Trong nhiều đợt tuần tra, khảo sát, cán bộ Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng (Gia Lai) đã phát hiện quần thể cây kim giao núi đất có kích thước “khổng lồ”, được xác định lớn nhất Việt Nam tính đến thời điểm hiện nay.
Những cây kim giao núi đất cổ thụ vượt hẳn tán rừng được ví như “cột chống trời” giữa đại ngàn.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Hồng Quân, Quyền Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, cho biết đến nay lực lượng tuần tra đã phát hiện 4 cây kim giao núi đất tại tiểu khu 37, thuộc lâm phần Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng quản lý, địa giới hành chính xã Sơn Lang, tỉnh Gia Lai.
Theo ông Quân, những cây kim giao núi đất trên được phát hiện vào năm 2023 và 2026. Với đường kính trung bình 1,7m, cao trên 50m, đây là những cây mẹ lớn nhất, từng được ghi nhận tại Việt Nam.
Ngoài 4 cây kim giao núi đất nêu trên, lực lượng chức năng còn phát hiện quần thể cây non đang tái sinh tự nhiên dưới tán rừng.
“Ngay khi phát hiện, đơn vị đã chụp ảnh, xác định tọa độ, đo đạc các chỉ số sinh trưởng để hoàn thiện hồ sơ đề xuất công nhận quần thể cây di sản, phục vụ công tác bảo tồn, nghiên cứu”, ông Quân cho hay.
Anh Nguyễn Văn Tây, điều phối dự án của Hội Động vật học Frankfurt tại Việt Nam, cho biết năm 2023, trong một chuyến đi điều tra động vật tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, anh cùng lực lượng bảo vệ rừng đã dừng chân nghỉ trưa. Thời điểm đó, anh thấy nhiều quả màu đen rụng dưới đất.
Với kinh nghiệm nhận diện các loài thực vật quý hiếm, đoàn xác định đây là kim giao núi đất (Nageia wallichiana), loài được Sách đỏ Việt Nam xếp vào nhóm sắp nguy cấp.
Theo anh Tây, điều khiến đoàn khảo sát bất ngờ là cây mẹ có kích thước vượt xa tưởng tượng. So với nhiều cây gỗ lớn trong khu rừng nguyên sinh, những cây kim giao núi đất này cao hơn 50m, vượt tán các loài cây khác.
“Kim giao tái sinh trong tự nhiên không phải hiếm, song những cây mẹ có kích thước lớn như tại Kon Chư Răng lại rất hiếm gặp. Nhiều khả năng vẫn còn những cây mẹ lớn khác chưa được phát hiện”, anh Tây nói.
Đến tháng 4, trong một chuyến khảo sát khác, anh Tây cùng ông Nguyễn Văn Tứ, Phó Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng và lực lượng bảo vệ rừng, tiếp tục phát hiện thêm 3 cây mẹ có kích thước lớn. Dưới những tán cây kim giao núi đất cổ thụ còn thấy nhiều cây non đang phát triển.
Ông Nguyễn Văn Tứ cho biết quần thể kim giao núi đất được phát hiện nằm sâu trong rừng nguyên sinh. Khu vực này có địa hình hiểm trở, gần như tách biệt với con người. Để tiếp cận vị trí này, lực lượng khảo sát phải băng rừng, lội suối gần một ngày.
“Việc phát hiện quần thể cây mẹ có kích thước lớn tại Kon Chư Răng được xem là tư liệu khoa học đặc biệt quan trọng nhằm bổ sung dữ liệu về phân bố, cấu trúc quần thể và nguồn gen của loài trong hệ sinh thái”, ông Tứ cho hay.
Cũng theo Quyền Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, kim giao núi đất là một trong số 15 loài cây lá kim đã phát hiện được ở Tây Nguyên. Mặc dù phân bố rộng ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước nhưng loài này đang có nguy cơ suy giảm di truyền, chỉ còn những cây tái sinh hoặc có đường kính nhỏ.
“Ở Việt Nam, loài này được xếp vào mức sắp tuyệt chủng. Do đó, việc bảo tồn hiệu quả nguồn gen loài kim giao núi đất là nhiệm vụ cấp bách đặt ra cho các nhà nghiên cứu và lực lượng quản lý, bảo vệ rừng”, Quyền Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng thông tin.
Theo dữ liệu từ Timeanddate.com, khoảng cách từ tâm Trái Đất đến tâm Mặt Trời tại thời điểm này đạt khoảng 152.087.775km, lớn hơn khoảng 5 triệu km so với khi Trái Đất ở điểm cận nhật vào đầu tháng 1.
