Từ nhỏ, dù bản thân là nữ, Thanh luôn cảm thấy mình là con trai. Năm 20 tuổi, sau nhiều lần đấu tranh với bản thân và dè dặt chia sẻ với bạn bè thân thiết, tìm hiểu thông tin nhiều nguồn, Thanh quyết định bước vào hành trình chuyển giới. Điều khiến người trẻ này mong chờ nhất không chỉ là giọng nói trầm hơn, cơ bắp săn chắc hay vài sợi ria mép lún phún, mà còn là ngày cơ thể không còn kinh nguyệt.
“Rụng dâu” – cách gọi vui trong cộng đồng chuyển giới nam về việc mất kinh nguyệt – với Thanh giống như một dấu mốc xác nhận cơ thể đang dần tiến gần hơn với hình ảnh bản thân luôn mong muốn.
Như nhiều người trong cộng đồng, Thanh dùng theo kinh nghiệm truyền miệng trên các hội nhóm. Một người quen giới thiệu loại testosterone “xách tay” từ Thái Lan, dặn cứ đều đặn tiêm một ml mỗi hai đến ba tuần. Thấy giọng bắt đầu trầm xuống, cơ thể săn hơn, kinh nguyệt biến mất, Thanh càng tin rằng dùng càng nhiều hormone thì hiệu quả càng nhanh nên tăng liều.
“Lúc đó em nghĩ cơ thể mình đang từ số 0 đi lên, tiêm bao nhiêu chắc cũng không sao”, Thanh kể với TS.BS Nguyễn Hồ Vĩnh Phước, khi tìm đến phòng khám dành riêng cho cộng đồng LGBT tại Bệnh viện Bình Dân. LGBT là các chữ cái viết tắt của Lesbian (đồng tính nữ), Gay (đồng tính nam), Bisexual (song tính luyến ái), Transgender (chuyển giới). Phòng khám duy trì hoạt động một buổi mỗi tuần, kể từ khi ra đời năm 2019 đến nay.
Vài tháng trước, cơ thể bắt đầu phát tín hiệu lạ. Sau thời gian dài không còn chu kỳ, Thanh bất ngờ thấy bụng âm ỉ đau rồi xuất hiện kinh nguyệt trở lại. Thanh gần như suy sụp, cứ nghĩ mình làm sai gì đó, lo cơ thể đang quay lại như cũ. Không dám chia sẻ với gia đình, Thanh lên mạng hỏi các hội nhóm, thử tăng liều hormone nhưng tình trạng không cải thiện, cuối cùng quyết định tìm đến bác sĩ.
Theo bác sĩ Phước, đây không phải trường hợp hiếm gặp. Phòng khám chuyên biệt cho cộng đồng LGBT tại bệnh viện nhiều năm qua tiếp nhận không ít người chuyển giới nam đến cầu cứu trong trạng thái lo lắng vì bất ngờ “rụng dâu” trở lại. Nhiều bạn mang tâm lý nôn nóng, nghĩ tiêm càng nhiều testosterone càng tốt, tiêm kéo dài vài năm mà không xét nghiệm hay kiểm tra y tế.
Thực tế, khi sử dụng testosterone liều cao trong thời gian dài, phần hormone dư thừa cơ thể không hấp thụ hết có thể chuyển hóa ngược thành estrogen – hormone nữ. Hệ quả là dù kết quả xét nghiệm cho thấy testosterone trong máu ở mức rất cao, người dùng vẫn có thể bất ngờ xuất hiện kinh nguyệt trở lại, đi ngược hoàn toàn mong muốn ban đầu.
Với Thanh, kết quả xét nghiệm còn cho thấy một chỉ số khác đáng lo hơn là dung tích hồng cầu (HCT) tăng cao bất thường. Sở dĩ xuất hiện điều này là do testosterone kích thích tủy xương sản sinh hồng cầu. Nếu lượng hồng cầu tăng quá mức, máu sẽ trở nên đặc hơn, làm tăng độ nhớt và khiến tim phải hoạt động vất vả để bơm máu đi khắp cơ thể.
