 2025, chị H. bị liệt, cấp cứu tại bệnh viện về ngoại khoa, được phát hiện u não ác tính. Khi đó, do tính chất khối u, các bác sĩ đã phẫu thuật nhưng chỉ có thể phẫu thuật được khoảng 70%, không thể lấy hết khối u.
Tháng 5.2025, bệnh nhân vào điều trị tại Trung tâm Huyết học, Bệnh viện 19 - 8 trong tình trạng nặng do đã ở giai đoạn muộn của bệnh, khối u kích thước khá lớn (8 x 10 mm).
Tại đây, sau 3 đợt truyền hóa chất, với phác đồ điều trị hóa chất liều rất cao, khối u đã "tiêu" hết. Quá trình điều trị bệnh nhân cũng đã trải qua các diễn biến rất nặng: suy thận cấp, suy giảm toàn bộ miễn dịch, nấm họng, loét miệng…, được điều trị, chăm sóc toàn diện bởi các chuyên khoa: huyết học truyền máu, chống nhiễm khuẩn, dinh dưỡng…
"Tuy nhiên, đây là bệnh nguy hiểm, khả năng tái phát rất cao, do đó, bệnh nhân được hội chẩn và được chỉ định ghép tế bào gốc tự thân để ngăn ngừa tái phát, sau 7 đợt truyền hóa chất, với sự hỗ trợ của Viện Huyết học - truyền máu T.Ư", bác sĩ Lê Thị Thùy Dương (Trung tâm Huyết học - truyền máu, Bệnh viện 19 - 8) cho biết.
Theo bác sĩ Dương, quá trình ghép tế bào gốc yêu cầu rất ngặt nghèo về kiểm soát nhiễm khuẩn, do người bệnh cần truyền hóa chất liều rất cao, miễn dịch gần như bằng không. Bệnh nhân được theo dõi, chăm sóc y tế đặc biệt, theo dõi sát sao diễn biến sức khỏe. Sau khoảng 3 tuần truyền tế bào gốc, bệnh nhân H. ra viện với tình trạng sức khỏe khả quan.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Phạm Thị Việt Anh, Phó giám đốc phụ trách Trung tâm Huyết học - truyền máu, Bệnh viện 19-8, cho biết, trong lực lượng y tế công an nhân dân, Bệnh viện 19 - 8 là đơn vị đi đầu triển khai kỹ thuật ghép tế bào gốc tự thân trong điều trị các bệnh lý huyết học.
"Trước đây, vào điều trị chủ yếu là cán bộ, chiến sĩ công an. Với bệnh nhân H., đây là lần đầu tiên chúng tôi thực hiện thành công ca ghép cho một bệnh nhân ngoài lực lượng công an nhân dân. Các kỹ thuật chuyên sâu, công nghệ cao của bệnh viện không chỉ phục vụ lực lượng công an mà đang từng bước được mở rộng để phục vụ người dân", bác sĩ Phạm Thị Việt Anh chia sẻ.
Với thành công trong điều trị ca bệnh ác tính hiếm gặp, PGS-TS Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc Bệnh viện 19-8, nhìn nhận, ca ghép khẳng định đội ngũ y bác sĩ của bệnh viện đã làm chủ các kỹ thuật điều trị chuyên sâu, hiện đại, là tiền đề quan trọng để bệnh viện tiếp tục phát triển các kỹ thuật chuyên sâu trong thời gian tới, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, thêm cơ hội điều trị hiệu quả cho người bệnh.