Đây là hiện tượng thiên văn xảy ra hằng năm, thường vào khoảng hai tuần sau ngày Hạ chí ở Bắc bán cầu.
Xa Mặt Trời hơn nhưng không khiến Trái Đất mát hơn
Nhiều người cho rằng khi Trái Đất ở xa Mặt Trời nhất, nhiệt độ sẽ giảm hoặc thời tiết trở nên lạnh hơn. Tuy nhiên, điều này không đúng.
Nguyên nhân tạo nên các mùa trong năm không nằm ở khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời, mà chủ yếu do trục quay của Trái Đất nghiêng khoảng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo.
Hiện nay, Bắc bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời nên nhận được nhiều bức xạ Mặt Trời trực tiếp hơn, tạo ra mùa hè. Trong khi đó, Nam bán cầu nghiêng theo hướng ngược lại nên đang ở mùa đông.
Vì vậy, dù Trái Đất ở vị trí xa Mặt Trời nhất trong năm, nhiều quốc gia thuộc Bắc bán cầu, trong đó có Việt Nam, vẫn trải qua những ngày nắng nóng đặc trưng của mùa hè.
Ở thời điểm viễn nhật, đĩa Mặt Trời trên bầu trời chỉ nhỏ hơn khoảng 3% so với khi Trái Đất ở điểm cận nhật. Mức chênh lệch này quá nhỏ để mắt thường có thể nhận ra.
Một điểm đáng chú ý của hiện tượng viễn nhật là mối liên hệ với tốc độ chuyển động của Trái Đất trên quỹ đạo.
Do ở xa Mặt Trời hơn, lực hấp dẫn tác dụng lên Trái Đất giảm nhẹ. Theo các định luật chuyển động hành tinh của Johannes Kepler, vận tốc quỹ đạo của Trái Đất vì thế cũng nhỏ hơn so với khi ở điểm cận nhật.
Vì chuyển động chậm hơn ở gần điểm viễn nhật, Trái Đất mất nhiều thời gian hơn để đi qua phần quỹ đạo tương ứng với mùa hè ở Bắc bán cầu. Do đó, mùa hè tại Bắc bán cầu hiện dài hơn mùa hè ở Nam bán cầu khoảng 4 ngày.
Ngược lại, vào đầu tháng 1 hằng năm, khi Trái Đất đi qua điểm cận nhật, hành tinh chuyển động nhanh hơn trên quỹ đạo nên mùa hè ở Nam bán cầu ngắn hơn.
Điều gì sẽ xảy ra vào năm 6430?
Quỹ đạo Trái Đất không hoàn toàn cố định mà biến đổi rất chậm dưới tác động hấp dẫn của các hành tinh khác trong Hệ Mặt Trời. Vì vậy, thời điểm diễn ra cận nhật và viễn nhật cũng dịch chuyển theo thời gian.
Các nhà thiên văn học cho biết, kể từ khoảng thế kỷ XIII, thời điểm cận nhật đã dịch chuyển chậm dần trên lịch, trung bình khoảng một ngày sau mỗi 58 năm. Trong ngắn hạn, thời điểm xảy ra hiện tượng này cũng có thể dao động khoảng 1-2 ngày giữa các năm.
Theo các mô hình tính toán quỹ đạo, vào khoảng năm 6430, thời điểm Trái Đất đi qua điểm cận nhật được dự báo sẽ trùng với thời điểm xuân phân, khi ngày và đêm có độ dài gần bằng nhau trên toàn cầu.
Đây không phải là một hiện tượng bất thường, mà là hệ quả tự nhiên của sự biến đổi rất chậm trong quỹ đạo Trái Đất qua hàng nghìn năm.
Dù con người ngày nay sẽ không chứng kiến sự kiện này, nó cho thấy quỹ đạo của Trái Đất luôn biến đổi theo thời gian và có thể được các nhà khoa học mô phỏng, dự báo với độ chính xác ngày càng cao.
Tuổi thọ trung bình của con người đã tăng mạnh trong hơn một thế kỷ qua. Nếu vào đầu thế kỷ XX, nhiều quốc gia chỉ ghi nhận tuổi thọ trung bình khoảng 40 năm thì đến nay con số này đã vượt 70 tuổi ở phần lớn khu vực trên thế giới, thậm chí đạt trên 80 tuổi tại nhiều quốc gia phát triển.
Theo hãng thông tấn TASS, Viện sĩ Alexander Sergeev, Giám đốc khoa học Trung tâm Quốc gia Vật lý và Toán học Nga, cho rằng những tiến bộ trong y học phân tử và công nghệ gen có thể trở thành chìa khóa cho bước nhảy vọt tiếp theo về tuổi thọ của con người.