Ở người chuyển giới nam dùng hormone kéo dài, chỉ số HCT nhiều trường hợp chạm ngưỡng báo động 50-52%, trong khi mức an toàn thường chỉ khoảng hơn 40%. Khi máu “đặc quánh”, nguy cơ tắc các mạch máu nhỏ và biến chứng tim mạch tăng lên. Ngoài ra, hormone chuyển hóa qua gan cũng có thể ảnh hưởng men gan, rối loạn chuyển hóa mỡ hoặc phát sinh một số bất thường khác nếu không theo dõi định kỳ.
Thanh thừa nhận trước đây gần như không biết những rủi ro này. “Em chỉ nghĩ dùng để mạnh mẽ hơn, để giống con trai hơn thôi”, người trẻ nói.
Hiện nay, nhiều người chuyển giới nam tại Việt Nam tiếp cận hormone thông qua nguồn xách tay từ nước ngoài, phổ biến là các loại được gọi tắt “Test C” (testosterone cypionate) hoặc “Test E” (testosterone enanthate). Do chưa có phác đồ kê đơn chính thức, không ít người tự trở thành “bác sĩ” của chính mình, nghe kinh nghiệm từ cộng đồng, tự tăng giảm liều, thậm chí tự đọc kết quả xét nghiệm để điều chỉnh thuốc.
Theo bác sĩ Phước, điều trị nội tiết cần được cá thể hóa vì mỗi người đáp ứng hormone khác nhau. Có người cần giãn khoảng cách tiêm từ hai tuần lên ba tuần, có người phải giảm liều từ 1 ml xuống nửa ml. Trường hợp HCT tăng quá ngưỡng báo động có thể phải tạm ngưng testosterone hoặc được khuyên hiến máu để giảm nguy cơ biến chứng.
Bác sĩ ví việc điều chỉnh nội tiết giống như điều trị bệnh mạn tính, phải liên tục theo dõi để thay đổi liều lượng phù hợp với từng giai đoạn cơ thể. Người sử dụng hormone nên tái khám và làm xét nghiệm mỗi ba tháng trong năm đầu tiên, sau đó duy trì khoảng 6 tháng một lần để phát hiện sớm các bất thường và điều chỉnh phác đồ kịp thời trên hành trình tìm lại chính mình.
Sau lần khám đầu tiên, Thanh bắt đầu đi xét nghiệm định kỳ thay vì chỉ nghe lời khuyên trên mạng. Kết quả là liều hormone được điều chỉnh lại và chu kỳ kinh nguyệt biến mất.
Hoàng Minh (27 tuổi, chuyên viên IT), bắt đầu ngày mới lúc 5 giờ 30 sáng bằng việc chạy bộ trước giờ làm. Thói quen này được bắt đầu từ cuối năm ngoái và duy trì đến nay. Song gần đây, khi thời tiết nóng nên, mọi thứ với Minh bắt đầu khó hơn. Trước đây, Minh chỉ mất 1 giờ 15 phút để hoàn thành quãng đường chạy 10km. Nhưng đến gần đây, thời gian đã kéo lên 1 tiếng 40 phút.
"Thời gian trước, chạy bộ là một kiểu nạp năng lượng bắt đầu ngày mới của tôi. Giờ đây, thói quen này trở thành gánh nặng, khiến tôi mệt mỏi khi bước vào bàn làm việc dù vẫn ngủ đủ giấc, ăn đủ bữa", Minh so sánh.
Sau khi tìm hiểu, anh nhận ra mình tập nhiều nhưng không bù đắp đủ những gì cơ thể thực sự cần, nên quyết định điều chỉnh chế độ ăn và bổ sung thêm vi chất vào mỗi sáng, sau bữa ăn. Cảm giác "cạn kiệt" dần biến mất theo thời gian.