Phát biểu bên lề Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg, ông Sergeev nhận định lịch sử phát triển của nhân loại cho thấy mỗi lần tuổi thọ tăng đáng kể đều gắn với sự xuất hiện của các công nghệ mang tính cách mạng trong lĩnh vực y tế.
Ông dẫn chứng việc kiểm soát các bệnh truyền nhiễm, sự ra đời của vaccine và đặc biệt là kháng sinh đã góp phần làm thay đổi hoàn toàn triển vọng sống của hàng tỷ người trên thế giới.
Công nghệ gen mở ra hy vọng kéo dài tuổi thọ
Theo vị viện sĩ Nga, những thành tựu mới trong nghiên cứu di truyền học và y học phân tử đang giúp các nhà khoa học hiểu sâu hơn về cơ chế lão hóa của cơ thể.
Trong nhiều năm qua, giới nghiên cứu đã xác định được hàng loạt yếu tố liên quan đến quá trình già hóa như tổn thương ADN, suy giảm chức năng tế bào gốc, rối loạn miễn dịch hay sự tích tụ của các tế bào lão hóa.
Các công nghệ chỉnh sửa gen thế hệ mới, tiêu biểu như CRISPR, cùng với những tiến bộ trong điều trị cá thể hóa đang được kỳ vọng có thể làm chậm quá trình lão hóa, kéo dài thời gian sống khỏe mạnh và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính liên quan đến tuổi tác.
"Vào đầu thế kỷ XX, tuổi thọ trung bình của con người chỉ khoảng 40 năm. Đến những năm 1960, con số này đã tăng lên khoảng 70 năm nhờ việc kiểm soát dịch bệnh và sự ra đời của kháng sinh", ông Sergeev cho biết.
Theo ông, nếu các đột phá trong y học phân tử tiếp tục phát triển với tốc độ hiện nay, tuổi thọ tối đa của con người trong tương lai hoàn toàn có thể đạt mốc 120 năm.
Nhận định này cũng tương đồng với nhiều nghiên cứu quốc tế trước đó cho rằng giới hạn sinh học của tuổi thọ con người có thể cao hơn đáng kể so với tuổi thọ trung bình hiện nay, nếu các bệnh lý liên quan đến lão hóa được kiểm soát hiệu quả.
Khoa học không thể thay thế lối sống lành mạnh
Dù lạc quan về triển vọng của công nghệ, Viện sĩ Alexander Sergeev nhấn mạnh rằng những tiến bộ khoa học sẽ khó phát huy hiệu quả nếu con người tiếp tục duy trì các thói quen sống gây hại cho sức khỏe.
Theo ông, nhiều người trẻ trong độ tuổi từ 20 đến 40 đang phải đối mặt với áp lực công việc, tài chính và thành công cá nhân. Trong quá trình đó, không ít người đánh đổi sức khỏe bằng việc thức khuya kéo dài, ăn uống thiếu lành mạnh, ít vận động hoặc thường xuyên căng thẳng.
Những yếu tố nguy cơ này có thể âm thầm tích lũy trong nhiều năm trước khi biểu hiện thành các bệnh lý tim mạch, đái tháo đường, béo phì hoặc ung thư.
"120 năm tuổi thọ không phải là câu chuyện chữa trị những căn bệnh đã xuất hiện. Điều quan trọng là phải có lối sống đúng đắn trước khi bệnh tật hình thành", ông Sergeev nhấn mạnh.
Theo nhà khoa học Nga, giáo dục sức khỏe cho thế hệ trẻ cần được xem là một trong những ưu tiên hàng đầu nếu nhân loại muốn tận dụng tối đa thành quả của cuộc cách mạng y học sắp tới.
Các chuyên gia cũng cho rằng tuổi thọ không chỉ được đo bằng số năm sống mà còn bằng số năm sống khỏe mạnh. Do đó, mục tiêu của y học hiện đại không đơn thuần là kéo dài thời gian tồn tại, mà còn giúp con người duy trì chất lượng cuộc sống, khả năng lao động và sự độc lập khi về già.
Nhắc đến bảo tồn thiên nhiên, nhiều người thường nghĩ đến việc bảo vệ các quần thể động vật hoang dã. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc loại bỏ loài ngoại lai xâm lấn lại là biện pháp cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái bản địa.
Ủy ban Bảo tồn Cá và Động vật hoang dã bang Florida (Mỹ) đã phát động cuộc thi Florida Python Challenge (Thử thách săn trăn Florida), bắt đầu từ 10/7 tới đây và sẽ kéo dài trong 10 ngày.