Tương tự Hoàng Minh, Thùy Trang (28 tuổi, kế toán) cũng có cảm giác mệt mỏi, kiệt sức từ khi hè về. Trang có con trai 2 tuổi, trong khi khối lượng công việc tăng đột biến, khiến cô gần như không có thời gian ăn uống đầy đủ.
"Cơ thể tôi rệu rã nhưng tôi không được phép bệnh lúc này. Tôi vừa muốn dành thời gian cạnh con để chứng kiến sự phát triển của bé, cũng muốn đi tập để nâng cao sức khỏe nhưng không có thời gian. Tôi cần một giải pháp đơn giản giúp giữ vững năng lượng và phù hợp để sử dụng hàng ngày", bà mẹ trẻ bộc bạch.
Cô bắt đầu bổ sung vi chất mỗi sáng trước khi làm những việc khác. Vài tuần sau, Trang nhận ra tình trạng mệt mỏi giảm hẳn, có nhiều năng lượng cho những hoạt động ngoài giờ như tập luyện hay chăm sóc con cái.
Không làm văn phòng như Hoàng Minh hay Thùy Trang, Thanh An (26 tuổi) lựa chọn công việc sáng tạo nội dung để thỏa mãn đam mê du lịch. Điều này đồng nghĩa với việc cơ thể cô phải liên tục phải thích nghi với giờ sinh hoạt đảo lộn, từ đó sinh ra cảm giác mệt mỏi.
"Cảm giác tệ nhất là khi bạn đang ở một nơi tuyệt vời nhưng cơ thể không còn sức để tận hưởng", An chia sẻ. Kể từ đó, An xem việc bổ sung vi chất như một phần không thể thiếu trong những chuyến đi. Thói quen này giúp cô giữ vững năng lượng để thoải mái di chuyển và trải nghiệm thêm nhiều điều mới mà không lo mệt mỏi hay kiệt sức.
Câu chuyện của Hoàng Minh, Thùy Trang và Thanh An cho thấy mệt mỏi kéo dài không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả cộng hưởng của 5 tác nhân gây mệt mỏi kéo dài như rối loạn nhịp sinh học, thiếu vi chất dinh dưỡng, ít vận động, áp lực tâm lý và ô nhiễm từ môi trường đô thị. Để thực sự thoát khỏi vòng lặp đó, chăm sóc sức khỏe không thể dừng lại ở ăn uống lành mạnh hay tập thể dục đơn thuần mà cần đồng thời cân bằng của 4 trụ cột gồm dinh dưỡng, vận động, nghỉ ngơi và bổ sung vi chất đúng, đủ và đều đặn..
Trong bối cảnh này, việc tìm đến các giải pháp bổ sung vi chất tổng hợp đang trở thành xu hướng ưu tiên của người trẻ hiện đại. Chỉ với một viên uống được chuẩn hóa về hàm lượng, tích hợp đa dạng các thành phần thiết yếu, người dùng đã có thể sở hữu một phương thức chăm sóc sức khỏe tối giản nhưng mang lại hiệu suất tối ưu trong việc tái tạo năng lượng và củng cố thể trạng.
Giữa nhiều loại thực phẩm bổ sung trên thị trường, nhân sâm vẫn là một trong những dược liệu quý giá nhất với khả năng phục hồi thể trạng và tái tạo sinh lực đã được bảo chứng qua nhiều thế kỷ.
Đáng chú ý, hoạt chất từ nhân sâm G115 hoạt động theo cơ chế thích nghi. Thay vì một viên uống gây kích thích nhất thời, nhân sâm G115 lại giúp cơ thể điều hòa phản ứng với căng thẳng từ từ. Từ đó, cơ thể dần cải thiện chất lượng giấc ngủ; giảm mệt mỏi tinh thần khi phải xử lý công việc cường độ cao kéo dài; tăng cường trí nhớ và hiệu suất nhận thức, đặc biệt có ý nghĩa với những ai làm việc trí óc liên tục; đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch. Ngoài ra, vitamin và khoáng chất cũng là các yếu tố cần thiết, đóng vai trò nền tảng cho sức khỏe tổng thể. Chúng hoạt động như những chất xúc tác giúp cơ thể chuyển hóa năng lượng, xây dựng hệ miễn dịch.
Với những người trẻ, cuộc sống hiện đại với áp lực dồn dập đòi hỏi năng lượng bền bỉ cho các hoạt động cả ngày. Sản phẩm bổ sung năng lượng từ nhân sâm G115 và 18 loại vitamin và khoáng chất mỗi sáng không chỉ là giải pháp bù đắp thiếu hụt dưỡng chất mà là một cách giữ vững năng lượng, chủ động chăm sóc sức khỏe của chính mình, hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống.
Mới đây, ông H.V.Đ. (59 tuổi, ngụ TPHCM) được người nhà đưa đến bệnh viện cấp cứu trong tình trạng hôn mê. Theo bệnh sử, sau bữa tiệc có sử dụng nhiều rượu, bệnh nhân trở về nhà trong tình trạng mệt mỏi, khó chịu, bứt rứt, nằm li bì suốt một ngày rồi lâm vào lơ mơ, mất ý thức.
Qua thăm khám và thực hiện các cận lâm sàng cần thiết, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị ngộ độc rượu methanol. Đáng chú ý, bệnh nhân đồng thời bị nhồi máu cơ tim cấp thành dưới, được can thiệp đặt stent mạch vành khẩn cấp và lọc máu. Hiện tại, người đàn ông vẫn đang được điều trị tích cực.
Trường hợp thứ hai là anh C.V.C. (40 tuổi). Sau cuộc nhậu, anh nằm bất tỉnh trong nhà vệ sinh, được gia đình phát hiện và đưa đi cấp cứu. Bệnh nhân được chẩn đoán ngộ độc rượu kèm viêm phổi hít, phải đặt nội khí quản, thở máy và điều trị tại khoa Hồi sức tích cực.
Sau 10 ngày điều trị tích cực, bệnh nhân được rút nội khí quản, tình trạng dần ổn định.
Theo BSCKII Nguyễn Tấn Phát, Trưởng khoa Hồi sức tích cực, bệnh viện ở TPHCM, ngộ độc rượu xảy ra khi cơ thể hấp thụ quá nhiều rượu ethanol trong thời gian ngắn, hoặc sử dụng rượu có chứa methanol (cồn công nghiệp).
Khi lượng cồn vượt quá khả năng chuyển hóa của gan, nồng độ cồn trong máu tăng cao sẽ gây ức chế hệ thần kinh trung ương, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hô hấp, tuần hoàn và chức năng của nhiều cơ quan.
Đặc biệt, uống rượu pha methanol có thể dẫn đến tổn thương não, thị giác không hồi phục. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, một số trường hợp dẫn đến tử vong.
Ngoài ra, ngộ độc rượu còn có thể gây ra hàng loạt biến chứng nghiêm trọng như suy hô hấp, sặc chất nôn dẫn đến viêm phổi, hạ thân nhiệt, rối loạn nhịp tim, co giật, tụt huyết áp và ngừng tim.
Đồng thời, việc tiêu thụ lượng lớn rượu thường xuyên có thể dẫn đến xơ gan và nhiều hệ quả do xơ gan không hồi phục gây ra.
BSCKII Nguyễn Tấn Phát khuyến cáo, người dân nên chủ động phòng tránh ngộ độc rượu bằng cách thay đổi thói quen sử dụng rượu bia.
Cụ thể, cần hạn chế uống bia rượu; không tham gia các trò thách uống hoặc uống theo phong trào; uống đủ nước trong quá trình sử dụng rượu; ăn no trước khi uống rượu để làm chậm quá trình hấp thu cồn; không uống rượu khi đang sử dụng thuốc điều trị; chỉ sử dụng rượu có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.