Những người tham dự cuộc thi sẽ tìm cách bắt và tiêu diệt trăn Miến Điện tại Everglades, vùng đất ngập nước rộng lớn ở miền nam bang Florida, nơi có hệ sinh thái đa dạng nhưng đang bị loài trăn Miến Điện đe dọa.
Tổng giá trị giải thưởng của cuộc thi lên đến 25.000 USD, trong đó cá nhân hoặc nhóm người nào tiêu diệt được số lượng trăn Miến Điện nhiều nhất sẽ giành được giải đặc biệt trị giá 10.000 USD. Giải thưởng cũng được trao cho các hạng mục tân binh, chuyên nghiệp và quân sự.
Những người tham dự cuộc thi sẽ phải trải qua khóa huấn luyện trước khi bắt đầu, bao gồm phương pháp an toàn khi tiếp cận trăn Miến Điện và cách giết trăn nhân đạo.
Các thí sinh tham dự cuộc thi không được phép sử dụng súng, bẫy, thiết bị bay không người lái hoặc chó săn để tiêu diệt trăn, mà chỉ được phép bắt giữ trăn bằng tay hoặc các dụng cụ bắt rắn chuyên dụng.
Sau khi bị bắt, trăn phải được xử lý theo quy trình nhân đạo do ban tổ chức quy định, bao gồm làm mất ý thức rồi tiêu hủy bằng phương pháp được cơ quan quản lý động vật hoang dã bang Florida cho phép.
Thợ săn không được phép vận chuyển trăn sống ra khỏi phạm vi của cuộc thi, tránh trường hợp trăn bị sổng và trở thành loài xâm lấn ở một khu vực khác. Sau khi trăn bị giết chết, thợ săn có thể sử dụng thịt và da trăn cho mục đích cá nhân.
Đây là lần thứ 9 cuộc thi săn trăn Miến Điện được chính quyền bang Florida tổ chức. Tổng số trăn đã bị loại bỏ qua các cuộc thi là hơn 1.400 con, trong đó cuộc thi năm 2025 đã lập kỷ lục với 294 con trăn bị tiêu diệt.
Cuộc chiến chống lại trăn Miến Điện tại Florida
Mặc dù một cuộc thi tiêu diệt động vật hoang dã nghe có vẻ tàn bạo và ảnh hưởng đến môi trường, có những lý do chính đáng đằng sau cuộc thi này.
Trăn Miến Điện (còn gọi là trăn mốc) là loài trăn có nguồn gốc từ Đông Nam Á và là loài xâm lấn gây hại tại bang Florida. Đây là một trong những loài rắn lớn nhất thế giới, với chiều dài trung bình 5,5m và cân nặng từ 90 lên đến 190kg (trong điều kiện nuôi nhốt).
Dù có kích thước to lớn, trăn Miến Điện lại rất khó bị phát hiện, khiến các nhà sinh vật học không thể xác định số lượng cụ thể loài trăn này tại Florida. Một báo cáo của Cơ quan khảo sát địa chất Hoa Kỳ công bố vào năm 2023 cho biết đã có hơn 10.000 con trăn Miến Điện bị bắt tại bang Florida trong vòng 5 năm.
Các nhà khoa học không thể xác định được nguồn gốc xuất xứ của trăn Miến Điện tại bang Florida, nhưng vào những năm 70 của thế kỷ trước, loài trăn này được nuôi phổ biến tại Florida để làm thú cưng. Nhiều khả năng những người nuôi đã thả trăn ra ngoài môi trường, khiến nó trở thành loài xâm lấn.
Trăn Miến Điện sinh sôi rất nhanh, mỗi lần có thể đẻ được 80 trứng, là loài ăn tạp và đứng đầu chuỗi thức ăn, khiến chúng nhanh chóng trở thành mối đe dọa cho động vật hoang dã bản địa.
Trăn Miến Điện khiến nhiều loài động vật bản địa tại bang Florida đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Chúng thậm chí còn có thể săn đuổi và ăn thịt cả cá sấu dưới đầm lầy.
“Việc loại bỏ trăn Miến Điện khỏi hệ sinh thái này là rất quan trọng đối với sự sống còn của các loài bản địa. Do đó tôi muốn cảm ơn tất cả những người tham gia vào cuộc thi săn trăn của Florida”, Ron Bergeron, thành viên Ban Quản trị Ủy ban Bảo tồn Cá và Động vật hoang dã phía nam bang Florida, bình luận.