Người dân tuyệt đối không uống rượu trôi nổi, rượu tự pha chế hoặc không rõ thành phần; không pha trộn rượu với nước ngọt hoặc các loại đồ uống khác, vì có thể khiến cơ thể hấp thu cồn nhanh hơn và khó kiểm soát lượng rượu đã uống.
Sau khi uống rượu, nếu xuất hiện các dấu hiệu như ngủ li bì khó đánh thức, nói nhảm, mất định hướng, nôn ói nhiều, thở chậm hoặc thở yếu, co giật, tím tái hoặc hôn mê... bệnh nhân cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất nhanh chóng để được can thiệp điều trị kịp thời.
Bác sĩ Saurabh Sethi, chuyên gia tiêu hóa đang làm việc tại California (Mỹ) chỉ ra 3 thói quen phổ biến dưới đây có thể gây hại cho gan, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Nhiều người cho rằng uống một ly đồ uống có cồn mỗi ngày không gây hại, thậm chí một ly rượu vang đỏ còn được xem là tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, theo bác sĩ Sethi, quan niệm này không có cơ sở khoa học.
“Không có ngưỡng uống rượu nào được xem là hoàn toàn an toàn cho gan. Mỗi ly rượu đều làm tăng gánh nặng chuyển hóa mà gan phải đảm nhận. Theo thời gian, những tổn thương này có thể âm thầm tích tụ và dẫn đến hậu quả không thể hồi phục”, ông Sethi nói.
Bác sĩ Sethi cho biết thêm, có tới 40% người uống rượu ở mức vừa phải xuất hiện những thay đổi trên chẩn đoán hình ảnh liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ.
Thực phẩm siêu chế biến ngày càng trở nên phổ biến trong chế độ ăn của nhiều người. Tác động bất lợi của nhóm thực phẩm này đối với sức khỏe đường ruột và gan đang nhận được nhiều sự quan tâm.
Bác sĩ Sethi cho hay: “Lượng fructose dư thừa, carbohydrate tinh chế và chất béo bão hòa trong các thực phẩm siêu chế biến là một trong những yếu tố thúc đẩy bệnh gan nhiễm mỡ. Hiện nay, tôi đang gặp tình trạng này ở cả những người trong độ tuổi 20 - 30 với tần suất mà cách đây một thập kỷ gần như không thể tưởng tượng được”.
Theo bác sĩ Sethi, từ đầu những năm 2000, tỷ lệ gan nhiễm mỡ ở trẻ em và người trẻ đã tăng khoảng 40%, và ông cho rằng việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến là một trong những nguyên nhân quan trọng góp phần vào xu hướng này.
Căng thẳng mạn tính và thiếu ngủ đã trở thành một phần của lối sống hiện đại, và nhiều người không nhận ra rằng hai yếu tố này cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Bác sĩ Sethi cho biết nhiều người không liên hệ căng thẳng và thiếu ngủ với tổn thương gan. Tuy nhiên, rối loạn điều hòa cortisol làm tăng tích tụ mỡ nội tạng, trong khi mỡ nội tạng là một trong những yếu tố nguy cơ đã được chứng minh rõ ràng nhất đối với bệnh gan nhiễm mỡ. Ở bệnh nhân gan nhiễm mỡ, nồng độ cortisol cao hơn khoảng 65% so với người khỏe mạnh, và mức tăng này có mối liên quan trực tiếp với mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Như vậy, việc phòng ngừa bệnh lý gan cần được nhìn nhận toàn diện hơn, không chỉ tập trung vào việc hạn chế rượu bia. Nhiều thói quen sinh hoạt hằng ngày, nếu kéo dài và không được điều chỉnh, có thể góp phần làm tăng nguy cơ tổn thương gan theo thời gian.
